Kilang Nikel Indonesia Kurangkan Pengeluaran Ketika Kapasiti Simpanan Tailing Hampir Penuh

Titik Peralihan bagi Ledakan Nikel Indonesia

Salah sebuah kilang penapisan nikel terbesar di Indonesia telah mengurangkan pengeluaran apabila sisa buangan menghampiri had kapasiti simpanan di tapak. PT QMB New Energy Materials, pengeluar utama di Taman Perindustrian Morowali Indonesia (IMIP) di Sulawesi Tengah, akan beroperasi pada kadar lebih rendah sekurang-kurangnya selama dua minggu kerana kawasan tailingnya hampir penuh, manakala kelulusan bagi tapak tambahan masih belum diperoleh. Pengurusan taman itu mengesahkan pengurangan tersebut. QMB disokong dua pemain utama logam dari China, GEM dan Tsingshan, serta merupakan pembekal utama produk nikel perantaraan kepada rantaian bekalan bateri.

Pengurangan operasi itu menyorot kesesakan dalam pengurusan sisa industri berkenaan. Indonesia membekalkan lebih separuh daripada nikel dunia, logam yang digunakan dalam bateri kenderaan elektrik dan keluli tahan karat. Pelaburan, yang sering diterajui syarikat China, telah memacu pertumbuhan pesat projek penapisan yang menggunakan larut lesap asid tekanan tinggi (HPAL). HPAL boleh memproses bijih laterit gred rendah dan menghasilkan mendakan hidroksida campuran (MHP), bahan perantaraan nikel dan kobalt yang menjadi pilihan pengeluar bateri. Namun, kaedah itu menghasilkan sisa dalam jumlah besar. HPAL menghasilkan tailing yang banyak, iaitu buburan toksik yang perlu dikeringkan dan ditampung di sebalik benteng kejuruteraan. Tapak QMB dilanda tanah runtuh maut di kawasan tailing awal tahun ini, sekali gus menunjukkan tekanan terhadap kapasiti penyimpanan di rantau yang lembap dan aktif secara seismik. Pengendali juga berdepan peningkatan kos input sulfur, yang digunakan untuk menghasilkan asid bagi proses HPAL, sementara permintaan terhadap MHP disokong kawalan eksport kobalt baharu di Republik Demokratik Congo.

IMIP menjadi teras strategi nikel Indonesia, menempatkan puluhan kilang dan lebih 100,000 pekerja. Skala ini sedang mengubah kedudukan negara itu dalam bahan tenaga bersih. Namun, ia turut mendorong masyarakat setempat dan pelabur mengemukakan persoalan lebih mendesak tentang cara sisa berbahaya disimpan, perlindungan udara dan air, serta sama ada keselamatan pekerja seiring dengan perkembangan industri.

Mengapa Tailing Semakin Bertimbun

Tailing ialah sisa yang tertinggal selepas logam bernilai diekstrak. Dalam proses HPAL, bijih laterit dimasak di bawah tekanan menggunakan asid sulfurik. Logam larut ke dalam cecair, manakala campuran batu hancur dan sisa kimia tertinggal. Sisa itu mempunyai kandungan lembapan yang tinggi dan mungkin mengandungi bahan berbahaya. Lazimnya, ia dipam ke dalam sel penyimpanan, dibiarkan mendap, kemudian dipadatkan sebelum akhirnya ditimbun di sebalik benteng. Kejuruteraannya rumit dalam persekitaran tropika yang kerap dilanda hujan lebat dan gempa bumi. Proses pengeringan dan pemadatan boleh menjadi perlahan ketika musim hujan, menyebabkan ruang penyimpanan lebih cepat penuh apabila pengeluaran meningkat.

Jumlah yang terlibat amat besar. Penilaian masyarakat sivil menganggarkan IMIP kini menghasilkan lebih 11 juta tan tailing setahun, dan jumlah itu berpotensi meningkat berkali ganda apabila lebih banyak barisan pengeluaran mula beroperasi dalam beberapa tahun akan datang. Peraturan Indonesia mengklasifikasikan tailing sebagai sisa berbahaya (B3) kerana risiko berpanjangannya terhadap manusia dan ekosistem, termasuk pendedahan kepada asid sulfurik dan kromium heksavalen. IMIP mempunyai bilangan kemudahan penyimpanan tailing yang terhad di dalam taman itu. Dengan sel aktif hampir mencapai kapasiti, kelulusan untuk tapak tambahan menjadi halangan utama yang perlu diatasi bagi memastikan operasi berjalan lancar. Sesetengah pelombong di Indonesia telah meneliti pelupusan tailing laut dalam (DSTD), iaitu kaedah menyalurkan sisa ke dasar laut. Walaupun DSTD mungkin lebih murah berbanding pembinaan empangan penyimpanan besar, saintis dan kumpulan alam sekitar memberi amaran bahawa kaedah itu boleh merosakkan rantau marin yang mempunyai biodiversiti luar biasa, dikenali sebagai Segi Tiga Terumbu Karang, serta menjejaskan komuniti nelayan. Alternatif seperti pemekatan pes, pengisian semula lubang lombong dengan tailing atau penimbunan kering wujud, tetapi memerlukan modal, kawalan ketat dan rekod penyelenggaraan yang kukuh.

HPAL secara ringkas

Bayangkan HPAL sebagai periuk tekanan untuk bijih. Laterit yang dihancurkan dipanaskan bersama asid sulfurik pada suhu dan tekanan tinggi di dalam autoklaf. Nikel dan kobalt larut ke dalam cecair, kemudian dimendakkan sebagai MHP. Baki proses itu ialah jisim basah yang terdiri daripada zarah halus dan sebatian kimia, yang beratnya boleh berkali ganda berbanding logam yang dihasilkan. Sesetengah operasi boleh menghasilkan sehingga 100 tan tailing bagi setiap tan nikel. Skala ini menjelaskan mengapa kawasan penyimpanan di taman perindustrian yang sibuk boleh cepat penuh, khususnya ketika musim hujan berpanjangan.

Rekod Keselamatan dan Insiden Terkini

Masalah di tapak tailing telah pun meragut nyawa. Pada penghujung Mac, tanah runtuh melanda kawasan tailing di dalam IMIP yang dikendalikan untuk dua pengeluar HPAL, termasuk QMB. Sekurang-kurangnya dua pekerja maut dan seorang lagi dilaporkan hilang. Pegawai taman itu berkata hujan lebat selama beberapa jam menjadi punca kejadian. Kumpulan tempatan pula menuding kelemahan dalam reka bentuk dan operasi tailing, sambil memberi amaran bahawa ribut berulang meningkatkan kemungkinan kegagalan apabila sel penyimpanan menampung jisim basah yang tidak stabil. Beberapa hari sebelum tanah runtuh itu, rantau berkenaan dilanda banjir berlumpur yang disyaki aktivis berpunca daripada kebocoran di kilang HPAL berhampiran. Imej satelit menunjukkan kerosakan pada struktur pembendungan pada awal tahun ini.

Insiden ini menambah buruk rekod keselamatan yang sedia mencabar. Perkembangan sektor nikel negara itu berlaku seiring dengan rentetan kemalangan serius, termasuk letupan di kilang peleburan IMIP pada 2023 yang mengorbankan 21 pekerja dan mencederakan ramai yang lain. Dari 2015 hingga pertengahan 2024, puluhan pekerja maut dalam insiden berasingan di taman itu. Corak ini menimbulkan persoalan utama bagi sektor berkenaan: bolehkah kilang beroperasi pada kapasiti penuh tanpa kawalan lebih ketat terhadap sisa berbahaya dan infrastruktur yang lebih berdaya tahan di rantau yang kerap dilanda tanah runtuh dan gempa bumi?

Kesan terhadap Alam Sekitar dan Masyarakat

Masyarakat sekitar IMIP berkata kos pertumbuhan pesat jelas kelihatan di pesisir pantai dan pada kualiti udara. Berhampiran kampung Kurisa, penduduk menggambarkan laut bertukar merah dan ladang ikan mengalami kegagalan. Ramai nelayan telah meninggalkan pekerjaan mereka atau terpaksa pergi lebih jauh untuk mencari air bersih. Loji janakuasa arang batu yang membekalkan tenaga kepada kompleks itu menyumbang kepada masalah pernafasan; kajian di kampung berhampiran mendapati paras jirim zarahan dan sulfur dioksida melebihi piawaian keselamatan negara. Sekolah tempatan melaporkan habuk abu arang batu, manakala pelajar mengadu batuk dan demam. Tailing kekal sebagai satu lagi punca tekanan utama. Dengan berjuta-juta tan sisa berbahaya dihasilkan setiap tahun, hujan lebat telah menyebabkan struktur pembendungan pecah dalam beberapa kejadian, mendedahkan orang ramai dan saluran air kepada bahan toksik. Gempa bumi pula menambah risiko kepada empangan yang menahan sisa tepu air.

Di luar Sulawesi, kejadian di Pulau Obi, Maluku Utara, menunjukkan betapa rapuhnya infrastruktur sisa apabila berdepan tekanan. Pada Jun 2025, hujan lebat mencetuskan banjir berlumpur yang menenggelami tiga kampung berhampiran kompleks nikel besar. Kolam sedimen yang dibina untuk mengumpul aliran air limpahan pecah, menyebabkan air tercemar mengalir ke Sungai Todoku sebelum memasuki rumah dan ladang. Kumpulan tempatan mendokumentasikan sampel air selama bertahun-tahun yang melebihi had undang-undang bagi kromium heksavalen. Selepas kejadian itu, pemimpin masyarakat berkata air laut bertukar merah dan menuntut kerja pembaikan, air bersih serta bekalan elektrik. Penduduk yang mengadakan bantahan melaporkan berlaku intimidasi dan mereka tidak mendapat sokongan ketika berusaha memulihkan keadaan.

Di Halmahera Tengah, bentuk sisa yang berbeza sedang mengubah kawasan pesisir. Di Teluk Weda, sanga daripada kilang peleburan nikel digunakan untuk menambak tanah dan memanjangkan landasan lapangan terbang. Organisasi alam sekitar melaporkan kewujudan logam berat dalam air laut dan ikan. Ujian darah penduduk mendapati paras merkuri dan arsenik meningkat dalam beberapa sampel. Kerajaan mengeluarkan sanga nikel daripada senarai sisa berbahaya selepas ujian menunjukkan parasnya di bawah ambang bagi kegunaan tertentu, dan berkata pemantauan akan diteruskan. Taman perindustrian itu berkata ia mematuhi panduan rasmi dan menekankan penggunaan semula sanga dalam pembinaan sebagai sebahagian daripada matlamat ekonomi kitaran. Pengkritik berkata projek itu menimbus terumbu karang dan rumpai laut, serta menggesa pengawasan lebih ketat terhadap sebarang sanga yang ditempatkan di laut.

Bolehkah Indonesia Menyimpan Sisa Nikel dengan Selamat?

Industri dan masyarakat sivil sependapat tentang faktor risikonya. Nickel Institute telah mengetengahkan beberapa cabaran di kawasan pengeluaran nikel Indonesia: hujan lebat yang menyebabkan sisa tepu air, bentuk muka bumi bercerun curam yang mempercepat hakisan, pendedahan kepada gempa bumi dan persekitaran yang kaya dengan biodiversiti. Sektor itu juga sebahagian besarnya bergantung pada tenaga arang batu, yang meningkatkan pencemaran udara dan pelepasan karbon. Kerajaan Indonesia mengakui peraturan perlu seiring dengan kepantasan dan skala pertumbuhan. Sesetengah pengeluar telah memulakan pemulihan tanah, projek penyahkarbonan dan libat urus masyarakat, namun peralihan negara itu daripada pengeksport bijih kepada gergasi pemprosesan telah mengatasi keupayaan banyak sistem yang melindungi manusia dan alam semula jadi.

DSTD kekal menjadi isu yang mencetuskan perdebatan. Penyokongnya berhujah bahawa penyaluran tailing ke perairan dalam mengurangkan risiko kegagalan empangan di darat. Saintis marin dan kumpulan alam sekitar pula menegaskan bahawa parit laut dalam bukan tempat pelupusan yang selamat. Mereka memberi amaran tentang arus yang boleh mengangkat semula zarah, tindak balas kimia yang memudaratkan hidupan marin, serta kerosakan jangka panjang di rantau yang menyokong antara terumbu terkaya di Bumi. Penguatkuasaan juga menjadi cabaran. Peraturan yang ketat tidak membawa makna tanpa keupayaan untuk mengaudit reka bentuk, memantau prestasi dan mengenakan hukuman terhadap pelanggaran. Pilihan yang lebih selamat memang tersedia. Pes yang dipadatkan, pengisian semula lubang lombong dan penimbunan kering boleh mengurangkan kandungan air serta meningkatkan kestabilan. Kaedah ini memerlukan wang, kemahiran kejuruteraan dan disiplin selama berdekad-dekad. Dengan pelabur, pengeluar kenderaan dan pengawal selia meningkatkan tuntutan terhadap prestasi alam sekitar dan sosial, kos mengambil jalan mudah juga semakin tinggi.

Tindakan Kerajaan dan Respons Industri

Kementerian Alam Sekitar Indonesia telah memberi isyarat bahawa pendiriannya terhadap IMIP akan menjadi lebih tegas. Pemeriksa mendapati operasi dijalankan di luar skop kelulusan alam sekitar taman itu, terdapat masalah dalam kawalan air sisa dan pencemaran udara, serta sejumlah besar sisa perlombongan yang tidak diuruskan berhampiran kompleks tersebut. Kementerian berkata aktiviti tanpa kebenaran mesti dihentikan, mengarahkan audit alam sekitar dan menyediakan denda serta tindakan undang-undang bagi pelanggaran berkaitan sisa berbahaya. Pihak berkuasa turut membatalkan beberapa lesen perlombongan nikel di Raja Ampat kerana kerosakan alam sekitar, susulan bantahan awam terhadap kegiatan perlombongan di perairan terlindung. Mesejnya jelas: pematuhan kini menjadi teras rancangan negara itu untuk menjadi pembekal mineral peralihan tenaga yang bertanggungjawab.

Pengendali IMIP mempertahankan pendekatannya dengan berkata piawaian sedang ditambah baik selaras dengan keperluan kementerian, termasuk penambakan tanah, perataan dan penghutanan semula untuk mengurangkan risiko bencana. Taman itu berkata bentuk muka buminya menyukarkan pembinaan loji rawatan air sisa berpusat, dan setiap syarikat mengendalikan sistem masing-masing. Pengurus juga berhujah bahawa hujan lebat, bukannya kegagalan struktur, menyebabkan tanah runtuh pada Mac, manakala banjir pada awal bulan itu merupakan kejadian berasingan. Bagi QMB, masalah segera ialah ruang. Dengan sel tailing hampir mencapai kapasiti, kelulusan bagi tapak baharu akan menentukan seberapa pantas pengeluaran dapat kembali ke paras biasa.

Maksudnya bagi Rantaian Bekalan dan Harga EV

Permintaan nikel dijangka meningkat seiring pertumbuhan kenderaan elektrik. Menjelang 2040, bateri akan merangkumi bahagian penggunaan yang lebih besar berbanding permulaan dekad ini. Pasaran pernah mengalami lebihan bekalan, namun penumpuan bekalan baharu di Indonesia mencetuskan risiko yang berbeza: gangguan operasi akibat penyimpanan sisa, banjir atau siasatan keselamatan. Risiko itu boleh menjejaskan bekalan MHP kepada pengeluar bateri. Permintaan MHP pula mendapat sokongan daripada sekatan eksport kobalt di Republik Demokratik Congo. Bagi pembeli, kebolehpercayaan bekalan kini bergantung pada sejauh mana pengeluar di Indonesia menguruskan tailing.

Pengeluar kenderaan dan bateri sedang mengambil beberapa langkah sebagai tindak balas. Ada yang mempelbagaikan sumber ke negara dengan pengawasan kukuh, seperti Australia, Brazil dan Kanada. Ada juga yang meningkatkan penggunaan bateri litium ferum fosfat, yang tidak memerlukan nikel atau kobalt, khususnya bagi model dengan jarak pemanduan standard. Ramai turut memperketat audit dan memberikan nilai premium kepada bahan yang mempunyai rekod alam sekitar dan sosial yang kukuh. Kilang yang menunjukkan pengurusan sisa yang boleh dipercayai dan prestasi telus akan mendapat kelebihan apabila pasukan perolehan menilai kos, ketersediaan dan risiko.

Perkara yang Perlu Diketahui

• QMB mengurangkan pengeluaran sekurang-kurangnya selama dua minggu di IMIP kerana kapasiti penyimpanan tailing hampir penuh dan tapak baharu masih menunggu kelulusan.
• Taman itu mengesahkan kadar operasi lebih rendah, sekali gus menonjolkan kesesakan pengurusan sisa dalam sektor nikel Indonesia yang berkembang pesat.
• Kilang penapisan HPAL menghasilkan tailing dalam jumlah sangat besar yang sukar disimpan dengan selamat di kawasan yang kerap hujan dan terdedah kepada gempa bumi.
• Insiden terkini termasuk tanah runtuh maut di kawasan tailing IMIP dan kejadian banjir yang dikaitkan dengan kegagalan pembendungan yang disyaki.
• Perkampungan berhampiran IMIP melaporkan air berwarna merah, kemerosotan perikanan dan penyakit pernafasan yang dikaitkan dengan pelepasan daripada loji janakuasa arang batu dan industri.
• Kementerian Alam Sekitar Indonesia mengarahkan audit dan mengenakan penalti atas pelanggaran alam sekitar di IMIP, serta membatalkan lesen nikel lain kerana kerosakan di kawasan berbeza.
• Permintaan MHP disokong kawalan eksport kobalt baharu di Republik Demokratik Congo, namun isu sisa di Indonesia menimbulkan risiko bekalan.
• Pembeli mempelbagaikan bekalan dan meningkatkan penggunaan kimia bateri seperti LFP yang tidak menggunakan nikel, di samping memperketat syarat kemampanan bagi bahan dari Indonesia.