Pertikaian Transit di Shanghai Cetus Semula Ketegangan India-China Berhubung Arunachal Pradesh

Persinggahan yang mencetuskan bantahan diplomatik

Seorang warga India, Pema Wangjom Thongdok, berkata persinggahan transit rutin di China bertukar menjadi pengalaman getir selama 18 jam apabila pegawai sempadan di Lapangan Terbang Shanghai Pudong enggan menerima pasport Indiannya kerana tertera Arunachal Pradesh sebagai tempat lahirnya. Beliau dalam perjalanan dari London ke Jepun pada 21 November. Insiden itu mencetuskan pertukaran kenyataan baharu antara New Delhi dengan Beijing berhubung status negeri di timur Himalaya itu.

India mengemukakan bantahan keras kepada China dan menyifatkan tindakan itu sebagai sewenang-wenangnya serta melanggar norma perjalanan udara antarabangsa. Kementerian Hal Ehwal Luar berkata langkah itu juga bertentangan dengan dasar China sendiri yang membenarkan transit lapangan terbang tanpa visa sehingga 24 jam bagi penumpang semua kewarganegaraan. Kementerian itu menegaskan semula bahawa Arunachal Pradesh ialah bahagian penting dan tidak terpisah daripada India, justeru penduduknya memiliki pasport India yang sah.

China menolak dakwaan bahawa wanita itu ditahan atau diganggu. Kementerian Luar Negerinya berkata pihak berkuasa pemeriksaan sempadan melaksanakan undang-undang secara adil, tidak mengambil sebarang tindakan paksaan dan memastikan hak pengembara itu terpelihara. Pegawai juga berkata syarikat penerbangan menyediakan makanan dan tempat untuk berehat. Beijing mengulangi pendiriannya bahawa Arunachal, yang disebutnya Zangnan atau Tibet Selatan, ialah wilayah China.

Insiden itu berlaku ketika hubungan kedua-dua negara mula pulih dengan berhati-hati. Penerbangan terus disambung semula, pemimpin kanan bertemu pada Ogos dan kedua-dua pihak sedang mengusahakan aturan rondaan di sepanjang sempadan. Satu kes di lapangan terbang mungkin kelihatan kecil, namun ia menyentuh pertikaian kedaulatan teras dan pantas menjadi ujian terhadap muhibah yang dikatakan ingin dibina oleh kedua-dua ibu negara.

Thangdok, yang telah menetap di United Kingdom selama kira-kira 14 tahun, berkata beliau pernah transit di Shanghai sebelum ini tanpa sebarang masalah. Kali ini, katanya, seorang pegawai mengasingkannya daripada barisan selepas melihat tempat lahir yang tertera dalam pasportnya.

Apa yang dilaporkan pengembara itu dan respons China

Menurut keterangannya yang dikongsi di media sosial dan dengan saluran media India, pegawai imigresen memberitahunya bahawa pasport itu tidak sah kerana catatan tempat lahir di Arunachal. Katanya, beliau dilarang menaiki penerbangan seterusnya ke Jepun walaupun memiliki visa yang sah dan ditempatkan di kawasan transit sementara pasportnya ditahan.

Menceritakan ejekan pegawai, Thangdok berkata beliau dipersendakan tentang identitinya.

Mereka berkata, “Arunachal bukan sebahagian daripada India.” Mereka ketawa dan memberitahu saya, “Awak patut memohon pasport China, awak orang China, awak bukan orang India.”

Kakitangan konsular India di Shanghai berhubung dengan pihak berkuasa China dan syarikat penerbangan, lalu beliau dibenarkan meneruskan perjalanan selepas kira-kira 18 jam. Beliau kemudian menyifatkan pengalaman itu sebagai memalukan dan berkata beliau mengalami kerugian kewangan akibat tempahan yang terlepas.

Di Beijing, jurucakap Kementerian Luar Negeri Mao Ning berkata pemeriksaan itu sah di sisi undang-undang dan tidak bersifat kesat, serta hak sah individu berkenaan dilindungi sepenuhnya. Katanya, tiada penahanan atau gangguan berlaku dan syarikat penerbangan telah menyediakan kemudahan rehat serta makanan.

Mao Ning berkata pihak berkuasa pemeriksaan sempadan menjalankan pemeriksaan mengikut undang-undang dan peraturan. Beliau menambah bahawa tiada tindakan paksaan diambil dan tiada apa yang disebut sebagai penahanan atau gangguan berlaku.

Respons India tegas. Jurucakap kementerian, Randhir Jaiswal, menyifatkan tindakan itu sebagai sewenang-wenangnya dan memberi amaran bahawa langkah sedemikian langsung tidak membantu ketika kedua-dua pihak berusaha menormalkan hubungan. Beliau mengulangi bahawa Arunachal Pradesh ialah bahagian penting dan tidak terpisah daripada India, serta berkata tiada penafian China dapat mengubah hakikat itu.

Randhir Jaiswal berkata, “Tindakan sewenang-wenangnya oleh China yang melibatkan seorang warga India dari Arunachal Pradesh langsung tidak membantu usaha membina kepercayaan bersama dan menuju ke arah normalisasi hubungan dua hala.” Beliau turut berkata, “Arunachal Pradesh ialah bahagian penting dan tidak terpisah daripada India. Sebanyak mana pun pihak China menafikannya, realiti yang tidak dapat dipertikaikan ini tidak akan berubah.”

Mengapa Arunachal Pradesh menjadi teras pertikaian

Arunachal Pradesh merangkumi pergunungan tinggi dan lembah di sepanjang sempadan de facto yang panjang, dikenali sebagai Garisan Kawalan Sebenar. India mentadbir negeri itu dan mengadakan pilihan raya di sana. China menuntut wilayah itu dengan menggunakan nama Zangnan dan kadangkala Tibet Selatan, serta berkata Garisan McMahon zaman British yang dianggap India sebagai sempadan tidak pernah diterima Beijing.

Sempadan dan nama

Isu sempadan bermula pada awal abad ke-20 dan rundingan Shimla 1914, yang menyaksikan wakil British dan Tibet melakar Garisan McMahon. China tidak mengiktiraf garisan itu. Kedua-dua negara berperang singkat pada 1962. Walaupun pertikaian mengenai Arunachal mendominasi perbahasan di India, India turut menuntut dataran Aksai Chin di barat laut, kawasan yang dikuasai China sejak 1960-an dan menghubungkan Xinjiang dengan Tibet.

Titik panas terkini dan dokumen

Walaupun rundingan membina keyakinan diadakan, ketegangan masih tercetus di sempadan. Pada Jun 2020, tentera kedua-dua pihak bertempur di Lembah Galwan, Ladakh. Pada penghujung 2022, tentera bertempur berhampiran Tawang di Arunachal Pradesh. Pertikaian itu turut muncul dalam dokumen. China pernah mengeluarkan visa yang dilekatkan pada kertas berasingan kepada sesetengah penduduk Arunachal Pradesh, amalan yang ditolak India. New Delhi membantah tindakan China menamakan semula tempat-tempat di dalam negeri itu dan menegaskan bahawa pemberian nama baharu tidak mengubah keadaan sebenar di lapangan.

Arunachal mempunyai kepentingan strategik dan simbolik. Negeri itu menjadi penghubung kepada timur laut India dan mempunyai hubungan budaya yang erat dengan Tibet. Tawang, yang menempatkan sebuah biara utama, ialah tempat kelahiran Dalai Lama keenam. Bagi Beijing, penguasaan wilayah itu berkait langsung dengan dasar Tibet. Bagi New Delhi, isu itu menyentuh kedaulatan dan hak lebih sejuta warga India.

Peraturan transit lapangan terbang dan pasport

China membenarkan ramai pengembara transit di lapangan terbang antarabangsa negara itu tanpa visa sehingga 24 jam, lazimnya di kawasan udara terkawal. Kebenaran transit masih tertakluk pada keputusan pegawai pemeriksaan sempadan, yang boleh mengehadkan pergerakan atau menolak pengangkutan dalam kes tertentu.

Di kebanyakan negara, tempat lahir yang dicetak dalam pasport ialah rekod biografi. Catatan itu tidak mewujudkan atau melepaskan tuntutan wilayah. Jarang sekali pengembara diberitahu pasportnya tidak sah kerana catatan tempat lahir, terutamanya apabila dokumen itu sah dan boleh dibaca mesin.

India berhujah bahawa insiden di Shanghai melanggar piawaian yang bertujuan melancarkan transit antarabangsa dan turut mencabuli peraturan transit 24 jam China sendiri. China mempertikaikan pandangan itu dan berkata proses berkenaan sah di sisi undang-undang. Perbezaan pendirian itu menunjukkan bagaimana pertikaian kedaulatan boleh mempengaruhi keputusan di pusat pemeriksaan.

Isyarat dan kepentingan bagi hubungan India-China

Kedua-dua negara berusaha menghentikan kemerosotan hubungan selepas krisis 2020. Penerbangan terus disambung semula. Pegawai menghidupkan kembali pertukaran yang berteraskan rakyat dan mengusahakan aturan rondaan bagi mengurangkan ketegangan di sempadan. Pada Ogos, Perdana Menteri Narendra Modi melawat China dan bertemu Presiden Xi Jinping, lawatan seumpama itu yang pertama dalam beberapa tahun. Kedua-dua pihak berkata mereka mahukan perkongsian, bukan persaingan.

Kes di lapangan terbang seperti ini menghangatkan perbahasan dalam negeri di India. Kementerian Hal Ehwal Luar berkata isu itu dibangkitkan pada peringkat yang sangat tinggi. Pemimpin pembangkang menggesa kerajaan menyuarakan bantahan dengan tegas kepada Beijing dan menekankan bahawa kewarganegaraan serta maruah warga India tidak sepatutnya dipersoalkan di luar negara.

Penganalisis mengingatkan bahawa pertikaian kedaulatan jarang reda hanya dengan satu musim diplomatik. Praveen Donthi dari International Crisis Group menyifatkan insiden itu sebagai peringatan bahawa isu sempadan masih sukar diselesaikan meskipun kedua-dua pihak sedang berusaha merapatkan hubungan.

Praveen Donthi berkata, “Insiden ini menegaskan betapa berlarutannya pertikaian sempadan itu meskipun terdapat usaha merapatkan hubungan baru-baru ini. Bagi Beijing, penguasaan wilayah itu berkait dengan dasar Tibet. Bagi India, ini soal kedaulatan.”

Bagaimana syarikat penerbangan dan pengembara terperangkap di tengah-tengah

Syarikat penerbangan mempunyai ruang tindakan yang terhad di pusat pemeriksaan imigresen. Jika pegawai sempadan menganggap dokumen tidak boleh diterima, syarikat penerbangan wajib mematuhinya. Penumpang boleh terkandas di zon transit sementara menunggu penyelesaian antara kakitangan konsular, pengurus syarikat penerbangan dan pegawai sempadan. Thangdok berkata beliau terlepas penerbangannya dan dimaklumkan bahawa beliau perlu membuat tempahan baharu untuk mendapatkan semula pasportnya.

Langkah praktikal boleh mengurangkan risiko gangguan. Pengembara boleh mengesahkan kelayakan transit dengan syarikat penerbangan dan portal imigresen rasmi sebelum membuat tempahan, mempertimbangkan laluan alternatif yang mengelakkan tempat transit sensitif, menyimpan maklumat untuk menghubungi konsulat dan menyediakan masa penampan antara penerbangan. Tiada satu pun langkah ini menghapuskan budi bicara kedaulatan yang dimiliki negara di sempadan masing-masing, namun persediaan boleh membantu sekiranya pertikaian timbul.

Perkembangan seterusnya

Kes itu berkemungkinan dikendalikan melalui saluran diplomatik sedia ada. India akan terus menegaskan bahawa penduduk Arunachal Pradesh tidak menghadapi sebarang halangan khas apabila menggunakan pasport India untuk perjalanan. China akan terus mengulangi tuntutannya, termasuk penggunaan nama Zangnan, sambil mempertahankan prosedur pemeriksaan sempadannya.

Kedua-dua kerajaan juga mempunyai dorongan kuat untuk memastikan hubungan terus berjalan. Hubungan perdagangan erat, penerbangan disambung semula selepas terhenti lama dan kedua-dua pihak telah melaburkan modal politik untuk menstabilkan sempadan. Mencegah kejadian serupa daripada berulang akan menyokong usaha itu.

Perkara Utama

• Warga India, Pema Wangjom Thongdok, berkata beliau ditahan kira-kira 18 jam di kawasan transit Shanghai berhubung catatan tempat lahir Arunachal Pradesh dalam pasportnya.
• India mengemukakan bantahan keras dan berkata tindakan itu melanggar norma perjalanan udara antarabangsa serta peraturan transit 24 jam China.
• China berkata pemeriksaan itu sah, menafikan berlaku penahanan atau gangguan dan menyatakan hak pengembara itu dilindungi.
• Arunachal Pradesh ditadbir India, manakala China menuntut wilayah itu sebagai Zangnan atau Tibet Selatan dan menolak Garisan McMahon.
• Usaha meredakan ketegangan baru-baru ini termasuk penyambungan semula penerbangan, pertemuan pemimpin dan aturan rondaan, namun sempadan masih tegang.
• Insiden itu menunjukkan bagaimana pertikaian kedaulatan yang belum selesai boleh menjejaskan transit lapangan terbang rutin bagi pengembara biasa.