Mengapa sebuah pulau kecil mencabar gergasi simen global
Di sebuah pulau rendah di utara Jakarta, empat penduduk mengambil langkah luar biasa untuk melindungi tempat tinggal mereka. Mereka menyaman Holcim, kumpulan simen yang berpangkalan di Switzerland, dalam kes sivil di Switzerland. Mereka berhujah bahawa pelepasan karbon syarikat itu pada masa lalu dan masa kini menyumbang kepada kenaikan paras laut dan banjir pesisir yang kini mengancam pulau mereka, Pulau Pari. Kes yang dibawa ke Mahkamah Kanton Zug itu menguji sama ada mahkamah di negara tempat sebuah syarikat multinasional beribu pejabat boleh mengarahkan pembayaran pampasan dan pengurangan pelepasan bagi kerosakan iklim yang dialami ribuan kilometer jauhnya.
Kandungan
Pulau Pari mempunyai kira-kira 1,500 penduduk, kebanyakannya tinggal hanya beberapa meter dari garis pantai. Banjir kini semakin kerap sampai ke rumah dan kedai. Pantai yang menarik pengunjung untuk bersnorkel dan memancing semakin mengecil. Plaintif, termasuk pengurus rumah tamu Ibu Asmania dan pekerja pelancongan Arif Pujianto, berkata perubahan iklim menjadikan kehidupan semakin sukar setiap tahun. Mereka menuntut pampasan sederhana untuk membaiki kerosakan dan membantu membiayai perlindungan setempat. Setiap plaintif menuntut 3,600 franc Switzerland untuk meninggikan lantai, membaiki dinding serta menanam bakau dan penghadang lain. Mereka juga mahu perintah yang mewajibkan Holcim mengurangkan pelepasan globalnya selaras dengan sains iklim, khususnya sebanyak 43 peratus menjelang 2030 dan 69 peratus menjelang 2040 berbanding paras 2019.
Inti pati saman itu ialah gagasan mudah: syarikat yang menyumbang kepada masalah ini patut membantu membiayai usaha menanganinya dan mengurangkan pencemaran yang menjadi puncanya. Penduduk bergantung pada penyelidikan yang mengaitkan 0.42 peratus daripada keseluruhan pelepasan karbon industri sepanjang sejarah dengan Holcim dan syarikat pendahulunya. Mereka berhujah bahawa syarikat itu patut menanggung bahagian berkadar daripada kerosakan di pulau tersebut dan melabur dalam pencegahan. Sokongan daripada kumpulan masyarakat sivil di Indonesia dan Eropah membantu membawa kes ini ke Switzerland selepas usaha pendamaian yang diwajibkan gagal pada 2022. Jika mahkamah membenarkan kes ini diteruskan, ia boleh menjadi kes seumpamanya yang pertama di Switzerland dan menjadi rujukan bagi komuniti lain yang berada di barisan hadapan perubahan iklim. Lebih 2,000 tindakan undang-undang berkaitan iklim telah difailkan di seluruh dunia, dan kes yang menyasarkan pengeluar pelepasan utama semakin mendapat perhatian.
Kehidupan di barisan hadapan kenaikan paras laut
Pulau Pari terletak sedikit sahaja di atas paras laut, yang semakin naik akibat pemanasan planet. Apabila air pasang memuncak atau ribut menolak air ke darat, jalan raya ditenggelami air dan air masin meresap ke dalam telaga yang menjadi sumber air minuman keluarga. Penduduk tempatan menceritakan bagaimana tanda-tanda biasa di pesisir pantai yang mereka kenali semakin hilang dan air laut kini mencecah ambang pintu yang dahulunya sentiasa kering. Kumpulan alam sekitar berkata kira-kira 11 peratus daripada keluasan permukaan pulau itu telah hilang sejak beberapa tahun kebelakangan ini. Ramai penduduk bimbang sebahagian besar daripadanya mungkin tenggelam menjelang pertengahan abad ini jika pemanasan berterusan.
Perubahan iklim sudah mengubah cara penduduk mencari rezeki. Dahulu pulau itu bergantung pada penanaman rumpai laut, tetapi air yang semakin panas merosakkan tanaman dan menjadikan kegiatan itu tidak lagi berdaya maju. Ramai penduduk beralih kepada pelancongan, mengusahakan rumah tamu kecil, menyewakan bot serta menjual makanan dan bekalan kepada pengunjung dari Jakarta. Pendapatan itu kini terancam. Hakisan menghakis pantai, manakala banjir merosakkan peralatan, mencemarkan telaga serta mengaratkan motosikal dan enjin bot. Nelayan, termasuk Mustaghfirin yang dikenali penduduk tempatan sebagai Bobby, melaporkan hasil tangkapan yang semakin sedikit dan keadaan laut yang lebih berbahaya, dengan perubahan cuaca yang semakin sukar diramal.
Untuk menghadapi keadaan ini, penduduk mengambil langkah praktikal. Mereka menyusun batu menjadi benteng rendah, menanam bakau dan tumbuh-tumbuhan lain untuk mengikat pasir, serta meninggikan lantai rumah jika mampu. Langkah ini membantu, tetapi tidak mampu menahan air dengan sendiri. Sumber yang ada terhad dan setiap musim memerlukan kerja pembaikan baharu. Saman itu menuntut dana untuk memperluas perlindungan ini dan menyokong perancangan supaya usaha penyesuaian komuniti bukan sekadar himpunan penyelesaian sementara, tetapi langkah yang mampu bertahan lama.
Jalur perundangan melalui Switzerland
Sebelum aduan sivil boleh difailkan, prosedur Switzerland mewajibkan langkah pendamaian. Penduduk Pulau Pari memulakan proses pendamaian di Kanton Zug pada Julai 2022. Tiada penyelesaian dicapai. Mereka kemudian memfailkan saman di mahkamah kanton pada awal 2023, dengan sokongan kumpulan termasuk Swiss Church Aid (HEKS), European Center for Constitutional and Human Rights (ECCHR) dan WALHI di Indonesia. Pada Oktober 2023, mahkamah memberikan bantuan guaman percuma kepada plaintif, dengan mendapati mereka tidak mempunyai dana mencukupi dan petisyen mereka mempunyai peluang untuk berjaya. Pada 3 September 2025, mahkamah mengadakan pendengaran awal yang tertumpu pada kebolehterimaan kes. Hakim perlu memutuskan sama ada mereka mempunyai bidang kuasa untuk mendengar kes itu dan sama ada ia memenuhi keperluan prosedur. Merit kes, termasuk bukti kerosakan dan hubungan sebab akibat, akan dipertimbangkan kemudian.
Tuntutan plaintif menggabungkan dua pendekatan yang jarang dilihat bersama dalam saman iklim terhadap syarikat. Mereka menuntut pampasan berkadar serta perintah mahkamah yang mewajibkan Holcim mengurangkan pelepasan selaras dengan matlamat suhu Perjanjian Paris. Hujah undang-undang mereka bersandarkan Perkara 28 Kanun Sivil Switzerland, yang melindungi hak peribadi seperti kesihatan dan integriti fizikal, serta Perkara 41 Kanun Obligasi, yang memperuntukkan ganti rugi bagi kemudaratan yang disebabkan secara salah di sisi undang-undang. Penduduk berhujah bahawa pelepasan Holcim pada masa lalu dan berterusan menyumbang kepada banjir berbahaya dan hakisan di Pulau Pari, sekali gus membahayakan rumah, mata pencarian dan kesihatan mereka.
Holcim berkata pihaknya komited terhadap tindakan iklim dan berhujah bahawa mahkamah sivil bukan tempat yang sesuai untuk menetapkan paras pelepasan. Dalam satu kenyataan, syarikat itu menyifatkan persoalan utama sebagai perkara yang perlu diputuskan oleh penggubal undang-undang.
Holcim berkata: "Pada pandangan kami, siapa dibenarkan melepaskan berapa banyak CO2 ialah bidang kuasa penggubal undang-undang, bukannya persoalan untuk mahkamah sivil".
Syarikat itu menyatakan beberapa langkah yang menurutnya telah diambil untuk mengurangkan pelepasan, termasuk penggunaan tenaga boleh baharu yang lebih meluas dan campuran simen yang menggunakan kurang klinker, iaitu bahan paling tinggi intensiti karbon dalam simen. Holcim berkata pihaknya telah mengurangkan pelepasan CO2 daripada operasinya lebih 50 peratus sejak 2015 dan menyasarkan pelepasan sifar bersih menjelang 2050. Plaintif dan NGO yang menyokong mereka berkata komitmen itu tidak setara dengan skala dan kesegeraan masalah, serta tidak menangani tanggungjawab atas kerosakan yang sudah dialami di pulau tersebut.
Mengapa Holcim menjadi tumpuan
Simen merupakan sumber pelepasan karbon yang tinggi atas dua sebab. Penghasilan klinker memerlukan batu kapur dipanaskan pada suhu yang sangat tinggi, menyebabkan batu itu melepaskan CO2. Relau juga lazimnya menggunakan bahan api fosil, sekali gus menambah pelepasan. Anggaran industri mengaitkan kira-kira 7 peratus daripada pelepasan CO2 global dengan pengeluaran simen. Penyelidik yang menjejaki sumbangan syarikat kepada perubahan iklim telah mengenal pasti sekumpulan pengeluar besar dalam sektor tenaga dan bahan, yang sering disebut sebagai syarikat utama penyumbang karbon. Kajian yang merangkumi pelepasan sejak pertengahan abad ke-20 mengaitkan kira-kira 0.42 peratus daripada pelepasan CO2 industri global dengan Holcim dan syarikat pendahulunya, bersamaan lebih tujuh bilion tan.
Latar belakang ini menjelaskan sebab plaintif Pulau Pari memilih Holcim. Mereka tidak mendakwa syarikat itu menyebabkan perubahan iklim secara bersendirian. Mereka berhujah bahawa syarikat itu menyumbang bahagian yang boleh diukur dan patut menanggung bahagian kos yang setara. Plaintif meminta mahkamah menggunakan undang-undang sivil biasa, bukannya undang-undang iklim khas, untuk menangani cabaran global dengan mengaitkan tindakan korporat kepada kerosakan nyata.
Kes ini turut mencerminkan perdebatan lebih luas tentang akauntabiliti. Litigasi iklim semakin menyasarkan syarikat di luar sektor bahan api fosil, daripada makanan dan kewangan hinggalah industri berat. Dalam pertikaian ini, Holcim menyebut usaha penyahkarbonan dan cabaran seluruh sektor yang memerlukan penyelesaian dasar. Penyokong plaintif berkata perkara itu tidak menafikan persoalan ganti rugi apabila kemudaratan sudah berlaku. Nina Burri, peguam dan pakar perniagaan serta hak asasi manusia yang menyokong kes penduduk pulau itu, merumuskan prinsip berkenaan dengan ringkas.
Nina Burri berkata: "Jika sesebuah syarikat telah menyebabkan kerosakan, syarikat itu patut dipertanggungjawabkan".
Langkah seterusnya di Zug
Halangan pertama ialah prosedur. Hakim di Zug perlu memutuskan sama ada aduan itu boleh diterima dan sama ada mahkamah Switzerland boleh mendengar kes tentang kerosakan iklim di sebuah pulau yang jauh. Jika tindakan itu dibenarkan, kes akan diteruskan ke peringkat merit, apabila bukti mengenai kenaikan paras laut, kesan setempat dan kaitannya dengan pelepasan korporat akan diuji. Mana-mana pihak boleh mengemukakan rayuan, dan keputusan muktamad mungkin mengambil masa bertahun-tahun. Remedi yang berpotensi merangkumi bayaran sederhana untuk pembaikan dan perlindungan setempat, hinggalah perintah yang menghendaki perubahan pada tindakan korporat, termasuk pengurangan pelepasan selaras dengan penanda aras sains iklim.
Kes ini berlangsung ketika perhatian undang-undang antarabangsa terhadap tanggungjawab iklim semakin meningkat. Pada Julai 2025, Mahkamah Keadilan Antarabangsa mengeluarkan pendapat bahawa mereka yang terjejas oleh perubahan iklim mungkin berhak mendapat ganti rugi penuh. Walaupun pendapat itu menyentuh kewajipan negara dan tidak mengikat mahkamah sivil Switzerland, ia mengukuhkan konteks undang-undang yang semakin mengiktiraf remedi bagi kerosakan iklim. Bagi Pulau Pari, kepentingannya nyata. Penduduk berkata mereka memerlukan sumber untuk melindungi rumah dan mahu pengeluar pelepasan besar mematuhi had suhu yang memberi peluang kepada pulau-pulau kecil untuk terus bertahan.
Sekilas Pandang
- Empat penduduk Pulau Pari di Indonesia memfailkan saman sivil terhadap Holcim di Switzerland selepas proses pendamaian yang diwajibkan pada 2022 gagal mencapai penyelesaian.
- Pulau yang mempunyai kira-kira 1,500 penduduk itu berdepan banjir yang kerap, pencerobohan air masin dan hakisan. Kira-kira 11 peratus daratannya telah hilang sejak beberapa tahun kebelakangan ini.
- Plaintif menuntut 3,600 franc Switzerland setiap seorang untuk membaiki rumah dan memperkukuh perlindungan, selain perintah mahkamah yang mewajibkan Holcim mengurangkan pelepasan sebanyak 43 peratus menjelang 2030 dan 69 peratus menjelang 2040 berbanding paras 2019.
- Kes itu berhujah bahawa tanggungjawab perlu dikongsi secara berkadar, dengan merujuk penyelidikan yang mengaitkan kira-kira 0.42 peratus daripada pelepasan CO2 industri sepanjang sejarah dengan Holcim dan syarikat pendahulunya.
- Anggaran industri meletakkan sumbangan simen kepada pelepasan CO2 global pada kira-kira 7 peratus.
- Holcim berkata dasar iklim patut ditetapkan oleh penggubal undang-undang, menyebut langkah penyahkarbonan yang diambil dan menyasarkan pelepasan sifar bersih menjelang 2050.
- Mahkamah Kanton Zug mengadakan pendengaran mengenai kebolehterimaan kes pada 3 September 2025; keputusan sama ada kes itu boleh diteruskan masih belum dibuat.
- Saman itu boleh mempengaruhi akauntabiliti iklim merentas negara dan sokongan penyesuaian untuk komuniti pesisir yang terdedah.
