Pertikaian Diplomatik China-Jepun Ganggu Acara Kebudayaan Jepun di China

Konsert, filem dan peminat berdepan tekanan di China

Lily Chen menghitung hari untuk mendengar penyanyi Jepun kegemarannya di Beijing. Sebaliknya, pentas kekal gelap dan persembahan dibatalkan beberapa minit sebelum ia dijadualkan bermula. Penganjur menyalahkan masalah peralatan. Ramai peminat melihat punca yang berbeza. Mereka mengaitkannya dengan pertikaian diplomatik yang tercetus selepas perdana menteri baharu Jepun, Sanae Takaichi, mencadangkan Tokyo boleh bertindak secara ketenteraan jika China cuba merampas Taiwan dengan kekerasan. Beijing, yang mendakwa Taiwan sebagai wilayahnya, bertindak balas dengan marah. Dalam beberapa minggu sejak itu, gelombang acara kebudayaan Jepun di China dibatalkan tanpa banyak amaran.

Sekurang-kurangnya 30 persembahan dan acara peminat oleh artis Jepun di bandar-bandar utama dibatalkan atau ditangguhkan, termasuk penampilan yang dirancang oleh ikon pop Ayumi Hamasaki, penyanyi dan penulis lagu KOKIA, serta rapper KID FRESINO. Di Shanghai, penyanyi lagu tema One Piece, Maki Otsuki, dibawa turun dari pentas ketika menyanyikan lagu selepas bunyi terhenti dan lampu terpadam. Detik itu dirakam dalam klip tular yang mengejutkan penonton. Di platform sosial China, kekeliruan dan kekecewaan meluap apabila mereka yang sudah datang dari jauh dan menempah hotel menuntut bayaran balik serta penjelasan.

Gangguan itu bukan terhad kepada muzik secara langsung. Pengedar menangguhkan tayangan beberapa filem Jepun dan sumber industri berkata kelulusan baharu dibekukan. Media yang mempunyai kaitan dengan kerajaan memberi isyarat bahawa pertikaian politik itu akan memburukkan sentimen rakyat China terhadap filem dan artis Jepun. Acara seperti Wonder Festival, pameran mainan dan anime utama, telah menarik orang ramai dalam jumlah besar di bandar-bandar China, sekali gus menunjukkan betapa popularnya pertukaran budaya ini. Namun, keadaannya tidak seragam. Filem anime Demon Slayer: Infinity Castle tetap ditayangkan di seluruh negara dan menjadi antara filem asing dengan kutipan tertinggi. Perbezaan ini menunjukkan dasar kebudayaan boleh berubah dengan cepat, sementara pengawal selia dan bandar yang berbeza mungkin bergerak pada kadar berlainan.

Bagi jutaan peminat China yang membesar dengan animasi, permainan dan muzik pop Jepun, langkah menyekat acara itu terasa dekat dengan diri mereka. Ramai berkata politik tidak sepatutnya mencampuri konsert dan konvensyen. Ada yang kini mengelak daripada bercosplay di tempat awam dan tidak menghadiri acara peminat kerana bimbang. Penganjur dan pihak pengendali venue turut terjejas. Pembatalan pada saat akhir menyebabkan mereka terpaksa menanggung kos kakitangan, logistik dan pemasaran tanpa banyak peluang untuk mendapatkan semula wang. Risikonya lebih besar bagi syarikat kecil yang bergantung pada jadual persembahan tetap untuk terus bertahan.

Bagaimana pertikaian dasar luar melimpah ke pentas

Puncanya ialah kenyataan dasar yang membawa implikasi besar terhadap keselamatan. Perdana Menteri Sanae Takaichi berkata jika serangan China ke atas Taiwan mengancam kelangsungan hidup Jepun, Tokyo boleh mempertimbangkan tindak balas ketenteraan. Huraian itu selaras dengan undang-undang keselamatan Jepun, yang membenarkan pertahanan diri kolektif dalam keadaan ekstrem yang mengancam negara. Kenyataan itu dibuat dalam salah satu arena paling tegang di Asia Timur. China menganggap Taiwan sebahagian daripada wilayahnya dan menolak sebarang peranan ketenteraan pihak luar. Kenyataan itu menerima teguran keras daripada Beijing dan mencetuskan tindak balas berantai yang jauh melangkaui bilik mesyuarat.

Langkah awal China tertumpu pada tekanan ekonomi. Pegawai mengeluarkan amaran perjalanan yang menggesa warga China supaya mengelak daripada ke Jepun. Import makanan laut dari Jepun, yang sudah menjadi isu kontroversi, sekali lagi berdepan sekatan. Kemudian, arena kebudayaan turut mula terasa tempiasnya. Penganjur di Beijing, Shanghai dan Guangzhou melaporkan bahawa polis atau biro kebudayaan memaklumkan kepada pihak venue supaya menghentikan konsert yang menampilkan artis Jepun. Ada yang berkata mereka diminta menghentikan penghantaran mesej pemasaran, membatalkan persembahan untuk baki tahun 2025 dan tidak memohon permit baharu bagi 2026. Arahan itu tidak rasmi dan sering disampaikan secara lisan, sekali gus menambah ketidaktentuan dan menyukarkan perancangan.

Apa yang dikatakan Takaichi dan mengapa ia penting

Taiwan terletak berhampiran kepulauan selatan Jepun dan laluan perkapalan utama. Pemimpin Jepun memberi amaran bahawa konflik di sana akan menyebabkan angkatan tentera Jepun terlibat bagi melindungi wilayah dan laluan laut berhampiran. Di bawah perlembagaan pascaperang Jepun, Pasukan Pertahanan Diri boleh bertindak apabila kelangsungan hidup negara terancam. Kenyataan Takaichi dikemukakan sebagai senario hipotesis, dan beliau kemudian memberitahu parlimen bahawa beliau tidak akan mengulanginya. Namun, kenyataannya tetap melanggar garis merah politik bagi China, yang pegawai dan media pemerintahannya mengaitkan Taiwan secara langsung dengan kedaulatan dan kebanggaan negara.

Tindak balas dan isyarat Beijing

Pihak berkuasa China tidak mengeluarkan larangan rasmi di seluruh negara terhadap hiburan Jepun. Corak ini sudah biasa bagi veteran industri. Dalam pertikaian terdahulu, pengawal selia dan polis menggunakan pelesenan, pemeriksaan keselamatan venue dan kebenaran ad hoc untuk mengehadkan acara tanpa menerbitkan dekri menyeluruh. Mesej daripada media yang mempunyai kaitan dengan kerajaan memberi amaran bahawa kenyataan Jepun mengenai Taiwan telah melukai perasaan rakyat dan memburukkan suasana pertukaran budaya. Mesej itu nampaknya sampai kepada pembuat keputusan di peringkat bandar yang mengawal persembahan, permit festival dan pengedaran filem.

Acara yang dibatalkan dan lokasinya

Pembatalan berlaku secara berperingkat di bandar-bandar. Persembahan Ayumi Hamasaki yang lama dirancang di Shanghai dibatalkan sehari sebelum beliau dijadualkan membuat persembahan, dan beliau memohon maaf kepada peminat dalam talian. Persembahan KOKIA di Beijing dibatalkan ketika pemegang tiket sudah menunggu di luar. Jelajah rapper KID FRESINO ditangguhkan. Persembahan legenda jazz Yoshio Suzuki dan kumpulannya di Beijing dihentikan ketika pemeriksaan bunyi selepas polis berpakaian biasa mengunjungi venue. Penganjur berkata mereka dinasihatkan bahawa konsert yang menampilkan pemuzik Jepun akan digantung hingga akhir tahun ini dan permohonan baharu bagi tahun depan tidak akan diterima. Kumpulan lelaki JO1 juga membatalkan konsert yang dirancang di Guangzhou.

Selain muzik, pengedar menangguhkan atau melewatkan tayangan filem Jepun. Penerbitan perdagangan di China melaporkan bahawa kelulusan baharu ditangguhkan, manakala sekurang-kurangnya enam judul yang sudah diluluskan ditunda tayangannya. Rangkaian pengedaran anime terjejas khususnya kerana Jepun membekalkan sebahagian besar animasi import. Filem seni dan drama bajet sederhana sering bergantung pada komuniti peminat khusus yang menganjurkan tayangan dan promosi. Pasukan-pasukan itu kini berdepan pembekuan perancangan.

Malam persembahan dipendekkan di Shanghai

Maki Otsuki, yang paling dikenali kerana menyanyikan lagu penutup anime One Piece, sedang membuat persembahan di Shanghai apabila kakitangan membawanya turun dari pentas. Video menunjukkan muzik terhenti dan lampu terpadam ketika peminat berpandangan sesama sendiri dalam kebingungan. Pihak pengurusannya mengeluarkan kenyataan ringkas selepas itu.

Pasukan Otsuki menjelaskan penghentian persembahan itu dengan bahasa berkecuali, dengan menyatakan ia berpunca daripada perkara di luar kawalan mereka.

Beliau terpaksa menghentikan persembahan disebabkan keadaan yang tidak dapat dielakkan.

Peminat dan perniagaan tersepit

Pembatalan pada saat akhir membawa kos yang nyata. Seorang penganjur berkata lebih 14,000 peminat telah menempah penerbangan dan hotel untuk konsert yang dibatalkan, menyebabkan acara yang sepatutnya menjadi kegiatan komuniti bertukar menjadi krisis khidmat pelanggan. Pengurus venue kehilangan pendapatan sewa dan belanjawan kakitangan lenyap. Pekerja bebas yang mengendalikan bunyi, pencahayaan dan keselamatan kehilangan kerja. Penganjur asing yang beroperasi di China berkata mereka menanggung kerugian besar dari segi deposit, logistik dan pemasaran.

Keadaan ini turut membawa kesan sosial. Golongan muda China yang menggemari budaya pop Jepun sejak kecil telah membina kumpulan persahabatan berasaskan muzik dan anime. Bagi ramai, konvensyen dan konsert menjadi ruang selamat di bandar-bandar, ketika kehidupan seharian terasa tertekan oleh pasaran pekerjaan dan kos perumahan. Perubahan mendadak itu mendorong mereka supaya lebih berhati-hati. Sesetengah peminat yang dahulunya memakai kostum rumit kini memilih pakaian biasa di tempat awam. Yang lain mengelak daripada mengunjungi kedai pop-up atau perjumpaan peminat kerana bimbang diganggu dalam talian. Pasaran pengguna ini besar dan semakin berkembang. Kajian pasaran menganggarkan ekonomi barangan China yang berkaitan dengan anime, komik dan permainan mencecah kira-kira 169 bilion yuan tahun lalu dan boleh melepasi 300 bilion yuan sebelum akhir dekad ini.

Kos ketidaktentuan bagi penganjur

Christian Petersen-Clausen, penganjur konsert asing yang berpangkalan di China, menceritakan betapa cepatnya satu persembahan dihentikan ketika pemeriksaan bunyi di Beijing. Katanya, polis tiba dan venue itu diberitahu supaya menghentikan semua persembahan yang menampilkan penghibur Jepun.

Kurang seminit kemudian, pemilik venue datang kepada saya dan berkata polis memberitahunya semua konsert yang menampilkan warga Jepun dibatalkan dan perkara itu tidak boleh dibincangkan.

Beliau memberi amaran bahawa setiap pembatalan memberi kesan berantai kepada sektor perkhidmatan. Peminat membatalkan tempahan perjalanan dan hotel, pekerja penghantaran kehilangan pesanan berkaitan acara, manakala kakitangan venue dihantar pulang. Katanya, muzik secara langsung menjadi saluran pelepasan tekanan bagi ramai orang yang berdepan tekanan ekonomi, menjadikan tindakan menyekat acara itu lebih mengejutkan bagi pengunjung tetap.

Anime dan filem berdepan halangan baharu meskipun kejayaan terkini

Animasi Jepun meraih jumlah penonton yang besar di China sepanjang dekad lalu, mengisi kekosongan selepas drama Korea sebahagian besarnya hilang daripada platform arus perdana. Perjanjian penerbitan bersama dan kerjasama pengedaran berkembang, sementara studio-studio utama meningkatkan pelaburan di China. Filem Demon Slayer terbaharu ditayangkan di pawagam yang penuh sesak dan meraih pendapatan kukuh. Peminat di Guangzhou hadir dengan cosplay, tanda keyakinan bahawa filem animasi popular boleh mengharungi perubahan politik.

Keyakinan itu semakin pudar apabila tanda-tanda menunjukkan kelulusan baharu dihentikan sementara. Laporan menunjukkan sekurang-kurangnya enam filem Jepun yang sudah mendapat kelulusan ditangguhkan tayangannya. Jika pembekuan itu berlarutan, jadual platform penstriman, festival dan pawagam bebas akan terganggu. Penarikan siri yang sangat popular boleh mencetuskan bantahan pengguna, sebab itulah penguatkuasaan mungkin kelihatan tidak sekata. Pengawal selia tempatan masih boleh menjadualkan judul untuk khalayak ramai sambil menangguhkan tayangan lebih kecil. Bagi syarikat yang sudah membelanjakan belanjawan pemasaran, ketidaktentuan ialah masalah paling buruk.

Pengajaran daripada pembekuan budaya China-Korea

Veteran industri melihat persamaan dengan sekatan tidak rasmi yang dikenakan China terhadap hiburan Korea Selatan selepas Seoul meluluskan sistem pertahanan peluru berpandu THAAD pada 2016. Konsert K-pop besar terhenti, drama Korea sukar melepasi semakan kandungan dan rancangan hiburan sebahagian besarnya hilang daripada portal China. Keadaan itu membentuk keputusan perniagaan selama bertahun-tahun. Agensi Korea beralih ke Asia Tenggara, Amerika Syarikat dan Eropah, membina kumpulan peminat baharu serta mengurangkan kebergantungan pada China. Walaupun hubungan kembali pulih, kegiatan di venue tanah besar China tidak segera kembali kepada keadaan sebelum 2016.

Kedudukan Jepun berbeza dalam beberapa aspek penting. J-pop kurang bergantung pada pendapatan jelajah luar negara berbanding K-pop, dan syarikat rakaman Jepun secara tradisinya memberi tumpuan kepada jualan domestik. China masih pasaran yang bernilai bagi artis Jepun, tetapi ramai artis boleh meneruskan kerjaya tanpa siri persembahan tetap di bandar-bandar China. Namun begitu, eksport anime dan permainan Jepun mempunyai pengaruh mendalam di China. Syarikat-syarikat di kedua-dua negara telah membina hubungan perniagaan sekitar pelesenan dan barangan dagangan yang sukar dialihkan dalam masa singkat.

Kenyataan pegawai

Pegawai China tidak mengeluarkan dekri awam yang melarang semua hiburan Jepun. Ketika ditanya mengenai pembatalan konsert, jurucakap Kementerian Luar mengaitkannya dengan ketegangan politik yang dicetuskan oleh kenyataan di Tokyo.

Jurucakap itu berkata kata-kata perdana menteri menjejaskan sentimen awam dan menyukarkan pertukaran budaya.

Kenyataan Takaichi melukai perasaan rakyat China dan memburukkan suasana pertukaran.

Perdana Menteri Takaichi kemudian menyifatkan kenyataan terdahulunya sebagai hipotesis dan memberitahu penggubal undang-undang bahawa beliau tidak akan mengulanginya. Beijing terus menuntut supaya kenyataan itu ditarik balik. Kedua-dua pihak turut menangguhkan mesyuarat menteri kebudayaan yang dirancang, sekali gus mengurangkan harapan terhadap penyelesaian segera di peringkat dasar. Buat masa ini, isyarat yang diberi menunjukkan ketegangan berlarutan secara perlahan dan bukannya larangan rasmi, namun kesan praktikalnya hampir sama seperti penutupan bagi mereka yang cuba menganjurkan persembahan.

Pelancongan, perdagangan dan ekonomi lebih luas

Dalam hubungan China-Jepun, kebudayaan jarang terpisah daripada perdagangan. Pelancong China merupakan sumber tunggal terbesar pelawat ke Jepun pada tahun biasa. Ramai merancang perjalanan berdasarkan konsert, festival atau tarikan bertemakan anime. Pengendali pelancongan melaporkan pembatalan meningkat apabila peminat membatalkan jadual perjalanan yang berkaitan dengan persembahan yang kini dibatalkan. Hotel, syarikat penerbangan dan restoran kehilangan perbelanjaan yang menyokong pekerjaan tempatan. Bagi China, sektor perkhidmatan yang lemah tidak mendapat sebarang manfaat apabila acara lenyap, kerana venue ditutup dan waktu kerja kakitangan bergaji sejam dipotong.

Geseran diplomatik sudah melimpah ke sektor lain. China menyekat import makanan laut Jepun awal tahun ini dan mengeluarkan amaran perjalanan ke Jepun. Pertukaran persidangan semakin perlahan. Penganjur acara persahabatan dan pertemuan akademik menarik diri atau menangguhkan rancangan. Agensi Jepun sedang mencuba pengganti digital seperti persembahan yang disiarkan secara langsung dan lawatan muzium maya, selain mengalihkan sebahagian pemasaran ke Asia Tenggara. Kaedah itu mengekalkan kegiatan kelab peminat, tetapi tidak dapat menggantikan kemeriahan atau pendapatan daripada arena yang penuh sesak di Shanghai atau Shenzhen.

Haluan seterusnya bagi pertukaran budaya

Dalam masa terdekat, dua kemungkinan kelihatan munasabah. Pengawal selia tempatan boleh melonggarkan sekatan secara senyap selepas ketegangan reda, sekali gus membolehkan sejumlah kecil acara berprofil rendah diteruskan sebelum jelajah lebih besar kembali. Atau sekatan tidak rasmi boleh berterusan sementara pegawai menyuarakan ketidaksetujuan, menyebabkan penganjur tertanya-tanya dan mendorong syarikat rakaman Jepun menumpukan perhatian pada pasaran lain. Pengalaman artis Korea Selatan menunjukkan kemungkinan kedua boleh berlarutan selama bertahun-tahun walaupun tanpa larangan bertulis. Kedua-dua kemungkinan bergantung pada isyarat politik di peringkat tertinggi.

Sementara itu, artis dan syarikat sedang menyesuaikan diri. Ada yang memindahkan persembahan ke Hong Kong, Macao atau Asia Tenggara, tempat komuniti peminat bertindih dengan khalayak tanah besar. Syarikat rakaman merancang sesi interaksi peminat dalam talian dan keluaran barangan edisi terhad untuk mengekalkan momentum. Pengendali venue di China mengisi jadual dengan penghibur tempatan. Peminat pula terus membeli keluaran digital dan album import. Hubungan antara artis dengan penonton tidak terputus. Mereka hanya sedang menyesuaikan diri dengan kekangan baharu.

Perkara Utama

• Venue di China membatalkan atau menghentikan sekurang-kurangnya 30 persembahan dan acara peminat Jepun dalam beberapa minggu kebelakangan ini.
• Langkah itu menyusuli kenyataan Perdana Menteri Sanae Takaichi mengenai kemungkinan tindak balas ketenteraan jika China menyerang Taiwan.
• Pihak berkuasa China mengaitkan suasana pertukaran budaya dengan kenyataan itu, tanpa mengeluarkan larangan rasmi di seluruh negara.
• Polis dan biro kebudayaan memberitahu venue supaya menghentikan persembahan artis Jepun, menghentikan promosi dan tidak mengemukakan permohonan permit baharu.
• Maki Otsuki diiringi turun dari pentas di Shanghai ketika persembahan, manakala persembahan Ayumi Hamasaki dan KOKIA dibatalkan.
• Pengedar menangguhkan filem Jepun, dengan kelulusan baharu dibekukan dan judul yang sudah diluluskan ditangguhkan, meskipun Demon Slayer tetap mencatat prestasi kukuh.
• Penganjur dan venue melaporkan kerugian kewangan besar, manakala peminat berdepan kesukaran mendapatkan bayaran balik serta kos perjalanan.
• Keadaan ini menyerupai sekatan terhadap hiburan Korea di China pada 2016.
• Pelancongan dan hubungan perniagaan turut terjejas, sementara penganjur mencuba pilihan digital dan luar negara.
• Tokyo menyifatkan kenyataan asal itu sebagai hipotesis, manakala Beijing berkata kenyataan tersebut menjejaskan sentimen awam.