Kemerosotan pada Skala Bersejarah
Industri buah naga Vietnam, yang pernah menjadi penanda aras kejayaan eksport pertanian negara itu, kini merosot ke paras terendah dalam tempoh sebelas tahun. Kejatuhan mendadak daripada paras tertinggi berbilion dolar pada dekad lalu ini menandakan realiti baharu yang mencabar bagi petani dan pengeksport. Menurut Kastam Vietnam, hasil eksport bagi 11 bulan pertama tahun lalu hanya mencecah $485.2 juta. Angka ini susut 0.8% berbanding tahun sebelumnya dan merupakan prestasi terlemah sejak 2014. Kemerosotan ini amat berbeza daripada tempoh 2014 hingga 2018, apabila industri itu secara konsisten menjana lebih $1 bilion setahun, dengan kemuncak sebanyak $1.3 bilion pada 2018. Perubahan nasib ini mencerminkan perubahan struktur mendalam dalam pasaran pertanian global, yang menyaksikan Vietnam tidak lagi menikmati penguasaan tanpa tandingan seperti dahulu.
Kandungan
Cabaran daripada China
China kekal sebagai destinasi tunggal terbesar bagi buah naga Vietnam, merangkumi kira-kira 62% daripada jumlah eksport dengan nilai dagangan $301.7 juta. Namun, kebergantungan tinggi terhadap pasaran ini kini menjadi kelemahan yang ketara. Eksport ke China susut 4.5% tahun ke tahun apabila negara jiran di utara itu giat memperluas penanaman dalam negara. Petani China kini dianggarkan menghasilkan 1.6 juta tan buah naga setahun, melebihi pengeluaran Vietnam dan mencukupi untuk memenuhi sebahagian besar permintaan domestik. Lonjakan bekalan tempatan ini mengurangkan keperluan import dengan ketara dan menekan harga. Laporan terkini dari pasaran China menunjukkan harga buah naga isi merah merudum sehingga serendah $0.42 sekilogram, mencerminkan lebihan bekalan yang serius serta permintaan pengguna yang lemah. Apabila China mencapai sara diri, pasaran utama bagi hasil Vietnam semakin mengecil dengan pantas.
Kehilangan Pasaran Amerika Utara
Ketika China mengurangkan import, Vietnam turut kehilangan kedudukan di Barat akibat persaingan sengit dari Amerika Latin. Mexico berjaya mengusahakan tanaman buah naga dan, dengan memanfaatkan kedudukan geografinya yang dekat dengan Amerika Syarikat dan Kanada, sebahagian besarnya telah menggantikan hasil Vietnam di pasaran yang lumayan ini. Wakil perniagaan melaporkan bahawa pada awal 2010-an, Vietnam mengeksport buah naga isi putih ke Amerika Utara dengan lancar. Namun sejak 2019, Mexico telah meningkatkan pengeluaran dengan ketara. Akibatnya, Vietnam hampir menghentikan sepenuhnya eksport buah naga isi putih ke AS dan Kanada, dengan hanya mengekalkan pasaran khusus yang kecil bagi varieti isi merah. Kehilangan ini menunjukkan betapa sukarnya bersaing dengan pengeluar yang menikmati kos pengangkutan lebih rendah dan akses perdagangan keutamaan.
Menembusi Pasaran India
Dalam usaha mencari sumber pendapatan alternatif, pengeksport Vietnam mengalihkan perhatian kepada India. Eksport ke pasaran ini meningkat 6.4%, mencecah hampir $41.8 juta. Import Thailand juga melonjak 71.1%. Walau bagaimanapun, penganalisis industri memberi amaran bahawa skala pasaran baharu ini masih terlalu kecil untuk mengimbangi kemerosotan besar permintaan dari China. Pasaran India turut mempunyai cabarannya sendiri. Vivek Aggarwal, Ketua Perniagaan di Angel Fine Foods Company Ltd., berkata walaupun Vietnam kekal sebagai pembekal utama, tekanan terhadap margin keuntungan adalah ketara.
"Di India, tekanan terhadap margin keuntungan adalah ketara. Walaupun pembeli terus mengimport secara berkala, tahap persaingan yang tinggi menjadikan keuntungan sukar dijangka," kata Aggarwal.
Beliau menjelaskan bahawa persaingan bukan sahaja datang daripada pengeksport lain, tetapi juga daripada pengeluaran buah naga India yang semakin berkembang. Pengeluaran tempatan memuncak ketika musim menuai, menyebabkan import dari Vietnam merosot mendadak daripada 200 kontena sebulan kepada kira-kira 50 atau 60 kontena.
Tekanan Logistik dan Harga
Logistik bertambah baik apabila penggunaan kapal terus memendekkan tempoh transit dari Vietnam ke pelabuhan utama India kepada kira-kira 9 hingga 13 hari, berbanding 25 hari melalui laluan tidak langsung. Penambahbaikan ini membantu mengekalkan kesegaran dan kualiti buah. Walaupun logistik bertambah baik, harga masih menjadi halangan. Harga CIF Nhava Sheva merosot 25% antara Ogos hingga Oktober berbanding tempoh yang sama tahun sebelumnya. Aggarwal menegaskan bahawa pelarasan harga runcit di India perlu dilakukan bagi mengekalkan margin keuntungan pengimport. Ketika ini, harga runcit di India antara $0.7 hingga $1.1 sebiji, manakala pulangan di peringkat ladang di Vietnam sekitar $5.5 hingga $6.5 sekotak, menunjukkan pendapatan petani yang rendah meskipun harga kepada pengguna di luar negara tinggi.
Halangan Pentadbiran dan Kualiti
Selain persaingan pasaran, pengeksport Vietnam berdepan cabaran besar dalam pentadbiran dan kawalan kualiti. Pada Jun 2025, eksport buah naga merosot 53% berbanding bulan sebelumnya. Huynh Canh, pengerusi Persatuan Buah Naga Binh Thuan, mengaitkan kemerosotan ini dengan cuaca tidak menentu yang menyebabkan penyakit kulat dan kerosakan tanaman, sekali gus menyebabkan banyak penghantaran gagal memenuhi piawaian kualiti. Selain itu, perubahan dalam birokrasi kerajaan mewujudkan kesesakan bagi penghantaran ke Eropah.
"Menjelang 25 Julai, lebih 100 tan buah naga telah rosak akibat penyimpanan berpanjangan, manakala 50-70 tan lagi masih menunggu pensijilan," kata Canh mengenai kelewatan pentadbiran itu.
Kelewatan ini berpunca daripada pekeliling kerajaan baharu yang berkuat kuasa pada 1 Julai, yang memindahkan tanggungjawab mengeluarkan sijil keselamatan makanan bagi Kesatuan Eropah daripada Jabatan Pengeluaran Tanaman kepada Jawatankuasa Rakyat wilayah. Peralihan ini, yang berlaku serentak dengan penggabungan besar-besaran wilayah, mengganggu proses pensijilan. Pengeksport melaporkan bahawa penghantaran disimpan dalam kemudahan sejuk sehingga 10 hari sementara pihak berkuasa wilayah menyelaraskan tanggungjawab baharu mereka. Memandangkan piawaian kuarantin EU yang ketat, kelewatan ini mengakibatkan kerosakan dan kerugian kewangan yang besar. Perdana Menteri sejak itu mengarahkan agensi berkaitan menyelesaikan kesesakan ini, namun gangguan tersebut menunjukkan betapa rapuhnya infrastruktur eksport semasa.
Perubahan Strategi demi Kelangsungan
Pemimpin industri sependapat bahawa model pengeluaran besar-besaran yang lama tidak lagi berdaya maju. Dang Phuc Nguyen, setiausaha agung Persatuan Buah-buahan dan Sayur-sayuran Vietnam, berkata petani dan perniagaan perlu menilai semula pasaran serta kelebihan daya saing mereka secara asas. Tumpuan perlu beralih daripada kuantiti kepada nilai. Pakar mencadangkan agar bahagian pengeluaran luar musim ditingkatkan untuk memanfaatkan tempoh apabila negara pesaing berdepan kekurangan bekalan akibat cuaca. Menggalakkan varieti isi merah, yang mendapat harga lebih tinggi dan berdepan persaingan berbeza berbanding buah isi putih, juga antara strategi yang disarankan. Selain itu, pembangunan industri pemprosesan bagi menghasilkan produk seperti jus, wain dan snek kering dapat mengurangkan tekanan terhadap pasaran buah segar serta mengurangkan pembaziran.
Ke Arah Kelestarian
Pemulihan jangka panjang juga mungkin memerlukan komitmen terhadap amalan pertanian lestari. Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNDP) dan Kementerian Pertanian dan Pembangunan Luar Bandar Vietnam menggesa peralihan kepada pertanian rendah karbon yang berdaya tahan terhadap perubahan iklim. Usaha ini melibatkan pemodenan sistem pengurusan ladang serta pembentukan hubungan kukuh antara petani, koperasi dan pengedar. Dengan memberi tumpuan kepada ketelusan, kebolehkesanan dan pengurangan jejak karbon, pengeluar Vietnam boleh memenuhi permintaan global yang semakin meningkat terhadap makanan lestari serta menembusi pasaran premium yang sanggup membayar lebih untuk produk mesra alam yang diperakui.
Kesimpulan
Industri buah naga Vietnam kini berada di persimpangan. Zaman pertumbuhan mudah dan hasil berbilion dolar yang didorong oleh satu pasaran sudah berakhir. Untuk pulih, sektor ini perlu mengharungi persaingan sengit yang kompleks, khususnya daripada China dan Mexico, sambil mengatasi halangan logistik dalam negara.
- Eksport buah naga Vietnam merosot kepada $485.2 juta dalam 11 bulan pertama tahun lalu, paras terendah sejak 2014.
- China, pasaran terbesar, mengurangkan import sebanyak 4.5% apabila pengeluaran domestik mencecah 1.6 juta tan.
- Mexico telah menggantikan Vietnam dalam pasaran buah naga isi putih Amerika Utara berikutan kedudukannya yang lebih dekat.
- Eksport ke India meningkat 6.4%, namun margin keuntungan terus tertekan oleh persaingan dan kejatuhan harga CIF.
- Perubahan pentadbiran dalam pensijilan keselamatan makanan menyebabkan lebih 100 tan buah rosak dalam simpanan sejuk sementara menunggu kelulusan eksport ke EU.
- Pakar industri menyarankan peralihan tumpuan kepada kualiti, pengeluaran luar musim dan pemprosesan bagi menjamin daya maju jangka panjang.
