Jakarta Mengatasi Tokyo sebagai Bandar Paling Ramai Penduduk di Dunia Menurut Laporan PBB

Kedudukan Bandar Global Alami Perubahan Drastik

Landskap bandar global mengalami perubahan besar susulan penerbitan laporan Prospek Pembandaran Dunia 2025 oleh Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Jakarta, ibu negara Indonesia, kini mengatasi Tokyo sebagai bandar paling ramai penduduk di dunia, sekali gus menandakan perubahan bersejarah dalam hierarki bandar global. Perubahan ini mencerminkan aliran demografi lebih luas yang membentuk semula dunia kita, dengan bandar-bandar Asia menguasai kedudukan teratas sementara kota raya tradisional di negara maju berdepan kemerosotan atau pertumbuhan yang mendatar.

Jakarta kini mendahului senarai dengan kira-kira 42 juta penduduk, diikuti rapat Dhaka, Bangladesh dengan 37 juta, dan Tokyo, Jepun dengan 33 juta. Perubahan ini bukan sekadar pelarasan angka. Ia menunjukkan betapa pesatnya bandar di wilayah membangun berkembang, menarik jutaan penduduk yang mencari peluang ekonomi, sementara kawasan metropolitan yang mapan berdepan populasi menua dan keupayaan pertumbuhan yang terhad.

Jabatan Hal Ehwal Ekonomi dan Sosial Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UN DESA) menyusun laporan komprehensif ini, yang meneliti corak pembandaran di seluruh dunia dan mengunjurkan aliran masa depan hingga 2050. Dapatan menunjukkan pertumbuhan bandar semakin tertumpu di wilayah tertentu, khususnya Asia dan Afrika, sementara bahagian lain dunia mengalami pertumbuhan bandar yang mendatar atau penyusutan.

Metodologi Baharu Membentuk Semula Kedudukan

Perubahan drastik dalam kedudukan ini sebahagiannya berpunca daripada metodologi baharu yang digunakan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu untuk laporan ini. Penilaian terdahulu bergantung pada data negara-negara yang menggunakan takrif sempadan bandar yang berbeza-beza, sekali gus menyebabkan ketidakselarasan dalam perbandingan bandar di negara berlainan. Kali ini, penyelidik menggunakan pendekatan lebih seragam dengan pemetaan satelit dan kriteria geospatial yang konsisten.

Patrick Gerland, ketua bahagian anggaran dan unjuran penduduk jabatan PBB itu, menjelaskan kepentingan perubahan ini. Katanya, penilaian terdahulu yang menggunakan data negara-negara dengan takrif yang sangat berbeza-beza cenderung meletakkan Tokyo di kedudukan teratas. Penilaian baharu menyediakan persempadanan kawasan bandar yang lebih mudah dibandingkan pada peringkat antarabangsa, berdasarkan kriteria penduduk dan geospatial yang serupa.

PBB kini mentakrifkan bandar sebagai kawasan berterusan yang mempunyai sel grid dengan sekurang-kurangnya 1,500 orang bagi setiap kilometer persegi dan jumlah penduduk minimum 50,000 orang. Pendekatan berasaskan satelit ini menganalisis kawasan binaan bandar dan bukannya sempadan pentadbiran, sekali gus memberikan gambaran lebih tepat tentang tempat tinggal dan pergerakan sebenar penduduk di kawasan metropolitan.

Penambahbaikan metodologi ini menjelaskan sebahagian daripada penurunan kedudukan Tokyo. Walaupun ibu negara Jepun itu kekal sangat besar, populasinya yang tersebar merentasi beberapa wilayah kini diukur dengan cara berbeza. Wilayah Tokyo yang ditakrifkan dalam kajian PBB merangkumi wilayah sekitar Saitama, Chiba dan Kanagawa, meliputi kawasan luas termasuk Yokohama, sebuah bandar yang mempunyai 3.7 juta penduduk.

Menurut takrif baharu ini, Tokyo merupakan bandar paling ramai penduduk di dunia sehingga sekitar 2010, sebelum digantikan Jakarta. Walaupun wilayah Tokyo yang digunakan dalam kajian PBB mengalami kemerosotan penduduk sejak beberapa tahun kebelakangan ini, seperti bahagian lain Jepun, bandar itu sendiri menunjukkan arah yang berbeza. Menurut kerajaan metropolitan Tokyo, penduduk 23 daerah khas dan 26 bandar kecil yang membentuk Tokyo proper kini berjumlah lebih 14 juta, berbanding 13.2 juta sedekad lalu.

Penguasaan Asia dalam Pembandaran Global

Laporan 2025 mengetengahkan tumpuan besar pertumbuhan penduduk bandar di Asia. Sembilan daripada sepuluh bandar paling ramai penduduk kini terletak di benua Asia. Selepas Jakarta, Dhaka dan Tokyo, bandar lain dalam sepuluh teratas ialah New Delhi, India (30.2 juta), Shanghai, China (29.6 juta), Guangzhou, China (27.6 juta), Kaherah, Mesir (25.6 juta), Manila, Filipina (24.7 juta), Kolkata, India (22.6 juta), dan Seoul, Korea Selatan (22.5 juta).

Kaherah kekal sebagai satu-satunya bandar bukan Asia dalam sepuluh teratas, mewakili peningkatan kehadiran bandar di benua Afrika. Ibu negara Mesir itu menunjukkan betapa pesatnya bandar di wilayah membangun berkembang, dengan jumlah penduduk lebih dua kali ganda berbanding New York City, yang menduduki tempat ke-22 di dunia dengan 13.9 juta penduduk.

Penguasaan bandar-bandar Asia mencerminkan aliran demografi dan ekonomi yang lebih luas. China dan India sahaja menyumbang bahagian besar daripada 30 bandar teratas, termasuk Shanghai, Guangzhou, New Delhi, Mumbai, Bengaluru dan Chennai. Bandar raya ini mendapat manfaat daripada populasi domestik yang besar, tumpuan kegiatan ekonomi dan peranan lama sebagai hab serantau yang menarik penghijrahan dari kawasan luar bandar.

Li Junhua, Timbalan Setiausaha Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu bagi Hal Ehwal Ekonomi dan Sosial, menekankan kepentingan lebih luas aliran ini. Pembandaran ialah kuasa yang menentukan zaman kita, katanya. Jika diurus secara inklusif dan strategik, pembandaran boleh membuka laluan transformatif bagi tindakan iklim, pertumbuhan ekonomi dan kesaksamaan sosial.

Fenomena Kota Raya Berkembang di Seluruh Dunia

Laporan PBB menjejaki pertumbuhan luar biasa kota raya, yang ditakrifkan sebagai kawasan bandar dengan sekurang-kurangnya 10 juta penduduk. Pada 1975, hanya lapan bandar sedemikian wujud di seluruh dunia. Menjelang 2025, jumlah itu meningkat empat kali ganda kepada 33, dengan 19 daripadanya terletak di Asia. Amerika Syarikat hanya mempunyai dua kota raya, iaitu Los Angeles dan New York City, sementara wilayah lain menunjukkan tahap tumpuan penduduk bandar yang berbeza-beza.

Pertambahan kota raya ini merupakan antara perubahan demografi paling besar dalam sejarah manusia. Jumlah penduduk yang tinggal di bandar meningkat lebih dua kali ganda sejak 1950, ketika hanya 20 peratus daripada 2.5 bilion penduduk dunia tinggal di kawasan bandar. Kini, bandar menempatkan 45 peratus daripada 8.2 bilion penduduk global.

Melangkah ke hadapan, PBB mengunjurkan jumlah kota raya akan terus meningkat. Menjelang 2050, 37 kota raya dijangka wujud di seluruh dunia. Bandar seperti Addis Ababa, Ethiopia, Dar es Salaam, Tanzania, Hajipur, India, dan Kuala Lumpur, Malaysia, dijangka melepasi ambang 10 juta penduduk dalam beberapa dekad akan datang.

Unjuran Masa Depan Membentuk Semula Landskap Bandar

Laporan PBB memberikan unjuran menarik tentang perubahan kedudukan bandar global dalam tempoh suku abad akan datang. Walaupun Jakarta kini menduduki tempat teratas, Dhaka dijangka menjadi bandar terbesar di dunia menjelang pertengahan abad ini. Unjuran menunjukkan Dhaka akan mencapai 52.1 juta penduduk menjelang 2050, sedikit mengatasi Jakarta yang dijangka mempunyai 51.8 juta penduduk.

Unjuran pertumbuhan Dhaka ini menggariskan pembandaran besar-besaran yang berlaku di Asia Selatan. Ibu negara Bangladesh itu sudah berkembang pesat, dengan unjuran menunjukkan kadar pertumbuhan tinggi berterusan, hampir 5 peratus setahun antara 2025 hingga 2050. Pertumbuhan serupa dijangka berlaku di bandar-bandar Asia lain seperti Shanghai, yang akan terus menarik penduduk dari kawasan luar bandar.

Sebaliknya, populasi Tokyo diunjurkan merosot kepada kira-kira 30.7 juta menjelang 2050, dengan kedudukan globalnya jatuh ke tempat ketujuh. Penurunan ini mencerminkan cabaran demografi Jepun yang lebih luas, termasuk populasi menua, kadar kelahiran rendah dan imigresen yang terhad. Pengalaman Jepun mungkin memberi gambaran tentang cabaran yang bakal dihadapi bandar-bandar lain yang kini berkembang apabila mencapai kematangan ekonomi dan demografi.

Laporan itu turut mengetengahkan corak pertumbuhan bandar yang berbeza-beza di seluruh dunia. Walaupun banyak kawasan bandar terus berkembang, sebahagian yang lain mengalami kemerosotan penduduk. Menariknya, populasi sesetengah bandar menyusut walaupun populasi negara masing-masing meningkat, sementara bandar lain pula berkembang meskipun populasi negara menurun. Mexico City dan Chengdu, China, kedua-duanya mengalami kemerosotan penduduk walaupun bersaiz sangat besar.

Cabaran Pertumbuhan Bandar yang Pesat

Perkembangan pesat kota raya menimbulkan cabaran besar kepada perancang bandar dan penggubal dasar. Jakarta menduduki tempat teratas meskipun berdepan cabaran alam sekitar dan infrastruktur yang serius. Ibu negara Indonesia itu terdedah kepada gempa bumi dan banjir, mengalami pencemaran teruk, serta semakin cepat mendap akibat pengambilan air bawah tanah.

Cabaran ini mendorong kerajaan Indonesia memulakan rancangan memindahkan ibu negara ke Nusantara, yang terletak di pulau Borneo, kira-kira 1,200 batu dari Jakarta. Projek bernilai kira-kira $32 bilion itu bertujuan membangunkan ibu negara baharu yang lebih sesuai untuk pertumbuhan mampan. Pada asalnya dijadualkan dirasmikan pada 2024, pihak berkuasa kini menyasarkan Nusantara berfungsi sebagai ibu negara politik sekitar 2028, dengan pembangunan lebih luas berlanjutan hingga 2045.

Usaha itu berdepan beberapa halangan, termasuk kelewatan pembinaan, kekurangan pelaburan asing serta isu pengurusan dan tanah. Kesukaran ini menonjolkan kerumitan cabaran mengurus pertumbuhan bandar yang pesat dan membangunkan pusat bandar baharu dari awal.

Dhaka berdepan cabaran sama berat ketika terus berkembang. Sebagai antara kota raya yang berkembang paling pesat di dunia, bandar itu bergelut dengan masalah infrastruktur, kemerosotan alam sekitar dan kesukaran menyediakan perkhidmatan asas kepada jutaan penduduk baharu. Pertumbuhan yang pesat sering mengatasi keupayaan kerajaan tempatan untuk merancang dan melaksanakan penambahbaikan yang diperlukan.

Li Junhua menyentuh cabaran ini dalam kenyataannya, dengan menyatakan bahawa bagi mencapai pembangunan wilayah yang seimbang, negara perlu menerima pakai dasar nasional bersepadu yang menyelaraskan perumahan, guna tanah, mobiliti dan perkhidmatan awam di kawasan bandar serta luar bandar. Pendekatan menyeluruh ini semakin penting apabila bandar berkembang menjadi lebih besar dan kompleks.

Kepentingan Bandar Kecil

Walaupun kota raya sering mendominasi tajuk berita, laporan PBB menegaskan bahawa bandar kecil dan sederhana sebenarnya menempatkan lebih ramai penduduk berbanding kota raya dan berkembang dengan lebih pesat. Pusat bandar ini, khususnya di Afrika dan Asia, memainkan peranan penting dalam pembangunan serantau serta menjadi penghubung utama antara kawasan luar bandar dengan pusat metropolitan besar.

Data menunjukkan bahawa daripada 12,000 bandar yang dianalisis dalam laporan itu, 96 peratus mempunyai kurang daripada satu juta penduduk, manakala 81 peratus mempunyai kurang daripada 250,000 penduduk. Kawasan bandar yang lebih kecil ini sering menawarkan skala pembangunan yang lebih mudah diurus, sambil menyediakan peluang ekonomi dan perkhidmatan yang menarik penduduk luar bandar.

Menjelang 2050, unjuran menunjukkan jumlah bandar di seluruh dunia boleh melebihi 15,000, dengan kebanyakannya mempunyai populasi di bawah 250,000. Pertambahan pusat bandar kecil ini menunjukkan bahawa pembandaran masa depan bukan sahaja akan dicirikan oleh segelintir kota raya yang sangat besar, tetapi juga ribuan bandar bersaiz sederhana yang berkembang di seluruh dunia.

Pekan, yang ditakrifkan sebagai kelompok penduduk sekurang-kurangnya 5,000 orang dengan kepadatan sekurang-kurangnya 300 orang bagi setiap kilometer persegi, merupakan satu lagi komponen penting dalam hierarki bandar. Penempatan ini ialah jenis penempatan paling lazim di 71 negara yang berbeza-beza seperti Jerman, India, Uganda dan Amerika Syarikat. Pekan memainkan peranan penting dalam menghubungkan kawasan luar bandar dengan bandar, menyediakan perkhidmatan asas dan menyokong ekonomi tempatan.

Transformasi Luar Bandar dan Corak Penempatan Global

Laporan itu mendokumentasikan transformasi berterusan kawasan luar bandar seiring dengan pertumbuhan bandar. Penempatan luar bandar masih menjadi jenis penempatan paling lazim di 62 negara hari ini, berbanding 116 negara pada 1975. Menjelang 2050, jumlah ini diunjurkan menurun lagi kepada 44 negara, menunjukkan peralihan global ke arah kehidupan bandar.

Namun, penduduk luar bandar terus memainkan peranan penting di banyak wilayah. Penempatan luar bandar masih mendominasi beberapa negara di Eropah, termasuk Austria, Bulgaria, Finland dan Romania, serta banyak negara di Afrika sub-Sahara seperti Republik Afrika Tengah, Chad, Eswatini, Mozambique dan Zambia.

Afrika sub-Sahara menonjol sebagai satu-satunya wilayah yang populasi luar bandarnya terus meningkat dengan ketara. Wilayah itu dijangka menyumbang hampir keseluruhan pertumbuhan populasi luar bandar pada masa depan, sekali gus menimbulkan cabaran pembangunan unik apabila negara perlu menangani keperluan pembangunan luar bandar dan mengurus peluasan bandar yang pesat secara serentak.

Corak berganda, iaitu pertumbuhan populasi luar bandar di Afrika sub-Sahara seiring dengan peluasan bandar, mewujudkan cabaran dasar yang kompleks. Kerajaan perlu membangunkan pendekatan bersepadu untuk memenuhi keperluan penduduk luar bandar dan bandar sambil mengurus peralihan antara jenis penempatan ini.

Inovasi Metodologi Mempertingkat Analisis

Edisi 2025 laporan Prospek Pembandaran Dunia memperkenalkan inovasi metodologi utama yang meningkatkan keupayaan analisisnya. Buat pertama kali, laporan itu mengintegrasikan Tahap Pembandaran, iaitu pendekatan geospatial yang diselaraskan dan menyediakan unjuran bagi tiga kategori penempatan: bandar, pekan dan kawasan luar bandar.

Pendekatan baharu ini meningkatkan kebolehbandingan antarabangsa serta menawarkan pemahaman yang lebih terperinci tentang aliran pembandaran. Dengan menggunakan takrif seragam berdasarkan kepadatan penduduk dan kesinambungan kawasan, bukannya sempadan pentadbiran, penyelidik dapat membandingkan pembangunan bandar di negara dan wilayah berbeza dengan lebih tepat.

Semakan 2025 turut memperluas liputan geografinya dengan ketara. Ambang minimum populasi bagi bandar diturunkan daripada 300,000 kepada 50,000 penduduk, sekali gus meningkatkan jumlah bandar yang dianalisis kepada lebih 12,000. Skop yang diperluas ini memberikan gambaran lebih menyeluruh tentang corak pembandaran di seluruh dunia.

Selain anggaran populasi, pendekatan baharu berasaskan grid ini menyediakan data keluasan tanah dan kawasan binaan bagi setiap jenis penempatan. Lapisan data tambahan ini memberikan gambaran pembangunan bandar yang lebih menyeluruh kepada penyelidik dan perancang, sekali gus membolehkan analisis kepadatan, peluasan bandar dan corak guna tanah yang lebih baik.

Penambahbaikan metodologi ini merupakan kemajuan besar dalam pengumpulan dan analisis data bandar. Memandangkan kepentingan bandar di seluruh dunia terus meningkat, data yang tepat dan boleh dibandingkan semakin penting untuk penggubalan dasar dan perancangan yang berkesan.

Implikasi terhadap Pembangunan Mampan

Dapatan laporan Prospek Pembandaran Dunia 2025 membawa implikasi besar terhadap usaha pembangunan mampan di seluruh dunia. Ketika kerajaan berhimpun di COP30 untuk memajukan komitmen iklim global, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menegaskan peranan penting pembandaran dalam memacu pembangunan mampan dan daya tahan iklim bagi semua jenis penempatan.

Pusat bandar menyumbang bahagian yang tidak seimbang kepada penggunaan sumber global dan pelepasan gas rumah hijau, menjadikannya medan utama bagi tindakan iklim. Pada masa yang sama, bandar menawarkan peluang untuk penyampaian perkhidmatan yang lebih cekap, inovasi ekonomi dan kehidupan mampan apabila dirancang serta diurus dengan baik.

Laporan itu menegaskan bahawa cara pembandaran berlaku akan memberi kesan besar terhadap usaha global mencapai Matlamat Pembangunan Mampan. Bandar yang diurus dengan baik boleh memacu pertumbuhan ekonomi, mengurangkan kemiskinan, meningkatkan kesihatan awam dan menggalakkan kelestarian alam sekitar. Namun, pembandaran yang diurus dengan buruk boleh memburukkan ketaksamaan, kemerosotan alam sekitar dan ketegangan sosial.

Li Junhua menekankan kaitan ini dalam kenyataannya, dengan menyatakan bahawa jika diurus secara inklusif dan strategik, pembandaran boleh membuka laluan transformatif bagi tindakan iklim, pertumbuhan ekonomi dan kesaksamaan sosial. Perspektif seimbang ini mengiktiraf peluang dan cabaran yang dibawa oleh pembandaran global yang berterusan.

Data dalam laporan itu menyediakan asas bukti penting untuk penggubal dasar, perancang dan penyelidik yang berusaha membentuk masa depan bandar yang mampan, inklusif dan berdaya tahan. Dengan memahami aliran semasa dan unjuran masa depan, pembuat keputusan boleh membangunkan dasar yang lebih berkesan untuk menangani cabaran pembangunan bandar yang kompleks.

Inti Pati

• Jakarta, Indonesia kini menjadi bandar paling ramai penduduk di dunia dengan kira-kira 42 juta penduduk
• Dhaka, Bangladesh menduduki tempat kedua dengan 37 juta penduduk, diikuti Tokyo, Jepun dengan 33 juta
• Laporan PBB menggunakan metodologi baharu berasaskan satelit untuk mengukur bandar di seluruh dunia dengan lebih konsisten
• Asia menguasai kedudukan kota raya global dengan 9 daripada 10 bandar terbesar terletak di benua itu
• Jumlah kota raya meningkat empat kali ganda daripada 8 pada 1975 kepada 33 pada 2025
• Unjuran menunjukkan Dhaka akan menjadi bandar terbesar di dunia menjelang 2050 dengan 52.1 juta penduduk
• Populasi Tokyo dijangka merosot kepada 30.7 juta menjelang 2050, menjatuhkan kedudukannya ke tempat ketujuh di dunia
• Bandar kecil dan sederhana menempatkan lebih ramai penduduk di seluruh dunia berbanding kota raya dan berkembang lebih pesat
• Menjelang 2050, 37 kota raya dijangka wujud di seluruh dunia, berbanding 33 pada masa ini
• Bandar seperti Addis Ababa, Dar es Salaam, Hajipur dan Kuala Lumpur dijangka menyertai kelompok kota raya