Usaha Bersama Desak Jepun Pulangkan Prasasti Besar Dinasti Tang

Batu Berat dan Sejarah yang Berat

Monumen batu seberat 9.5 tan kini menjadi tumpuan kempen diplomatik dan kebudayaan yang diperbaharui antara China dengan Jepun. Prasasti Telaga Tang Honglu, peninggalan yang dipahat lebih 1,300 tahun lalu, kini terletak di dalam kawasan Istana Diraja di Tokyo. Para penyelidik dan aktivis berpendapat prasasti itu milik China, tempat ia dibawa keluar lebih seabad lalu. Pada Jumaat, Pusat Penyelidikan Peninggalan China di Luar Negara Universiti Shanghai berganding bahu dengan kumpulan kebudayaan Jepun untuk mengeluarkan deklarasi bersama. Mereka mendesak Tokyo supaya "membetulkan kesilapan sejarah" dan memulangkan monumen batu itu ke tempat asalnya.

Seruan itu bertepatan dengan penerbitan buku baharu bertajuk Himpunan Dokumen Arkib tentang Prasasti Telaga Tang Honglu. Penerbitan ini bertujuan mengemukakan bukti sejarah yang diperlukan untuk membuktikan asal-usul artifak itu dan keadaan ia dibawa keluar. Menurut agensi berita rasmi China, Xinhua, deklarasi bersama itu merupakan langkah penting dalam kempen nasional Beijing yang berterusan untuk mendapatkan semula warisan budaya yang hilang ketika konflik.

Usaha ini bukan sekadar soal memindahkan batu yang berat. Ia menyentuh identiti nasional, ingatan sejarah dan hubungan kompleks antara dua negara berpengaruh di Asia. Prasasti itu mempunyai saiz fizikal yang besar, setinggi hampir 1.8 meter dan selebar 3 meter. Namun, kepentingan sejarahnya jauh mengatasi berat fizikalnya, kerana ia menjadi penghubung nyata kepada zaman kegemilangan tamadun China dan pengaruh sejarahnya di wilayah timur laut.

Artifak China yang dijarah sepatutnya sudah dipulangkan pada abad lalu. Perkara ini terus tertangguh. Sebagai rakyat Jepun, kami percaya menjadi tanggungjawab kami untuk mendesak kerajaan bertindak - kami tidak boleh mewariskan beban ini kepada generasi seterusnya.

Kenyataan di atas disampaikan oleh Keiichiro Ichinose, seorang peguam Jepun dan pengasas pertubuhan masyarakat sivil yang memperjuangkan pemulangan peninggalan budaya. Penglibatannya menunjukkan bahawa tuntutan pemulangan bukan hanya datang daripada kerajaan China, tetapi juga masyarakat sivil di Jepun.

Peninggalan dari Zaman Kegemilangan

Untuk memahami kepentingan Prasasti Telaga Tang Honglu, kita perlu menelusuri kembali Dinasti Tang, yang berlangsung dari 618 hingga 907 Masihi. Ahli sejarah menganggap zaman ini sebagai kemuncak kebudayaan dan kuasa China, yang mempengaruhi seni, kesusasteraan dan politik di seluruh Asia. Prasasti itu didirikan pada 714 Masihi, ketika zaman kegemilangan ini.

Monumen itu bukan sekadar hiasan. Ia memuatkan inskripsi yang menjadi rekod sejarah penting. Para penyelidik mengenal pasti ukiran ini sebagai bukti kedaulatan awal China ke atas wilayah timur lautnya. Secara khusus, teks itu mendokumenkan hubungan antara istana Dinasti Tang dengan Kerajaan Bohai. Ia menyebut seorang utusan Dinasti Tang bernama Cui Xin, yang mengembara ke kawasan sekitar Lushun, yang dahulunya dikenali sebagai Bohai.

Wang Renfu, ahli sejarah China yang telah mengkaji prasasti itu selama dua dekad, menjelaskan kepentingannya. Beliau menyatakan bahawa artifak itu membuktikan Cui Xin pergi ke wilayah tersebut untuk menegakkan kedaulatan China ke atas penduduk di sana. Inskripsi itu mengandungi 29 aksara Cina yang memperincikan arahan untuk menggali dua telaga. Tugas pentadbiran yang kelihatan biasa ini diukir pada batu untuk mengesahkan kehadiran dan kuasa kerajaan Dinasti Tang di kawasan itu.

Prasasti itu kekal di Semenanjung Liaodong, peluasan selatan wilayah Liaoning hari ini, selama lebih satu alaf. Ia menjadi saksi bisu kepada kebangkitan dan kejatuhan dinasti, serta bertahan sepanjang zaman Ming dan Qing. Kesan rekahan yang jelas pada tiang astaka dan inskripsi bertindih daripada dinasti berbeza menceritakan kisah ketahanan dan kelangsungannya sehingga ia dibawa keluar pada awal abad ke-20.

Dari Liaoning ke Tokyo

Perjalanan prasasti itu dari tempat asalnya di Liaoning ke Istana Diraja di Tokyo ialah kisah peperangan dan penaklukan. Prasasti itu dibawa keluar antara 1906 hingga 1908, dalam tempoh konflik ketenteraan yang sengit di Asia Timur Laut. Zaman ini menyusuli Perang Rusia-Jepun, apabila Jepun memperoleh kemenangan muktamad ke atas Rusia.

Dokumen sejarah menunjukkan bahawa tentera Jepun melihat prasasti itu sebagai lambang kemenangan mereka. Ia dibawa dari Lushun, yang ketika itu dikenali sebagai Port Arthur, ke Tokyo sebagai "trofi perang". Tindakan ini dimungkinkan oleh peraturan perang Jepun yang ditetapkan pada 1894. Peraturan itu secara berkesan membenarkan "pengumpulan" khazanah dari wilayah yang diduduki, menjadikan warisan budaya sebagai rampasan perang.

Rekod zaman Meiji secara jelas menyenaraikan Astaka Prasasti sebagai "trofi perang" yang diserahkan kepada Istana Diraja Jepun. Proses itu memerlukan usaha logistik yang besar untuk memindahkan batu seberat 9.5 tan tersebut. Menurut rekod yang ditemui penyelidik kemudian, istana itu secara rasmi menerimanya pada 30 April 1908. Sejak hari itu, artifak tersebut kekal tersembunyi daripada pandangan umum dan hanya boleh diakses oleh maharaja serta anggota keluarga diraja.

Ulama China, Qiao Dexiu, mula mendedahkan kejadian itu pada 1911, tidak lama selepas prasasti berkenaan dibawa keluar. Namun, amarannya tidak membawa kepada pemulangan artifak itu. Selama lebih 120 tahun, prasasti itu kekal di Jepun, menjadikannya peninggalan budaya China yang dijarah paling besar dan paling berat dalam simpanan Istana Diraja Jepun. Deklarasi bersama yang dikeluarkan baru-baru ini berusaha membetulkan kesalahan sejarah ini dengan mengemukakan bukti kukuh bahawa ia dirampas secara haram.

Tersembunyi di Taman Istana Diraja

Hari ini, Prasasti Telaga Tang Honglu terletak di Taman Fukiage, dalam kawasan Istana Diraja di Tokyo. Ia ditempatkan di dalam sebuah astaka perlindungan yang turut dibawa dari tapak asalnya di China. Tidak seperti banyak artifak yang dirampas semasa perang dan sering ditempatkan di muzium, prasasti ini disimpan sebagai "harta negara" dan langsung tidak boleh diakses oleh orang awam.

Gambar yang dikeluarkan oleh Istana Diraja kepada sebuah kumpulan keamanan Jepun beberapa tahun lalu memberikan gambaran yang jarang-jarang diperoleh tentang artifak itu. Gambar tersebut menunjukkan batu besar di dalam taman istana, terlindung di bawah struktur bersejarah itu. Hakikat bahawa ia disembunyikan telah menambahkan kekecewaan mereka yang menuntut pemulangannya. Mereka berpendapat khazanah budaya sepatutnya dikongsi dengan dunia, bukannya dikunci sebagai trofi peribadi dari zaman empayar yang telah berlalu.

Lokasi prasasti itu di Istana Diraja menambah kerumitan kepada sebarang rundingan diplomatik. Agensi Isi Rumah Diraja, yang menguruskan kawasan istana dan urusan maharaja, menyelia tapak tersebut. Rundingan dengan badan ini sememangnya sukar. Aktivis pernah cuba berunding melalui seorang ahli politik Jepun yang menyokong usaha mereka, tetapi rundingan terhenti apabila ahli politik itu kehilangan kerusinya.

Pengasingan ini amat berbeza daripada cara negara lain mengendalikan artifak yang menjadi pertikaian. Banyak institusi di seluruh dunia mengadakan dialog terbuka tentang pemulangan, meletakkan barangan dalam status sementara atau memulangkannya secara proaktif. Namun di Jepun, prasasti itu kekal tersembunyi dan, sehingga baru-baru ini, asal-usulnya sebahagian besarnya tidak diketahui orang awam.

Aktivis Jepun Tegaskan Pendirian

Walaupun kerajaan China telah lama menuntut pemulangan artifak yang hilang, satu kekuatan penting dalam kempen khusus ini datang dari dalam Jepun. Persatuan Promosi Gerakan Pemulangan Peninggalan Budaya China, yang diasaskan pada 2021, telah berusaha tanpa mengenal penat lelah untuk meningkatkan kesedaran tentang isu ini. Mereka berpendapat pemulangan artifak ini merupakan langkah perlu bagi Jepun untuk benar-benar menginsafi sejarah imperialisme dan kolonialnya.

Keiichiro Ichinose, pengasas kumpulan itu, bukan orang baharu dalam usaha menuntut keadilan atas tindakan semasa perang. Beliau sebelum ini membantu mangsa yang terselamat daripada pengeboman Chongqing dan mangsa unit perang kuman yang terkenal, Unit 731. Peralihannya kepada perjuangan mendapatkan pemulangan warisan budaya berpunca daripada kepercayaan bahawa menangani jenayah budaya sama pentingnya dengan menangani pencabulan hak asasi manusia.

Persatuan itu berdepan tentangan yang ketara. Mereka telah mengemukakan permohonan rasmi kepada Kuil Yasukuni berhubung barangan lain yang dijarah, seperti patung singa batu China. Walaupun beberapa petisyen telah dikemukakan dan satu pertemuan diadakan pada 2023, pihak kuil sebahagian besarnya menghalang usaha mereka, dengan menyatakan bahawa "tiada perkembangan untuk dilaporkan". Ichinose tetap tidak berputus asa dan menegaskan bahawa isu ini tidak boleh diabaikan begitu sahaja.

Takakage Fujita, wakil bersama kumpulan itu, berkata banyak negara maju yang pernah menyerang negara lain kini beransur-ansur memulangkan barangan yang dijarah. Beliau menyatakan bahawa membetulkan kesilapan lalu ialah langkah pertama ke arah perdamaian. Kumpulan itu mengadakan mesyuarat berkala dan menganjurkan perhimpunan awam untuk memberikan penerangan kepada masyarakat Jepun. Ketika mereka mula bergerak, hanya segelintir rakyat Jepun mengetahui tentang penjarahan harta budaya China, namun keadaan itu perlahan-lahan berubah.

Gerakan Global untuk Pemulangan

Desakan supaya prasasti Dinasti Tang itu dipulangkan merupakan sebahagian daripada trend global yang jauh lebih besar. Negara-negara di seluruh dunia semakin giat menuntut pemulangan warisan budaya yang dijarah semasa zaman penjajahan dan peperangan. Gelombang pemulangan ini sedang membentuk semula hubungan antara bekas penjajah dengan negara yang pernah dijajah.

Di Mesir, kerajaan berjaya mendapatkan semula lebih 30,000 artifak sejak 2014. Mohamed Ismail Khaled, setiausaha agung Majlis Tertinggi Antikuiti Mesir, menegaskan bahawa barangan ini merupakan komponen penting identiti budaya negara. Baru-baru ini, Mesir berjaya mendapatkan semula sebuah kepala mumia dari Belanda selepas analisis saintifik membuktikan asal-usulnya.

Begitu juga, Nigeria telah berdekad-dekad berusaha mendapatkan semula Gangsa Benin yang dijarah oleh tentera British pada 1897. Rev. Anamah N.U.B dari Kementerian Seni, Kebudayaan, Pelancongan dan Ekonomi Kreatif Nigeria menyatakan bahawa pemulangan artifak ini berkaitan dengan pemulihan maruah Afrika. Negara seperti Jerman, Amerika Syarikat dan United Kingdom telah memulangkan atau berikrar untuk memulangkan barangan seumpamanya.

Namun, Jepun menunjukkan sikap yang agak negatif terhadap gerakan ini. Aktivis seperti Ichinose percaya keengganan itu berpunca daripada kegagalan kerajaan untuk bermuhasabah sepenuhnya tentang sejarah pencerobohannya. Institusi Barat sering menggunakan hujah moral dan etika untuk menghalalkan pemulangan, tetapi sikap pasif kerajaan Jepun menunjukkan keengganannya menangani ketidakadilan sejarah yang masih berlarutan. Ini meletakkan Jepun bertentangan dengan kesepakatan antarabangsa yang semakin berkembang tentang warisan budaya.

Perjuangan untuk Keadilan Budaya

Tuntutan supaya prasasti itu dipulangkan berkait rapat dengan politik serantau. Kempen nasional Beijing yang berterusan untuk mendapatkan semula warisan budaya bertepatan dengan peningkatan ketegangan serantau. Pertikaian wilayah seperti Kepulauan Diaoyu/Senkaku, serta isu ingatan sejarah termasuk lawatan ke Kuil Yasukuni, menjejaskan hubungan China-Jepun. Aktivis menyifatkan pemulangan prasasti itu sebagai isyarat yang boleh memperbaiki hubungan.

Tong Zeng, presiden Persekutuan China bagi Tuntutan Pampasan daripada Jepun, telah terlibat dalam perjuangan ini selama bertahun-tahun. Beliau mengemukakan permohonan pertama kepada kerajaan Jepun seawal 2014 dan turut menulis surat kepada Maharaja pada 2019. Walaupun tidak menerima sebarang jawapan, beliau terus bekerjasama dengan ulama Jepun dan kumpulan masyarakat sivil. Beliau menegaskan organisasinya tidak bernaung di bawah kerajaan, meskipun sifat politik tuntutan itu tidak dapat dinafikan.

Cabaran undang-undang turut merumitkan proses ini. Huo Zhengxin, profesor undang-undang di Universiti Sains Politik dan Undang-undang China, menjelaskan bahawa perjanjian antarabangsa sedia ada untuk menuntut pemulangan ditetapkan selepas Perang Dunia Kedua. Oleh itu, perjanjian tersebut sukar digunakan untuk tindakan yang berlaku semasa konflik lebih awal seperti Perang Rusia-Jepun. Tanpa rangka kerja undang-undang yang kukuh, perjuangan ini bergantung pada tekanan moral, bukti sejarah dan rundingan diplomatik.

Penerbitan "Himpunan Dokumen Arkib" bertujuan merapatkan jurang yang timbul akibat ketidakjelasan undang-undang. Dengan membuktikan prasasti itu dirampas secara haram sebagai trofi perang, penyelidik China berharap dapat memaksa pihak berkenaan berdepan dengan penilaian moral. Deklarasi bersama itu mengingatkan bahawa warisan budaya bukan sekadar harta benda, tetapi wadah sejarah yang menjadi milik masyarakat yang menciptanya.

Sekilas Pandang

• Penyelidik China dan aktivis Jepun mengeluarkan deklarasi bersama yang mendesak Jepun memulangkan Prasasti Telaga Tang Honglu.
• Prasasti seberat 9.5 tan itu didirikan pada 714 Masihi semasa Dinasti Tang dan dibawa keluar dari China antara 1906 hingga 1908.
• Prasasti itu dibawa ke Tokyo sebagai trofi perang selepas kemenangan Jepun dalam Perang Rusia-Jepun.
• Artifak itu kini disimpan di Taman Fukiage, dalam kawasan Istana Diraja, dan tidak boleh diakses oleh orang awam.
• Buku baharu, Himpunan Dokumen Arkib tentang Prasasti Telaga Tang Honglu, menyediakan bukti untuk menyokong dakwaan bahawa prasasti itu dirampas secara haram.
• Kumpulan aktivis Jepun, Persatuan Promosi Gerakan Pemulangan Peninggalan Budaya China, mengetuai usaha di Jepun untuk mendapatkan pemulangannya.
• Seruan pemulangan ini merupakan sebahagian daripada trend global negara-negara mendapatkan semula warisan budaya yang hilang semasa zaman penjajahan.