Laluan Metro Pertama Vietnam Mengubah Kehidupan Bandar ketika Rancangan Pengembangan Dipercepat

Mengubah Landskap Pengangkutan Bandar Raya Ho Chi Minh

Bandar Raya Ho Chi Minh mengalami perubahan besar sejak pelancaran laluan metro pertamanya lebih setahun lalu. Laluan 1 sepanjang 19.7 kilometer, yang menghubungkan Pasar Ben Thanh di Daerah 1 dengan Taman Tema Suoi Tien di Bandar Thu Duc, telah mengubah secara mendasar cara jutaan penduduk bergerak di metropolis yang sibuk itu. Dengan 14 stesen termasuk tiga stesen bawah tanah, laluan ini kini dijangka mampu membawa 150,000 penumpang sehari, sekali gus menawarkan pilihan moden berbanding jalan raya bandar yang terkenal sesak.

Pada minggu pertama sahaja, lebih 500,000 penumpang menggunakan perkhidmatan itu, didorong oleh tambang promosi dan sambutan tulen orang ramai terhadap mod pengangkutan baharu. Bagi ramai rakyat Vietnam, menaiki kereta api metro moden membawa makna lebih daripada sekadar perjalanan ulang-alik. Ia melambangkan kemunculan negara itu sebagai sebuah negara bandar moden yang mampu menyiapkan projek infrastruktur rumit setanding dengan yang terdapat di bandar maju Asia seperti Singapura, Bangkok atau Tokyo.

Kesan perubahan ini melangkaui bidang pengangkutan. Hartanah di sepanjang koridor itu berkembang pesat, dengan harga pangsapuri meningkat kira-kira 8% pada tahun pertama sahaja. Secara purata, nilai hartanah meningkat $200-250 bagi setiap meter persegi setahun, bersamaan 5.3 hingga 6.5 juta dong Vietnam. Harga pasaran sekunder bagi sesetengah projek premium melonjak sehingga 2.5 hingga 3.5 kali ganda daripada harga pelancaran asal, menunjukkan apa yang disebut penganalisis sebagai "kesan metro" terhadap nilai hartanah bandar.

Perubahan ini bukan mudah dicapai. Projek itu mula beroperasi secara komersial pada Disember 2024, lewat sedekad daripada jadual asal. Jumlah kos mencecah 212 bilion yen (kira-kira $1.5 bilion), dengan Jepun menyediakan 196.6 bilion yen ($1.4 bilion) melalui Bantuan Pembangunan Rasmi. Ini menjadikannya projek pinjaman yen terbesar Vietnam, sekali gus menonjolkan skala cita-cita dan kerjasama antarabangsa yang diperlukan untuk merealisasikan infrastruktur sedemikian.

Sedekad Kelewatan dan Cabaran Pembangunan

Perjalanan daripada konsep kepada realiti mengambil masa lebih 15 tahun, dengan projek itu menghadapi pelbagai halangan. Pada asalnya dijadualkan siap pada 2014, metro itu mengalami beberapa kelewatan yang dikaitkan dengan isu pengambilan tanah, cabaran teknikal dan perkara yang dikenal pasti pakar sebagai kesesakan pentadbiran. Hasrat Vietnam untuk menjadi negara berpendapatan tinggi menjelang 2045 bergantung pada keupayaannya mengatasi halangan sistemik ini.

Setiausaha Agung Parti Komunis To Lam mengakui cabaran tersebut dan menyeru "revolusi" dalam kecekapan pentadbiran melalui penyusunan semula kementerian dan pembaharuan struktur. Kelewatan projek metro itu mencerminkan isu lebih luas berkaitan prosedur pelesenan dan proses birokrasi yang rumit, yang terus memperlahankan pembangunan infrastruktur di seluruh negara.

Pembukaan sistem pengangkutan bandar berskala penuh dijangka mengurangkan kesesakan lalu lintas dan pencemaran udara. Namun, sistem pentadbiran Vietnam masih menjadi penghalang kepada pertumbuhan.

Bandar Raya Ho Chi Minh bukan satu-satunya yang menghadapi cabaran ini. Hanoi, ibu negara, berdepan kesukaran serupa dalam pengembangan metronya. Hampir tiga tahun selepas dibuka, kesan Laluan 2A Hanoi masih belum dirasai sepenuhnya di bandar itu. Kini, Vietnam mempunyai kira-kira 41 kilometer laluan metro yang beroperasi di kedua-dua bandar, namun jumlah ini jauh di bawah sasaran bercita-cita tinggi kerajaan.

Bank Dunia meletakkan Vietnam di tangga ke-47 daripada 160 negara dari segi mutu infrastruktur keseluruhan, tetapi hanya di tangga ke-103 khususnya bagi mutu jalan raya menurut Forum Ekonomi Dunia. Perbezaan antara pelaburan keseluruhan dengan hasil khusus ini mencerminkan kesukaran berterusan untuk menyalurkan sumber kewangan kepada infrastruktur yang berfungsi dengan cekap.

Walaupun berdepan cabaran ini, kejayaan operasi Laluan 1 memberikan pengajaran berharga untuk projek masa depan. Pengalaman ini membuktikan keupayaan Vietnam bekerjasama dengan rakan antarabangsa, mengurus sistem teknikal yang rumit dan akhirnya menyampaikan projek yang memberi manfaat kepada masyarakat. Penglibatan Jepun bukan sahaja meliputi pembiayaan, malah pemindahan teknologi dan kepakaran teknikal, sekali gus mewujudkan model bagi kerjasama antarabangsa pada masa depan.

Rancangan Pengembangan Negara Mula Dibentuk

Penyiapan laluan metro pertama Bandar Raya Ho Chi Minh hanyalah permulaan kepada cita-cita Vietnam dalam pembangunan rel bandar. Negara itu telah menggariskan visi luas pembangunan metro yang menyasarkan lapan laluan sepanjang 220 kilometer di Bandar Raya Ho Chi Minh sahaja menjelang 2030. Rangkaian ini dianggarkan menelan belanja lebih $25 bilion dan bertujuan menghubungkan hab bandar utama dengan kawasan pinggir bandar, sekali gus mengubah secara mendasar fungsi wilayah metropolitan itu.

Pembinaan Laluan 2 sudah bermula. Laluan ini akan menambah 11.3 kilometer lagi, menghubungkan Pasar Ben Thanh dengan Tham Luong di Daerah 12. Laluan ini amat penting kerana menerapkan pengajaran daripada Laluan 1, termasuk perancangan yang lebih awal dan proaktif bagi Pembangunan Berorientasikan Transit (TOD) di sekitar stesen. Pihak berkuasa telah mengenal pasti kawasan keutamaan TOD, termasuk depoh Tham Luong dan beberapa stesen utama.

Hanoi meneruskan usaha pengembangan selari. Laluan metro pertama ibu negara itu, Cat Linh-Ha Dong, beroperasi sejak November 2021 dan membawa lebih 50,000 penumpang sehari. Laluan 2A dan 3 sedang dibangunkan, dengan Laluan 3 dirancang untuk menghubungkan pusat bandar dengan Lapangan Terbang Antarabangsa Noi Bai menjelang 2030. Bahagian bertingkat Laluan 3, yang terdiri daripada lapan stesen dan membentang kira-kira lapan kilometer dari Nhon ke Cau Giay, dirasmikan pada November 2024.

Sokongan antarabangsa kekal penting bagi pengembangan ini. Laluan 3 Hanoi menerima sumbangan kewangan dan teknikal yang besar daripada kerajaan Perancis, Agensi Pembangunan Perancis (AFD), Bank Pelaburan Eropah (EIB) dan Bank Pembangunan Asia (ADB). Perancis menyediakan lebih 500 juta euro dalam bentuk pembiayaan konsesi, manakala ADB menyumbang $407.8 juta dan EIB menyediakan 141 juta euro.

Kerjasama dalam projek ini melangkaui pembiayaan. Syarikat Perancis Alstom, Thales dan Colas Rail membekalkan tren, sistem isyarat, infrastruktur komunikasi, landasan dan peralatan elektromekanikal. Kerjasama antarabangsa ini membawa piawaian teknikal global ke Vietnam sambil membina keupayaan tempatan untuk projek masa depan.

Peralihan ke Arah Pelaburan Swasta

Menyedari bahawa sumber awam sahaja tidak mampu menampung peluasan infrastruktur bercita-cita tinggi, Vietnam semakin menggalakkan perkongsian awam-swasta (PPP). Undang-undang PPP telah dipinda untuk memperluas sektor yang layak, meningkatkan fleksibiliti mekanisme kewangan dan perkongsian risiko, serta mempermudah prosedur pentadbiran. Perkembangan rangka kerja undang-undang ini bertujuan menarik modal swasta kepada projek yang sebelum ini hampir sepenuhnya bergantung pada pembiayaan awam.

Vietnam memperuntukkan 6 peratus daripada KDNK untuk pelaburan infrastruktur, jauh lebih tinggi berbanding purata serantau sebanyak 2.3 peratus. Namun, negara itu memerlukan kira-kira $25-30 bilion setahun untuk mengekalkan pertumbuhan ekonomi, sedangkan belanjawan negara hanya mampu menyediakan $15-18 bilion. Jurang pembiayaan sebanyak $10-15 bilion ini memerlukan penglibatan sektor swasta, dengan kerajaan menyasarkan 20 peratus pelaburan infrastruktur datang daripada sumber swasta.

Konglomerat swasta sudah tampil dengan cadangan bercita-cita tinggi. Vingroup, konglomerat swasta terkemuka Vietnam, mencadangkan projek kereta api berkelajuan tinggi bernilai $5.28 bilion yang menghubungkan Hanoi dengan wilayah Quang Ninh, lokasi Tapak Warisan Dunia UNESCO Teluk Ha Long. Kereta api itu akan bergerak pada kelajuan sehingga 350 kilometer sejam, sekali gus memendekkan masa perjalanan dengan ketara antara hab ekonomi utama di utara itu.

VinSpeed, anak syarikat kereta api berkelajuan tinggi Vingroup, turut mencadangkan untuk melanjutkan laluan metro yang dirancangnya di Bandar Raya Ho Chi Minh supaya bermula di Pasar Ben Thanh di pusat bandar. Laluan berkembar sepanjang 48.5 kilometer itu mampu mencapai kelajuan sehingga 350 kilometer sejam, sekali gus menjadi laluan kereta api berkelajuan tinggi pertama Vietnam yang dibiayai swasta. Pembinaan dijadualkan bermula dan dijangka siap dalam tempoh 30 bulan.

Di tengah Vietnam, Deo Ca Group merancang membangunkan laluan metro yang menghubungkan Danang dan Hoi An melalui model PPP yang digabungkan dengan prinsip TOD. Projek yang dijadualkan siap menjelang 2030 ini bertujuan meningkatkan pengalaman pengunjung di destinasi pelancongan utama tersebut, di samping mengurangkan masa perjalanan dan kesesakan. Sistem transit pantas massa dan monorel sedang dipertimbangkan sebagai pilihan paling berdaya maju berdasarkan bentuk muka bumi serantau dan keupayaan kewangan.

Manfaat Alam Sekitar dan Ekonomi Mula Diraih

Peralihan kepada mobiliti bandar berasaskan metro menawarkan manfaat alam sekitar yang besar kepada bandar-bandar Vietnam yang berkembang pesat. Bandar Raya Ho Chi Minh, yang menempatkan lebih 11 juta penduduk, bergelut dengan kesesakan lalu lintas dan pencemaran udara yang teruk. Kira-kira 8 juta motosikal memenuhi jalan rayanya setiap hari, menyumbang kepada masalah kualiti udara yang menjejaskan kesihatan awam.

Menurut Kementerian Pengangkutan, sektor pengangkutan Vietnam menyumbang 18 peratus daripada pelepasan gas rumah kaca negara itu. Peralihan mobiliti bandar kepada sistem metro berpotensi mengurangkan angka ini dengan ketara, selaras dengan komitmen Vietnam untuk mencapai pelepasan sifar bersih menjelang 2050. Laluan 3 Hanoi sahaja diunjurkan mengurangkan pelepasan setara CO2 sebanyak 33,150 tan setahun apabila beroperasi sepenuhnya.

Manfaat ekonomi melangkaui penambahbaikan alam sekitar. Sistem metro merangsang pertumbuhan ekonomi melalui pelbagai saluran. Semasa pembinaan Laluan Metro 1 Bandar Raya Ho Chi Minh, ribuan pekerja tempatan mendapat pekerjaan. Selepas beroperasi, sistem itu memerlukan kakitangan untuk penyelenggaraan, operasi dan khidmat pelanggan. Perniagaan berhampiran stesen metro, termasuk premis runcit dan tempat makan, dijangka menerima lebih ramai pengunjung apabila corak perjalanan ulang-alik berubah.

Kesalinghubungan yang lebih baik meningkatkan nilai hartanah di sepanjang laluan metro. "Kesan metro" sudah jelas di Bandar Thu Duc, apabila pembangunan hartanah berkembang pesat. JLL Vietnam melaporkan bahawa kompleks pangsapuri di sepanjang laluan metro Cat Linh-Ha Dong Hanoi mencatat kenaikan harga sehingga 19% selepas laluan itu mula beroperasi, berbanding purata 12% di seluruh pasaran Hanoi.

Trend ini sedang membentuk semula strategi pembangunan bandar. Dari 1990 hingga 2015, projek hartanah di Bandar Raya Ho Chi Minh kebanyakannya dibangunkan dalam Lingkaran 2, tertumpu dalam radius 10 kilometer dari pusat bandar. Perluasan bandar mengikuti infrastruktur jalan raya sedia ada. Kehadiran laluan metro mengubah keadaan ini, menggalakkan pembangunan di sepanjang koridor transit dan mendorong corak pertumbuhan bandar yang lebih mampan.

Pembangunan Berorientasikan Transit Semakin Pesat

Konsep Pembangunan Berorientasikan Transit (TOD) mendapat perhatian besar daripada kerajaan dan pemaju sejak 2023. Resolusi 98/2023/QH15 secara khusus menyokong projek perintis model TOD di Bandar Raya Ho Chi Minh, sekali gus menjadikannya tonggak perancangan pembangunan bandar dan strategi pemasaran projek.

TOD memberi tumpuan kepada kawasan dalam lingkungan 1 kilometer berjalan kaki dari stesen kereta api, dengan membangunkan kawasan padat guna campuran yang menggalakkan orang berjalan kaki dan mengurangkan kebergantungan pada kenderaan persendirian. Projek yang terletak dalam jarak 10 minit berjalan kaki dari stesen metro kini merangkumi kira-kira 14-16 peratus daripada keseluruhan bekalan hartanah komersial dan 4-9 peratus bekalan kediaman di Bandar Raya Ho Chi Minh dan Hanoi.

Pakar JLL Vietnam menegaskan bahawa projek TOD yang berjaya memerlukan empat tonggak asas: kesalinghubungan, pengangkutan bukan bermotor, kemudahan dan pembangunan guna campuran. Setiap tonggak memainkan peranan penting dalam mewujudkan ekosistem TOD yang lengkap dan mampan. Namun, kebanyakan pemaju kini lebih menumpukan pada pembinaan sambungan fizikal terus antara projek dengan hab pengangkutan awam, dan sering mengabaikan potensi meningkatkan kesalinghubungan melalui ruang hijau serta infrastruktur pengangkutan bukan bermotor.

Pemaju perlu memperluas peranan mereka dan menambah komponen operasi baharu yang berfungsi seperti pengendali pusat beli-belah, tetapi pada skala bandar. Ini melibatkan usaha aktif merancakkan pergerakan pejalan kaki dan menggalakkan penyertaan masyarakat melalui acara, kegiatan kebudayaan dan pengalaman sosial. Mewujudkan pengalaman bermakna di sekitar hab transit menjadi sama pentingnya dengan fungsi transit itu sendiri.

Sambutan positif pasaran terhadap projek berhampiran metro telah mengukuhkan keyakinan pihak berkuasa untuk mempercepat pembangunan bandar mengikut model TOD. Bandar Raya Ho Chi Minh mengambil pendekatan lebih proaktif bagi Laluan Metro 2 dengan mengenal pasti kawasan keutamaan TOD sejak awal, berdasarkan pengajaran daripada corak pembangunan organik yang muncul di sekitar Laluan 1.

Cabaran Kesalinghubungan dan Perancangan Bersepadu

Walaupun laluan metro masing-masing menunjukkan potensi, Vietnam berdepan cabaran besar untuk mewujudkan rangkaian pengangkutan bersepadu. Pengalaman dengan Lapangan Terbang Antarabangsa Long Thanh, yang sedang dibina di Wilayah Dong Nai, menunjukkan pentingnya perancangan infrastruktur yang diselaraskan.

Projek lapangan terbang bernilai $13.2 bilion itu dijangka mengendalikan 25 juta penumpang setahun apabila fasa pertama bermula pada 2026, namun menghadapi kekangan kesalinghubungan yang boleh menjejaskan keberkesanannya. Jalan utama, termasuk Lebuh Raya HCMC-Long Thanh-Dau Giay serta Lebuh Raya Kebangsaan 1 dan 51, sudah sesak. Beberapa projek penting termasuk Lingkaran 3 dan sambungan lebuh raya masih dalam pembinaan.

Kesalinghubungan yang berkesan memerlukan sistem pengangkutan pelbagai mod yang merangkumi laluan metro, transit pantas bas, kereta api berkelajuan tinggi, laluan air dan penyelesaian pengangkutan pintar. Pakar mencadangkan pembangunan bandar di sepanjang laluan transit menggunakan model TOD untuk mengoptimumkan penggunaan tanah, seperti contoh antarabangsa yang berjaya seperti Lapangan Terbang Incheon di Korea Selatan dan Lapangan Terbang Schiphol di Belanda.

Ketika ini, perjalanan dari Lapangan Terbang Tan Son Nhat ke tapak Long Thanh yang bakal dibuka mengambil masa sekurang-kurangnya dua jam, dan boleh mencecah lima jam ketika kesesakan lalu lintas. Keadaan ini tidak menggalakkan penumpang mahupun syarikat penerbangan, sekali gus menonjolkan keperluan mendesak untuk pelaburan awal dalam lebuh raya, laluan metro dan kereta api berkelajuan tinggi yang menghubungkan projek infrastruktur utama.

Wilayah Dong Nai sedang mempercepat projek kesalinghubungan utama dan mengkaji peluasan laluan metro Bandar Raya Ho Chi Minh ke Lapangan Terbang Long Thanh, dengan pembangunan berkonsepkan TOD dirancang di sepanjang koridor tersebut. Bagaimanapun, laluan akses semasa lebih mengutamakan kereta dan tidak menyediakan infrastruktur motosikal yang mencukupi, sedangkan kenderaan ini merupakan mod pengangkutan utama bagi kebanyakan rakyat Vietnam.

Pembaharuan Pentadbiran Menyokong Pertumbuhan Infrastruktur

Vietnam sedang melaksanakan penyusunan semula pentadbiran secara meluas yang berpotensi mempercepat pembangunan infrastruktur. Inisiatif ini bertujuan mengurangkan bilangan wilayah daripada 63 kepada 34, sekali gus mewujudkan unit pentadbiran yang lebih besar bagi menyokong perancangan dan pembangunan yang lebih bersepadu. Penyatuan ini dijangka mengurangkan masa pemprosesan pentadbiran, kos pematuhan dan keperluan perniagaan sekurang-kurangnya 30 peratus menjelang akhir 2025.

Penggabungan ini mungkin mewujudkan metropolis rasmi pertama Bandar Raya Ho Chi Minh, merangkumi kawasan sekitarnya dan meningkatkan skala ekonomi dengan ketara. Perancangan infrastruktur yang lebih baik dijangka menghasilkan hubungan pengangkutan dan pertumbuhan ekonomi yang lebih kukuh merentasi pasaran lebih luas dan bersepadu. Pelabur asing bakal mendapat manfaat daripada kecekapan pentadbiran yang lebih baik, lapisan birokrasi yang lebih sedikit, keputusan yang lebih pantas dan piawaian pentadbiran yang seragam di wilayah yang digabungkan.

Namun, perniagaan perlu mengharungi cabaran seperti kerumitan peralihan pentadbiran dan dasar, kemungkinan jurang infrastruktur dan tenaga kerja, serta perubahan insentif pelaburan dan hubungan tempatan. Memantau perkembangan dasar dengan teliti, menilai semula pemilihan lokasi dan rantaian bekalan, serta memperkukuh penglibatan tempatan menjadi strategi penting sepanjang tempoh peralihan ini.

Bank Pembangunan Asia mengakui kemajuan Vietnam dalam menyelaraskan peraturan PPP, tetapi turut menunjukkan cabaran yang masih wujud dalam penyediaan projek, pengagihan risiko, pembiayaan jangka panjang, pemilihan kompetitif dan penyesuaian instrumen dasar bagi sektor baharu. Melalui kerjasama berterusan, Vietnam berhasrat mengatasi cabaran ini dan menarik lebih banyak pelaburan swasta untuk agenda infrastrukturnya yang bercita-cita tinggi.

Menjangkau 2050

Rancangan metro semasa Vietnam menyasarkan rangkaian rel bandar melebihi 400 kilometer di Bandar Raya Ho Chi Minh dan Hanoi menjelang 2050. Ini merupakan lonjakan besar bagi mobiliti bandar negara itu, yang berpotensi menyaingi rangkaian mapan seperti London Underground sepanjang lebih 400 kilometer atau MRT Singapura yang mempunyai 230 kilometer laluan.

Walaupun laluan metro pertama menghadapi kelewatan dan cabaran besar, projek itu memberikan pengalaman dan pembangunan keupayaan yang amat bernilai. Kepakaran teknikal yang diperoleh, pengetahuan institusi yang dibangunkan dan penerimaan orang ramai yang ditunjukkan menjadi asas untuk mempercepat projek masa depan. Rakan antarabangsa kekal komited menyokong cita-cita infrastruktur Vietnam, dengan mengiktiraf kepentingan strategik dan potensi pertumbuhan negara itu.

Perkembangan sektor pengangkutan ke arah sistem mobiliti bandar moden dan mampan mencerminkan perjalanan pembangunan Vietnam yang lebih luas. Negara itu sedang beralih daripada status berpendapatan sederhana rendah kepada berpendapatan tinggi, memodenkan infrastrukturnya sambil mengharungi dinamik geopolitik yang rumit dan mengimbangi perkongsian antarabangsa dengan keutamaan domestik.

Bagi jutaan rakyat Vietnam yang kini menaiki metro setiap hari, projek ini membawa makna lebih daripada sekadar infrastruktur. Ia bermakna masa tambahan bersama keluarga, udara yang lebih bersih untuk anak-anak, peluang ekonomi dan hubungan nyata dengan perjalanan pemodenan negara. Apabila rangkaian berkembang dan bersepadu, manfaat ini akan dinikmati lebih banyak masyarakat, sekali gus mengubah kehidupan bandar di kota-kota dinamik Vietnam secara mendasar.

Perkara Utama

• Laluan Metro 1 Bandar Raya Ho Chi Minh dilancarkan pada Disember 2024, sepanjang 19.7 kilometer dengan 14 stesen dan kapasiti 150,000 penumpang sehari
• Projek itu menelan kos $1.5 bilion, dengan $1.4 bilion daripada Bantuan Pembangunan Rasmi Jepun, dan dibuka lewat sedekad akibat kesesakan pentadbiran
• Harga pangsapuri di sepanjang koridor metro meningkat 8% pada tahun pertama, kira-kira $200-250 bagi setiap meter persegi setahun
• Vietnam merancang membina laluan metro sepanjang 220 kilometer di Bandar Raya Ho Chi Minh menjelang 2030, dengan kos melebihi $25 bilion
• Bahagian bertingkat Laluan 3 Hanoi dibuka pada November 2024 dengan sokongan antarabangsa daripada Perancis, AFD, EIB dan ADB
• Perkongsian awam-swasta semakin penting apabila kerajaan memerlukan pelaburan infrastruktur swasta sebanyak $10-15 bilion setahun
• Sektor pengangkutan menyumbang 18% daripada pelepasan gas rumah kaca Vietnam, dan sistem metro membantu mengurangkan kesan terhadap alam sekitar
• Pembangunan Berorientasikan Transit (TOD) menjadi tonggak perancangan bandar di sekitar stesen metro
• Vingroup mencadangkan projek kereta api berkelajuan tinggi bernilai $5.28 bilion yang menghubungkan Hanoi dengan Quang Ninh pada kelajuan 350 km/j
• Pembaharuan pentadbiran yang menggabungkan wilayah, daripada 63 kepada 34, dijangka mengurangkan masa pemprosesan sebanyak 30%