Pratonton Penting di Landasan
Pada 11 Februari, projek Laluan Rel Pantai Timur (ECRL) Malaysia yang bercita-cita tinggi mencapai detik penting apabila pegawai kerajaan dan tetamu kehormat berkumpul di Kuantan untuk perjalanan pratonton bagi perkhidmatan yang dinanti-nantikan itu. Menteri Pengangkutan Anthony Loke menyertai Menteri Komunikasi Fahmi Fadzil dan Duta China Ouyang Yuying menaiki rangkaian kereta api CR200J buatan China yang baru dihantar, bagi perjalanan pergi balik sejauh 20 kilometer antara stesen KotaSAS dengan Bandar Pelabuhan Kuantan di negeri Pahang. Demonstrasi itu menjadi bukti nyata bahawa projek infrastruktur sepanjang 665 kilometer itu kekal mengikut jadual untuk dilancarkan pada Januari 2027, dengan pembinaan kini hampir 92 peratus siap menurut kenyataan rasmi.
Kandungan
Perjalanan pratonton itu memperkenalkan kepada rakyat Malaysia rangkaian kereta api yang bakal mengubah perjalanan antara bandar di seluruh Semenanjung Malaysia. Tidak seperti rangkaian kereta api sedia ada yang dikendalikan Keretapi Tanah Melayu (KTM), yang menggunakan tolok sempit 1,000mm dan mengehadkan dimensi gerabak, ECRL menggunakan tolok piawai antarabangsa 1,435mm. Perbezaan teknikal ini membolehkan gerabak kira-kira 30 sentimeter lebih lebar, dengan lima tempat duduk sebaris berbanding empat dalam Perkhidmatan Tren Elektrik (ETS) KTM. Menteri Komunikasi Fahmi Fadzil, yang menyertai lawatan dalam tren itu, menyifatkan ruang dalamannya luas dan selesa.
Ia sangat bagus dan luas, kurang terasa sesak.
Setiap tempat duduk menyediakan ruang kaki yang lapang dan soket kuasa bersaiz penuh untuk peranti elektronik, manakala rangkaian kereta api itu turut merangkumi gerabak makan khusus. Namun, kemudahan ini belum beroperasi semasa demonstrasi pratonton. Rangkaian kereta api pertama yang dihantar itu ialah unit awal daripada 11 set EMU penumpang yang akan berkhidmat di laluan berkenaan, selain 12 lokomotif elektrik khusus untuk operasi kargo.
Kehebatan Kejuruteraan Merentasi Semenanjung
ECRL merupakan projek pembinaan landasan kereta api utama pertama Malaysia sejak kemerdekaan pada 1957, merentasi 665 kilometer dari Gombak di Selangor ke Kota Bharu di Kelantan. Laluan itu merentasi banjaran gunung Titiwangsa yang bergunung-ganang, sekali gus memerlukan kerja-kerja terowong dan jambatan yang ekstensif bagi mengekalkan kecerunan landasan pada 0.9 peratus. Pencapaian kejuruteraan ini membolehkan tren penumpang beroperasi pada kelajuan maksimum 160 kilometer sejam, manakala perkhidmatan kargo akan bergerak pada 80 kilometer sejam. Projek itu merangkumi 41 terowong, yang kesemuanya telah selesai digali setakat penghujung 2025, termasuk Terowong Genting yang memecahkan rekod. Dengan panjang 16.39 kilometer, terowong itu menjadi terowong kereta api terpanjang di Asia Tenggara selepas kerja-kerja menembusinya selesai pada awal 2025.
Menteri Pengangkutan Anthony Loke merasmikan majlis penembusan Terowong Genting dan menyifatkannya sebagai detik bersejarah bagi infrastruktur Malaysia. Terowong itu siap mengikut jadual selepas lebih dua tahun pembinaan menggunakan Mesin Pengorek Terowong (TBM) serta kaedah penggerudian dan letupan tradisional. TBM yang dibina di China dan direka khusus untuk keadaan muka bumi berbatu keras di Malaysia itu masing-masing seberat lebih 1,600 tan dan berdiameter hampir 9 meter. Ketua Pegawai Eksekutif Malaysia Rail Link (MRL), Datuk Seri Darwis Abdul Razak, berkata penyiapan terowong itu mengikut jadual amat mencabar, khususnya berikutan keadaan pergunungan dan kerumitan geologi Banjaran Utama.
Projek ini turut mengambil kira aspek alam sekitar dengan ketara. Melalui penjajaran semula laluan yang disiapkan pada 2019, kerja pembukaan hutan dikurangkan daripada unjuran awal 2,000 hektar kepada hanya 276 hektar dengan menggunakan lebih banyak terowong dan landasan bertingkat. Pelarasan ini meminimumkan gangguan ekologi sambil mengekalkan kecekapan operasi kereta api. Perubahan jajaran itu juga memendekkan jarak keseluruhan dan mengurangkan kos projek daripada anggaran asal kepada bajet akhir RM50.27 bilion (kira-kira $16.2 bilion).
Teknologi China Disesuaikan untuk Malaysia
Rangkaian kereta api untuk ECRL dibekalkan oleh CRRC Dalian Locomotive and Rolling Stock Company, anak syarikat China Railway Rolling Stock Corporation milik kerajaan. Kumpulan pertama tren, yang terdiri daripada dua Unit Berganda Elektrik (EMU) enam gerabak dan dua lokomotif elektrik untuk kargo, tiba di Pelabuhan Kuantan pada penghujung 2025 selepas pelayaran selama sebulan dari Dalian di timur laut China. Unit-unit ini merupakan penggunaan pertama siri CR200J di Malaysia, yang diubah suai daripada platform teknologi CR200J dan HXD3C yang telah terbukti bagi memenuhi keperluan iklim, muka bumi dan penumpang tempatan, termasuk kelembapan tinggi dan suhu tropika.
Setiap EMU enam gerabak boleh membawa sehingga 430 hingga 440 penumpang dan dilengkapi kabin kelas perniagaan dan ekonomi, ruang mesra kerusi roda, bilik solat dengan kemudahan berwuduk serta dispenser air panas untuk minuman. Sistem kawalan rangkaian dengan lebihan dwi memantau sistem daya tarikan, voltan tinggi dan sistem tambahan secara masa nyata bagi memastikan keselamatan dan kebolehpercayaan. Warna biru-putih yang tersendiri diinspirasikan oleh landskap pesisir dan hidupan liar Malaysia. Bagi operasi kargo, 12 lokomotif elektrik itu akan dilengkapi antara muka manusia-mesin pintar serta pemantauan keselamatan pada tahap milisaat untuk sistem brek, perlindungan kebakaran dan penebatan voltan tinggi.
Sebelum mula beroperasi pada Januari 2027, tren-tren itu perlu menjalani ujian rapi, termasuk perjalanan sejauh 8,000 kilometer tanpa kerosakan yang diselia Agensi Pengangkutan Awam Darat (APAD). CRRC Dalian telah berikrar menyediakan perkhidmatan sepanjang kitar hayat, termasuk latihan teknikal untuk kakitangan tempatan dan perlindungan waranti selama dua tahun. Sembilan lagi EMU dan sepuluh lagi lokomotif elektrik dijadualkan dihantar secara berperingkat sepanjang 2026 bagi menyokong peningkatan operasi.
Kerjasama Operasi yang Unik
Selain pembinaan, Malaysia dan China telah mewujudkan aturan operasi yang luar biasa bagi pengurusan ECRL. Malaysia Rail Link (MRL), pemilik projek dan anak syarikat Menteri Kewangan (Diperbadankan), menandatangani perjanjian usaha sama dengan China Communications Construction ECRL (CCCECRL) pada Disember 2024 untuk menyelia operasi menerusi sebuah syarikat yang baru ditubuhkan. Perkongsian ini melibatkan pembahagian 50-50 dalam pelaburan dan pendedahan kepada risiko operasi, suatu aturan yang jarang dilihat dalam projek infrastruktur antarabangsa berskala sebegini.
Menteri Pengangkutan Anthony Loke menjelaskan struktur kewangan itu semasa majlis menandatangani perjanjian. Mengikut terma perjanjian, kedua-dua pihak berkongsi potensi kerugian secara sama rata, namun keuntungan operasi diagihkan dengan kelebihan kepada kerajaan Malaysia. Kerajaan akan menerima 80 peratus daripada semua keuntungan operasi, manakala rakan kongsi China menerima 20 peratus. Aturan ini dirunding semula pada 2019 dan dimuktamadkan pada penghujung 2024.
Syarikat China itu membina landasan ini dan perlu memikul beban risiko operasinya kerana kita mahu usaha ini mampan dan menguntungkan. Seperti yang kita semua tahu, memperoleh keuntungan dalam sektor kereta api amat sukar.
Walaupun terdapat perkongsian operasi, MRL kekal sebagai pemilik penuh semua aset ECRL, termasuk landasan, stesen dan rangkaian kereta api. Komposisi tenaga kerja menekankan penyertaan tempatan, dengan 80 peratus jawatan operasi dan penyelenggaraan diperuntukkan kepada pekerja Malaysia. Keperluan ini merupakan sebahagian daripada inisiatif pemindahan teknologi yang lebih luas, bertujuan membina kepakaran dan keupayaan penyelenggaraan kereta api dalam negara.
Mengubah Geografi Ekonomi
ECRL membawa harapan untuk merangsang perubahan ekonomi yang besar bagi negeri-negeri pantai timur Semenanjung Malaysia yang kurang membangun. Dengan kos keseluruhan projek sebanyak RM50.27 bilion, kereta api itu dijangka meningkatkan keluaran dalam negara kasar Malaysia sebanyak 3.8 peratus dalam tempoh 20 tahun menerusi kecekapan pengangkutan kargo yang lebih baik dan kesan limpahan industri. Laluan itu akan menjadi jambatan darat yang menghubungkan Pelabuhan Kuantan di Laut China Selatan dengan Pelabuhan Klang di Selat Melaka, sekali gus berpotensi memendekkan masa penghantaran kargo sehingga 2.5 hari dan mengukuhkan kedudukan Malaysia sebagai hab logistik serantau bagi perdagangan antarabangsa.
Bagi penduduk Kelantan, Terengganu dan Pahang, kereta api ini menjanjikan peningkatan ketara dalam mobiliti dan kualiti hidup. Perjalanan dari Gombak ke Kota Bharu akan mengambil masa kira-kira empat jam 45 minit, berbanding enam hingga tujuh jam melalui jalan raya dalam keadaan biasa, atau lebih 12 jam yang lazim ketika musim perayaan apabila kesesakan lebuh raya memuncak. Tidak seperti pemanduan yang memerlukan tumpuan dan kewaspadaan berterusan, penumpang tren boleh berehat, bekerja atau menikmati hiburan sepanjang perjalanan. Bagi Muaz Hussin, seorang eksekutif pemasaran di Kuala Lumpur yang berasal dari Pasir Mas, Kelantan, manfaatnya bukan sekadar menjimatkan masa.
Selain itu, anda perlu memandu sepanjang masa dan sentiasa berjaga-jaga. Dalam tren, saya boleh tidur, menonton filem dan berjalan-jalan.
Pemilik perniagaan kecil di sepanjang laluan menjangkakan peningkatan pelancongan dan kegiatan ekonomi. Di pekan pesisir seperti Cherating dan Balok berhampiran Kuantan, peniaga berharap kereta api itu dapat memulihkan jumlah pengunjung yang semakin merosot dengan mengatasi masalah akses pengangkutan yang sekian lama menjejaskan kawasan berkenaan. Di Temerloh, Pahang, yang terletak di pedalaman semenanjung, peniaga tempatan menjangkakan pelancong domestik dari kedua-dua pantai akan berkunjung lebih kerap apabila perkhidmatan kereta api terus tersedia. Pemilik restoran Hazri Mokhtar meluahkan keterujaan melihat tren menjalani ujian, sambil berkata kemajuan yang dapat dilihat itu memberi harapan selepas bertahun-tahun projek berkenaan diselubungi ketidaktentuan.
Daripada Penggantungan kepada Penyepaduan Sistem
Perjalanan ECRL menuju penyiapan bukanlah mudah. Pembinaan bermula pada Ogos 2017 di bawah pentadbiran Malaysia terdahulu, namun digantung pada Julai 2018 selepas pertukaran kerajaan, sekali gus mencetuskan semakan menyeluruh terhadap kos dan jajaran. Projek itu disambung semula selepas perjanjian tambahan ditandatangani pada April 2019, yang mengurangkan kos dan mengubah jajaran laluan selatan supaya lebih memenuhi keperluan pusat penduduk sedia ada sambil mengelakkan kawasan ekologi sensitif. Bajet semasa RM50.27 bilion ialah angka yang disemak susulan rundingan tersebut, lebih rendah berbanding anggaran asal yang menimbulkan kebimbangan tentang kemampuan membiayai projek itu.
Apabila projek menghampiri penyiapan fizikal, tumpuan beralih kepada penyepaduan sistem, yang dikenal pasti Menteri Pengangkutan Loke sebagai faktor penentu utama bagi tarikh pelancaran pada Januari 2027. Walaupun pembinaan landasan, terowong dan stesen berjalan lancar, proses rumit untuk menyelaraskan sistem isyarat, komunikasi, rangkaian kereta api dan keselamatan menjadi cabaran teknikal terbesar. Loke mengambil iktibar daripada projek kereta api Malaysia terdahulu, termasuk aerotren KLIA Terminal 1 dan LRT3, yang mengalami kelewatan serta gangguan operasi akibat masalah sistem dan perisian meskipun infrastrukturnya telah siap.
Sistem kereta api bukan sekadar landasan. Perkara paling penting ialah sama ada keseluruhan sistem berfungsi bersama dengan selamat dan boleh dipercayai. Ujian penyepaduan sistem sering menjadi fasa paling mencabar kerana ia memastikan sistem isyarat, komunikasi, rangkaian kereta api dan keselamatan beroperasi seiring sebelum perkhidmatan penumpang bermula.
Projek ini turut mencetuskan kontroversi tempatan yang menonjolkan kos kemanusiaan pembangunan infrastruktur. Penduduk di Kampung Permatang Sungkai, Kelantan, melaporkan kejadian banjir yang dikaitkan dengan pelantar landasan bertingkat yang menghalang aliran air semula jadi ketika hujan lebat. Di Port Klang, Selangor, sesetengah pemilik rumah berdepan pengambilan tanah secara wajib dan perobohan hartanah mereka bagi memberi laluan kepada jajaran kereta api. Persoalan turut dibangkitkan mengenai keuntungan projek dan kemampuan Malaysia membayar pinjaman China yang membiayai 85 peratus kos pembinaan, memandangkan trafik kargo dijangka menjana kira-kira 70 peratus hasil, berbanding trafik penumpang.
Pintu Gerbang kepada Kesalinghubungan Serantau
Dengan melihat melangkaui sempadan domestik, ECRL meletakkan Malaysia sebagai hab berpotensi dalam rangkaian kereta api Asia yang lebih luas. Menteri Pengangkutan Loke telah menggariskan rancangan untuk melanjutkan laluan itu dari stesen akhirnya sekarang di Kota Bharu ke Rantau Panjang, yang terletak di sempadan Malaysia-Thailand bertentangan dengan Sungai Kolok. Sambungan ini akan menghubungkan laluan kereta api Sungai Kolok-Rantau Panjang yang dihidupkan semula, iaitu perkhidmatan rentas sempadan yang tidak beroperasi selama lebih dua dekad dan kini sedang giat dipulihkan oleh pihak berkuasa Thailand dan Malaysia menerusi perjanjian dua hala.
Hubungan sedemikian akhirnya boleh mengintegrasikan ECRL ke dalam rangkaian Kereta Api Trans-Asia, sekali gus mewujudkan koridor kereta api berterusan yang berpotensi sampai ke Kunming di selatan China. Ini akan menjadikan Malaysia titik transit penting bagi perdagangan darat antara Asia Tenggara dengan China, melengkapi laluan maritim yang kini didominasi Pelabuhan Klang dan Pelabuhan Kuantan. Jajaran tolok piawai ECRL juga berbeza daripada rangkaian tolok sempit Malaysia yang digunakan sejak dahulu, sekali gus memudahkan penyepaduan dengan sistem kereta api antarabangsa yang digunakan di seluruh China, Eropah dan kebanyakan Asia.
Fasa 1 projek itu, dari Kota Bharu ke Terminal Bersepadu Gombak, kekal dijadualkan siap menjelang Disember 2026, dengan operasi penumpang bermula pada Januari 2027. Fasa 2, yang menghubungkan Gombak dengan Pelabuhan Klang, dijangka siap menjelang Disember 2027 dan mula beroperasi pada Januari 2028. Apabila beroperasi sepenuhnya, kereta api ini akan menjadi alternatif kepada laluan kereta api timur yang berusia lebih seabad, yang dalam kalangan peminat dikenali sebagai tren hutan. Penumpang laluan itu perlu bergerak ke selatan ke Gemas sebelum bertukar kepada perkhidmatan pantai barat.
Perkara Utama
- ECRL berjaya mengadakan perjalanan pratonton pada 11 Februari 2025 menggunakan tren CR200J buatan China antara KotaSAS dengan Bandar Pelabuhan Kuantan
- Landasan tolok piawai sepanjang 665 kilometer itu kira-kira 92 peratus siap, dengan operasi Fasa 1 dijadualkan bermula pada Januari 2027
- Sebuah usaha sama Malaysia-China akan mengendalikan laluan itu, dengan Malaysia menerima 80 peratus keuntungan sementara kerugian dikongsi sama rata pada kadar 50-50
- Projek ini merangkumi terowong kereta api terpanjang di Asia Tenggara, sepanjang 16.39 kilometer, merentasi banjaran gunung Genting
- Masa perjalanan antara Kuala Lumpur (Gombak) dengan Kota Bharu akan dikurangkan kepada 4 jam 45 minit, berbanding 6 hingga 12 jam melalui jalan raya
- Kereta api ini akan menjadi jambatan darat antara Pelabuhan Kuantan dengan Pelabuhan Klang, dengan sambungan berpotensi ke Thailand yang mewujudkan kesalinghubungan rentas sempadan ke rangkaian Kereta Api Trans-Asia
