Pemergian Mengejut Menggegarkan Daerah Kewangan Dhaka
Pada 25 Februari 2026, Ahsan H. Mansur, gabenor Bank Bangladesh, tiba di pejabatnya di daerah kewangan Motijheel, Dhaka, dengan menjangkakan satu lagi hari biasa mengemudi negaranya melalui pemulihan ekonomi yang rapuh. Sebaliknya, beliau mendapati dirinya berdepan dengan pegawai bank pusat yang membantah dan, dalam beberapa jam, mengetahui daripada berita televisyen bahawa tempoh perkhidmatannya telah ditamatkan. Bekas ahli ekonomi Tabung Kewangan Antarabangsa berusia 74 tahun itu tidak menerima panggilan telefon daripada kerajaan, mahupun pemberitahuan rasmi, malah tidak diberi peluang bertemu dengan pihak atasan. Saya tidak meletak jawatan dan saya tidak dipecat. Saya melihatnya di media, jadi saya pulang ke rumah, kata Mansur kepada wartawan ketika meninggalkan ibu pejabat bank pusat sekitar jam 2:00 petang, belum pun genap dua tahun dalam tempoh empat tahunnya.
Kandungan
Pengunduran diri yang tidak bermaruah itu menandakan pengakhiran dramatik bagi apa yang dianggap ramai pemerhati antarabangsa sebagai salah satu program penstabilan ekonomi paling berjaya dalam sejarah Asia Selatan mutakhir. Hanya dua hari sebelumnya, Mansur bertemu Menteri Kewangan Amir Khosru Mahmud Chowdhury, memberi taklimat mengenai pembaharuan perbankan dan menerima jaminan bahawa kerajaan baharu Parti Nasionalis Bangladesh (BNP) berhasrat meneruskan program pemulihan. Perubahan pendirian itu berlaku sepantas dan sekejam keadaannya. Ketika berita pemecatan Mansur tersebar, sekumpulan pegawai bank pusat dilaporkan mengerumuni dan mengusir penasihatnya, Ahsan Ullah, secara paksa dari premis itu, mengiringinya keluar dari bangunan dalam satu kejadian yang menggambarkan kekacauan institusi yang mencengkam pihak berkuasa monetari negara itu.
Kerajaan segera melantik Mustaqur Rahman, pengeksport pakaian berusia 59 tahun dan akauntan pengurusan kos yang tidak mempunyai pengalaman dalam perbankan pusat, sebagai pengganti Mansur. Keputusan itu merupakan percubaan yang belum pernah berlaku dalam tadbir urus ekonomi Bangladesh, menggantikan seorang teknokrat makroekonomi berpengalaman dengan ahli perniagaan yang berada dalam lingkungan dalaman parti pemerintah. Bagi negara yang baru sahaja terlepas daripada krisis imbangan pembayaran 18 bulan lalu, pertaruhan ini tidak mungkin berlaku pada waktu yang lebih tidak sesuai.
Arkitek Kestabilan
Untuk memahami kesan besar pemecatan Mansur, kita perlu mengimbas kembali kemusnahan ekonomi yang diwarisinya apabila beliau dilantik oleh kerajaan sementara pemenang Nobel Muhammad Yunus pada Ogos 2024. Revolusi yang dipimpin pelajar dan menggulingkan rejim autokratik Sheikh Hasina telah menyebabkan sistem kewangan Bangladesh musnah. Rizab pertukaran asing, yang melebihi $48 bilion pada 2021, menyusut kepada kira-kira $18.8 bilion menjelang Disember 2024. Taka merudum akibat pengurusan kadar pertukaran buatan, inflasi melonjak ke paras tertinggi dalam tempoh 12 tahun, iaitu 11.36%, dan sektor perbankan dipenuhi apa yang disifatkan Mansur sebagai penjarahan sistem kewangan yang dirancang oleh golongan perindustrian yang mempunyai hubungan politik.
Mansur bertindak dengan ketepatan seorang pakar bedah krisis. Sebagai veteran yang berkhidmat hampir tiga dekad di IMF di Washington, beliau melaksanakan dasar monetari ortodoks yang mengutamakan disiplin berbanding kemudahan politik. Beliau membubarkan rejim kadar pertukaran yang tegar, yang telah mewujudkan pasaran gelap untuk dolar, lalu membiarkan taka mencari paras pasaran sambil mengetatkan dasar monetari secara agresif. Kadar faedah meningkat daripada 8.5% kepada 10%, membendung tekanan inflasi dan memberi isyarat bahawa era pencetakan wang bermotif politik telah berakhir.
Hasilnya nyata dan pantas. Dalam tempoh beberapa bulan, taka stabil antara Tk122 hingga Tk123 bagi setiap dolar, sekali gus menghapuskan ketidaktentuan yang melumpuhkan perdagangan. Kiriman wang, yang sebelum ini mengalir melalui saluran tidak rasmi kerana kadar rasmi yang tidak menguntungkan, melonjak ke paras rekod. Jumlah rizab pertukaran asing meningkat kepada $30.3 bilion menjelang Februari 2026, cukup untuk menampung lebih empat bulan import. Inflasi turun daripada paras puncak ke satu angka, manakala inflasi makanan susut daripada 14.5% kepada 8.5%. Pasukan Mansur turut memulakan penggabungan bank yang pertama dalam sejarah Bangladesh, menyasarkan institusi bermasalah, dan mengusulkan penubuhan sebuah syarikat pengurusan aset untuk mengendalikan pinjaman bermasalah.
Selain angka, Mansur memberikan sesuatu yang sama berharganya: kredibiliti. Latar belakangnya di IMF meyakinkan pelabur antarabangsa, agensi penarafan dan pemberi pinjaman pelbagai hala bahawa Bangladesh komited terhadap peraturan kewangan global. IMF, yang telah meluluskan pakej bantuan kewangan bernilai $4.7 bilion, meneruskan pembayaran berdasarkan pengurusan beliau, sementara Bangladesh memohon tambahan pembiayaan dipertingkatkan sebanyak $3 bilion.
Memburu Berbilion-bilion yang Disamun
Ketika menstabilkan ekonomi makro, Mansur melancarkan kempen sama agresif yang mungkin akhirnya menentukan nasibnya: usaha mendapatkan semula berbilion-bilion dolar yang didakwa diseludup keluar dari Bangladesh oleh sekutu rejim terdahulu. Pada penghujung Mac 2025, Mansur berkunjung ke London dalam satu misi sensitif. Beliau bertemu menteri di Pejabat Luar Britain, Agensi Jenayah Kebangsaan (NCA) dan firma pemulihan aset swasta untuk menjejaki dana yang dipercayainya telah diseleweng daripada bank Bangladesh dan dilaburkan dalam hartanah di UK.
Skala kecurian yang didakwa itu amat besar. Mansur menganggarkan puluhan bilion dolar telah diseleweng daripada sistem perbankan, dengan London menjadi antara destinasi utama. Sasaran utama saya ialah mereka yang telah menjarah bank saya, katanya kepada The Guardian ketika lawatan itu, sambil menjelaskan bahawa dana curi tersebut telah dipindahkan ke Singapura, Dubai, London dan tempat lain. Beliau menganjurkan sidang kemuncak firma guaman dan penyedia dana litigasi di London untuk membincangkan strategi pemulihan, manakala NCA memberikan bantuan teknikal kepada penyiasat Bangladesh.
Siasatan itu sudah pun mengakibatkan beberapa tokoh berprofil tinggi tersingkir. Tulip Siddiq, bekas menteri City UK dan anak saudara Sheikh Hasina, meletak jawatan selepas Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Dhaka memfailkan kes jenayah terhadap keluarganya, meskipun Mansur menegaskan beliau tidak pernah membuat kenyataan terbuka khusus tentangnya. Namun begitu, kempen penyebaran maklumat palsu yang menyasarkan Mansur sendiri muncul sejurus sebelum lawatannya ke London. Ahli Parlimen Britain menerima e-mel yang mengandungi pautan kepada artikel oleh individu yang menyamar sebagai wartawan menggunakan nama palsu dan gambar profil foto stok, dengan artikel menyerang anak perempuan Mansur dan mempersoalkan integritinya.
Mansur percaya serangan itu berpunca daripada kleptokrat yang sedang diburunya. Tujuan tunggalnya adalah untuk mencemarkan reputasi saya, katanya ketika itu, sambil berikrar tidak akan berundur walaupun berdepan tekanan. Jika saya berundur, mereka menang. Agenda pembaharuannya merangkumi strategi pengasingan perlindungan bagi penghutang besar dalam sektor perindustrian, iaitu memastikan operasi mereka berterusan sambil menghalang pihak pengurusan daripada meraih manfaat tambahan. Beliau juga mendesak pembaharuan undang-undang bagi membolehkan penyitaan aset di dalam dan luar negara.
Gabenor Ahli Perniagaan
Lelaki yang dipilih untuk menggantikan Mansur menandakan penyimpangan besar daripada tradisi Bangladesh selama 50 tahun melantik penjawat awam, ahli ekonomi atau jurubank berpengalaman sebagai gabenor bank pusat. Md Mostaqur Rahman ialah pengarah urusan dan ketua pegawai eksekutif Hera Sweaters Ltd., sebuah syarikat eksport pakaian, serta pengerusi jawatankuasa tetap mengenai bank pusat di Persatuan Pengilang dan Pengeksport Pakaian Bangladesh. Beliau juga anggota jawatankuasa pemandu pilihan raya BNP, sekali gus meletakkannya dengan jelas dalam lingkungan dalaman politik parti pemerintah.
Kelayakan akademik Rahman berbeza ketara daripada pendahulunya. Mansur memiliki ijazah lanjutan dalam bidang ekonomi dan berkhidmat berdekad-dekad di IMF, manakala Rahman ialah Akauntan Kos dan Pengurusan Bersekutu (FCMA) dengan ijazah perakaunan dari Universiti Dhaka. Penyokongnya berhujah bahawa latar belakang sektor swasta itu memberinya pemahaman praktikal tentang kekangan kredit yang dihadapi perniagaan Bangladesh. Memulihkan keyakinan dalam sektor perbankan dikenal pasti sebagai keutamaan segera beliau. Gabenor baharu itu berjanji untuk meneruskan pembaharuan sambil membawa perspektif mesra perniagaan kepada dasar monetari.
Namun, pelantikan Rahman mencetuskan kebimbangan mengenai konflik kepentingan. Pada Disember 2025, hanya beberapa bulan sebelum pelantikannya, Mutual Trust Bank menjadualkan semula kira-kira Tk 89 crore pinjaman bermasalah Hera Sweaters di bawah kemudahan khas untuk peminjam yang menghadapi kesukaran, dengan penstrukturan semula selama 10 tahun dan tempoh tangguh dua tahun. Pendedahan itu menyebabkan jurubank mempersoalkan bagaimana seorang gabenor yang baru-baru ini menerima syarat pinjaman yang menguntungkan untuk syarikatnya sendiri dapat mengawal selia secara objektif institusi yang dipantaunya. Bagaimana seseorang yang menjadualkan semula pinjaman syarikatnya sendiri dengan syarat khas boleh bertindak demi kepentingan bank-bank negara ini? tanya seorang pengarah urusan bank perdagangan yang tidak mahu namanya disiarkan, sambil menyorot dilema etika yang jelas.
Pakar undang-undang menyatakan Rahman mesti memutuskan semua hubungan profesional dengan institusi lain sebelum memegang jawatan, namun latar belakang perniagaannya menimbulkan persoalan asas tentang peranan bank pusat. Seperti yang diperhatikan Profesor Deen Islam dari Universiti Dhaka, Bagaimana Bank Bangladesh boleh kekal bebas jika ia dipimpin oleh tokoh perniagaan aktif daripada sektor yang perlu dikawalnya?
Autonomi Terancam
Cara Mansur disingkirkan menguatkan kebimbangan bahawa Bangladesh sedang kembali ke era campur tangan politik dalam dasar monetari. Menteri Kewangan Chowdhury mempertahankan keputusan itu sebagai hak prerogatif pentadbiran yang baru dipilih, dengan menyatakan perubahan sedang berlaku bukan sahaja di Bank Bangladesh tetapi di banyak tempat ketika kerajaan melaksanakan visinya. Namun, peralihan yang mendadak ketika kakitangan bank pusat sedang membantah gabenor menunjukkan runtuhnya tatasusila institusi, bukannya peralihan teratur.
Masa pemecatan itu khususnya meresahkan pemerhati antarabangsa. Mansur sedang dalam rundingan sensitif dengan IMF dan Bank Dunia, manakala pemecatannya ketika usaha mendapatkan semula aset yang diseludup sedang giat dijalankan mewujudkan kekosongan kepercayaan. Selim Raihan, pengarah eksekutif Rangkaian Asia Selatan mengenai Pemodelan Ekonomi, menggambarkan kejadian itu dengan tegas: Bank pusat bukan sekadar badan penggubal dasar; ia juga pengawal selia dan penyelia bank perdagangan. Beliau memberi amaran bahawa seorang gabenor ahli perniagaan mungkin secara naluri mengutamakan kepentingan korporat berbanding pengawalan inflasi dan kestabilan kewangan.
Perbandingan dengan piawaian global menyerlahkan betapa luar biasanya tindakan Bangladesh. Di Amerika Syarikat, meskipun Presiden Donald Trump memberi tekanan hebat kepada Pengerusi Rizab Persekutuan Jerome Powell supaya menurunkan kadar faedah, rangka kerja undang-undang menghalang pemecatan sewenang-wenangnya ketua bank pusat demi memelihara kebebasan monetari. Trump, yang melantik Powell, secara terbuka menuntut beliau meletak jawatan tetapi tidak boleh melaksanakan pemecatan itu secara sah. Sebaliknya, Bahagian Institusi Kewangan Bangladesh berjaya memecat Mansur dan melantik Rahman dalam tempoh beberapa jam melalui pemberitahuan pentadbiran ringkas, sekali gus menonjolkan rapuhnya autonomi bank pusat di negara itu.
Birupaksha Paul, profesor ekonomi di Universiti Negeri New York, berkata pemilihan gabenor masih pada hakikatnya terletak di bawah budi bicara menteri kewangan kerana pindaan kepada Perintah Bank Bangladesh yang memberikan institusi itu autonomi lebih besar masih tertangguh. Kelemahan struktur ini, bersama-sama hubungan politik Rahman, menimbulkan bayangan bahawa bank pusat akan menjadi cabang eksekutif dan bukannya pengawal selia bebas.
Apa yang Berlaku Seterusnya
Taruhan ekonomi dalam peralihan ini tidak mungkin lebih tinggi. Bangladesh berada di titik perubahan, setelah terselamat tipis daripada nasib Sri Lanka dan Pakistan yang memerlukan program pelarasan IMF yang ketat selepas kehabisan rizab. Penstabilan makroekonomi Mansur telah menyediakan asas bagi pemulihan berterusan, namun sektor perbankan kekal rapuh, dengan pinjaman tidak berbayar secara rasmi pada paras 36% dan beberapa institusi memerlukan penambahan modal atau penggabungan.
Jika Rahman mengekalkan dasar monetari ketat, kadar pertukaran fleksibel dan pendirian antirasuah yang agresif seperti pendahulunya, peralihan itu mungkin akhirnya dianggap wajar sebagai anjakan ke arah pragmatisme berorientasikan perniagaan. Kredibilitinya dalam kalangan usahawan tempatan secara teori boleh membantu membina semula kepercayaan antara bank dengan peminjam, sekali gus mempercepat pelaburan swasta. Namun, jika pelantikan itu menandakan kembalinya kredit longgar, pemberian pinjaman bermotif politik dan sikap bertolak ansur terhadap pinjaman mungkir, kemajuan sepanjang 18 bulan lalu boleh lenyap dengan cepat.
Masyarakat antarabangsa sedang memerhati dengan teliti. Keyakinan pelabur terhadap pasaran sedang pesat membangun amat bergantung pada kebolehramalan dasar monetari dan kebebasan bank pusat. Dengan memecat lelaki yang menyelamatkan ekonomi ketika pemulihan mula menunjukkan hasil, pentadbiran Rahman memikul tanggungjawab penuh terhadap krisis seterusnya. Ketika pasaran menilai kesan percubaan Bangladesh yang belum pernah berlaku dengan seorang gabenor ahli perniagaan, satu hakikat kekal tidak berubah: dalam dunia kewangan global yang penuh taruhan tinggi, kredibiliti ialah mata wang yang paling sukar ditempa dan paling mudah dinyahnilai.
Perkara Utama
- Ahsan H. Mansur, bekas ahli ekonomi IMF yang menstabilkan ekonomi Bangladesh selepas krisis politik 2024, dipecat secara mengejut sebagai gabenor bank pusat pada 25 Februari 2026 dan mengetahui pemecatannya daripada berita televisyen.
- Sepanjang tempoh 18 bulan perkhidmatannya, Mansur meningkatkan semula rizab pertukaran asing daripada $18.8 bilion kepada $30.3 bilion, menstabilkan mata wang taka, menurunkan inflasi daripada 11.36% kepada satu angka dan memulakan pembaharuan sektor perbankan termasuk penggabungan bank yang pertama di negara itu.
- Penggantinya, Mustaqur Rahman, ialah pengeksport pakaian dan akauntan pengurusan kos tanpa pengalaman dalam perbankan pusat, sekali gus menjadi ahli perniagaan pertama yang memimpin Bank Bangladesh dalam sejarah 50 tahun institusi itu.
- Mansur sedang giat berusaha mendapatkan semula berbilion-bilion dolar yang didakwa diseludup oleh sekutu rejim terdahulu. Beliau mengadakan rundingan pemulihan aset di London sejurus sebelum dipecat, yang mungkin mencetuskan kempen penyebaran maklumat palsu terhadapnya.
- Pengkritik membangkitkan kebimbangan tentang konflik kepentingan melibatkan Rahman, dengan menyatakan sebuah bank menjadualkan semula hampir Tk 90 crore pinjaman untuk syarikatnya hanya beberapa bulan sebelum pelantikannya.
- Ahli ekonomi memberi amaran bahawa pertukaran kepimpinan secara mendadak mengancam pemulihan ekonomi Bangladesh yang rapuh, berisiko mempolitikkan dasar monetari dan melemahkan kebebasan bank pusat ketika rundingan penting dengan IMF sedang berlangsung.
