Indonesia Muncul sebagai Pembekal Urea Penting ketika Krisis Hormuz Melumpuhkan Perdagangan Baja Global

Lonjakan Permintaan Baja Indonesia yang Tidak Dijangka

Indonesia sedang mengalami lonjakan permintaan antarabangsa yang belum pernah berlaku sebelum ini bagi baja urea apabila penutupan Selat Hormuz mencetuskan kejutan dalam rantaian bekalan pertanian global. Timbalan Menteri Pertanian Sudaryono mengesahkan bahawa beberapa negara telah menghubungi negara Asia Tenggara itu untuk mendapatkan import berskala besar, dengan para pembeli sanggup membayar harga premium bagi mendapatkan bekalan yang terjejas akibat konflik yang semakin memuncak antara Iran dengan Amerika Syarikat.

"Disebabkan perang ini, banyak negara mencari urea. Mereka mahu mengimportnya dari Indonesia dan meminta kami mengeksport dalam kuantiti besar, tanpa mengira harga," kata Sudaryono di Jakarta pada Khamis. Krisis diplomatik itu, yang secara berkesan telah menyekat laluan air strategik yang menghubungkan Teluk Parsi dengan lautan terbuka, mewujudkan kekosongan mendadak dalam bekalan baja nitrogen global yang kini boleh dipenuhi oleh Indonesia.

Selat Hormuz merupakan laluan maritim utama bagi kira-kira satu pertiga perdagangan baja global, dengan Qatar, Arab Saudi, Oman dan Iran antara pembekal urea dan input pertanian berasaskan fosfat terbesar di dunia. Gangguan berpanjangan mengancam mencetuskan kekurangan teruk baja berasaskan nitrogen tepat ketika para petani di seluruh Hemisfera Utara bersiap sedia untuk musim penanaman musim bunga.

Kapasiti Pengeluaran dan Simpanan Strategik

Gergasi baja milik negara, Pupuk Indonesia, bertindak pantas untuk meyakinkan pasaran domestik dan antarabangsa bahawa syarikat itu mempunyai kapasiti mencukupi bagi memenuhi permintaan yang meningkat tanpa menjejaskan keperluan pertanian tempatan. Setiausaha Korporat Yehezkiel Adiperwira mengesahkan bahawa Kumpulan Pupuk Indonesia kini mempunyai jumlah kapasiti pengeluaran baja sebanyak 14.5 juta tan setahun.

Kapasiti pengeluaran urea syarikat itu sahaja melebihi keperluan domestik Indonesia, sekali gus menyediakan penampan besar untuk peluang eksport. Tidak seperti banyak negara pengimport, Indonesia mempunyai rizab gas asli domestik, bahan suapan penting untuk pengeluaran baja nitrogen melalui proses Haber-Bosch yang menggunakan banyak tenaga. Kemandirian tenaga ini melindungi pengeluaran Indonesia daripada pasaran gas asli yang tidak menentu, yang telah memaksa pengeluar Eropah dan pengeluar lain mengurangkan operasi.

"Pengeluaran urea negara pada asasnya mampu berdikari kerana bahan mentah utamanya, iaitu gas asli, tersedia di dalam negara dan bekalan serta harganya dikawal oleh kerajaan," jelas Adiperwira. "Oleh itu, meskipun konflik di Selat Hormuz semakin memuncak, keadaan ini tidak akan memberi kesan langsung terhadap bekalan baja urea negara."

Menggiatkan Semula Infrastruktur Usang

Lonjakan permintaan antarabangsa memberikan kelonggaran yang tidak dijangka kepada beberapa loji baja usang yang sebelum ini dijadualkan ditamatkan operasinya secara berperingkat berikutan ketidakcekapan operasi dan kos penyelenggaraan yang tinggi. Sudaryono berkata, kenaikan harga global dan permintaan mendesak daripada negara pengimport boleh memanjangkan jangka hayat operasi kemudahan ini buat sementara waktu.

"Ini menjadi satu peluang. Loji yang pada mulanya kami rancang untuk digantikan boleh terus beroperasi buat sementara waktu kerana banyak negara meminta urea," jelas Timbalan Menteri itu. "Di tengah-tengah krisis ini, industri baja kami mendapat momentum baharu."

Pupuk Indonesia kini menduduki tempat sebagai pengeluar urea terbesar di rantau Asia Pasifik, Timur Tengah dan Afrika Utara. Kedudukan ini memberikan perusahaan milik negara itu pengaruh besar untuk menstabilkan bekalan baja serantau ketika pasaran global menyesuaikan diri dengan sekatan di Hormuz.

Gangguan Pasaran Global dan Ketidaktentuan Harga

Penutupan Selat Hormuz telah mencetuskan kenaikan harga yang mendadak di seluruh pasaran baja antarabangsa. Harga urea meningkat kira-kira 25 hingga 35 peratus sejak konflik bermula, manakala kontrak niaga hadapan naik 35 peratus dalam tempoh dua minggu sahaja. Khususnya di Timur Tengah, harga urea melonjak 19 peratus dalam masa seminggu selepas sekatan itu bermula.

Gangguan itu melangkaui isu logistik penghantaran. Qatar Energy terpaksa menghentikan pengeluaran di loji urea tunggal terbesar di dunia selepas kehilangan bekalan gas asli susulan serangan terhadap kemudahan gas asli cecair. Penutupan itu menghapuskan kapasiti pengeluaran tahunan berjuta-juta tan tepat ketika pasaran pertanian global menghadapi permintaan bermusim yang memuncak.

India, yang membeli lebih 40 peratus baja urea dan fosfatnya daripada pembekal Timur Tengah, telah menyaksikan tiga loji domestik mengurangkan pengeluaran akibat kemerosotan import LNG dari Qatar. Berdepan kemungkinan kekurangan bekalan semasa musim penanaman kharif yang penting, bermula pada Jun, New Delhi mempercepat usaha mempelbagaikan sumber bekalan dengan memasukkan Indonesia, Rusia, Maghribi, Jordan, Belarus dan China.

Menurut data perdagangan, eksport urea Indonesia ke India melonjak daripada hanya $10.9 juta pada 2024 kepada $342.8 juta pada 2025, menggambarkan perubahan pesat hala tuju pasaran yang dicetuskan oleh krisis Hormuz.

Mengatasi Cabaran Logistik Eksport dan Diplomatik

Walaupun kapasiti pengeluaran kukuh, penghantaran baja Indonesia kepada pembeli antarabangsa menghadapi halangan logistik yang besar. Kementerian Luar Negeri Indonesia telah mempergiat hubungan diplomatik dengan pihak berkuasa Iran bagi memastikan laluan selamat untuk kapal Indonesia melalui selat yang dipertikaikan itu.

Jurucakap Kementerian Luar Negeri, Yvonne Mewengkang, mengesahkan bahawa duta Indonesia di Tehran terus berhubung dengan pegawai Iran mengenai keselamatan maritim. "Kami akan terus mengusahakan pendekatan diplomatik yang lebih intensif berhubung isu ini kerana perkara ini amat penting bagi kami," kata Mewengkang dalam taklimat baru-baru ini.

Usaha diplomatik itu mencerminkan langkah pengimbangan rumit yang perlu dilakukan Indonesia: memanfaatkan peluang eksport sambil memastikan keselamatan laluan perkapalan dan import tenaganya sendiri. Kementerian itu menyatakan harapan bahawa peralihan kepimpinan Iran baru-baru ini mungkin membuka ruang untuk meredakan ketegangan, meskipun ketegangan serantau masih memuncak.

Majlis Keselamatan PBB meluluskan Resolusi 2817 yang mengecam serangan Iran terhadap negara jiran dan infrastruktur awam. Namun, Tehran menolak langkah itu dengan alasan ia gagal mengiktiraf pencerobohan Israel dan Amerika Syarikat yang mengorbankan ratusan orang awam Iran, termasuk pelajar perempuan.

Risiko dan Pertimbangan Ekonomi Domestik

Walaupun ledakan eksport baja menawarkan peluang ekonomi yang jelas, pegawai Indonesia memberi amaran bahawa krisis Hormuz yang lebih luas membawa risiko besar kepada ekonomi domestik. Menteri Perdagangan Budi Santoso mengingatkan bahawa peningkatan kos tenaga boleh menjejaskan sektor pembuatan dan berpotensi melemahkan daya saing eksport Indonesia.

"Sektor pembuatan antara yang paling terdedah," kata Santoso. "Proses pengeluaran di Indonesia yang bergantung pada tenaga boleh berdepan kos operasi lebih tinggi. Kenaikan kos pengeluaran boleh mengurangkan margin perniagaan atau mencetuskan kenaikan harga barangan pengguna."

Indonesia hanya mempunyai rizab minyak yang mencukupi untuk kira-kira 20 hari, menjadikannya terdedah kepada kejutan bekalan walaupun negara itu pengeksport bersih baja. Belanjawan negara 2026 mengandaikan harga minyak mentah Indonesia sebanyak $70 setong; setiap kenaikan satu dolar melebihi paras itu menambah kos subsidi bertrilion rupiah, sedangkan hasil yang diperoleh jauh lebih rendah.

Menteri itu menekankan strategi untuk melindungi perdagangan domestik melalui rangsangan penggunaan dan kerjasama sektor swasta, dengan menjadikan permintaan domestik sebagai penampan terhadap ketidaktentuan global. Kerajaan merancang memperkukuh perlindungan pasaran domestik sambil mempelbagaikan destinasi eksport bagi mengurangkan kebergantungan pada mana-mana satu laluan perdagangan.

Kesan terhadap Keselamatan Makanan di Seluruh Asia

Gangguan bekalan baja mengancam mencetuskan krisis keselamatan makanan yang lebih meluas di seluruh Asia dan kawasan lain. Pakar ekonomi pertanian memberi amaran bahawa kekurangan berpanjangan boleh memaksa petani mengurangkan kadar penggunaan baja, sekali gus berpotensi menurunkan hasil tanaman dalam musim penanaman yang sudah terjejas oleh perubahan iklim.

Australia, yang mengimport lebih separuh urea dari Emiriah Arab Bersatu, Qatar dan Arab Saudi, amat terdedah memandangkan kapasiti pengeluaran domestiknya hampir tiada selepas kemudahan Incitec Pivot di Brisbane ditutup pada 2022. Petani Australia lazimnya menanggung kenaikan kos input dan bukannya mengurangkan pengeluaran, tetapi harga tinggi yang berterusan akhirnya boleh menjejaskan harga makanan kepada pengguna.

Di Asia Selatan, Bangladesh mengenakan catuan bahan api dan menutup universiti untuk menjimatkan tenaga, manakala Nepal mengumumkan catuan gas memasak. Thailand melaksanakan minggu kerja empat hari bagi pejabat kerajaan dan menggesa rakyat mengehadkan penggunaan penyaman udara kepada 24 darjah Celsius untuk mengurangkan penggunaan tenaga negara.

China, yang mempunyai rizab petroleum strategik kira-kira 1.4 bilion tong, dilaporkan telah merundingkan laluan untuk kapalnya melalui selat itu meskipun sekatan umum berkuat kuasa. Ini berpotensi memberikan China akses keutamaan kepada bekalan tenaga dan petrokimia Timur Tengah ketika negara lain bergegas mencari alternatif.

Kerentanan Struktur dalam Pertanian Global

Krisis semasa mendedahkan kerentanan struktur yang mendalam dalam sistem pengeluaran makanan global. Hampir separuh penduduk dunia bergantung pada makanan yang dihasilkan menggunakan baja sintetik, namun pengeluarannya masih tertumpu di rantau yang tidak stabil dari segi geopolitik dan bergantung pada bahan suapan bahan api fosil.

Proses Haber-Bosch, yang dicipta lebih seabad lalu, kekal sebagai asas pengeluaran baja moden. Kaedah yang menggunakan banyak tenaga ini menggunakan gas asli untuk menghasilkan ammonia, yang kemudian diproses menjadi urea. Tumpuan geografi gas asli murah di Timur Tengah, Rusia dan Amerika Utara telah mewujudkan titik sempit rantaian bekalan yang berbahaya.

Sebelum Selat Hormuz ditutup, China telah pun mengehadkan eksport baja bagi memastikan keselamatan makanan domestik, sekali gus menyumbang kepada kekurangan bekalan yang mencetuskan bantahan di India. Pencerobohan Rusia ke atas Ukraine pada 2022 turut mengganggu pasaran baja, menyebabkan tambahan 22.3 juta orang mengalami kelaparan dan mendedahkan kerapuhan rangkaian pengeluaran yang tertumpu.

Penyelidik menyatakan bahawa pengeluaran "baja hijau" yang terdesentralisasi menggunakan tenaga boleh baharu boleh mengurangkan kerentanan sedemikian, tetapi pelaburan infrastruktur semasa masih ketinggalan berbanding keperluan pasaran segera. Beberapa negara Asia, termasuk India dan Brazil, telah mempercepat dasar untuk membangunkan pengeluaran baja domestik berkuasa tenaga boleh baharu susulan kejutan bekalan baru-baru ini.

Prospek Eksport Indonesia

Penganalisis industri berpendapat bahawa peluang Indonesia untuk meningkatkan eksport baja sangat bergantung pada tempoh penutupan Selat Hormuz. Jika konflik diselesaikan dengan cepat, pengeluar Timur Tengah akan menyambung semula operasi dan harga akan kembali normal. Namun, gangguan berpanjangan boleh mengubah corak perdagangan baja global secara struktur, sekali gus berpotensi menjadikan Indonesia pembekal alternatif tetap bagi pengimport yang mementingkan keselamatan bekalan.

Prospek jangka pendek masih tidak menentu. Qatar telah mengisytiharkan keadaan luar jangka bagi kontrak gas, manakala Bahrain melaporkan kerosakan pada loji penapisan akibat serangan peluru berpandu. Dalam pada itu, usaha diplomatik untuk meredakan ketegangan masih diteruskan. Bagi pengeluar Indonesia, keadaan semasa menawarkan peluang eksport yang menguntungkan serta cabaran untuk meningkatkan operasi sambil mengekalkan komitmen terhadap keselamatan makanan domestik.

Kedudukan Pupuk Indonesia sebagai pengeluar terbesar di rantau ini memberikan Indonesia pengaruh diplomatik yang besar semasa krisis. Ketika negara-negara bersaing mendapatkan bekalan baja yang terhad, keupayaan Indonesia mengekalkan pengeluaran sementara pengeluar lebih besar masih tidak beroperasi mengukuhkan peranannya yang semakin penting sebagai nod utama dalam rantaian bekalan pertanian global.

Perkara Utama

• Indonesia mengalami permintaan antarabangsa yang belum pernah berlaku sebelum ini bagi baja urea susulan penutupan Selat Hormuz akibat ketegangan antara Iran dengan Amerika Syarikat
• Pupuk Indonesia milik negara mempunyai kapasiti pengeluaran tahunan sebanyak 14.5 juta tan, mencukupi untuk memenuhi keperluan domestik sambil meningkatkan eksport
• Harga urea global melonjak 25 hingga 35 peratus sejak sekatan bermula, dengan beberapa pasaran mencatat kenaikan mingguan sebanyak 19 peratus
• Loji baja Indonesia yang usang dan dijadualkan untuk digantikan mungkin terus beroperasi bagi memenuhi lonjakan permintaan antarabangsa
• India meningkatkan import urea dari Indonesia daripada $10.9 juta pada 2024 kepada $342.8 juta pada 2025 ketika mempelbagaikan sumber bekalan dan mengurangkan kebergantungan pada pembekal Timur Tengah
• Rizab gas asli domestik Indonesia menjamin keselamatan pengeluaran, kelebihan yang tidak dimiliki pengeluar Eropah atau pengeluar lain yang bergantung pada import
• Kementerian Luar Negeri Indonesia mengadakan rundingan diplomatik intensif dengan Iran bagi memastikan laluan selamat untuk kapal eksport baja
• Pegawai perdagangan memberi amaran bahawa kenaikan kos tenaga global boleh mengancam daya saing sektor pembuatan Indonesia, meskipun eksport baja meningkat