Filipina Pertimbang Perjanjian Minyak dengan China Walaupun Risiko terhadap Kedaulatan Diberi Amaran

Kecemasan Tenaga Cetus Rundingan Kontroversi

Filipina sedang meniti dilema diplomatik yang genting apabila Presiden Ferdinand Marcos Jr. mempertimbangkan penerokaan minyak bersama China di Laut China Selatan yang dipertikaikan. Pengkritik memberi amaran bahawa langkah itu boleh menjejaskan kedaulatan negara, sambil memberi ganjaran kepada Beijing selepas bertahun-tahun melakukan gangguan maritim. Perbincangan yang disambung semula itu tercetus dalam Mekanisme Konsultasi Dua Hala ke-11 yang diadakan bulan lalu, ketika kedua-dua negara mengakui pentingnya kerjasama tenaga di tengah-tengah krisis bekalan global yang dicetuskan oleh konflik di Timur Tengah.

Marcos mengisytiharkan darurat tenaga negara selepas harga minyak melonjak mendadak antara Februari dengan Mac. Dalam tempoh itu, Filipina mencatatkan kenaikan harga petrol tertinggi di dunia. Lonjakan harga itu menekan ekonomi, memaksa kerajaan melaksanakan pelan pemulihan UPLIFT yang memperuntukkan subsidi sebanyak PHP238 bilion kepada pekerja pengangkutan, petani dan isi rumah berpendapatan rendah. Dengan medan gas Malampaya hampir kehabisan bekalan dan negara mengimport lebih 90 peratus keperluan petroleum, pentadbiran melihat rizab yang belum diterokai di Laut Filipina Barat sebagai potensi talian hayat.

Dalam wawancara dengan Bloomberg Television, Marcos berkata perang di Timur Tengah boleh mendorong kedua-dua pihak mencapai persetujuan mengenai pembangunan bersama. Beliau mengakui pertikaian wilayah sejak sekian lama menghalang kerjasama sedemikian, dengan berkata, “Perkara ini sudah lama kita bincangkan, tetapi pertikaian wilayah menghalangnya.” Setiausaha Luar Theresa Lazaro kemudian menyatakan bahawa walaupun belum ada arahan rasmi untuk menyambung semula rundingan, langkah sedemikian mungkin akan diambil.

Ahli Parlimen Tuntut Ketelusan dan Amaran tentang Duluan Berbahaya

Ahli parlimen pembangkang mengkritik keras rundingan itu, mempersoalkan ketelusannya serta kewajaran bekerjasama dengan negara yang terus mengganggu kapal Filipina di perairan yang dipertikaikan. Chel Diokno, anggota Dewan Perwakilan, menyuarakan kebimbangan tentang sifat rundingan yang dirahsiakan, dengan menegaskan bahawa ketelusan harus menjadi prinsip utama dalam dasar luar dan tenaga negara. Beliau mengumumkan rancangan untuk mengetuai sesi pendengaran pengawasan bagi memastikan sebarang perjanjian tidak bercanggah dengan Perlembagaan.

Perci Cendana, seorang lagi anggota Dewan, menyifatkan kemungkinan perjanjian itu seolah-olah memberi ganjaran kepada tindakan buruk. Beliau merujuk kepada peningkatan pencerobohan Pengawal Pantai China terhadap rondaan Filipina di Laut Filipina Barat, yang merangkumi bahagian Laut China Selatan dalam zon ekonomi eksklusif Manila. “Kita menghantar mesej yang salah dan menggalakkan negara yang lebih berkuasa meningkatkan pertikaian untuk meraih konsesi,” kata Cendana. “Daripada menuntut pematuhan kepada undang-undang antarabangsa, kita pula menyesuaikan diri dengan pencabulan China.”

Senator J.V. Ejercito turut menyuarakan sentimen sama, dengan mempersoalkan bagaimana Filipina boleh membuat perjanjian penerokaan bersama dengan pihak yang cuba tidak menghormati kedaulatan, melemahkan kedaulatan dan cuba merampas wilayahnya. “Kepercayaan ialah asas kepada sebarang hubungan,” katanya. “Maaf, tetapi saya tetap konsisten mengatakan bahawa saya tidak mempercayai kerajaan China.”

Duluan Sejarah dan Halangan Undang-undang

Sikap skeptikal terhadap rundingan semasa banyak berpunca daripada usaha kerjasama yang gagal selama beberapa dekad serta kerumitan undang-undang. Pada 2018, Presiden Rodrigo Duterte menandatangani memorandum persefahaman dengan Presiden China Xi Jinping mengenai pembangunan bersama minyak dan gas. Langkah itu mencetuskan tuduhan serupa bahawa ia melemahkan keputusan timbang tara antarabangsa 2016 yang membatalkan tuntutan luas China di Laut China Selatan.

Usaha kerjasama terdahulu lebih kontroversi. Semasa pentadbiran Arroyo, Philippine National Oil Company menandatangani perjanjian pada 2004 dengan China National Offshore Oil Corporation untuk menjalankan kajian seismik di perairan yang dipertikaikan. Perjanjian itu berkembang menjadi perjanjian tiga pihak pada 2005 yang turut melibatkan Vietnam, dikenali sebagai Tinjauan Seismik Marin Bersama. Perjanjian tersebut runtuh susulan dakwaan rasuah dan cabaran perlembagaan berkaitan peraturan 60/40, yang mewajibkan entiti Filipina memiliki sekurang-kurangnya 60 peratus modal dalam projek sumber asli dan kerajaan mengekalkan 60 peratus keuntungan bersih. Pada 2023, Mahkamah Agung Filipina secara rasmi membatalkan perjanjian 2005 itu kerana ia melibatkan syarikat milik penuh asing, sekali gus mewujudkan halangan undang-undang besar terhadap sebarang aturan pada masa hadapan.

Pakar undang-undang berkata sebarang perjanjian pembangunan bersama yang baharu perlu mematuhi sekatan perlembagaan tersebut dan menangani keputusan timbang tara 2016 yang mendapati tiada asas undang-undang bagi hak sejarah China dalam lingkungan garis sembilan putus-putus. Keputusan tribunal itu bermakna tiada hak maritim bertindih antara Filipina dengan China di Laut Filipina Barat, sekali gus merumitkan rangka kerja undang-undang bagi pembangunan bersama di bawah Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Undang-Undang Laut.

Corak Paksaan dan Niat Tidak Baik

Pengkritik merujuk kepada rekod paksaan China di Laut China Selatan yang didokumentasikan, sekali gus menjejaskan keyakinan bahawa Beijing ialah rakan yang boleh dipercayai. Penyelidikan akademik daripada Belfer Center di Universiti Harvard mengenal pasti corak tingkah laku China yang sistematik, termasuk pengusiran kapal Filipina pada 2011 ketika menjalankan penerokaan minyak di sekitar Reed Bank dan sekatan kapal tentera laut Filipina di Beting Scarborough pada 2012.

Insiden terkini menambah kebimbangan. Pada 25 Ogos, kapal China mengepung dan merempuh kapal BFAR BRP Datu Sanday semasa misi kemanusiaan berhampiran Beting Sabina. Keesokan harinya, China mengerahkan kira-kira 40 kapal untuk menyekat misi penghantaran bekalan kepada anggota di Beting Second Thomas. Pada April 2026, pihak berkuasa Filipina menuduh bot China membawa sianida berhampiran Beting Second Thomas, sambil memberi amaran bahawa bahan itu boleh digunakan untuk mensabotaj populasi ikan tempatan serta terumbu yang menyokong kapal perang terkandas BRP Sierra Madre.

Tindakan ini berlaku dalam keadaan gangguan harian. Pengawal Pantai Filipina telah merekodkan 189 bantahan terhadap China dalam beberapa tahun kebelakangan ini, termasuk serangan meriam air, gerakan berbahaya dan halangan terhadap pelayaran. Stratbase Institute, sebuah badan pemikir yang berpangkalan di Manila, menyifatkan China sebagai rakan yang tidak boleh dipercayai dan bukan pihak yang bertanggungjawab, sambil memberi amaran bahawa perkongsian minyak akan mendedahkan negara kepada risiko yang tidak perlu.

Negara yang berterusan mengabaikan undang-undang antarabangsa dan mencabuli hak kedaulatan Filipina tidak boleh diharapkan untuk mematuhi sebarang perjanjian.

Kenyataan Stratbase Institute itu seterusnya menggesa kerajaan menolak perjanjian tersebut sepenuhnya dan sebaliknya membangunkan sumber tenaga melalui kerjasama dengan negara yang sehaluan.

Implikasi Geopolitik dan Strategi Alternatif

Perdebatan mengenai kerjasama minyak berkait rapat dengan perubahan geopolitik yang lebih luas di Indo-Pasifik. Walaupun Marcos memperkukuh hubungan keselamatan dengan Amerika Syarikat dan melaksanakan dasar ketelusan dengan mendedahkan pencerobohan China kepada umum, krisis tenaga mendorong perubahan pendekatan. Presiden memberitahu Bloomberg bahawa pemulihan hubungan dua hala dengan China pasti akan berlaku, sambil menyebut penyusunan semula pakatan global yang sangat ketara.

Bagaimanapun, kemungkinan hubungan yang kembali mesra ini menimbulkan ketegangan dengan negara penuntut lain dan sekutu. Malaysia menyuarakan kebimbangan mengenai undang-undang maritim Filipina, khususnya perundangan yang mengulangi tuntutan sejarah terhadap negeri Sabah. Penganalisis serantau menyatakan bahawa tuntutan bertindih antara negara Asia Tenggara menyukarkan usaha menentang peluasan pengaruh China secara bersama. Malaysia pula sering memberikan respons yang sederhana terhadap pencerobohan China demi melindungi hubungan ekonomi yang bernilai hampir AS$100 bilion dalam perdagangan tahunan.

Sesetengah pemerhati mencadangkan pendekatan alternatif bagi menjamin keselamatan tenaga. Daripada bekerjasama dengan negara penuntut yang bermusuhan, Filipina boleh membangunkan sumber melalui kerjasama dengan Jepun, Korea Selatan atau firma tenaga Barat yang sanggup beroperasi mengikut batasan perlembagaan Filipina. Pengawal Pantai Filipina juga mengambil langkah unilateral untuk menegaskan kedaulatan, dengan merasmikan pusat perintah khusus pertamanya di Kepulauan Spratly bagi memantau perairan yang dipertikaikan.

Jabatan Hal Ehwal Luar berusaha meredakan kebimbangan dengan memberi jaminan bahawa sebarang penerokaan minyak dan gas bersama yang berpotensi akan mematuhi Perlembagaan Filipina dan undang-undang sedia ada dengan ketat. Jabatan itu menegaskan bahawa Filipina mengekalkan hak kedaulatan terhadap sumber asli dalam Zon Ekonomi Eksklusifnya dan sebarang aturan akan berteraskan keutamaan kedaulatan Filipina. Namun, pengkritik berpendapat bahawa persefahaman sementara 2024 mengenai misi pembekalan semula ke Beting Second Thomas yang dirundingkan Setiausaha Lazaro telah pun menetapkan duluan yang membimbangkan kerana mewujudkan aturan rahsia yang mengetepikan keputusan timbang tara 2016.

Dilema Tenaga dan Keselamatan

Di sebalik kontroversi politik itu terdapat realiti ekonomi yang mendesak. Filipina berdepan dengan kehabisan medan gas Malampaya, yang membekalkan sebahagian besar tenaga kepada Luzon, pulau paling ramai penduduk di negara itu. Reed Bank, yang terletak dalam zon ekonomi eksklusif Filipina tetapi dituntut oleh China, mempunyai rizab gas asli yang berdaya maju secara komersial dan boleh mengimbangi kemerosotan bekalan tersebut. Konglomerat antarabangsa sejak sekian lama mengelak kawasan itu kerana bimbang menyinggung China, menyebabkan Manila mempunyai pilihan pembangunan yang terhad.

Semasa lawatan negara ke Beijing pada 2023, Marcos dan Xi bersetuju mengekalkan saluran komunikasi mengenai penerokaan bersama, tetapi perbincangan terhenti apabila ketegangan meningkat pada 2024 dan 2025. Kementerian Luar China menyatakan kesediaan untuk bekerjasama dengan institusi penyelidikan saintifik Filipina bagi memajukan kerjasama praktikal maritim. Namun, Beijing secara konsisten menolak sebarang rangka kerja yang membayangkan pengiktirafan terhadap kedaulatan Filipina di kawasan yang dipertikaikan.

Penganalisis menyatakan bahawa China melihat Laut China Selatan sebagai kawasan yang penting dari segi strategik, baik untuk sumber mahupun kedudukan ketenteraan. Pentadbiran Maklumat Tenaga Amerika Syarikat menganggarkan rantau itu mempunyai 190 trilion kaki padu gas asli dan 11 bilion tong minyak. Penguasaan perairan ini akan membolehkan China berpotensi menyekat bantuan Amerika Syarikat kepada Taiwan jika berlaku konflik, menjadikan kerjasama tenaga isu yang sensitif dari segi politik bagi Washington dan Manila.

Perkara Utama

• Presiden Marcos Jr. sedang mempertimbangkan penerokaan minyak bersama China di Laut China Selatan bagi menangani darurat tenaga negara yang berpunca daripada gangguan bekalan dari Timur Tengah.
• Ahli parlimen pembangkang dan pakar keselamatan memberi amaran bahawa perjanjian itu boleh melemahkan keputusan timbang tara 2016 dan memberi ganjaran kepada paksaan China, termasuk gangguan terkini terhadap kapal Filipina di Beting Sabina dan Beting Second Thomas.
• Mahkamah Agung Filipina membatalkan perjanjian tinjauan seismik bersama China dan Vietnam pada 2005 pada 2023, sekali gus menetapkan halangan perlembagaan yang mewajibkan entiti Filipina mengekalkan 60 peratus pemilikan dalam projek sumber.
• Usaha kerjasama tenaga semasa pentadbiran Arroyo dan Duterte gagal susulan dakwaan rasuah, kebimbangan mengenai kedaulatan dan kegagalan mematuhi peraturan perlembagaan 60/40.
• Jabatan Hal Ehwal Luar menegaskan bahawa sebarang perjanjian baharu akan mematuhi undang-undang dan kedaulatan Filipina, manakala pengkritik menuntut ketelusan serta sesi pendengaran pengawasan bagi mengelakkan konsesi yang mengesahkan tuntutan China berdasarkan garis sembilan putus-putus.
• Strategi alternatif termasuk membangunkan sumber di Reed Bank dengan rakan bukan China atau melalui langkah unilateral Pengawal Pantai Filipina untuk menegaskan kedaulatan, bukannya kerjasama dua hala dengan Beijing.