Bantahan Antiperang Terbesar di Jepun dalam Beberapa Dekad Cabar Hasrat Ketenteraan Perdana Menteri

Sebuah Negara Berdepan Warisan Pasifisnya

Dalam hujan lebat di sebuah sudut jalan di Tokyo, orang ramai yang semakin ramai berhimpun dengan sepanduk basah kuyup dan bendera lencun. Satu papan tanda hanya memaparkan dua perkataan dalam aksara kanji Jepun yang dicetak tebal: "Tiada Perang". Adegan yang berulang di bandar-bandar utama dari Osaka hingga Fukuoka ini menandakan detik penting bagi Jepun. Dianggarkan 50,000 orang berhimpun di Taman Pencegahan Bencana Rinkai, Tokyo, pada Hari Peringatan Perlembagaan, menjadikannya demonstrasi antiperang terbesar yang disaksikan negara itu dalam beberapa dekad.

Protes itu merupakan tindak balas langsung terhadap usaha agresif Perdana Menteri Sanae Takaichi untuk merombak sekatan pasifis yang telah lama berkuat kuasa. Sejak memegang jawatan pada Oktober 2025, Takaichi bergerak pantas untuk memperluas keupayaan ketenteraan Jepun, paling ketara dengan menarik balik larangan eksport senjata maut yang telah berkuat kuasa selama beberapa dekad pada 21 April. Bagi negara yang demonstrasi awamnya lazimnya terkawal kerana penekanan budaya yang kuat terhadap keharmonian sosial, skala dan kehangatan perhimpunan ini mencerminkan kebimbangan mendalam terhadap masa depan negara.

Protes awam di Jepun biasanya berlangsung secara agak sederhana. Apabila rakyat turun ke jalan raya dalam jumlah yang besar, hal itu lazimnya menandakan isu yang lebih mendalam daripada perselisihan politik biasa. Kali ini, isu utamanya tidak lain ialah identiti kebangsaan Jepun dan masa depan Perkara 9 perlembagaannya, yang digelar "klausa pasifis" dan telah membentuk jati diri negara itu selepas perang selama hampir 80 tahun.

Suara Generasi Baharu

Mungkin perkara paling menarik tentang gelombang demonstrasi semasa ialah golongan yang menyertainya. Jika aktivisme keamanan selama ini diterajui oleh generasi lebih tua yang mengingati Perang Dunia II, kini perhimpunan itu turut disertai ramai orang berusia 20-an dan 30-an. Penunjuk perasaan muda ini membawa gabungan budaya yang tidak dijangka ke dalam gerakan tersebut, dengan mengadaptasi taktik daripada tradisi protes Korea Selatan yang rancak.

Dalam perhimpunan pada 8 dan 19 April di hadapan Bangunan Diet Kebangsaan Jepun, muzik K-pop dimainkan tanpa henti, mewujudkan suasana seperti konsert. Penunjuk perasaan melambai-lambaikan kayu lampu (penlight) sambil melaungkan slogan seperti "Lindungi Perlembagaan" dan "Letak jawatan, letak jawatan, kerajaan (Sanae) Takaichi" mengikut rentak lagu seperti "Mister" nyanyian KARA dan "Whiplash" nyanyian aespa. Pada 26 April, Stesen Osaka bergema dengan lirik bahasa Korea lagu "Into the New World" nyanyian Girls' Generation, yang menjadi simbol protes belia di Korea selepas pendudukan kampus Universiti Wanita Ewha pada 2016.

Platform media sosial seperti X memainkan peranan penting dalam menggerakkan peserta, dengan hantaran yang menggalakkan mereka membawa kayu lampu sebagai tanda bahawa sesiapa sahaja boleh menyertai secara santai, seolah-olah menyokong idola kegemaran mereka. Seorang lelaki bekerja sendiri berusia 30-an yang menghadiri perhimpunan pada 8 April berhampiran Bangunan Diet Kebangsaan berkata, "Di Jepun, biasanya terdapat halangan yang tinggi untuk penyertaan orang berusia 20-an dan 30-an, tetapi ramai yang datang secara sukarela dengan membawa kayu lampu." Seorang wanita berusia 20-an memberitahu Asahi Shimbun bahawa kehadiran peserta yang melukis atau mengait memudahkan orang lain turut serta tanpa berasa tertekan.

Sepanduk dalam protes ini mencerminkan keterangkuman santai yang diinspirasikan oleh gerakan masyarakat sivil Korea. Nama kumpulan rekaan seperti "Kesatuan Mereka yang Sekadar Menambah Bilangan", "Perikatan Mereka yang Bergelut dalam Keramaian" dan "Persatuan Mereka yang Kurang Stamina Menentang Perang" menunjukkan bagaimana rakyat biasa boleh menyumbang dengan hadir menyokong perjuangan sosial tanpa perlu bergabung dengan mana-mana organisasi rasmi.

Revolusi Keselamatan Takaichi

Demonstrasi itu secara langsung mencabar agenda keselamatan menyeluruh Perdana Menteri Takaichi. Pada 21 April, kerajaannya mengumumkan penarikan balik sekatan lama terhadap eksport senjata, sekali gus membuka jalan bagi Jepun menjual senjata maut kepada 17 negara yang mempunyai perjanjian pertahanan dengannya, termasuk Amerika Syarikat dan United Kingdom. Sebelum ini, eksport terhad kepada lima kategori bukan tempur: mencari dan menyelamat, pengangkutan, amaran, pengawasan dan pemusnahan periuk api.

Ketua Setiausaha Kabinet Minoru Kihara mempertahankan langkah itu sebagai perlu untuk "melindungi keselamatan Jepun serta menyumbang lebih lanjut kepada keamanan dan kestabilan rantau ini." Takaichi sendiri menulis di X bahawa "dalam persekitaran keselamatan yang semakin mencabar, tiada satu negara pun yang kini mampu melindungi keamanan dan keselamatannya sendiri secara bersendirian." Beliau menegaskan bahawa "komitmen kami untuk menjunjung haluan dan prinsip asas yang telah kami ikuti sebagai sebuah negara cintakan keamanan selama lebih 80 tahun sejak perang berakhir sama sekali tidak berubah."

Namun, pengkritik memandang jaminan ini dengan penuh skeptisisme. Peraturan baharu itu membenarkan eksport senjata maut siap (kapal perang, peluru berpandu dan senjata lain) tertakluk pada tapisan, dengan negara penerima diwajibkan berjanji menggunakannya selaras dengan Piagam Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Larangan penjualan kepada negara yang terlibat dalam konflik aktif secara teknikal masih berkuat kuasa, namun pihak berkuasa menyatakan pengecualian mungkin dibenarkan "dalam keadaan khas."

Selain eksport senjata, Takaichi menjadikan pindaan perlembagaan sebagai keutamaan utama. Semasa lawatan rasmi ke Vietnam, beliau menggesa "perbincangan lanjutan" mengenai pindaan perlembagaan 1947, dengan alasan bahawa ia "harus dikemas kini secara berkala bagi mencerminkan tuntutan zaman." Sasaran khususnya ialah Perkara 9, yang menolak perang sebagai hak berdaulat dan melarang pengekalan angkatan tentera.

Bayang-Bayang Perkara 9

Perlembagaan Jepun, yang digubal di bawah penyeliaan pasukan pendudukan pimpinan Jeneral Douglas MacArthur selepas Perang Dunia II, tidak pernah dipinda sejak mula berkuat kuasa pada 3 Mei 1947. Dua perenggan Perkara 9 selama-lamanya menolak "perang sebagai hak berdaulat negara serta ancaman atau penggunaan kekerasan sebagai cara menyelesaikan pertikaian antarabangsa," dan menyatakan bahawa "angkatan darat, laut dan udara, serta apa-apa kelengkapan perang yang lain, tidak akan sekali-kali dikekalkan. Hak negara untuk berperang tidak akan diiktiraf."

Walaupun peruntukan ini wujud, Jepun telah membangunkan Pasukan Pertahanan Diri (SDF) yang besar melalui pentafsiran perlembagaan secara kreatif. Perdebatan semasa tertumpu pada usaha mengiktiraf secara rasmi pasukan ini melalui pindaan. Parti Demokratik Liberal (LDP) pimpinan Takaichi sejak sekian lama berusaha meminda perlembagaan bagi menghapuskan percanggahan yang dianggap wujud antara teks perlembagaan dengan realiti ketenteraan. Sebarang pindaan memerlukan sokongan dua pertiga daripada kedua-dua dewan Diet serta majoriti mudah dalam pungutan suara kebangsaan.

Bagi ramai rakyat Jepun, khususnya hibakusha (mangsa bom atom) dan keturunan mereka, Perkara 9 lebih daripada sekadar teks undang-undang. Perkara itu melambangkan komitmen moral yang ditempa dalam tragedi Hiroshima dan Nagasaki, tempat kira-kira 200,000 orang terkorban menjelang akhir 1945. Pada persidangan kajian semula Perjanjian Pengawalan Senjata Nuklear 2026, hibakusha Jiro Hamasumi berkata, "Senjata nuklear digunakan kerana kita berperang. Tiada lagi perang, tiada lagi hibakusha."

Penunjuk perasaan pada perhimpunan 3 Mei menyuarakan sentimen serupa. Seorang peserta berusia 87 tahun di Osaka memberitahu agensi berita Kyodo, "Saya mahu menyayangi perlembagaan ini seperti anak sendiri dan mewariskannya kepada generasi seterusnya." Sementara itu, Akari Maezono, 30, memegang tanglung kertas berwarna-warni yang menyeru kepada keamanan sambil berkata, "Saya marah kerana perubahan ini boleh dibuat tanpa benar-benar mendengar pandangan kami, rakyat." Seorang lelaki lebih berusia berdiri berdekatan dengan sepanduk merah terang yang berbunyi, "Perlembagaan Jepun, khususnya Perkara 9, mesti dilindungi dengan apa jua cara. Perkara itu menghalang Jepun daripada terheret ke dalam konflik lalu seperti perang AS-Iran."

Di bawah Takaichi, Jepun mengikut Amerika seperti anjing mengikut tuannya. LDP mahu menjadikan pasukan pertahanan diri sebagai angkatan tentera tradisional kerana mereka tahu perlembagaan, dalam bentuknya sekarang, menghalang mereka daripada berbuat demikian.

Sentimen ini disuarakan oleh Hiroko Maekawa, seorang ahli majlis daerah Tokyo, yang merangkumkan kebimbangan bahawa pindaan perlembagaan akan mengubah Jepun daripada kuasa pertahanan menjadi peserta ketenteraan aktif dalam konflik global.

Tekanan Geopolitik dan Ketegangan Serantau

Penyokong Takaichi berhujah bahawa persekitaran keselamatan Jepun telah berubah secara asas. Dari segi geografi, Jepun berdepan China yang semakin tegas, Korea Utara yang sukar dijangka dan Rusia yang agresif. Amerika Syarikat, sekutu terdekat Tokyo, berulang kali menggalakkan Jepun memainkan peranan keselamatan yang lebih aktif. Pada Mac 2026, apabila Presiden Donald Trump dilaporkan meminta pasukan maritim Jepun dihantar ke Selat Hormuz, Takaichi menolak permintaan itu dengan menyebut sekatan Perkara 9. Peristiwa itu menyerlahkan batasan operasi yang mahu dihapuskan golongan konservatif.

Namun, langkah-langkah ini telah meningkatkan ketegangan dengan Beijing secara berbahaya. China menyatakan "kebimbangan serius" terhadap apa yang disifatkannya sebagai "pemiliteran melulu" Jepun, dan berikrar akan kekal "amat berwaspada serta menentangnya dengan tegas." Persaingan itu memasuki fasa yang lebih berbahaya selepas kenyataan Takaichi pada November 2025 bahawa serangan China ke atas Taiwan boleh dianggap sebagai "situasi yang mengancam kelangsungan hidup" Jepun, iaitu rumusan undang-undang yang boleh membolehkan pengerahan SDF.

Pada Mac 2026, Jepun mengerahkan peluru berpandu darat-ke-kapal Type-12 yang dinaik taraf dengan jarak kira-kira 1,000 kilometer, memberikannya keupayaan serangan jarak jauh yang boleh mencapai tanah besar China. Beijing amat bimbang terhadap rancangan menempatkan peluru berpandu di Yonaguni, pulau paling barat Jepun yang terletak hanya 110 kilometer dari Taiwan. Pelayaran kapal pemusnah Jepun JS Ikazuchi melalui Selat Taiwan pada 17 April, yang bertepatan dengan ulang tahun perjanjian penyerahan Taiwan kepada Jepun, memburukkan lagi kemarahan pegawai China. Beijing kemudiannya melancarkan rondaan kesiagaan tempur di Laut China Timur sebagai tindak balas.

Walaupun Takaichi meneruskan agendanya, beberapa pihak di Amerika Syarikat secara tersirat menyokong status quo pasifis. Kedutaan AS di Tokyo menulis di akaun rasmi X bahawa perlembagaan era MacArthur telah menjunjung "kedaulatan rakyat, penghormatan terhadap hak asasi manusia dan pasifisme," sambil menyatakan bahawa "perlembagaan ini, yang mendapat pujian tinggi daripada Jeneral MacArthur dalam memoirnya, terus menjadi asas masyarakat Jepun selama 79 tahun sejak digubal, tanpa pernah dipinda."

Negara yang Berpecah

Rakyat Jepun kekal berpecah belah. Tinjauan terkini memberikan gambaran yang bercanggah. Akhbar konservatif Yomiuri Shimbun mendapati 57% menyokong pindaan perlembagaan, manakala akhbar liberal Asahi Shimbun melaporkan hanya 47% menyokongnya. Tinjauan NHK pada Mac menunjukkan kira-kira separuh rakyat Jepun menentang perubahan terhadap eksport senjata, dengan 32% menyokongnya. Yang ketara, 80% menentang sebarang perubahan pada perenggan pertama Perkara 9 (yang menolak perang), manakala pendapat tentang pindaan perenggan kedua (berkenaan angkatan tentera) lebih seimbang.

Perpecahan ini terserlah dalam kehidupan seharian. Semasa protes di Tokyo, seorang juruwang kedai serbaneka menyatakan rasa tidak sabar terhadap penunjuk perasaan dengan berkata, "Mereka sentiasa ada di sini," sebelum menambah dengan tegas, "Sudah tiba masa untuk Jepun yang baharu." Masako, penduduk Tokyo berusia 29 tahun yang menghadiri perhimpunan menentang eksport senjata, memberikan pandangan berbeza: "Saya marah kerana sekumpulan kecil orang melakukan sesuatu yang benar-benar menafikan hakikat bahawa Jepun telah menjadi negara aman selama 80 tahun, sedangkan perkara itu tidak sepatutnya berlaku."

Istilah "kemurungan Takaichi" muncul untuk menggambarkan keresahan yang dirasai ramai rakyat. Penulis Masahiko Shimada, 65, berpendapat bahawa "Takaichi nampaknya hanya memikirkan pindaan perlembagaan dan persiapan perang. Tiada satu pun perkara yang akan memperbaiki kehidupan rakyat." Penulis esei Keiko Kojima, 53, menyatakan bahawa draf pindaan LDP pada 2012 menggantikan perkataan "individu" dengan "orang" dalam Perkara 13, yang berpotensi mengubah rakyat daripada individu yang dihormati menjadi "sumber manusia milik negara."

Gohta Hashimoto, pelajar universiti berusia 22 tahun, memberitahu The Guardian bahawa perang pimpinan AS terhadap Iran mendorong golongan muda Jepun untuk bersuara. "Saya selalu menganggap politik sebagai urusan orang lebih tua, tetapi itu terasa seperti menyerahkan masa depan saya kepada orang lain," jelasnya. "Sebelum ini, saya tidak pernah terfikir bahawa golongan muda perlu berjuang mempertahankan perlembagaan."

Fakta Utama

• Dianggarkan 50,000 orang berhimpun di Tokyo pada 3 Mei 2026, menjadikannya protes antiperang terbesar Jepun dalam beberapa dekad, sebagai bantahan terhadap dasar perluasan ketenteraan Perdana Menteri Sanae Takaichi
• Kerajaan Jepun menarik balik larangan eksport senjata maut yang telah berkuat kuasa selama 78 tahun pada 21 April 2026, sekali gus membenarkan penjualan kepada 17 negara sekutu termasuk AS dan UK
• Perdana Menteri Takaichi, yang memegang jawatan pada Oktober 2025, berusaha meminda Perkara 9 dalam perlembagaan Jepun 1947, yang menolak perang dan melarang pengekalan angkatan tentera
• Penunjuk perasaan muda Jepun mengadaptasi unsur budaya K-pop, termasuk kayu lampu dan muzik pop Korea, untuk menggerakkan Generasi Z dan golongan milenial menentang pindaan perlembagaan
• Ketegangan Jepun dengan China semakin meningkat berhubung Taiwan dan penempatan peluru berpandu, sementara AS menggalakkan Tokyo memikul tanggungjawab keselamatan serantau yang lebih besar
• Pandangan awam kekal berpecah, dengan tinjauan menunjukkan sokongan terhadap pindaan perlembagaan antara 47% hingga 57%, tetapi 80% menentang perubahan pada perenggan pertama Perkara 9 yang menolak perang
• Pindaan perlembagaan memerlukan sokongan dua pertiga daripada kedua-dua dewan Diet dan kelulusan dalam pungutan suara kebangsaan