Ledakan AI Asia Digerakkan oleh Arang Batu, dan Masyarakat Menanggung Akibatnya

Bahan api tersembunyi di sebalik perlumbaan kecerdasan buatan Asia

Di seluruh Asia, ledakan kecerdasan buatan dibina berasaskan sumber yang jarang dijadikan tumpuan perbincangan oleh kerajaan dan syarikat teknologi: arang batu. Menurut sesetengah anggaran, rantau ini memiliki hampir tiga perlima daripada rizab arang batu dunia yang diketahui, menjadikan bahan api ini agak murah, mudah didapati dan kurang terdedah kepada gangguan penghantaran dari luar negara berbanding minyak atau gas.

Kelebihan itu semakin sukar diabaikan apabila pusat data bertambah. Kemudahan ini menempatkan pelayan yang melatih dan menjalankan sistem kecerdasan buatan. Ia menggunakan elektrik secara berterusan, selalunya pada tahap yang sangat tinggi, kerana peralatan pengkomputeran canggih menghasilkan haba dan tidak boleh begitu sahaja dimatikan apabila matahari terbenam atau angin reda.

Alexander Kheder, penganalisis penyelidikan pasaran di BMI yang mengikuti infrastruktur kecerdasan buatan dan perkembangan pusat data, berkata permintaan meningkat lebih pantas daripada projek tenaga bersih baharu dapat disiapkan.

Permintaan AI muncul lebih pantas daripada penjanaan tenaga bersih dapat ditauliahkan, kata Kheder.

Tenaga solar dan angin berkembang pesat di seluruh Asia, namun pengeluarannya yang berubah-ubah menimbulkan masalah bagi pengendali yang menjanjikan perkhidmatan hampir berterusan. Sehingga bateri yang mencukupi, sistem penyimpanan lain, talian penghantaran atau penjanaan rendah karbon yang stabil tersedia, arang batu dan gas berkemungkinan mengisi kekosongan itu.

Mengapa pusat data memerlukan begitu banyak tenaga

Pusat data konvensional pun memerlukan bekalan elektrik yang stabil. Kemudahan kecerdasan buatan menambah beban pada grid kerana menggunakan sejumlah besar pemproses grafik khusus dan cip lain pada kadar penggunaan yang tinggi. Melatih model boleh memerlukan ribuan cip berfungsi bersama selama berhari-hari atau berminggu-minggu, manakala perkhidmatan popular perlu memberi respons kepada pengguna pada bila-bila masa.

Perbezaan antara kapasiti terpasang dengan penggunaan elektrik sebenar amat penting. Sesuatu projek mungkin diumumkan dengan kapasiti masa depan yang besar, namun grid perlu bersedia menghadapi kemungkinan sebahagian besarnya beroperasi serentak. Di beberapa pasaran, permohonan sambungan berkapasiti 20 megawatt atau lebih boleh mencetuskan kajian teknikal yang panjang. Sesetengah pengendali terpaksa menunggu sedekad atau lebih untuk sambungan grid konvensional.

Agensi Tenaga Antarabangsa menjangkakan penggunaan elektrik oleh pusat data di seluruh dunia meningkat kira-kira dua kali ganda menjelang 2030. Menurut agensi itu, pusat data menyumbang kira-kira 1.5 peratus daripada permintaan elektrik global pada 2024, dan bahagiannya mungkin kekal di bawah 3 peratus menjelang 2030. Angka global itu menyembunyikan tekanan setempat. Sebuah kemudahan besar boleh menggunakan elektrik sebanyak sebuah kilang perindustrian, manakala kelompok kemudahan boleh dengan cepat menjadi antara beban terbesar dalam grid serantau.

Pengendali bertindak dengan mendapatkan bekalan elektrik secara langsung. Ada yang membina loji gas bersebelahan kemudahan mereka, manakala yang lain meneroka bateri, grid mikro, taman tenaga boleh baharu, sel bahan api dan penjanaan nuklear. Jika pilihan ini belum tersedia atau tidak mampu dibiayai, loji arang batu sedia ada mungkin menerima kontrak baharu dan beroperasi lebih lama daripada yang dirancang.

Keadaan ini menimbulkan risiko kebergantungan berpanjangan pada bahan api fosil. Pusat data yang direka untuk beroperasi selama 20 atau 25 tahun boleh menyokong loji janakuasa untuk tempoh yang sama, walaupun dasar iklim negara menggesa penutupan loji arang batu dalam tempoh itu.

Malaysia jelas memperlihatkan ketegangan ini

Malaysia menjadi antara lokasi pusat data yang berkembang paling pantas di Asia, dibantu kedudukannya yang berhampiran Singapura, ketersediaan tanah dan kos yang secara relatifnya lebih rendah. Cyberjaya, sebuah daerah teknologi di selatan Kuala Lumpur, kini menempatkan berpuluh-puluh kemudahan, dengan lebih banyak projek dirancang. Syarikat termasuk Google, Amazon, Alibaba, Microsoft dan ByteDance menunjukkan minat terhadap infrastruktur digital negara itu.

Malaysia mengumumkan potensi permintaan elektrik pusat data sekitar 850 megawatt pada separuh pertama 2024 sahaja. Satu lagi penilaian serantau menganggarkan permintaan pusat data negara itu boleh meningkat daripada 8.5 terawatt jam pada 2024 kepada 68 terawatt jam menjelang 2030. Jumlah itu boleh mewakili sehingga 30 peratus daripada bekalan elektrik negara.

Malaysia merancang menambah antara enam hingga lapan gigawatt penjanaan berasaskan gas menjelang 2030 bagi memenuhi peningkatan penggunaan. Langkah itu mungkin membantu mencegah kekurangan bekalan, namun ia juga sukar diselaraskan dengan sasaran pelepasan negara. Sebahagian besar sistem kuasa sedia ada sudah bergantung pada arang batu dan gas, sekali gus membolehkan syarikat teknologi asing mendapat bekalan elektrik yang boleh diharap sementara masyarakat setempat menanggung sebahagian besar pencemaran dan kos infrastruktur.

Adit Rahim, eksekutif komunikasi berusia 49 tahun yang tinggal berhampiran Cyberjaya, berkata penduduk memerhatikan pembinaan pesat itu dengan penuh kebimbangan.

Kesannya akan sangat, sangat ketara, kata Rahim sambil merujuk kepada tekanan terhadap kemudahan awam setempat.

Air kini menjadi kekangan kedua. Pusat data sering menggunakan sistem penyejukan yang menyejatkan air untuk menyingkirkan haba daripada pelayan. Pihak berkuasa di Johor dan Selangor memperlahankan atau mengehadkan sesetengah projek kerana bekalan air sedia ada sudah tertekan. Di Johor, pemaju diminta menangguhkan projek peluasan tertentu yang menggunakan penyejukan air sehingga 2027.

Arang batu bukan satu-satunya kos alam sekitar

Penjanaan elektrik berasaskan arang batu membebaskan karbon dioksida dan pencemar udara, namun beban alam sekitar kecerdasan buatan melangkaui loji janakuasa. Pusat data memerlukan air penyejukan, tanah, infrastruktur penghantaran, penjana sandaran dan bahan binaan.

Satu kajian oleh penyelidik di University of California, Riverside dan University of Texas at Arlington menganggarkan bahawa permintaan kecerdasan buatan global boleh memerlukan pengambilan antara 4.2 bilion hingga 6.6 bilion meter padu air pada 2027, termasuk air yang digunakan secara langsung untuk penyejukan serta air yang berkaitan dengan penjanaan elektrik. Anggaran itu berdasarkan pemodelan, bukannya ukuran lengkap daripada setiap kemudahan, maka ia wajar dianggap sebagai julat dan bukannya jumlah yang tepat.

Perbezaan antara pengambilan dengan penggunaan air amat penting. Pengambilan merujuk kepada air yang diambil dari sungai, takungan, akuifer atau sistem perbandaran. Penggunaan ialah bahagian yang tidak segera kembali ke sumber itu, selalunya kerana tersejat. Sesebuah kemudahan mungkin melaporkan angka pengambilan yang sederhana, namun masih memberi tekanan kepada kawasan tadahan air setempat.

Di India, banyak hab pusat data terletak di kawasan yang sudah mengalami tekanan air. Sebuah kemudahan berkapasiti 30 megawatt boleh mengambil lebih dua juta liter air sehari dengan sesetengah kaedah penyejukan. Di daerah Gautam Buddha Nagar, Uttar Pradesh, pengambilan air bawah tanah telah melebihi paras mampan yang dianggarkan, manakala penduduk di kawasan berhampiran terpaksa mendapatkan bekalan air yang mahal selepas perigi kering.

India juga merancang beberapa kemudahan kecerdasan buatan terbesar di rantau ini. Di Andhra Pradesh, sebuah pusat data Google yang dicadangkan dengan kapasiti satu gigawatt merupakan sebahagian daripada projek bernilai 15 bilion dolar. Pegawai negeri menyifatkan pelaburan itu sebagai cara untuk menarik pengeluar peralatan kuasa, sistem penyaman udara dan bahan binaan.

Nara Lokesh, menteri teknologi maklumat negeri itu, berkata projek berkenaan sepatutnya mewujudkan asas perindustrian yang lebih luas dan bukan sekadar berfungsi sebagai kemudahan pelayan.

Bagi saya, ini bukan sekadar tentang pusat data, kata Lokesh. Peralatan elektronik kuasa, penyaman udara, pengeluar bahan binaan, semuanya sekali. Kini kami membawa mereka semua ke negeri saya untuk menjalankan pembuatan.

Pembinaan boleh mewujudkan ramai pekerja buat sementara waktu, namun pusat data sangat automatik selepas mula beroperasi. Penyelidikan yang dipetik di rantau ini menunjukkan bahawa kemudahan utama mungkin hanya menggaji beberapa ratus pekerja tetap. Hal ini menimbulkan persoalan sama ada hasil cukai, pekerjaan berkemahiran dan pemindahan teknologi setimpal dengan nilai tanah, elektrik dan air yang diperuntukkan kepada projek berkenaan.

Masyarakat mula membantah

Perbincangan awam sering ketinggalan berbanding pembinaan. Beberapa negara Asia belum mempunyai peraturan lengkap untuk penilaian alam sekitar pusat data, dan masyarakat setempat mungkin menerima sedikit maklumat tentang jangkaan penggunaan elektrik, air atau tahap pencemaran sebelum kelulusan diberikan.

Pada Februari 2026, penduduk di Johor mengadakan perhimpunan yang disifatkan sebagai bantahan awam pertama di Malaysia terhadap perkembangan pusat data yang pesat. Peserta membangkitkan kebimbangan mengenai pencemaran dan kekurangan air. Pertikaian serupa timbul di Indonesia, apabila penduduk mempersoalkan perjanjian yang melibatkan tanah komuniti serta penggunaan bekalan air setempat.

Asia Tengah menghadapi risiko yang berkaitan. Hab pengkomputeran yang dicadangkan di Ekibastuz, Kazakhstan, mungkin memerlukan 300 megawatt dan bergantung pada arang batu di sebuah bandar yang sudah terjejas oleh pencemaran udara perindustrian. Di Uzbekistan, sebuah kemudahan berkapasiti 300 megawatt yang dirancang di Karakalpakstan dijangka menggunakan elektrik daripada loji gas, meskipun rantau yang dibentuk oleh kehilangan Laut Aral itu mengalami kekurangan air dan tenaga yang serius.

Kes-kes ini menunjukkan mengapa purata peringkat negara boleh mengelirukan. Pusat data mungkin mewakili bahagian kecil daripada permintaan elektrik global, namun kesan setempatnya boleh menjadi besar apabila beberapa kemudahan tertumpu di lembangan kering atau sistem kuasa yang lemah.

Permintaan tenaga daripada penyaman udara boleh menambah beban yang lebih besar kepada grid Asia Tenggara dari semasa ke semasa. Agensi Tenaga Antarabangsa menjangkakan jumlah penyaman udara di rantau ini meningkat daripada hampir 50 juta unit pada 2020 kepada sekitar 300 juta menjelang 2040. Permintaan penyejukan dijangka mencecah kira-kira 300 terawatt jam, hampir menyamai jumlah penggunaan elektrik semasa Indonesia dan Singapura.

Apakah yang boleh menggantikan arang batu dan gas?

Tenaga boleh baharu ialah sebahagian daripada penyelesaian, meskipun panel solar dan turbin angin tidak dapat menjamin bekalan berterusan dengan sendirinya. Kekurangannya ialah fleksibiliti, iaitu keupayaan untuk menyimpan elektrik, mengalihkan permintaan atau mengaktifkan sumber lain apabila pengeluaran tenaga boleh baharu merosot.

Penyimpanan tenaga jangka panjang boleh membolehkan pusat data menggunakan tenaga boleh baharu untuk tempoh yang lebih lama daripada kemampuan bateri konvensional. Penyimpanan juga boleh mengurangkan tekanan terhadap grid pada waktu puncak. Sistem bateri, hidro pam, penyimpanan terma dan teknologi kimia baharu sedang diuji untuk tujuan ini.

Sesetengah syarikat teknologi sudah menandatangani kontrak yang menggabungkan permintaan pengkomputeran dengan kapasiti kuasa baharu. Perjanjian di Amerika Syarikat merangkumi tenaga boleh baharu yang disokong penyimpanan, sel bahan api di tapak dan loji kuasa maya yang menghubungkan bateri serta peranti fleksibel lain kepada pasaran elektrik. Pengaturan ini menunjukkan bahawa alternatif memang wujud, meskipun setakat ini hanya sedikit yang dilaksanakan pada skala seumpamanya di seluruh Asia.

Tenaga nuklear ialah satu lagi pilihan yang sedang dibincangkan, khususnya reaktor modular kecil. Reaktor sedemikian boleh membekalkan elektrik secara stabil dengan pelepasan operasi yang rendah, walaupun Asia Tenggara belum mempunyai reaktor nuklear komersial yang beroperasi. Pelesenan, keselamatan, pembiayaan, tempoh pembinaan, pengurusan sisa dan penerimaan awam perlu ditangani sebelum tenaga nuklear dapat menyokong ledakan pusat data.

Teknologi penyejukan juga boleh mengurangkan tekanan. Sistem cecair gelung tertutup menggunakan semula air dan bukannya terus menyejatkan bekalan air tawar. Kemudahan boleh menggunakan air sisa terawat, penyejukan udara atau reka bentuk yang tidak menggunakan air minuman. Setiap pilihan mempunyai kekurangan. Penyejukan udara mungkin memerlukan lebih banyak elektrik ketika cuaca panas, manakala rawatan dan pengangkutan air sisa turut menggunakan tenaga.

Penyelesaian paling bersih berbeza mengikut lokasi. Jejak alam sekitar pusat data di kawasan yang kaya dengan air, mempunyai tambahan penjanaan tenaga boleh baharu dan menggunakan penyejukan gelung tertutup berbeza daripada kemudahan di kawasan yang dilanda kemarau dan dikuasakan oleh loji arang batu lama. Kerajaan patut mewajibkan pemaju menerbitkan angka penggunaan elektrik, pengambilan air, penggunaan air dan pelepasan di tapak sebelum memberikan kelulusan.

Kerjasama serantau boleh mengurangkan tekanan

Kebimbangan terhadap keselamatan tenaga di Asia membantu menjelaskan daya tarikan arang batu. Kejutan harga minyak, risiko penghantaran dan konflik geopolitik boleh meningkatkan kos bahan api import dengan pantas. Arang batu yang dihasilkan di rantau ini kelihatan lebih mudah dijangka kepada perancang, walaupun kosnya terhadap kesihatan dan iklim jauh lebih tinggi.

Perdagangan elektrik serantau boleh memberikan lebih banyak pilihan kepada kerajaan. Grid Kuasa ASEAN sudah membolehkan pertukaran elektrik rentas sempadan, termasuk melalui projek integrasi Laos, Thailand, Malaysia dan Singapura. Rangkaian penghantaran yang diperluas boleh membolehkan negara berkongsi sumber hidro, solar dan angin, berbanding membina kapasiti bahan api fosil yang berasingan bagi setiap beban industri baharu.

Perancangan kuasa juga perlu mengambil kira isi rumah dan perniagaan sedia ada. Pusat data boleh mewujudkan pelaburan dan hasil cukai, namun tarif khas dan subsidi awam mungkin memindahkan kos infrastruktur kepada pengguna elektrik lain. Kontrak yang telus, peraturan pencemaran, had penggunaan air dan sumbangan kepada naik taraf grid akan memberi masyarakat tuan rumah gambaran lebih jelas tentang bahagian manfaat yang akan diterima.

Rancangan Malaysia untuk mewujudkan awan kecerdasan buatan berdaulat mencerminkan hasrat lebih luas untuk memperoleh manfaat melebihi pekerjaan pembinaan daripada pelaburan asing. Negara ini berharap dapat membina kemahiran domestik, keupayaan penyelidikan dan kawalan terhadap infrastruktur digital. Matlamat itu akan lebih sukar dicapai jika negara ini hanya menjadi lokasi berkos rendah bagi syarikat asing, sementara menanggung kos penggunaan elektrik, air dan tanah mereka.

Keputusan yang dibuat sekarang akan bertahan selama beberapa dekad

Kecerdasan buatan mempunyai kegunaan sebenar dalam bidang perubatan, pembuatan, ramalan cuaca, pengurusan tenaga dan perkhidmatan awam. Pusat data ialah sebahagian daripada infrastruktur yang menyokong manfaat tersebut. Persoalannya ialah sama ada perkembangannya dapat disertai sistem kuasa dan peraturan alam sekitar yang melindungi penduduk berhampiran.

Arang batu mengisi kekosongan segera kerana mudah didapati, boleh dikawal pengeluarannya dan sudah biasa digunakan. Penyelesaian jangka pendek itu boleh menjadi komitmen jangka panjang apabila kemudahan baharu dibiayai berasaskan loji sedia ada dan kontrak jangka panjang. Keputusan yang sama boleh meningkatkan pencemaran udara, tekanan air dan pendedahan kepada peraturan karbon pada masa hadapan.

Pembangunan yang bertanggungjawab akan menghubungkan kapasiti pengkomputeran baharu dengan tambahan bekalan elektrik bersih, penyimpanan dan penghantaran yang lebih kukuh. Pembangunan itu akan menggunakan air kitar semula jika boleh, menerbitkan imbangan sumber setempat dan melibatkan masyarakat sebelum pembinaan bermula. Jika sesebuah projek tidak dapat memenuhi syarat asas air atau kuasa, penangguhan mungkin lebih selamat daripada membiarkan permintaan mengatasi kemampuan rantau ini.

Perkara Utama

• Arang batu kekal sebagai sumber tenaga sandaran utama bagi pusat data kecerdasan buatan yang berkembang pesat di Asia.
• Kelewatan sambungan grid mendorong pengendali beralih kepada penjanaan di tapak, bateri, grid mikro dan sistem kuasa persendirian yang lain.
• Permintaan elektrik pusat data di Malaysia boleh meningkat daripada 8.5 terawatt jam pada 2024 kepada 68 terawatt jam menjelang 2030.
• Penggunaan air untuk penyejukan dan penjanaan elektrik menambah tekanan di Malaysia, India dan kawasan lain yang mengalami kekurangan air.
• Penyimpanan jangka panjang, penyejukan gelung tertutup, tenaga boleh baharu dan penjanaan nuklear boleh mengurangkan kebergantungan pada bahan api fosil.
• Perdagangan kuasa serantau, kelulusan yang telus dan peraturan alam sekitar yang lebih kukuh boleh membantu mengagihkan manfaat serta mengehadkan kos setempat.