Thimphu Memilih Semula Datuk Bandar Ketika Jumlah Keluar Mengundi Terendah Menyingkap Halangan Pengundian di Bhutan

Datuk bandar menang, sementara penyertaan merosot ke paras terendah

Ugyen Dorji memenangi penggal kedua berturut-turut sebagai datuk bandar Thimphu, ibu negara Bhutan, dalam pilihan raya perbandaran yang memperlihatkan kontras ketara. Dorji memperoleh 1,846 undi, menewaskan pendatang baharu dalam politik Sonam Choden dengan 67 peratus berbanding 33 peratus. Namun, keputusan itu dibayangi kisah yang lebih besar: hanya 32 peratus pengundi berdaftar membuang undi, jumlah keluar mengundi terendah yang pernah dicatatkan dalam pilihan raya perbandaran ibu negara itu.

Angka itu lebih ketara apabila dibandingkan dengan jumlah penduduk Thimphu. Bandar itu mempunyai kira-kira 141,000 penduduk, sedangkan hanya sekitar 9,000 penduduk berdaftar untuk mengundi dalam pilihan raya perbandarannya. Ini bermakna datuk bandar dipilih menerusi undi yang mewakili kira-kira 2 peratus daripada penduduk ibu negara itu.

Angka-angka itu mencetuskan perdebatan sama ada Bhutan menyaksikan sikap tidak peduli pengundi yang semakin meningkat, atau peraturan pilihan rayanya menghalang ramai penduduk daripada mengambil bahagian. Jawapannya mungkin melibatkan kedua-duanya. Thimphu mempunyai ramai penduduk yang tinggal dan bekerja di bandar itu tetapi masih berdaftar di kampung halaman mereka, sekali gus mewujudkan jurang antara tempat tinggal rakyat dengan tempat mereka dibenarkan mengundi dari segi undang-undang.

Pola yang sama turut berlaku di Phuentsholing, pusat komersial utama Bhutan. Bahagian penduduk yang mengambil bahagian di sana hampir sama, menunjukkan masalah itu bukan terhad kepada Thimphu dan berkait dengan perubahan lebih luas dalam populasi serta kehidupan politik negara.

Perubahan undi perbandaran Bhutan

Jumlah keluar mengundi merosot dengan ketara sejak pilihan raya perbandaran pertama dalam siri semasa di Bhutan. Pada 2011, kira-kira 49 peratus pengundi berdaftar mengambil bahagian di Thimphu. Phuentsholing mencatatkan angka lebih tinggi, iaitu 72 peratus. Menjelang 2016, jumlah keluar mengundi jatuh kepada 31 peratus di Thimphu dan 62 peratus di Phuentsholing. Pilihan raya terbaharu mengesahkan kemerosotan berterusan, bukannya turun naik sekali sahaja.

Bhutan menjadi negara demokrasi berparlimen pada 2008 selepas pilihan raya diperkenalkan di bawah sistem berperlembagaan. Pilihan raya perbandaran merupakan sebahagian daripada usaha negara itu untuk memberi penduduk peranan langsung dalam pentadbiran tempatan. Datuk bandar, yang dikenali sebagai thrompon dalam bahasa Dzongkha, menyelia perkhidmatan bandar dan pembangunan tempatan, termasuk jalan raya, kutipan sampah, ruang awam serta perancangan bandar.

Pilihan raya tempatan amat penting di ibu negara yang berkembang pesat. Thimphu berdepan tekanan akibat kesesakan lalu lintas, permintaan perumahan, pembinaan, pengurusan sisa dan peluasan perkhidmatan. Penduduk yang bekerja di bandar itu mungkin menilai politik berdasarkan kebimbangan harian ini. Apabila orang ramai merasakan pilihan raya tidak banyak mempengaruhi perkara sedemikian, minat untuk mengundi boleh merosot.

Dorji pertama kali menjadi datuk bandar pada 2021, selepas menewaskan Kinlay Dorjjee, yang mengetuai pentadbiran bandar itu selama kira-kira sedekad. Kemenangan terbaharunya memberinya satu lagi penggal untuk menangani masalah praktikal yang dihadapi ibu negara, namun jumlah keluar mengundi yang rendah menimbulkan persoalan sejauh mana keputusan itu mencerminkan penduduk bandar tersebut secara menyeluruh.

Mengapa pengundi muda tidak keluar mengundi

Suruhanjaya Pilihan Raya Bhutan melaporkan bahawa golongan muda khususnya kurang berkemungkinan mengundi. Di Thimphu, hanya 217 pengundi berusia antara 18 hingga 24 tahun membuang undi. Di Phuentsholing, jumlahnya sedikit melebihi 60 orang.

Penyertaan rendah golongan muda mungkin berpunca daripada beberapa sebab. Golongan dewasa muda sering berpindah-randah, bergerak antara daerah untuk pendidikan atau pekerjaan. Mereka juga mungkin kurang mengenali kerajaan tempatan, kurang berhubung dengan calon dan lebih ragu-ragu bahawa undi perbandaran akan mempengaruhi kehidupan mereka. Di Bhutan, kebimbangan ini diburukkan lagi oleh peraturan pendaftaran yang mungkin menghendaki pengundi pulang ke kampung halaman yang jauh.

Suruhanjaya itu mengaitkan kemerosotan jumlah keluar mengundi dengan perubahan demografi, penghijrahan dalaman, penghijrahan ke luar negara dan perubahan dalam masyarakat Bhutan. Tekanan ini paling ketara di bandar, tempat ramai penduduk merupakan pekerja sementara, pendatang baharu atau individu yang masih mempunyai ikatan rasmi dengan daerah luar bandar.

Penganalisis politik menyifatkan pola itu sebagai jurang yang semakin melebar antara rakyat dengan institusi awam. Ini tidak semestinya bermakna rakyat Bhutan menolak demokrasi. Sebaliknya, sistem pengundian, calon dan isu yang diketengahkan ketika pilihan raya mungkin tidak lagi selari dengan cara hidup masyarakat sekarang.

Peraturan pendaftaran menjadi halangan praktikal

Rakyat Bhutan lazimnya mengundi di tempat pendaftaran sivil mereka, yang dikenali sebagai mkhong. Seseorang yang menetap secara tetap di Thimphu mungkin masih berdaftar di sebuah kampung di tempat lain dalam negara itu. Untuk mengundi, penduduk tersebut mungkin perlu pulang ke kampung halaman, mengambil cuti daripada kerja dan membayar kos pengangkutan serta penginapan.

Bagi pekerja berpendapatan rendah, kos itu boleh menjadi besar. Perjalanan jauh merentasi kawasan pergunungan Bhutan boleh mengambil masa berjam-jam, manakala sehari tidak bekerja mungkin bermakna kehilangan pendapatan. Oleh itu, rakyat yang mahu mengambil bahagian mungkin terpaksa memilih antara mengundi dengan memenuhi tanggungjawab kewangan segera.

Keadaan ini mewujudkan perbezaan antara pengundi yang layak dari segi undang-undang dengan jumlah penduduk sebenar bandar itu. Daftar pemilih perbandaran mencerminkan alamat berdaftar, sedangkan bandar itu sendiri dibentuk oleh kumpulan jauh lebih besar yang tinggal, bekerja dan membayar perkhidmatan di Thimphu. Penduduk tersebut boleh terkesan oleh keputusan datuk bandar walaupun mereka sukar mengakses peti undi.

Akhbar tempatan Kuensel membingkaikan isu itu sebagai pilihan antara pengecualian struktural dengan sikap tidak peduli pengundi. Perbezaan ini penting. Jumlah keluar mengundi yang rendah akibat sikap tidak peduli memerlukan usaha penglibatan awam yang lebih baik, manakala jumlah yang rendah akibat kos perjalanan dan peraturan pendaftaran memerlukan perubahan dalam pentadbiran pilihan raya.

Perdebatan itu turut melibatkan rakyat Bhutan yang tinggal di luar negara. Pengundian pos bagi rakyat di luar negara dimansuhkan pada 2023, sekali gus menghalang diaspora daripada mengambil bahagian dalam pilihan raya tempatan. Keputusan itu dikritik oleh golongan muda Bhutan yang tinggal di negara seperti Australia. Ramai antara mereka masih mempunyai ikatan kekeluargaan dan kewargaan dengan negara itu tetapi tidak dapat mengundi dalam pilihan raya perbandaran dari luar negara.

Kempen Sonam Choden dan persoalan perwakilan

Pencalonan Sonam Choden menarik perhatian kerana beliau ialah profesional komunikasi dan perhubungan awam yang pertama kali menceburi politik. Sesetengah pengundi melihat kempen beliau sebagai peluang untuk meningkatkan perwakilan wanita dalam kehidupan awam Bhutan.

Kekalahannya berlaku dalam konteks rekod nasional yang lebih luas, iaitu perwakilan wanita yang terhad. Penyelidik demokrasi antarabangsa menyatakan bahawa penyertaan wanita dalam politik Bhutan meningkat dalam beberapa pilihan raya, namun wanita masih menjadi golongan minoriti kecil dalam jawatan pilihan raya. Satu penilaian terdahulu menganggarkan perwakilan wanita sekitar 11 peratus, jauh di bawah paras 30 peratus yang sering digunakan badan antarabangsa sebagai penanda aras perwakilan bermakna.

Pilihan raya Majlis Kebangsaan 2023 menunjukkan cabaran yang masih dihadapi calon wanita. Hanya seorang wanita memenangi kerusi yang dipilih secara langsung dalam dewan atasan yang mempunyai 25 anggota itu, walaupun wanita membentuk sedikit lebih separuh daripada mereka yang mengundi. Keputusan itu menghidupkan semula perbincangan tentang jangkaan sosial, pengalaman politik, rangkaian kempen dan cadangan kuota gender.

Oleh itu, kempen Choden membawa makna yang melangkaui pertandingan datuk bandar Thimphu. Lebih ramai calon wanita boleh memperluas pilihan politik, namun penyertaan bergantung pada lebih daripada sekadar kehadiran calon. Pengundi juga mesti dapat pergi ke pusat mengundi, memahami pilihan yang ada dan percaya bahawa kerajaan tempatan mampu memenuhi keperluan mereka.

Langkah yang dirancang Suruhanjaya Pilihan Raya

Suruhanjaya Pilihan Raya mengumumkan kempen pendidikan sivik di seluruh negara untuk meningkatkan penyertaan. Pendidikan sivik menerangkan cara pilihan raya dijalankan, tugas pelbagai jawatan serta cara rakyat boleh mendaftar dan mengundi. Suruhanjaya itu juga merancang menggunakan alat digital, termasuk platform Know Your Candidate yang membolehkan pengundi menyemak profil calon.

Langkah-langkah ini boleh membantu menangani kekurangan maklumat, khususnya dalam kalangan pengundi kali pertama. Profil dalam talian mungkin memudahkan perbandingan calon dan pemahaman tentang pendirian mereka. Namun, komunikasi digital sahaja tidak dapat menyelesaikan masalah kos dan jarak yang timbul apabila pengundi perlu mengundi di tempat pendaftaran sivil mereka.

International IDEA, sebuah organisasi yang mengusahakan bidang demokrasi dan pilihan raya, sebelum ini berpendapat bahawa tanggungjawab pendidikan sivik dan usaha meningkatkan jumlah keluar mengundi perlu dikongsi oleh pihak berkuasa pilihan raya, kumpulan masyarakat sivil, parti politik, sekolah dan golongan muda. Pengalaman Bhutan menyokong pendekatan itu. Kempen maklumat awam boleh menerangkan proses pilihan raya, manakala pembaharuan pentadbiran mungkin diperlukan agar penyertaan lebih praktikal.

Pembaharuan yang boleh dipertimbangkan termasuk menyediakan kemudahan mengundi sementara bagi penduduk yang tinggal jauh dari komuniti berdaftar mereka, memperluas penggunaan undi pos, membuka pusat mengundi bergerak atau menyediakan proses untuk mengemas kini pendaftaran sivil apabila seseorang berpindah. Setiap pilihan memerlukan perlindungan bagi memastikan senarai pengundi tepat dan mengelakkan pengundian berganda.

Bhutan pernah menggunakan pengundian pos dalam beberapa pilihan raya nasional, dan undi pos membentuk bahagian besar undi dalam pilihan raya Majlis Kebangsaan yang lalu. Pengalaman itu menunjukkan bahawa kaedah pengundian alternatif boleh meningkatkan penyertaan jika ditadbir dengan teliti. Pilihan raya tempatan mungkin memerlukan reka bentuk tersendiri kerana sempadan perbandaran dan rekod tempat tinggal berkait rapat dengan perkhidmatan tempatan.

Ujian terhadap pembangunan demokrasi Bhutan

Peralihan Bhutan kepada demokrasi masih agak baharu. Institusinya semakin berpengalaman melalui pilihan raya parlimen dan tempatan, namun cabaran masih wujud dalam pendidikan pengundi, perwakilan wanita, kuasa badan tempatan dan penyertaan awam.

Jumlah keluar mengundi dalam pilihan raya nasional kadangkala lebih tinggi berbanding pilihan raya perbandaran terkini. Pilihan raya Majlis Kebangsaan 2023 mencatatkan jumlah keluar mengundi sekitar 54.6 peratus, walaupun Thimphu masih mencatatkan kadar terendah dalam kalangan daerah, iaitu 43 peratus. Pilihan raya Majlis Kebangsaan terdahulu turut menunjukkan bahawa jumlah keluar mengundi boleh meningkat apabila pengundian pos dan aturan lain memudahkan mereka yang berada jauh dari rumah untuk mengambil bahagian.

Angka-angka itu menunjukkan bahawa pengundi Bhutan mampu menunjukkan penglibatan tinggi apabila pilihan raya mudah diakses dan dirasakan bermakna. Oleh itu, jumlah keluar mengundi perbandaran yang lebih rendah mungkin mencerminkan kesukaran khusus untuk mengundi di bandar, bukannya kehilangan minat sepenuhnya terhadap hal ehwal awam.

Keputusan itu juga meletakkan tanggungjawab jelas pada Dorji. Beliau memenangi penggal kedua, namun bahagian kecil penduduk ibu negara yang diwakili dalam undian mungkin meningkatkan tekanan terhadap kerajaan perbandaran untuk mendekati penduduk yang tidak mengambil bahagian. Komunikasi yang lebih baik, penambahbaikan nyata dalam perkhidmatan bandar dan hubungan lebih erat dengan penduduk muda boleh membantu membina semula kepercayaan.

Bagi Suruhanjaya Pilihan Raya, cabarannya lebih luas daripada sekadar menggalakkan rakyat mengambil berat tentang pilihan raya. Suruhanjaya itu juga perlu mempertimbangkan sama ada peraturan semasa sesuai dengan masyarakat yang penduduknya kerap berpindah antara komuniti luar bandar, bandar dan negara lain. Sistem pengundian yang masih berasaskan pola tempat tinggal lama mungkin menyebabkan ramai penduduk bandar terpinggir daripada proses membuat keputusan tempatan.

Perkara Utama

• Ugyen Dorji memenangi penggal kedua sebagai datuk bandar Thimphu dengan 67 peratus undi.
• Hanya 32 peratus pengundi berdaftar mengambil bahagian dalam pilihan raya perbandaran itu.
• Pengundi yang mengambil bahagian mewakili kira-kira 2 peratus daripada anggaran 141,000 penduduk Thimphu.
• Hanya 217 pengundi berusia 18 hingga 24 tahun mengundi di ibu negara.
• Peraturan pendaftaran menghendaki ramai penduduk bandar pulang ke komuniti asal mereka untuk mengundi.
• Pengundian pos bagi rakyat Bhutan di luar negara dimansuhkan pada 2023.
• Suruhanjaya Pilihan Raya merancang usaha pendidikan sivik dan platform digital Know Your Candidate.
• Kempen Sonam Choden menghidupkan semula perdebatan tentang perwakilan wanita dalam politik Bhutan.