Rusuhan Penjara Sri Lanka Merebak, Tiga Terbunuh dan Pihak Berkuasa Beri Amaran tentang Konspirasi Lebih Luas

Tiga penjara dilanda keganasan baharu

Rusuhan baharu merebak dalam sistem penjara Sri Lanka, mengorbankan sekurang-kurangnya tiga banduan dan mencederakan lebih 20 orang di tiga fasiliti, menurut pihak berkuasa. Insiden bermula di Penjara New Magazine di Borella, sebahagian daripada kompleks Welikada berhampiran Colombo, sebelum merebak ke Penjara Kuruwita di Ratnapura dan pusat pemulihan Pallansena berhampiran Negombo.

Polis, pegawai penjara, Pasukan Petugas Khas dan anggota tentera dikerahkan selepas banduan cuba meloloskan diri dari wad, menguasai beberapa bahagian fasiliti dan mengadakan bantahan di atas bumbung. Pegawai berkata keadaan di lokasi terjejas telah kembali terkawal, walaupun beberapa mangsa yang cedera masih dirawat di hospital, sebahagian daripada mereka dalam keadaan serius.

Keganasan terbaharu itu menyusuli rusuhan yang jauh lebih dahsyat di Penjara Negombo awal Julai lalu. Angka korban berbeza mengikut laporan rasmi dan media, antara 26 hingga 29 orang, termasuk pegawai penjara, manakala lebih 100 orang cedera. Beberapa kejadian berasingan itu menjadikan keselamatan penjara isu politik dan hak asasi manusia utama bagi kerajaan Presiden Anura Kumara Dissanayake.

Di Penjara New Magazine, Menteri Keselamatan Awam Ananda Wijeyapala memberitahu Parlimen bahawa kira-kira 40 banduan melarikan diri dari sebuah wad dan mencetuskan kekacauan. Seorang banduan maut dan 10 lagi cedera sebelum pasukan keselamatan kembali menguasai keadaan. Di Kuruwita, dua banduan dilaporkan maut dan 13 cedera. Di Pallansena, kira-kira 30 banduan masih berada di atas bumbung dan enggan mematuhi arahan supaya kembali ke sel masing-masing.

Apa yang berlaku di Negombo?

Keganasan di Negombo bermula pada 5 Julai selepas pertempuran antara kumpulan tahanan reman dengan banduan yang telah disabitkan kesalahan. Tahanan reman ialah individu yang ditahan sementara menunggu perbicaraan. Di Sri Lanka, mereka merangkumi kira-kira dua pertiga hingga tiga perempat daripada populasi penjara, bergantung pada sumber data.

Pihak berkuasa berkata konfrontasi awal itu berkait dengan dakwaan bahawa seorang banduan telah memaklumkan pegawai tentang kegiatan pengedaran dadah di dalam penjara. Pertempuran kemudian semakin memuncak apabila banduan menyerang pegawai dan cuba menuju ke pintu pagar utama. Sesetengah banduan dilaporkan merampas senjata api daripada pengawal, lalu menjadikan pertikaian antara kumpulan yang bersaing itu konfrontasi bersenjata yang lebih meluas.

Bunyi tembakan kedengaran di sekitar penjara, manakala hospital merawat banduan dan pegawai yang mengalami luka tembakan, luka hirisan dan lebam teruk. Wanita di bahagian bersebelahan memanjat bumbung untuk membantah keadaan di penjara dan menuntut rawatan perubatan. Saudara-mara berkumpul di luar penjara untuk mendapatkan maklumat tentang orang di dalam, sementara pasukan keselamatan menggunakan unit polis, komando, tentera, dron dan pesawat untuk memantau fasiliti itu.

Menteri Kehakiman Harshana Nanayakkara berkata tujuh pegawai penjara dan 19 banduan terkorban dalam pertempuran utama. Laporan lain mengira kematian tambahan akibat pertempuran pada hari pertama, menjadikan jumlah sekurang-kurangnya 26 orang dan, menurut sesetengah laporan, 29 orang. Sebuah jawatankuasa tiga anggota yang diketuai bekas hakim Mahkamah Agung dilantik untuk menjalankan siasatan.

Mengapa pegawai menumpukan perhatian pada dadah dan jenayah terancang?

Kenyataan kerajaan mengenal pasti pengedaran dadah dan kegiatan dunia bawah tanah sebagai punca segera keganasan itu. Pegawai berkata rangkaian yang bersaing di dalam penjara mempunyai akses kepada dadah, telefon bimbit dan senjata, sekali gus membolehkan kumpulan jenayah terus beroperasi di sebalik tirai besi.

Menteri Wijeyapala turut menyifatkan kejadian serentak di beberapa fasiliti sebagai kemungkinan konspirasi yang dirancang. Katanya, maklumat risikan dan siasatan awal menunjukkan bahawa rusuhan itu mungkin sengaja dicetuskan dan bukannya berpunca daripada kesesakan sahaja.

Dakwaan itu belum disahkan secara bebas. Pejuang hak banduan mempersoalkan sama ada satu penjelasan sahaja dapat menerangkan rusuhan di beberapa fasiliti. Mereka turut memberi amaran bahawa menyalahkan banduan dan kumpulan jenayah tidak boleh dijadikan alasan untuk mengelakkan penelitian terhadap pengurusan penjara, kegagalan keselamatan atau penggunaan kekerasan maut.

Dalam kenyataan terdahulu, Sudesh Nandimal Silva, penyelaras Jawatankuasa Perlindungan Hak Banduan, berkata anggota organisasinya menerima ugutan bunuh. Beliau mempersoalkan sama ada rusuhan itu sengaja digalakkan.

Kami tertanya-tanya sama ada terdapat kegiatan jahat di sebalik rusuhan yang berterusan di penjara. Kesesakan semakin meningkat; masalah ini bukan berpunca daripada kesesakan. Kami meragui sama ada keadaan ini sengaja dicetuskan.

Sistem penjara beroperasi jauh melebihi kapasiti

Walau apa pun pencetus segera, penjara Sri Lanka telah lama menghadapi tekanan berat. Angka kapasiti rasmi berbeza-beza, dengan anggaran antara kira-kira 10,500 hingga 13,200 tempat. Populasi penjara sebenar dilaporkan antara 39,000 hingga 42,000 orang, bermakna sistem itu menempatkan beberapa kali ganda lebih ramai orang daripada kapasiti yang direka.

Penjara Negombo, yang dibina untuk kira-kira 900 banduan, dilaporkan menempatkan hampir 2,400 orang. Kesesakan sebegitu memaksa banduan tidur secara bergilir-gilir atau di ruang sempit, mengehadkan akses kepada tandas dan rawatan perubatan serta menyukarkan pengasingan kumpulan yang bersaing. Keadaan itu juga menyebabkan kakitangan tidak mampu mengawasi bahagian besar fasiliti dengan selamat.

Kumpulan hak banduan telah melaporkan kematian dalam tahanan, sanitasi yang buruk, kekurangan ubat-ubatan dan dakwaan penyeksaan. Jawatankuasa Perlindungan Hak Banduan berkata Sri Lanka mencatatkan 184 kematian di penjara pada 2024 dan tujuh kematian dalam tahanan pada bahagian pertama 2026. Angka itu memerlukan pengesahan rasmi, namun mencerminkan kebimbangan lebih luas terhadap kesihatan dan keselamatan di sebalik tirai besi.

Kesesakan juga mewujudkan keadaan yang membolehkan penyakit merebak dengan pantas. Semasa rusuhan di Negombo, banduan wanita dilaporkan membantah penularan denggi dan ketiadaan rawatan bagi banduan yang dijangkiti. Isu perubatan boleh dengan cepat menjadi krisis keselamatan apabila banduan merasakan pihak berkuasa tidak mengendahkan mereka.

Mengapa begitu ramai ditahan sebelum dibicarakan

Titik tekanan utama ialah sistem tahanan reman Sri Lanka. Ramai suspek kekal dalam tahanan selama berbulan-bulan atau bertahun-tahun akibat perbicaraan yang tertangguh, sekatan jaminan, akses terhad kepada bantuan guaman atau ketidakmampuan membayar jaminan. Kes pemilikan dadah merangkumi sebahagian besar tahanan, sementara mereka yang dituduh melakukan kesalahan kecil juga boleh terus berada di penjara bersama penjenayah serius.

Menahan orang yang belum disabitkan kesalahan di fasiliti yang sesak menimbulkan dua masalah. Ia melanggar prinsip asas bahawa seseorang dianggap tidak bersalah sehingga dibuktikan bersalah, dan menyebabkan mereka yang menunggu perbicaraan berhubung rapat dengan rangkaian jenayah yang telah lama bertapak. Kegagalan mengasingkan tahanan reman daripada banduan yang telah disabitkan kesalahan juga boleh meningkatkan risiko keganasan.

Kementerian Kehakiman telah mencadangkan undang-undang tahanan rumah yang membolehkan sesetengah tahanan reman tinggal di rumah dengan pemantauan elektronik. Pegawai turut membincangkan usaha menambah kapasiti penjara, menggunakan hukuman alternatif dan mempercepat keputusan jaminan. Langkah ini boleh mengurangkan tekanan jika mahkamah mempunyai kakitangan dan teknologi yang diperlukan untuk melaksanakannya secara adil.

Tahanan rumah sahaja tidak akan menyelesaikan kekurangan kakitangan penjara, kelemahan perkhidmatan kesihatan, rangkaian barangan seludup atau dakwaan penderaan. Sebarang rancangan juga memerlukan perlindungan supaya pemantauan elektronik tidak menjadi satu lagi bentuk penahanan yang dikenakan tanpa semakan kehakiman segera.

Sejarah keganasan maut di penjara

Rusuhan terbaharu ini sebahagian daripada rekod panjang keganasan di penjara Sri Lanka. Pada 1983, semasa keganasan anti-Tamil yang dikenali sebagai Julai Hitam, tahanan Tamil dibunuh di dalam Penjara Welikada. Kumpulan hak asasi manusia dan siasatan sejarah terus mempersoalkan peranan pihak berkuasa penjara serta ketiadaan akauntabiliti selepas kejadian itu.

Pada 2012, operasi keselamatan di Welikada mencetuskan satu lagi konfrontasi maut. Sekurang-kurangnya 27 banduan terbunuh selepas Pasukan Petugas Khas mencari senjata, dadah dan telefon bimbit. Prosiding mahkamah kemudian mendapati sekurang-kurangnya beberapa banduan dibawa keluar dan dibunuh, sekali gus menambah kebimbangan tentang hukuman mati di luar proses undang-undang dan kekebalan rasmi daripada tindakan undang-undang.

Pada 2020, 11 banduan maut di Penjara Mahara semasa rusuhan yang dikaitkan dengan kebimbangan terhadap penularan COVID 19. Banduan menuntut ujian, rawatan perubatan dan perlindungan daripada jangkitan. Pengawal melepaskan tembakan apabila rusuhan semakin memuncak, mendorong kumpulan hak asasi menuntut siasatan bebas.

Insiden-insiden ini mengikut pola yang berulang. Keganasan tercetus, pasukan keselamatan dipanggil masuk, siasatan diumumkan dan janji pembaharuan dibuat. Kegagalan menangani punca membolehkan krisis seterusnya tercetus dalam keadaan yang serupa.

Persoalan mengenai penggunaan kekerasan dan akauntabiliti

Kerajaan berkata pegawai menggunakan kekerasan minimum yang diperlukan untuk mencegah cubaan melarikan diri dan melindungi kakitangan. Pegawai turut berkata banduan menyerang anggota penjara dan merosakkan peralatan keselamatan, termasuk pengimbas dan kamera.

Kumpulan hak asasi mempersoalkan sama ada tindak balas itu seimbang, khususnya selepas hospital melaporkan kecederaan akibat tembakan. Mereka menuntut akses bebas kepada banduan, perlindungan untuk saksi dan pendedahan kepada umum rekod korban, pemindahan serta rawatan perubatan. Laporan bahawa sesetengah banduan yang dipindahkan mungkin ditahan secara rahsia dalam pengasingan turut menambah kebimbangan.

Penyiasat perlu menentukan siapa yang memulakan setiap konfrontasi, bagaimana senjata memasuki fasiliti, sama ada pengawal hilang kawalan terhadap senjata api dan sama ada kekerasan digunakan selepas bahaya segera berlalu. Siasatan mesti meneliti kematian dalam kalangan banduan dan kakitangan. Proses yang dilihat melindungi pegawai tidak banyak membantu memulihkan kepercayaan keluarga banduan.

Komunikasi juga menjadi isu krisis. Saudara-mara di luar Penjara Negombo dan penjara lain berkata mereka sukar mengetahui sama ada orang tersayang masih hidup, cedera atau telah dipindahkan. Pihak berkuasa perlu menyediakan kaunter pengesahan, menerbitkan senarai hospital dan memberikan maklumat tepat pada masanya tentang perpindahan banduan tanpa menjejaskan keselamatan.

Perkara yang perlu ditangani kerajaan

Operasi keselamatan segera mungkin dapat membendung rusuhan semasa, namun pembaharuan berkekalan memerlukan tindakan merentasi sistem keadilan jenayah. Tugas pertama ialah mengurangkan jumlah tahanan reman melalui perbicaraan lebih pantas, bantuan guaman, keputusan jaminan yang munasabah dan pilihan alternatif bagi pesalah tanpa keganasan.

Pihak berkuasa penjara juga memerlukan kakitangan yang mencukupi, perkhidmatan perubatan yang boleh diharap, bangunan yang selamat dan sistem lebih kukuh untuk menghalang kemasukan dadah serta senjata. Banduan yang telah disabitkan kesalahan, tahanan reman, golongan muda dan banduan yang rentan perlu diasingkan apabila boleh. Kebergantungan kepada dadah perlu ditangani melalui program kesihatan dan pemulihan, bukan hanya hukuman.

Pemantauan bebas diperlukan untuk memeriksa penjara, menerima aduan dan menyiasat kematian dalam tahanan. Pengawasan Parlimen dan mahkamah dapat membantu memastikan suruhanjaya siasatan menghasilkan bukti dan pendakwaan, bukannya kelegaan politik jangka pendek.

Krisis ini membawa kesan melangkaui tembok penjara. Membaiki fasiliti yang rosak dan mengerahkan unit polis serta tentera menggunakan dana awam. Keganasan berulang juga boleh merosakkan keyakinan terhadap institusi Sri Lanka, menjejaskan pelancongan dan pelaburan serta memperdalam ketidakpercayaan selepas pergolakan ekonomi dan politik negara itu baru-baru ini.

Perkara Utama

• Rusuhan baharu di Welikada, Kuruwita dan Pallansena mengorbankan tiga banduan dan mencederakan lebih 20 orang.
• Pihak berkuasa mengerahkan polis, Pasukan Petugas Khas dan anggota tentera untuk membendung cubaan melarikan diri dan bantahan.
• Rusuhan berasingan di Negombo awal Julai mengorbankan sekurang-kurangnya 26 orang, termasuk pegawai penjara, dan mencederakan lebih 100 orang.
• Pegawai menyebut pengedaran dadah dan jenayah terancang, manakala pejuang hak asasi turut menuding kepada kesesakan dan kelemahan pengurusan penjara.
• Menurut sesetengah anggaran, penjara Sri Lanka menempatkan kira-kira empat kali ganda populasi yang sepatutnya.
• Kerajaan merancang undang-undang tahanan rumah, namun pembaharuan lebih luas diperlukan untuk mengurangkan penahanan reman dan meningkatkan akauntabiliti.