Jurang Gender Pakistan Bukan Jurang Bakat: Wanita Masih Kurang Akses kepada Pekerjaan, Harta dan Kuasa

Cabaran pembangunan yang diukur melalui peluang yang terlepas

Jurang gender Pakistan jelas kelihatan di bilik darjah, tempat kerja, parti politik, institusi awam dan rekod harta keluarga. Wanita telah mencapai kemajuan dalam pendidikan dan perwakilan rasmi, namun ramai yang tidak dapat menterjemahkan pencapaian itu kepada pekerjaan yang terjamin, kawalan terhadap aset atau kuasa dalam keputusan awam. Kesannya ialah kekangan terhadap kehidupan individu serta keupayaan ekonomi dan institusi negara.

Dalam Tinjauan Ekonomi Bersepadu Isi Rumah Pakistan 2024–25, kadar celik huruf dalam kalangan penduduk berusia 10 tahun ke atas ialah 63 peratus. Kadarnya 73 peratus bagi lelaki dan 54 peratus bagi wanita. Jurangnya lebih besar antara wanita luar bandar dengan wanita bandar: 44 peratus wanita luar bandar celik huruf, berbanding 68 peratus wanita bandar. Celik huruf bukan sekadar mempengaruhi keupayaan membaca. Ia boleh menentukan sama ada seseorang mampu memahami kontrak, menggunakan perkhidmatan digital, menuntut manfaat atau bertindak berdasarkan amaran bencana.

Penyertaan ekonomi wanita lebih rendah lagi. Data gender Bank Dunia meletakkan kadar penyertaan tenaga buruh wanita pada 24 peratus pada 2025, berbanding 80.1 peratus bagi lelaki. Ukuran ini merangkumi mereka yang bekerja atau sedang aktif mencari kerja. Ia tidak menggambarkan sepenuhnya nilai ekonomi kerja rumah tangga tanpa gaji, dan tinjauan mungkin tidak merekodkan sebahagian kerja tidak formal. Namun, kajian yang menggunakan data penggunaan masa Pakistan menunjukkan bahawa kekurangan kiraan semata-mata tidak dapat menjelaskan rendahnya kadar wanita yang bekerja di luar rumah, tempat banyak pekerjaan bergaji lebih tinggi tersedia.

Jurang ini bukan semata-mata soal sama ada wanita mempunyai kemahiran. Ia mencerminkan keadaan yang menentukan sama ada mereka boleh menggunakan kemahiran itu: tanggungjawab penjagaan, mobiliti dan keselamatan, gaji rendah, akses terhad kepada kewangan dan harta, serta tanggapan tentang jenis pekerjaan yang boleh diterima. Keadaan ini juga membantu menjelaskan mengapa pendidikan yang lebih tinggi tidak secara automatik membawa kebebasan ekonomi atau pengaruh yang lebih besar.

Mengapa pendidikan dan pekerjaan tidak seiring?

Petunjuk pendidikan Pakistan telah bertambah baik, termasuk di peringkat pengajian tinggi, namun pekerjaan tidak berkembang seiring. Laporan Forum Ekonomi Dunia 2026 yang dipetik dalam bahan kajian meletakkan Pakistan di kedudukan ke-143 daripada 145 ekonomi dalam Indeks Jurang Gender Global, dan ke-144 dari segi penyertaan ekonomi serta peluang. Laporan sama merekodkan peningkatan ketara dalam kesamarataan pencapaian pendidikan. Perbezaan ini menonjolkan peralihan yang sukar: menamatkan pendidikan tidak menjamin pekerjaan yang mudah diakses, bergaji wajar atau diterima masyarakat.

Kisah wanita dan keluarga menggambarkan bagaimana keadaan kerja yang buruk boleh mengurangkan dorongan untuk memasuki pasaran buruh. Dalam satu kes yang dilaporkan, dua beradik perempuan berijazah universiti dalam matematik mengajar di sebuah sekolah dengan gaji masing-masing 15,000 rupee sebulan. Seorang pakar pendidikan berkata guru wanita di sebuah lagi bandar di Punjab menerima gaji serendah 4,500 rupee sebulan, kadangkala selepas kelewatan selama dua bulan. Gaji seperti ini boleh menyebabkan kos perjalanan, penjagaan anak dan tekanan sosial akibat bekerja di luar rumah sukar untuk diterima.

Pengalaman ini seiring dengan bukti lebih luas tentang ketidaksamaan gaji. Kajian yang dipetik dalam analisis pasaran buruh yang dibekalkan menganggarkan wanita memperoleh kira-kira 72 peratus daripada gaji lelaki, termasuk dalam kalangan pekerja dengan tahap pendidikan serupa dan pekerjaan yang setanding. Gangguan di tempat kerja dan semasa perjalanan, pengangkutan awam yang terhad serta amalan majikan yang buruk boleh mengecilkan lagi pilihan. Satu kebimbangan yang dilaporkan ialah sesetengah sekolah swasta menyimpan kelayakan asal guru, sekali gus menyukarkan mereka berpindah ke pekerjaan yang lebih baik.

Norma sosial mempengaruhi permintaan terhadap tenaga kerja wanita serta keupayaan wanita menerima pekerjaan yang tersedia. Wanita mungkin dipersoalkan kerana menggunakan telefon, bergerak sendiri atau bekerja dalam pekerjaan yang memerlukan hubungan kerap dengan lelaki. Akibatnya, pilihan pekerjaan yang dianggap sesuai menjadi lebih sempit, termasuk bagi graduan. Apabila gaji rendah dan jaminan pekerjaan lemah, keluarga mungkin melihat sedikit manfaat untuk menghadapi tekanan tersebut.

Kerja penjagaan tanpa gaji mengehadkan masa dan pilihan

Kerja bergaji wanita dilakukan serentak dengan tanggungjawab domestik dan penjagaan tanpa gaji yang besar dan tidak seimbang. Data UN Women yang dipetik dalam bahan asal menyatakan wanita dan kanak-kanak perempuan berusia 10 tahun ke atas menggunakan 19.9 peratus masa mereka untuk kerja domestik dan penjagaan tanpa gaji, berbanding 1.8 peratus bagi lelaki. Analisis lain menyebut wanita menghabiskan lebih lima jam sehari untuk penyelenggaraan rumah dan penjagaan, manakala lelaki menghabiskan kira-kira setengah jam. Menurut laporan itu, wanita hanya mendapat kelegaan selama 37 minit daripada kerja rumah apabila mereka mengambil pekerjaan bergaji.

Kerja penjagaan ialah kerja penting, tetapi apabila isi rumah dan perkhidmatan awam meletakkan sebahagian besarnya di bahu wanita, masa untuk pendidikan, pekerjaan bergaji, keusahawanan dan penyertaan sivik menjadi terbatas. Pusat jagaan harian boleh membantu mengurangkan satu bahagian beban itu, tetapi ia tidak dengan sendirinya mengagihkan semula kerja memasak, perancangan rumah tangga atau tanggungjawab terhadap anak. Wanita mungkin masih terpaksa melepaskan peluang kenaikan pangkat, beralih kepada kerja yang kurang menuntut atau berhenti kerja sama sekali.

Akta Pusat Jagaan Harian Pakistan 2023 mewajibkan pertubuhan yang mempunyai sekurang-kurangnya 70 pekerja menyediakan kemudahan jagaan harian, manakala Punjab menawarkan sokongan kepada organisasi yang menubuhkan pusat sedemikian. Langkah ini menangani halangan praktikal, tetapi keberkesanannya bergantung pada akses, kualiti dan sama ada majikan serta keluarga berkongsi tanggungjawab penjagaan dengan lebih adil. Program kemahiran juga perlu dikaitkan dengan pekerjaan sebenar, gaji yang adil dan kemajuan kerjaya. Latihan semata-mata tidak dapat menjadikan perjalanan yang tidak selamat selamat atau mengubah sistem pengambilan pekerja yang mengecualikan wanita.

Pekerjaan wanita juga tertumpu dalam bahagian ekonomi yang kurang terjamin. Pertanian merangkumi 68 peratus wanita bekerja dalam bahan asal, manakala data Bank Dunia meletakkan kadar pekerjaan rentan wanita pada 73.2 peratus, berbanding 50.4 peratus bagi lelaki. Kajian yang dipetik dalam analisis tenaga buruh menganggarkan 78 peratus wanita bekerja dalam sektor tidak formal. Dalam pertanian, 76 peratus wanita digambarkan sebagai pekerja keluarga tanpa gaji, dan 60 peratus wanita dalam pekerjaan bergaji merentas sektor mempunyai kontrak kasual tanpa manfaat pekerjaan.

Angka ini membantu menjelaskan mengapa peningkatan penyertaan tidak semestinya bermakna peningkatan kuasa membuat keputusan. Pekerjaan boleh membawa pendapatan dan suara yang lebih kuat dalam keputusan isi rumah, tetapi kerja keluarga tanpa gaji dan pekerjaan tidak terjamin mungkin menyebabkan wanita tidak mempunyai kawalan terhadap pendapatan, manfaat atau keupayaan merancang masa depan.

Adakah perwakilan politik membawa kuasa?

Wanita memegang kira-kira 21.7 peratus kerusi di Dewan Negara Pakistan, dan UN Women melaporkan seramai 23,852 wanita yang dipilih berkhidmat dalam badan kerajaan tempatan, membentuk kira-kira 16 peratus anggota badan perbahasan tempatan. Kerusi yang dikhaskan telah membantu mengekalkan kehadiran wanita dalam badan perundangan. Sejarahnya juga menunjukkan perwakilan tidak meningkat secara berterusan dengan sendirinya.

Pada mulanya, Pakistan memperuntukkan 10 kerusi untuk wanita di badan perundangan persekutuan selama 10 tahun, dengan harapan penyertaan politik akan menjadi mantap. Apabila peruntukan itu tamat, perwakilan wanita merosot dengan ketara. Perintah Rangka Kerja Undang-undang 2002 mengembalikan 60 kerusi khas di Dewan Negara, dan langkah itu masih berkuat kuasa. Bilangan wanita yang dipilih melalui kerusi umum masih agak kecil, menyebabkan perwakilan sebahagiannya bergantung pada kerusi khas dan bukannya akses setara kepada politik kawasan pilihan raya.

Kehadiran wanita dalam kepimpinan parti lebih rendah lagi. Analisis Free and Fair Election Network (FAFEN) terhadap sijil pemilihan dalaman parti di laman web Suruhanjaya Pilihan Raya Pakistan mendapati hanya 7 peratus daripada lebih 3,100 pemegang jawatan yang dipilih oleh 138 parti antara 2018 hingga 2025 ialah wanita. Sebanyak 73 parti tidak mempunyai seorang pun wanita sebagai pemegang jawatan. Sijil tersedia bagi 138 daripada 167 parti berdaftar, maka angka ini menggambarkan rekod yang dapat disemak, bukan semestinya struktur semasa setiap parti.

Akta Pilihan Raya 2017 mewajibkan parti politik menerbitkan dan mengemukakan maklumat tentang pemegang jawatan pusat dan jawatankuasa eksekutif mereka. Ia turut merangkumi langkah yang bertujuan menyokong penyertaan wanita, termasuk kewajipan bagi parti mencalonkan wanita sekurang-kurangnya 5 peratus daripada calon kerusi umum. Kuota minimum yang ditetapkan undang-undang boleh membuka ruang untuk penyertaan, tetapi kawalan parti terhadap pemilihan calon, kepimpinan dalaman dan sumber menentukan sama ada wanita dapat membina pengaruh melebihi pematuhan kepada peraturan.

Wanita juga masih jarang berada dalam institusi awam kanan. Sebuah jawatankuasa pengarusperdanaan gender Dewan Negara melaporkan pada 2025 bahawa wanita membentuk 0.93 peratus kakitangan dalam sektor undang-undang, angkatan bersenjata awam dan Bahagian Dalam Negeri, serta 5 peratus naib canselor di universiti am. Banci Bahagian Penubuhan mendapati wanita merangkumi 5.23 peratus penjawat awam persekutuan; dalam kalangan penjawat awam wanita, 26.06 peratus berada pada gred 17 hingga 22. Banci itu sudah lama dan wajar dianggap sebagai penanda aras, bukannya jumlah terkini, tetapi ia menunjukkan betapa besarnya cabaran untuk mengambil dan memajukan wanita ke jawatan kanan.

Pemilikan sah mungkin tidak membawa kawalan

Kedudukan ekonomi wanita juga bergantung pada sama ada mereka boleh memiliki dan mengawal aset. Kajian Sustainable Development Policy Institute yang dipetik dalam laporan yang dibekalkan mendapati hanya kira-kira 2 peratus wanita berusia 15 hingga 49 tahun yang pernah berkahwin memiliki tanah, sama ada secara tunggal atau bersama, sedangkan 67 peratus wanita bekerja dalam pertanian. Sebanyak 97.2 peratus wanita yang ditinjau berkata mereka tidak pernah mewarisi tanah atau rumah. Perbezaannya ketara: ramai wanita bekerja di atas tanah tanpa memiliki bahagian daripadanya.

Farheen Bibi, seorang wanita dari daerah Mianwali, direkodkan sebagai pemilik nominal harta peninggalan arwah bapanya tiga tahun selepas kematian beliau. Namun, dia tidak pernah mendapat milikan atau pendapatan daripada tanah itu. Selepas abang-abangnya enggan memberikan bahagiannya, dia berhenti membangkitkan isu tersebut dan tidak membawa kes itu ke mahkamah. Seorang lagi wanita, Ambreen Fatima, berkata dia mengelak daripada bertanya kepada abang-abangnya tentang harta pusaka kerana bimbang dianggap menjejaskan hubungan keluarga.

Kisah ini menggambarkan jurang antara hak di sisi undang-undang dengan kawalan dalam amalan. Wanita mungkin berdepan tekanan untuk menjaga keharmonian keluarga, tidak mempunyai pendapatan sendiri untuk menuntut hak atau sukar mengurus rekod tanah dan mahkamah. Kajian 2024 terhadap 12 isi rumah pemilik tanah di Punjab mendapati wanita boleh memiliki atau mendapat akses rasmi kepada tanah, tetapi masih mempunyai pengaruh terhad terhadap penanaman, jualan hasil tanaman dan pendapatan. Pengiktirafan undang-undang ialah langkah pertama; milikan, kuasa membuat keputusan dan bahagian daripada hasil menentukan sama ada ia membawa kebebasan material.

Perbezaan ini penting bagi wanita yang bekerja dalam pertanian dan keluarga mereka. Tanpa hak tanah yang terjamin, wanita mungkin mempunyai cagaran yang lebih sedikit untuk mendapatkan pinjaman, kuasa tawar-menawar yang lebih lemah dalam penggunaan sumber isi rumah dan pilihan yang lebih terhad apabila perkahwinan atau hubungan keluarga berubah. Oleh itu, penguatkuasaan hak warisan memerlukan bantuan undang-undang yang mudah diakses dan pentadbiran hasil yang berkesan, selain peraturan rasmi.

Bolehkah ekonomi digital merangkumi wanita?

Teknologi dan kecerdasan buatan semakin penting kepada eksport, pekerjaan dan perkhidmatan awam Pakistan, namun wanita masih kurang diwakili dalam tenaga kerja teknologi. Anggarannya berbeza-beza: kajian terdahulu Pakistan Software Houses Association meletakkan kadar wanita pada kira-kira 14 peratus tenaga kerja IT dan 13 peratus pengurus IT, manakala analisis sektor yang lebih baharu menganggarkan perwakilan wanita sekitar 17 peratus. Kajian ini bukan bancian menyeluruh terkini, tetapi kedua-duanya menunjukkan jurang yang besar, khususnya dalam pengurusan.

Halangan termasuk akses terhad kepada mentor dan rangkaian profesional, tanggungjawab penjagaan, kesukaran kembali bekerja selepas berehat daripada kerjaya, serta akses yang tidak setara kepada pembiayaan dan pelanggan bagi pengasas wanita. Jurang digital juga bukan sekadar soal sama ada seseorang boleh menyambung ke internet. Data GSMA yang dipetik dalam analisis teknologi menyatakan penggunaan internet mudah alih dalam kalangan wanita meningkat daripada 33 peratus pada 2023 kepada 45 peratus pada 2024, membawa kira-kira lapan juta wanita ke alam dalam talian. Namun, 35 peratus pengguna internet mudah alih wanita mengakses internet secara eksklusif melalui telefon orang lain, berbanding 6 peratus pengguna lelaki. Akses berkongsi boleh mengehadkan privasi, kebolehpercayaan dan masa untuk belajar atau bekerja.

Bagi ekonomi AI, perbezaan ini membawa kesan. Wanita memerlukan peluang untuk membina dan membentuk teknologi sebagai pembangun, penyelidik, pereka, usahawan dan penggubal dasar, bukan sekadar menggunakan produk yang direka orang lain. Jika tenaga kerja mengecualikan sebahagian besar penduduk, negara kehilangan kemahiran dan firma terpaksa bergantung pada kumpulan bakat yang lebih kecil. Inisiatif seperti Women Tech Quest, yang dilancarkan oleh 10Pearls pada 2017, telah membawa wanita menyertai pertandingan dan rangkaian profesional; syarikat itu melaporkan lebih 70 peserta kemudiannya menyertai syarikat berkenaan. Program seperti ini boleh membuka peluang, tetapi jangkauannya perlu disertai perubahan dalam pengambilan pekerja, kenaikan pangkat, fleksibiliti tempat kerja dan akses kepada modal.

Ketahanan iklim bergantung pada keterangkuman

Penyertaan wanita amat penting bagi negara yang berdepan tekanan iklim. Bank Dunia menganggarkan risiko iklim, kemerosotan alam sekitar dan pencemaran udara boleh mengurangkan KDNK Pakistan sekurang-kurangnya 18 hingga 20 peratus menjelang 2050. Wanita sering mengurus keperluan air, makanan dan tenaga isi rumah, namun mungkin mempunyai akses yang lebih terhad kepada tanah, kewangan, pengangkutan dan institusi yang merancang tindak balas bencana atau memperuntukkan belanjawan penyesuaian.

Ketidakseimbangan ini boleh menyebabkan isi rumah kurang bersedia menghadapi banjir, cuaca panas melampau, kekurangan air, ketidakjaminan makanan dan perpindahan. Pengetahuan wanita tentang keperluan isi rumah dan komuniti boleh menambah baik perancangan, manakala kuasa mereka terhadap belanjawan dan sumber boleh membantu memastikan bantuan sampai kepada mereka yang memerlukannya. Menjemput wanita ke sesi rundingan tidak sama dengan memberi mereka pengaruh dalam membuat keputusan.

Tindak balas pembangunan Pakistan boleh dinilai bukan hanya melalui kadar enrolmen, sijil latihan atau bilangan kerusi yang diduduki. Penilaian juga boleh mengukur sama ada wanita memperoleh dan mengawal pendapatan, mempunyai pekerjaan terjamin, memiliki dan mengurus harta, memimpin jabatan dan syarikat, membentuk keputusan parti politik serta membantu menetapkan keutamaan iklim. Data terpilah mengikut gender yang lebih baik akan memudahkan usaha mengenal pasti tempat wanita memasuki institusi dan titik mereka terhenti dalam laluan menuju kepimpinan.

Kesimpulannya

• Penyertaan tenaga buruh wanita ialah 24 peratus pada 2025, jauh lebih rendah berbanding kadar lelaki.
• Wanita melakukan bahagian kerja penjagaan tanpa gaji yang jauh lebih besar dan tertumpu dalam pekerjaan rentan serta sektor pertanian.
• Wanita memegang kira-kira 21.7 peratus kerusi Dewan Negara, tetapi hanya 7 peratus pemegang jawatan parti dalam rekod pilihan raya yang tersedia dan disemak ialah wanita.
• Hak warisan di sisi undang-undang tidak semestinya membawa kepada milikan, kawalan atau pendapatan daripada harta.
• Akses wanita kepada alat digital, pekerjaan terjamin dan jawatan kanan akan mempengaruhi keupayaan Pakistan membangunkan ekonomi teknologinya serta menangani risiko iklim.