Jerebu Kebakaran Hutan Menjadikan Kualiti Udara Singapura Terburuk di Dunia, Sekolah di Malaysia Ditutup

Asap daripada kebakaran di Indonesia merebak ke seluruh rantau

Asap daripada kebakaran hutan di Indonesia menyebabkan pencemaran udara Singapura mencecah paras terburuk yang direkodkan dalam penarafan bandar global pada Rabu, manakala jerebu menyebabkan sekolah ditutup di Malaysia. Pencemaran itu tiba beberapa hari sebelum Grand Prix Singapura, sekali gus menimbulkan kebimbangan terhadap kesihatan awam dan aktiviti luar ketika cuaca kering mengancam untuk menyebabkan kebakaran terus marak.

IQAir meletakkan Singapura sebagai bandar paling tercemar di dunia pada petang Rabu, ketika kualiti udaranya berada pada tahap “sangat tidak sihat”. Kuala Lumpur, yang menduduki tempat teratas pada awal hari itu, berada di tempat kedua. Agensi Sekitaran Kebangsaan Singapura (NEA), berdasarkan ukuran sendiri, berkata kualiti udara di kelima-lima wilayah negara kota itu telah mencapai tahap tidak sihat.

Di negeri Johor, Malaysia, pihak berkuasa pada mulanya mengarahkan institusi pendidikan di Batu Pahat ditutup selepas Indeks Pencemaran Udara (API) tempatan mencecah 203, iaitu bacaan sangat tidak sihat. Laporan menyebut kira-kira 200 sekolah, tadika dan taska di daerah itu ditutup, manakala laporan kemudian menyatakan jumlahnya sekitar 300 institusi. Johor selepas itu mengumumkan penutupan sekolah selama dua hari di seluruh negeri, dengan pembelajaran dari rumah dirancang sepanjang tempoh penutupan.

Kejadian ini sebahagian daripada krisis jerebu yang lebih meluas akibat kebakaran di Indonesia. Asap merebak ke beberapa kawasan di Malaysia dan Singapura, dengan laporan turut menyebut keadaan udara yang semakin buruk di bahagian lain Asia Tenggara. Cuaca kering di kebanyakan kawasan selatan rantau ini diramal berterusan, sekali gus meningkatkan risiko kebakaran dan jerebu rentas sempadan.

Apakah maksud bacaan kualiti udara?

Singapura memantau kualiti udara menggunakan Indeks Piawaian Pencemar (PSI) 24 jam, yang menggabungkan bacaan bagi enam bahan pencemar, termasuk zarah halus, ozon aras bumi dan sulfur dioksida. PSI antara 101 hingga 200 dikategorikan sebagai tidak sihat; 201 hingga 300 sebagai sangat tidak sihat, manakala bacaan melebihi 300 dianggap berbahaya. Indeks itu menggambarkan purata pencemaran sepanjang 24 jam sebelumnya.

Ukuran itu berbeza daripada bacaan PM2.5 sejam, yang mengukur purata zarah halus dalam tempoh satu jam. Zarah PM2.5 berdiameter 2.5 mikrometer atau lebih kecil. Saiznya membolehkan zarah itu masuk jauh ke dalam paru-paru, menjadikannya kebimbangan kesihatan utama ketika kejadian jerebu.

Data NEA pada Khamis menunjukkan PSI 24 jam kekal dalam julat tidak sihat di kebanyakan kawasan Singapura. Kawasan barat mencatat bacaan tertinggi, 160 pada pukul 10 pagi, manakala bacaan kemudian berada antara 109 di utara dengan 159 di kawasan tengah. Agensi itu turut melaporkan jerebu asap rentas sempadan sederhana di beberapa kawasan Singapura, Semenanjung Malaysia, Kalimantan dan Sumatera. Asap tebal dan litupan awan menyukarkan penentuan keluasan sebenar kebakaran.

Bacaan Singapura dan angka API Malaysia menggunakan sistem kebangsaan yang berasingan, maka angka kedua-duanya tidak wajar dibandingkan secara langsung. Di Batu Pahat, API Malaysia sebanyak 203 melepasi ambang bagi udara sangat tidak sihat. Beberapa lokasi lain di Johor turut mencatat bacaan tidak sihat, termasuk Segamat dan Pasir Gudang pada paras 171, menurut angka yang dilaporkan ketika kejadian itu.

Cuaca kering dan guna tanah menyemarakkan kebakaran

El Niño, corak iklim semula jadi yang boleh mengurangkan taburan hujan di beberapa kawasan Asia Tenggara, telah memburukkan keadaan kemarau pada musim kebakaran ini. Penyelidik menyifatkan fenomena itu sebagai luar biasa kuat. Satu penilaian iklim serantau menyebut taburan hujan kira-kira 80 peratus di bawah paras normal sejak Jun, sekali gus mewujudkan keadaan yang menyumbang kepada musim kebakaran yang hebat. Namun, cuaca kering sahaja tidak menjelaskan punca kebakaran bermula. Pembukaan tanah, hutan yang terosot dan tanah gambut yang dikeringkan menyebabkan banyak kawasan lebih mudah terbakar dan lebih sukar dipadamkan.

Tanah gambut ialah ekosistem bertakung air yang terdiri daripada bahan tumbuhan yang separa reput. Apabila dikeringkan untuk pertanian atau pembangunan, tanah organiknya menjadi kering dan boleh terbakar di bawah permukaan. Kebakaran seperti ini boleh membara untuk tempoh yang lama, tercetus semula selepas api di permukaan kelihatan padam, serta membebaskan banyak asap dan karbon tersimpan.

Kebakaran di Indonesia sudah lama dikaitkan dengan perubahan guna tanah, termasuk pembalakan, perladangan dan pembangunan berskala besar yang lain. Pembakaran boleh menjadi cara murah untuk membersihkan tanah, namun punca dan pihak yang bertanggungjawab bagi setiap kebakaran perlu disiasat. Greenpeace mengenal pasti lebih 20 syarikat minyak sawit, pulpa dan gula yang konsesi tanahnya merangkumi sumber asap daripada kebakaran sepanjang kejadian ini. Pihak berkuasa Indonesia turut melaporkan siasatan terhadap syarikat dan individu, selain mengenakan sekatan dan menggantung permit.

Anggaran keluasan kawasan terbakar berbeza mengikut tarikh dan kaedah pengiraan. Angka kerajaan Indonesia yang dipetik bagi tempoh Januari hingga Julai menunjukkan kawasan terbakar melebihi 202,000 hektar, manakala anggaran berasaskan satelit mencadangkan hampir 896,000 hektar menjelang akhir Ogos. Angka ini tidak boleh dibandingkan secara langsung, namun kedua-duanya menunjukkan musim kebakaran yang teruk. Bilangan titik panas kebakaran yang dilaporkan bulan lalu merupakan yang tertinggi sejak 2015, menurut platform pemantauan SiPongi Indonesia.

Risiko kesihatan turut menjejaskan kawasan di luar bandar

Jerebu boleh merengsakan mata dan tekak serta menyebabkan batuk atau bersin. Pendedahan boleh memburukkan asma dan masalah jantung atau paru-paru yang lain. Kanak-kanak, warga emas, wanita hamil dan pesakit kronik berdepan risiko lebih tinggi, manakala pendedahan berpanjangan juga boleh menjejaskan orang yang sihat.

Laporan kesihatan dari Indonesia mencatat peningkatan mendadak jangkitan pernafasan di wilayah yang terjejas akibat kebakaran. Satu laporan menyebut 113,336 kes di tujuh wilayah sehingga 9 September, lebih dua kali ganda berbanding angka lapan hari sebelumnya. Laporan lain yang diterbitkan kemudian meletakkan jumlah terkumpul melebihi 170,000. Angka itu meliputi tempoh pelaporan dan kawasan yang berbeza, namun menunjukkan beban kesihatan yang besar. Kanak-kanak bawah lima tahun menyumbang lebih 26,500 kes dalam jumlah setakat 9 September itu.

Penduduk menceritakan asap memasuki rumah dan bilik darjah. Di Kalimantan Selatan, seorang pembantu pengajar berkata jarak penglihatan di bilik darjahnya menjadi begitu teruk sehingga pelajar tidak dapat melihat kaki sendiri. Seorang ibu di kawasan itu melaporkan anak perempuannya yang masih kecil mengalami batuk, sakit tekak dan selesema. Jerebu turut sampai ke masyarakat yang jauh dari kebakaran utama, termasuk beberapa kawasan di Filipina, tempat penduduk melaporkan mata dan tekak gatal.

NEA menasihatkan orang ramai supaya merujuk ramalan PSI 24 jam ketika merancang aktiviti luar. Apabila bacaan PM2.5 sejam meningkat, orang yang sihat dinasihatkan mengurangkan aktiviti luar yang lasak; golongan berisiko pula perlu mengelakkannya. Agensi itu juga mengesyorkan orang ramai mengikuti nasihat kesihatan semasa kerana keadaan boleh berubah mengikut angin dan hujan.

Sekolah di Johor ditutup ketika pihak berkuasa menggesa tindakan serantau

Penutupan sekolah di seluruh Johor menyusuli penutupan awal di Batu Pahat. Pegawai pendidikan negeri berkata penilaian yang dijadualkan sepanjang tempoh penutupan akan ditangguhkan, tertakluk pada keputusan jabatan pendidikan dan pihak berkaitan. Pengajaran dari rumah dirancang bagi membantu pelajar meneruskan pembelajaran. Pegawai turut mengakui penutupan itu boleh membebankan ibu bapa dan penjaga yang masih perlu bekerja.

Menteri Besar Johor Onn Hafiz Ghazi menggesa Persatuan Negara-Negara Asia Tenggara (ASEAN) mengadakan mesyuarat tergempar dan memainkan peranan lebih aktif dalam menangani jerebu. Menteri Luar Malaysia, Mohamad Hasan, secara berasingan berkata Malaysia mahu mempercepat rundingan operasi dengan Indonesia supaya pasukan Malaysia dapat membantu memadamkan kebakaran. Indonesia telah menerima tawaran bantuan, namun kedua-dua negara masih membincangkan cara dan lokasi bantuan itu akan digerakkan.

Indonesia telah memperluas operasi memadam kebakaran ke kawasan di luar enam wilayah keutamaan, dengan menggunakan pasukan darat dan pesawat, termasuk helikopter pengebom air. Pegawai turut menjalankan pembenihan awan di beberapa kawasan. Agensi bencana negara itu memberi amaran bahawa kegiatan titik panas dan asap masih serius, manakala keadaan kering serta musim hujan yang lewat boleh menyebabkan kebakaran berlarutan hingga Oktober atau awal November.

Penyelarasan serantau mempunyai batasan. Perjanjian ASEAN mengenai Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan ialah perjanjian mengikat yang memberi tumpuan kepada pencegahan, pemantauan dan kerjasama, namun tidak menyediakan proses mudah bagi sesebuah negara anggota menyaman negara anggota lain. Penekanan ASEAN terhadap konsensus dan kedaulatan negara turut mengehadkan penguatkuasaan. Pusat penyelarasan serantau yang ditubuhkan di Jakarta bertujuan membantu negara berkongsi maklumat dan menyelaraskan tindak balas, namun pakar berkata penguatkuasaan dan pencegahan yang lebih mantap masih sukar dilaksanakan.

Grand Prix Singapura menyediakan langkah kontingensi

Grand Prix Singapura dijadualkan bermula pada Jumaat ketika asap bergerak ke arah bandar itu. Penganjur berkata mereka akan bekerjasama dengan agensi kerajaan jika jerebu menimbulkan masalah penglihatan, kesihatan atau operasi. Lembaga Pelancongan Singapura berkata pelan kontingensi meliputi pelbagai tahap PSI dan PM2.5 sejam, termasuk penyampaian maklumat kepada orang ramai di Litar Jalan Raya Marina Bay serta bantuan perubatan dan topeng N95 di lokasi jika diperlukan.

FIA berkata keadaan yang semakin buruk boleh menyebabkan sekatan terhadap aktiviti luar seperti hiburan, namun pihaknya tidak menjangkakan perlumbaan itu sendiri terjejas. Jurucakap Formula Satu turut berkata keadaan belum mencapai tahap yang membimbangkan. Penganjur pernah berdepan jerebu sebelum ini: perlumbaan 2019 diteruskan dengan pasukan perubatan bersiap sedia dan topeng disediakan untuk golongan berisiko. Acara 2015 juga berlangsung walaupun pencemaran bertambah buruk pada hari-hari berikutnya.

Pemandu berdepan gabungan mencabar antara cuaca panas, kelembapan tinggi dan litar jalan raya yang sempit. Pencemaran udara mungkin menambah beban itu. Penyelidik yang dipetik dalam laporan mengenai acara itu memberi amaran bahawa pendedahan berpanjangan boleh menjejaskan pernafasan dan mungkin mengganggu prestasi kognitif, termasuk masa tindak balas. Pemandu lazimnya berlatih di luar untuk membuat persediaan menghadapi iklim Singapura, maka jurulatih dan pasukan perubatan mungkin perlu mengubah rutin jika kualiti udara kekal buruk.

Penonton mungkin menghabiskan beberapa jam di luar, termasuk di konsert dan acara lain, dan boleh terdedah lebih lama berbanding pemandu semasa perlumbaan. Hujan yang diramal pada Jumaat dan Sabtu mungkin mengurangkan sementara jumlah asap di udara di sesetengah kawasan, namun keadaan kering di tempat lain bermakna sebarang perubahan baik mungkin tidak sekata.

Tindakan undang-undang menguji akauntabiliti

Kebakaran itu mencetuskan semula desakan supaya pihak bertanggungjawab di Indonesia dipertanggungjawabkan. Kumpulan masyarakat sivil dan Orang Asal di Kalimantan Barat memfailkan saman berkumpulan terhadap pegawai kebangsaan dan tempatan berhubung cara kerajaan menangani kebakaran. Plaintif berhujah bahawa kebakaran berulang itu boleh dijangka dan menuntut langkah termasuk penjagaan kesihatan untuk penduduk terjejas, pencegahan dan penguatkuasaan yang lebih mantap, serta pemulihan. Pendengaran pertama ditangguhkan selepas defendan tidak hadir.

Kerajaan berkata tuntutan itu akan ditangani melalui proses mahkamah. Pihak berkuasa melaporkan bahawa mereka telah mengenal pasti individu yang disyaki memulakan kebakaran, menyiasat syarikat dan mengenakan sekatan pentadbiran, termasuk penggantungan dan pembatalan permit. Skala penguatkuasaan serta keputusan akhir saman itu masih belum diputuskan.

Saluran undang-undang rentas sempadan sukar digunakan. Mahkamah Keadilan Antarabangsa lazimnya memerlukan persetujuan kedua-dua negara untuk mendengar pertikaian, manakala perjanjian jerebu ASEAN tidak mewujudkan mekanisme untuk sesebuah negara anggota membawa negara anggota lain ke mahkamah itu. Akta Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan Singapura membolehkan tindakan diambil terhadap syarikat yang kegiatan mereka di luar negara menyumbang kepada jerebu di Singapura, namun pengumpulan bukti merentasi sempadan dan penguatkuasaan penalti boleh menjadi cabaran.

Krisis jerebu lalu menunjukkan betapa besarnya kerugian akibat kebakaran. Pada musim 2015, lebih dua juta hektar di Indonesia terbakar, dengan anggaran Bank Dunia meletakkan kerugian pada AS$16.1 bilion. Kejadian itu turut menegangkan hubungan antara Indonesia dengan negara jiran. Krisis semasa sekali lagi menunjukkan kesukaran mengimbangi kawalan negara terhadap pengurusan tanah dengan kesan kesihatan bersama akibat asap yang merentasi sempadan.

Kesimpulan

• IQAir meletakkan Singapura sebagai bandar paling tercemar di dunia pada Rabu, manakala indeks tempatan Singapura menunjukkan udara tidak sihat di kelima-lima wilayah.
• Johor mula-mula menutup sekolah di Batu Pahat, kemudian di seluruh negeri apabila jerebu bertambah buruk; pembelajaran dari rumah dirancang sepanjang penutupan.
• Kebakaran di Indonesia diburukkan oleh keadaan kering akibat El Niño, manakala pembukaan tanah dan tanah gambut yang dikeringkan meningkatkan risiko kebakaran serta menyukarkan usaha mengawalnya.
• Pihak berkuasa kesihatan melaporkan peningkatan mendadak jangkitan pernafasan di wilayah Indonesia yang terjejas kebakaran, termasuk dalam kalangan kanak-kanak.
• Penganjur Grand Prix Singapura mempunyai pelan kontingensi yang merangkumi topeng, sokongan perubatan dan kemungkinan sekatan terhadap hiburan luar.
• Malaysia dan Indonesia sedang membincangkan bantuan memadam kebakaran, sementara mekanisme penguatkuasaan undang-undang dan serantau kekal terhad.