Bank Bangladesh Memohon Tk 60,000 Crore Setahun untuk Pemulihan Bank ketika Pinjaman Bermasalah Mencecah Tk 6.06 Lakh Crore

Pelan menyelamatkan bank yang boleh menelan belanja Tk 4.8 lakh crore

Bank Bangladesh telah mengemukakan draf cadangan untuk mendapatkan Tk 60,000 crore setahun daripada belanjawan negara selama lima hingga lapan tahun bagi memulihkan kerugian dalam sektor perbankan dan melindungi deposit, kata Gabenor Md Mostaqur Rahman pada 10 Oktober 2026. Permohonan itu berjumlah Tk 3 lakh crore dalam tempoh lima tahun atau Tk 4.8 lakh crore dalam tempoh lapan tahun, sekali gus membebankan pembayar cukai dengan ketara.

Cadangan itu dibuat ketika jumlah pinjaman mungkir yang direkodkan Bank Bangladesh mencecah Tk 6,06,555 crore pada akhir Jun 2026, bersamaan 32.78 peratus daripada jumlah pinjaman tertunggak. Ringkasnya, hampir satu daripada setiap tiga taka yang dipinjamkan bank diklasifikasikan sebagai mungkir.

Ketika berucap pada acara Bangla QR anjuran ONE Bank di United International University di Satarkul, Badda, Dhaka, Rahman mengaitkan usaha menyelamatkan bank dengan inisiatif lebih luas untuk mengurangkan penggunaan tunai, meningkatkan kutipan cukai dan menjadikan pembayaran lebih murah. Acara itu melancarkan pembayaran yuran pelajar melalui Bangla QR, namun kenyataan beliau menggariskan program pemulihan kewangan yang jauh lebih besar.

Gabenor Bank Bangladesh menyifatkan permohonan pembiayaan itu sebagai draf yang dikemukakan kepada kerajaan:

"Bagi menangani kekurangan yang besar ini dan melindungi deposit rakyat, kami telah mengemukakan draf cadangan kepada kerajaan untuk memohon Tk60,000 crore setahun daripada belanjawan negara bagi tempoh lima hingga lapan tahun akan datang," katanya.

Perbezaan antara cadangan dengan peruntukan yang diluluskan adalah penting. Dalam kenyataan ini, beliau tidak mengumumkan kelulusan kerajaan, tahun belanjawan permulaan atau jadual terperinci pengagihan dana tahunan. Tempoh lima hingga lapan tahun itu ialah anggaran gabenor tentang masa yang diperlukan untuk pemulihan, bukannya komitmen perbelanjaan yang telah disahkan.

Pembayar cukai akan membiayai pemulihan sementara aset terus diperoleh semula

Rahman berkata kira-kira satu pertiga daripada wang dalam sistem perbankan telah dicuri ketika beliau mula memegang jawatan pada Februari. Laporan berbeza dalam menerangkan asas bagi dakwaan itu: ada yang merujuk kepada jumlah dana perbankan, manakala satu lagi menyebut jumlah pinjaman. Oleh itu, kenyataan beliau tidak wajar dianggap sebagai ukuran perakaunan yang tepat dan boleh disamakan dengan nisbah pinjaman mungkir.

Pinjaman mungkir ialah hutang yang gagal dibayar oleh peminjam mengikut peraturan yang berkenaan. Ia tidak secara automatik membuktikan bahawa setiap taka yang terlibat telah dicuri, dan tidak menentukan jumlah akhir kerugian bank selepas proses mendapatkan semula wang. Dakwaan gabenor tentang penjarahan dan statistik pinjaman bank pusat berkaitan dengan masalah yang sama, tetapi mengukur perkara yang berbeza.

Rahman berkata tindakan undang-undang sedang diambil terhadap pihak yang terlibat dalam penyelewengan kewangan dan pengubahan wang haram, dengan tujuan mendapatkan semula aset serta memastikan pihak bertanggungjawab dikenakan tindakan. Gabenor Bank Bangladesh menggambarkan perbuatan itu seperti berikut:

"Pihak yang menjarah telah mengambil wang rakyat. Tidak cukup sekadar menyebutnya sebagai kecurian; mereka menjarahnya. Tindakan undang-undang juga sedang diambil terhadap mereka," katanya.

Beliau turut berkata wang awam yang digunakan untuk memulihkan bank akan mengorbankan pembangunan negara. Bagi menggambarkan peluang yang terlepas, beliau berkata wang yang diambil itu boleh membantu 20 juta keluarga atau membiayai dua projek sebesar Jambatan Padma. Perbandingan itu ialah kenyataan beliau, bukannya pelan peruntukan yang diterbitkan.

Permohonan tahunan Tk 60,000 crore bersamaan kira-kira 9.9 peratus daripada jumlah pinjaman mungkir pada Jun. Dalam tempoh lima tahun, sumbangan yang dicadangkan itu bersamaan kira-kira 49.5 peratus daripada jumlah tersebut; dalam tempoh lapan tahun, kira-kira 79.1 peratus. Perbandingan ini menunjukkan skala permohonan, tetapi tidak bermakna kerajaan bercadang membayar balik bahagian itu daripada setiap pinjaman mungkir.

Bantuan kepada bank sudah pun besar

Sumbangan tahunan daripada belanjawan yang dicadangkan itu menyusuli campur tangan besar yang telah dilakukan untuk memastikan bank bermasalah terus beroperasi. Lima bank yang beroperasi berlandaskan prinsip perbankan Islam telah digabungkan menjadi Sammilito Islami Bank, yang menerima modal kerajaan sebanyak Tk 20,000 crore. Bank Bangladesh juga telah menyediakan kira-kira Tk 85,000 crore dalam bentuk sokongan kecairan kepada 12 bank.

Sokongan modal dan kecairan mempunyai tujuan yang berbeza. Modal membantu bank menyerap kerugian dan memulihkan kekuatan kewangannya. Kecairan pula menyediakan wang untuk memenuhi obligasi segera, termasuk pengeluaran wang. Sesebuah bank mungkin memerlukan kedua-duanya, tetapi kedua-dua angka itu tidak sepatutnya digabungkan dan disebut sebagai satu jumlah kerugian akhir pembayar cukai.

Permohonan tahunan Tk 60,000 crore itu tiga kali ganda sumbangan modal Tk 20,000 crore kepada bank yang digabungkan. Perkara yang masih belum diperincikan ialah sama ada cadangan baharu itu akan menambah bantuan terdahulu, menggantikan sebahagian daripadanya atau merangkumi komitmen sedia ada. Tiada juga pecahan mengikut bank atau penjelasan mengenai syarat yang perlu dipenuhi bank sebelum menerima dana.

Ini menimbulkan persoalan utama dalam proses belanjawan: berapa banyak sokongan yang diperlukan selepas wang daripada peminjam dan aset yang dirampas diperoleh semula, dan bagaimana kerajaan akan menghalang kerugian selanjutnya? Kenyataan Rahman menetapkan jumlah permohonan dan tempoh yang dimaksudkan, tetapi bukan peraturan pelaksanaannya.

Penabung dijanjikan akses lebih baik kepada simpanan mereka

Krisis perbankan membawa kesan segera kepada isi rumah dan perniagaan: sesetengah pendeposit menghadapi kesukaran mengeluarkan wang mereka sendiri. Menjawab soalan seorang pelajar tentang kesukaran di ATM dan cawangan bank, Rahman berkata Bank Bangladesh telah memberikan sokongan penuh kepada Sammilito Islami Bank supaya bank itu dapat memenuhi permintaan pengeluaran.

Beliau turut berkata National Bank akan dapat memenuhi permintaan pengeluaran pelanggan mulai 15 Oktober. Itu ialah komitmen dengan tarikh tertentu, bukannya pengesahan bahawa semua masalah pengeluaran telah pun berakhir ketika beliau berucap.

Tarikh-tarikh utama menunjukkan perkembangan kemerosotan pinjaman serta kaitannya dengan cadangan yang dikemukakan:

• Mac 2025: Pinjaman mungkir merangkumi 24.6 peratus daripada jumlah pinjaman.
• Disember 2025: Nisbah pinjaman mungkir mencecah 31.2 peratus.
• Mac 2026: Nisbah itu meningkat kepada 32.7 peratus, dengan kadar mungkir yang amat tinggi dalam kategori pinjaman lebih besar.
• Jun 2026: Pinjaman mungkir mencecah Tk 6,06,555 crore, atau 32.78 peratus daripada pinjaman tertunggak.
• 10 Oktober 2026: Rahman menggariskan permohonan peruntukan tahunan pada acara di universiti.
• 15 Oktober: National Bank dijangka dapat memenuhi permintaan pengeluaran.
• November: Pemindahan wang antara individu menggunakan QR dijadualkan bermula.

Komitmen berhubung pengeluaran menangani akses kepada deposit. Namun, komitmen itu sendiri tidak membuktikan bahawa bank terjejas telah mendapatkan semula pinjaman bermasalah atau memulihkan modalnya.

Pinjaman besar menumpukan risiko yang lebih mendalam

Statistik Bank Bangladesh bagi Mac 2026 menunjukkan bahawa 42.5 peratus pinjaman melebihi Tk 50 crore berada dalam status mungkir, berbanding 35.2 peratus setahun sebelumnya. Ini merupakan peningkatan 7.3 mata peratusan dalam setahun.

Jumlah pinjaman tertunggak dalam kategori ini turut meningkat, daripada Tk 5,20,400 crore pada Mac 2025 kepada Tk 5,75,600 crore pada Mac 2026. Peningkatannya ialah Tk 55,200 crore, atau kira-kira 10.6 peratus. Maka, lebih banyak wang bank terdedah kepada kategori ini ketika bahagian yang mungkir semakin meningkat.

Sebaliknya, kadar mungkir bagi pinjaman sehingga Tk 1 crore ialah 15 peratus, berbanding jumlah pinjaman tertunggak sebanyak Tk 4,09,900 crore. Kadar mungkir bagi pinjaman melebihi Tk 50 crore kira-kira 2.8 kali lebih tinggi berbanding kadar bagi pinjaman yang lebih kecil itu. Angka ini menunjukkan masalah pembayaran balik tertumpu dalam kalangan peminjam besar, bukannya kemerosotan yang sama rata dalam semua pinjaman.

Kadar mungkir tertinggi sebenarnya dicatatkan dalam kategori Tk 10 crore hingga Tk 20 crore, iaitu 45.1 peratus. Kadar lain ialah 26.6 peratus bagi pinjaman Tk 1 crore hingga Tk 10 crore, 35.7 peratus bagi Tk 20 crore hingga Tk 30 crore, 38.9 peratus bagi Tk 30 crore hingga Tk 40 crore, dan 44.7 peratus bagi Tk 40 crore hingga Tk 50 crore.

Justeru, coraknya bukanlah peraturan mudah bahawa setiap kategori pinjaman yang lebih besar mempunyai kadar mungkir lebih tinggi. Namun, angka itu menunjukkan bahawa beberapa kategori melebihi Tk 1 crore mempunyai rekod pembayaran balik yang jauh lebih lemah berbanding kategori pinjaman terkecil.

Sokongan belanjawan tidak boleh menggantikan keputusan pemberian pinjaman yang lebih baik

Mustafa K Mujeri, bekas ketua ekonomi Bank Bangladesh, berkata bank tertarik memberikan pinjaman besar sebahagiannya kerana kos mengurusnya lebih rendah berbanding memberi pinjaman kepada ramai pelanggan kecil. Beliau memberi amaran bahawa peminjam berpengaruh boleh mendapat kelonggaran, dan standard profesional serta penyeliaan bank pusat yang lebih teguh diperlukan.

Mujeri turut berhujah bahawa terlalu banyak perhatian diberikan kepada hapus kira pinjaman dan penjadualan semula bayaran balik, bukannya usaha mengutip hutang dan memastikan pihak yang benar-benar mungkir bertanggungjawab. Hapus kira mengubah cara pinjaman direkodkan dalam akaun bank; penjadualan semula pula mengubah jadual pembayarannya. Kedua-dua tindakan itu tidak dengan sendirinya mengembalikan wang yang hilang ke dalam bank.

Masrur Riaz, pengerusi dan ketua eksekutif Policy Exchange Bangladesh, berkata pinjaman besar pada masa hadapan perlu dinilai berdasarkan aliran tunai peminjam, prospek projek dan risikonya. Pandangan beliau menyentuh proses sebelum wang dikeluarkan oleh bank, dan bukan hanya bergantung pada langkah pemulihan selepas pinjaman gagal dibayar.

Syed Mahbubur Rahman, pengarah urusan Mutual Trust Bank dan bekas pengerusi Association of Bankers, Bangladesh, berkata kebanyakan bank kini semakin tegas terhadap pinjaman besar dan menunjukkan lebih minat terhadap pinjaman berskala kecil. Beliau juga berkata usahawan kecil dan sederhana sering lebih mengutamakan pembayaran balik kerana perniagaan mereka bergantung pada akses berterusan kepada pembiayaan.

Secara keseluruhannya, pandangan ini mengenal pasti tugas yang berasingan daripada membiayai usaha menyelamatkan bank: menghalang pinjaman baharu daripada menghasilkan satu lagi jumlah hutang lapuk. Pemindahan dana yang dicadangkan daripada belanjawan akan menangani kerosakan sedia ada, manakala penilaian peminjam, kutipan hutang dan akauntabiliti akan menentukan sama ada masalah itu terus bertambah.

Bangla QR berkembang, tetapi masih jauh di bawah penanda aras gabenor

Rahman berkata urus niaga harian Bangla QR mencecah Tk 180 crore pada akhir September, empat kali ganda paras pada Jun. Perbandingan itu menunjukkan nilai harian pada Jun kira-kira Tk 45 crore.

Beliau berkata urus niaga harian sebanyak Tk 3,000 crore akan mencapai skala yang bermakna. Jumlah Tk 180 crore pada September hanya 6 peratus daripada penanda aras itu. Untuk mencapainya, nilai urus niaga harian perlu meningkat kira-kira 16.7 kali ganda, meskipun pertumbuhan baru-baru ini pesat.

Pembayaran QR membolehkan pelanggan mengimbas kod untuk membuat pembayaran digital tanpa menyerahkan wang tunai. Di United International University, ONE Bank melancarkan kemudahan itu untuk pembayaran di kampus, termasuk yuran pelajar. Lebih 400 pelajar menghadiri acara itu, bersama Naib Canselor Md Abul Kashem Mia, Pengarah Urusan ONE Bank Muhit Rahman dan pegawai kanan.

Pemindahan wang antara individu menggunakan QR dijadualkan bermula pada November. Langkah itu akan memperluas penggunaan QR melangkaui pembayaran kepada organisasi atau peniaga, namun kenyataan tersebut tidak mengumumkan terma operasi terperinci atau tarikh pelancaran yang disahkan.

Penjimatan tunai dan peningkatan cukai ialah unjuran, bukan hasil yang sudah dikutip

Rahman berkata kos mencetak wang kertas dan mengangkut wang tunai fizikal kira-kira Tk 20,000 crore setahun. Beliau menganggarkan penggunaan Bangla QR secara lebih meluas pada peringkat awal boleh mengurangkan perbelanjaan itu sekurang-kurangnya 50 peratus, sekali gus bermakna penjimatan sekurang-kurangnya Tk 10,000 crore jika anggarannya tercapai.

Penjimatan yang dianggarkan itu bersamaan satu perenam daripada sumbangan perbankan tahunan Tk 60,000 crore yang dicadangkan. Ini perbandingan yang berguna dari segi skala, tetapi gabenor tidak mengumumkan mekanisme untuk menyalurkan penjimatan itu kepada usaha menyelamatkan bank. Anggaran kos dan pengurangan itu kekal sebagai unjuran yang dinyatakan beliau.

Dakwaan beliau yang lebih besar berkaitan kutipan cukai. Pembayaran digital menghasilkan rekod urus niaga, sekali gus menyukarkan perniagaan daripada tidak memasukkan jualan dalam akaun dan mengelak cukai atau cukai nilai tambah, yang dikenali sebagai VAT. Rahman berkata penggunaan Bangla QR di seluruh negara boleh membantu menjana sehingga Tk 2 lakh crore hasil tambahan kerajaan.

Beliau juga berkata sasaran kutipan hasil bagi tahun fiskal 2026 hingga 2027 telah dinaikkan kira-kira Tk 2 lakh crore berbanding sasaran terdahulu. Namun, sasaran yang lebih tinggi bukan bermakna wang itu telah dikutip, dan kedua-dua angka itu tidak membuktikan jumlah hasil tambahan yang akan dijana oleh pembayaran QR semata-mata.

Rahman meletakkan hasil cukai Bangladesh pada paras kurang daripada 7 peratus keluaran dalam negara kasar dan berkata pelaksanaan penuh Bangla QR boleh meningkatkannya melebihi 10 peratus. Beliau turut menyebut jangkaan kenaikan sekurang-kurangnya dua mata peratusan. Kedua-dua kenyataan ini menggambarkan tahap cita-cita yang berbeza: peningkatan daripada kurang 7 peratus kepada lebih 10 peratus memerlukan kenaikan melebihi tiga mata peratusan.

Beliau memetik nisbah hasil cukai Pakistan sebanyak 10.3 peratus pada tahun fiskal 2025, ketika negara itu melaksanakan pembaharuan digital dan penguatkuasaan yang lebih luas. Perbandingan itu tidak mengasingkan kesan pembayaran QR. Sebaliknya, ia menegaskan bahawa rekod digital perlu disokong oleh penguatkuasaan cukai yang berkesan.

Pembaharuan pembayaran turut menyasarkan caj dan pemindahan tidak rasmi

Rahman berkata pengguna akhirnya menanggung kos dan cukai yang dibayar oleh perniagaan. Oleh itu, caj sekitar 2.5 peratus bagi kaedah pembayaran tanpa tunai yang lain boleh dipindahkan kepada pembeli melalui harga, manakala pembayaran QR bertujuan mengurangkan beban itu.

Kenyataan tersebut tidak membuktikan bahawa setiap pembayaran QR akan percuma atau menetapkan kadar caj sejagat. Perbandingan yang relevan bagi pengguna bergantung pada caj sebenar yang dikenakan untuk pembayaran dan sama ada peniaga memindahkan sebarang penjimatan kepada harga.

Gabenor turut berkata peraturan telah diubah untuk membolehkan syarikat seperti Google Pay, Stripe dan PayPal beroperasi, meskipun pejabat mereka belum ditubuhkan sepenuhnya. Kebenaran kawal selia tidak harus disamakan dengan pengesahan bahawa setiap perkhidmatan sudah tersedia kepada semua pelanggan di Bangladesh.

Katanya, Bank Bangladesh juga memudahkan penghantaran wang ke luar negara secara sah dan telah membenarkan penyedia tempatan berbuat demikian. Matlamat yang dinyatakannya ialah mengurangkan permintaan terhadap pemindahan wang tidak rasmi di luar saluran terkawal. Kenyataan itu tidak mengumumkan senarai penyedia terperinci, had urus niaga atau tarikh pelancaran perkhidmatan.

Keputusan segera lebih konkrit: sama ada kerajaan meluluskan permohonan pembiayaan bank tahunan, sama ada National Bank memenuhi komitmen pengeluaran pada 15 Oktober, dan sama ada pemindahan QR antara individu bermula pada November. Selepas tarikh-tarikh itu, kos akhir usaha menyelamatkan bank bergantung pada jumlah wang yang dapat diperoleh semula dan sama ada amalan pemberian pinjaman bertambah baik.

Perkara Utama

• Bank Bangladesh telah mengemukakan draf permohonan Tk 60,000 crore setahun selama lima hingga lapan tahun; ia belum menjadi peruntukan belanjawan yang diluluskan.
• Jumlah keseluruhannya ialah Tk 3 lakh crore dalam tempoh lima tahun atau Tk 4.8 lakh crore dalam tempoh lapan tahun.
• Pinjaman mungkir mencecah Tk 6,06,555 crore, atau 32.78 peratus daripada pinjaman tertunggak, pada Jun 2026.
• Bantuan sedia ada merangkumi modal kerajaan Tk 20,000 crore untuk Sammilito Islami Bank dan kira-kira Tk 85,000 crore dalam bentuk kecairan bank pusat kepada 12 bank.
• Pinjaman melebihi Tk 50 crore mencatatkan kadar mungkir 42.5 peratus pada Mac 2026, berbanding 15 peratus bagi pinjaman sehingga Tk 1 crore.
• Urus niaga harian Bangla QR mencecah Tk 180 crore pada September, masih hanya 6 peratus daripada penanda aras Tk 3,000 crore yang ditetapkan gabenor.
• Unjuran penjimatan tunai dan peningkatan cukai belum terbukti sebagai penjimatan yang telah direalisasikan atau hasil yang telah dikutip.
• Pengeluaran wang National Bank dijangka bertambah baik mulai 15 Oktober, manakala pemindahan QR antara individu dijadualkan bermula pada November.