Bank Dunia Jelaskan Anggaran Kemiskinan Timor-Leste Menjelang Penerbitan Laporan Tinjauan Baharu

Tiga angka kemiskinan, tiga tafsiran berbeza

Bank Dunia menganggarkan 71.7 peratus penduduk Timor-Leste berada di bawah garis kemiskinan antarabangsa sebanyak US$4.20 seorang sehari pada 2026. Kerajaan melaporkan kadar kemiskinan nasional sebanyak 37 peratus bagi 2024, berdasarkan tinjauan isi rumah yang lebih baharu. Angka ketiga, 44.3 peratus, ialah anggaran Bank Dunia bagi 2026 menggunakan garis kemiskinan antarabangsa yang lebih rendah, iaitu US$3.00.

Angka-angka ini berbeza dari segi tahun rujukan, garis kemiskinan dan bukti yang digunakan. Tinjauan Kemiskinan Makro Bank Dunia April 2026 menggunakan unjuran daripada Tinjauan Taraf Hidup 2014, bukannya pengukuran baharu isi rumah pada 2026. Angka 37 peratus yang dilaporkan kerajaan pula berdasarkan tinjauan 2024 dan menggunakan garis kemiskinan nasional.

Dalam nota teknikal, Bank Dunia menjelaskan bahawa garis kemiskinan antarabangsa menyokong perbandingan antara negara, manakala garis nasional merupakan penanda aras yang lebih relevan bagi dasar dalam negara. Anggaran antarabangsa yang lebih tinggi mahupun dapatan nasional yang lebih rendah tidak dengan sendirinya menafikan satu sama lain.

Perkembangan seterusnya ialah penerbitan laporan penuh tinjauan 2024. Pada 23 September 2026, Presiden Institut Statistik Nasional Elias dos Santos Ferreira berkata laporan itu telah dimuktamadkan, dibentangkan kepada Majlis Menteri dan dijadualkan diterbitkan pada Oktober 2026. Penerbitan itu sepatutnya menyediakan bukti terperinci yang diperlukan untuk meneliti dapatan nasional baharu dan mengemas kini anggaran antarabangsa Bank Dunia.

Mengapa perubahan garis kemiskinan mengubah dapatan

Garis kemiskinan menetapkan tahap minimum sumber yang digunakan untuk mengklasifikasikan seseorang sebagai miskin. Apabila garis itu dinaikkan, lebih ramai orang jatuh di bawahnya, walaupun keadaan mereka tidak berubah. Dalam anggaran Bank Dunia bagi 2026, perubahan daripada US$3.00 kepada US$4.20 meningkatkan bahagian yang diukur sebanyak 27.4 mata peratusan, daripada 44.3 peratus kepada 71.7 peratus.

Bank Dunia, institusi yang bertanggungjawab menetapkan penanda aras antarabangsa, menjelaskan perbezaan itu secara langsung:

Garis yang lebih tinggi sekadar menetapkan paras yang lebih tinggi, bermakna lebih ramai orang berada di bawahnya lalu diklasifikasikan sebagai miskin. Namun, ini tidak bermakna keadaan hidup telah merosot.

Sejak 2025, institusi itu menggunakan tiga garis kemiskinan antarabangsa: US$3.00 bagi negara berpendapatan rendah, US$4.20 bagi negara berpendapatan menengah rendah dan US$8.30 bagi negara berpendapatan menengah tinggi. Setiap angka dinyatakan bagi setiap orang sehari dalam pariti kuasa beli (PPP) 2021.

Garis-garis itu berasaskan garis kemiskinan nasional merentas kumpulan negara. US$3.00 mencerminkan median garis nasional di 25 negara berpendapatan rendah. US$4.20 mencerminkan median di 47 negara berpendapatan menengah rendah. Median ialah nilai di tengah apabila garis nasional itu disusun daripada yang terendah kepada yang tertinggi.

Maksud pariti kuasa beli

PPP menukarkan wang kepada unit bersama yang mengambil kira perbezaan harga antara negara. Tujuannya adalah untuk membandingkan jumlah barangan dan perkhidmatan yang boleh diperoleh seseorang, bukan sekadar membandingkan mata wang berdasarkan kadar pertukaran pasaran. Rujukan kepada 2021 menunjukkan asas harga yang digunakan bagi garis kemiskinan antarabangsa ini.

Perbezaan itu penting di Timor-Leste, tempat garis kemiskinan yang dinyatakan sebagai jumlah dolar sehari mungkin kelihatan boleh dibandingkan secara langsung sedangkan sebenarnya tidak. Laporan terdahulu meletakkan garis kemiskinan nasional pada US$1.52 seorang sehari pada 2014. Bank Dunia menyatakan garis nasional semasa ialah US$2.93 apabila dinyatakan dalam PPP 2021. Jumlah-jumlah itu menggunakan asas harga dan pengukuran yang berbeza, maka tidak wajar dianggap sebagai dua gambaran yang bersaing bagi garis dolar yang sama.

Garis nasional mencerminkan harga dan corak penggunaan tempatan, termasuk kos keperluan asas seperti makanan, perumahan, kesihatan dan pendidikan. Sebaliknya, garis antarabangsa menyediakan penanda aras bersama merentas negara. Kegunaannya bergantung pada persoalan yang ingin dijawab: perbandingan dengan ekonomi lain atau penilaian kemiskinan mengikut takrif Timor-Leste sendiri.

Mengapa Timor-Leste dinilai berdasarkan dua garis

Bank Dunia mengelaskan Timor-Leste sebagai negara berpendapatan menengah rendah kerana pendapatan negara kasar per kapitanya, yang diukur menggunakan kaedah Atlas, ialah US$1,510 pada 2025. Julat pengelasan bagi kategori itu pada 2026 ialah US$1,136 hingga US$4,495. Oleh itu, US$4.20 ialah penanda aras kemiskinan antarabangsa yang sepadan.

Pendapatan negara kasar per kapita ialah purata nasional, bukannya ukuran jumlah yang diterima setiap isi rumah. Ia menentukan pengelasan pendapatan negara tetapi tidak menunjukkan cara sumber diagihkan atau menggantikan tinjauan kemiskinan isi rumah.

Bank Dunia turut melaporkan dapatan pada garis US$3.00 kerana Timor-Leste berada hampir pada hujung bawah kategori pendapatannya dan garis kemiskinan nasionalnya, iaitu US$2.93 dalam PPP 2021, hampir dengan ambang itu. Perbezaan antara kedua-dua garis tersebut cuma US$0.07 seorang sehari dalam unit PPP yang sama.

Nota teknikal dalam bahasa Tetum institusi itu memberikan penjelasan yang sama. Pelaporan kedua-dua kadar antarabangsa mengiktiraf pengelasan pendapatan rasmi negara itu, sambil mengekalkan penanda aras yang lebih hampir dengan garis kemiskinan nasionalnya. Namun, kedekatan antara garis-garis itu tidak menjadikan kadar antarabangsa yang diunjurkan boleh ditukar ganti dengan dapatan tinjauan nasional.

Perkara yang dapat ditunjukkan oleh garis asas 2014

Bukti isi rumah yang mendasari tinjauan April 2026 diperoleh daripada Tinjauan Taraf Hidup Timor-Leste 2014. Tinjauan itu mengumpulkan maklumat terperinci tentang penggunaan makanan, barangan dan perkhidmatan, perumahan, kesihatan serta pendidikan. Berdasarkan garis antarabangsa yang kini dinyatakan dalam PPP 2021, kemiskinan yang diukur dalam tinjauan itu ialah 44.0 peratus pada garis US$3.00 dan 71.3 peratus pada garis US$4.20.

Bagi tahun-tahun berikutnya, Bank Dunia menganggarkan kemiskinan berdasarkan andaian tentang bagaimana pertumbuhan keluaran dalam negara kasar per kapita diterjemahkan kepada perubahan kadar kemiskinan. Nota teknikalnya mengelaskan 2015 hingga 2026 sebagai anggaran dan 2027 hingga 2028 sebagai unjuran. Tiada satu pun angka tahunan itu mewakili pengukuran berasingan daripada tinjauan isi rumah.

Tinjauan Kemiskinan Makro merangkumi 150 negara membangun dan diterbitkan dua kali setahun, sebelum Mesyuarat Musim Bunga dan Mesyuarat Tahunan Kumpulan Bank Dunia serta Tabung Kewangan Antarabangsa. Jadual ini menyediakan penilaian ekonomi secara berkala, tetapi tidak bermakna bukti isi rumah bagi setiap negara dikemas kini dua kali setahun.

Wakil Bank Dunia di negara itu, David Freedman, menjelaskan bahawa data tinjauan 2024 belum tersedia untuk digunakan ketika tinjauan April disediakan. Penjelasan beliau selaras dengan nota teknikal: angka 71.7 peratus ialah anggaran yang diperoleh daripada bukti isi rumah lama dan perkembangan ekonomi selepasnya, bukannya dapatan yang disahkan daripada tinjauan 2024.

Unjuran menunjukkan penurunan selepas 2023

Tinjauan April mengunjurkan kadar kemiskinan pada garis US$3.00 menurun daripada 48.3 peratus pada 2023 kepada 42.1 peratus pada 2028. Itu bersamaan penurunan sebanyak 6.2 mata peratusan. Pada garis US$4.20, kadar yang diunjurkan turun daripada 74.5 peratus kepada 70.1 peratus, iaitu pengurangan sebanyak 4.4 mata peratusan.

Anggaran 2026 berada di antara kedua-dua titik itu: 44.3 peratus pada US$3.00 dan 71.7 peratus pada US$4.20. Bank Dunia mengaitkan arah aliran menurun itu dengan pertumbuhan ekonomi sebenar dan yang dijangka. Ia tidak menyifatkan perbezaan antara kedua-dua garis tersebut sebagai bukti keadaan hidup semakin merosot.

Perbandingan jangka panjang perlu dibuat dengan cermat. Anggaran 2026 sedikit lebih tinggi daripada kadar yang diukur secara langsung pada 2014, iaitu sebanyak 0.3 mata peratusan pada US$3.00 dan 0.4 mata peratusan pada US$4.20. Oleh itu, unjuran penurunan selepas 2023 bukan bukti bahawa kadar kemiskinan terus menurun sejak 2014. Ia merupakan arah aliran berdasarkan model yang titik permulaannya masih tinjauan lama.

Pertumbuhan juga tidak menunjukkan bagaimana manfaatnya sampai kepada setiap isi rumah. Pertumbuhan KDNK benar per kapita yang dilaporkan ialah kira-kira 1.1 peratus pada 2021, 2.5 peratus pada 2022, 1.2 peratus pada 2023, 3.1 peratus pada 2024 dan 3.2 peratus pada 2025. Angka-angka ini menggambarkan pemulihan ekonomi, tetapi tidak dapat mengesahkan kadar kemiskinan secara berasingan atau menunjukkan sama ada isi rumah luar bandar mendapat manfaat setara dengan isi rumah bandar.

Perkara yang dilaporkan oleh tinjauan 2024

Kadar kemiskinan nasional yang dilaporkan kerajaan turun daripada 41.8 peratus pada 2014 kepada 37 peratus pada 2024, iaitu pengurangan sebanyak 4.8 mata peratusan. Tinjauan baharu itu melibatkan kira-kira 7,500 isi rumah di seluruh Timor-Leste. Menurut laporan pembentangan kerajaan, dapatan ringkasnya telah disahkan oleh Majlis Menteri.

Angka nasional itu berasingan daripada siri antarabangsa Bank Dunia. Secara khusus, kadar nasional 41.8 peratus bagi 2014 bukan ukuran yang sama dengan 44.0 peratus yang direkodkan pada tahun itu pada garis US$3.00 atau 71.3 peratus pada garis US$4.20.

Dapatan 2024 turut menunjukkan jurang geografi yang besar: kadar kemiskinan dilaporkan sebanyak 45.5 peratus di kawasan luar bandar dan 18.4 peratus di kawasan bandar. Perbezaannya ialah 27.1 mata peratusan, dengan kadar luar bandar kira-kira 2.5 kali kadar bandar. Perbandingan ini lebih berguna untuk mengenal pasti keutamaan dalam negara berbanding menolak angka nasional 37 peratus daripada angka antarabangsa 71.7 peratus.

Angka luar bandar dan bandar itu sendiri tidak menjelaskan punca jurang tersebut. Dapatan terperinci tentang penggunaan, mata pencarian dan kawasan perbandaran diperlukan untuk menilai lokasi kekurangan paling tertumpu serta isi rumah yang paling sukar memenuhi keperluan asas.

Mengapa bukti isi rumah yang lebih baharu penting

Tempoh antara kedua-dua tinjauan itu merangkumi gangguan ekonomi yang perlu diambil kira dalam unjuran melalui andaian. Penilaian 2021 yang dilaporkan oleh Institut Statistik Nasional dan Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu melibatkan kira-kira 4,200 isi rumah dan 1,100 perniagaan. Penilaian itu mendapati 81 peratus perusahaan mikro, kecil dan sederhana mengalami kehilangan pendapatan, manakala 43.3 peratus orang berusia 25 hingga 39 tahun kehilangan pekerjaan semasa pandemik.

Dapatan itu bukan kadar kemiskinan dan tidak boleh ditukar menjadi angka sedemikian. Namun, ia menunjukkan mengapa purata ekonomi sahaja tidak dapat menggambarkan pengalaman semua isi rumah. Tindak balas terhadap pandemik merangkumi pemindahan tunai, subsidi, diskaun elektrik, pelepasan sementara cukai dan bayaran pinjaman, bantuan keperluan asas serta sokongan keselamatan sosial rasmi. Kesan langkah-langkah itu terhadap kemiskinan perlu diukur menggunakan bukti isi rumah, bukannya dengan mengandaikan sama ada langkah tersebut menghapuskan kesusahan atau tidak membawa sebarang perubahan.

Laporan berbeza tentang tarikh data kemiskinan nasional terkini. Satu laporan menyatakan data itu dikumpulkan pada 2023 dan menyeru supaya tinjauan taraf hidup baharu dijalankan. Nota teknikal rasmi Bank Dunia secara jelas mengenal pasti tinjauan yang lebih baharu itu sebagai Tinjauan Taraf Hidup 2024 dan menyatakan analisisnya telah selesai. Pengumuman kerajaan juga merujuk kepada tinjauan 2024 dan laporan yang bakal diterbitkan.

Penjelasan rasmi itu mengubah isu segera yang perlu ditangani. Tinjauan baharu telah pun dijalankan dan dianalisis. Yang masih belum selesai ialah penerbitan data dan statistik kemiskinan nasional berkaitan, diikuti penggunaannya dalam anggaran antarabangsa yang dikemas kini.

Penerbitan Oktober jadi tumpuan seterusnya

Presiden INETL Elias dos Santos Ferreira berkata pada 23 September bahawa penerbitan pada Oktober akan memberikan dapatan terperinci, metodologi dan panduan untuk mentafsir angka 2024. Institut itu merancang menjemput Bank Dunia, rakan pembangunan, masyarakat sivil dan wartawan. Berdasarkan laporan mengenai kenyataannya, tarikh khusus pelancaran pada Oktober belum diumumkan.

Urutan peristiwa ini menjelaskan mengapa dapatan ringkas nasional yang lebih baharu dan unjuran antarabangsa yang lebih lama boleh beredar pada masa yang sama:

• 2014: Tinjauan isi rumah menetapkan garis asas yang digunakan dalam unjuran kemiskinan antarabangsa semasa.
• 2024: Tinjauan Taraf Hidup baharu mengumpulkan bukti isi rumah bagi ukuran nasional yang dikemas kini.
• April 2026: Tinjauan Kemiskinan Makro menerbitkan anggaran berdasarkan garis asas 2014.
• 23 September 2026: INETL mengumumkan rancangan menerbitkan laporan 2024 yang telah dimuktamadkan pada Oktober.
• Oktober 2026: Penerbitan yang dirancang itu sepatutnya menyediakan dapatan terperinci dan metodologi untuk diteliti.

Timbalan Menteri Kewangan Regina de Jesus de Sousa mempertikaikan angka Bank Dunia sambil merujuk kepada dapatan kerajaan sebanyak 37 peratus. Perbezaan teknikalnya lebih khusus daripada pilihan antara angka yang betul dengan yang salah: angka-angka itu merujuk kepada tahun, garis kemiskinan dan kaedah yang berlainan. Percanggahan itu tidak dapat diselesaikan dengan membandingkan peratusannya sahaja.

Penerbitan laporan itu sepatutnya membolehkan penelitian terhadap sampel, soal selidik, takrif garis kemiskinan, pengiraan penggunaan dan dapatan mengikut kawasan perbandaran. Butiran ini penting untuk menilai pengurangan yang dilaporkan kerajaan dan memahami jurang luar bandar. Dapatan ringkas yang disahkan Majlis Menteri tidak menggantikan bukti yang diperlukan untuk meneliti cara angka itu dikira.

Bank Dunia berkata anggaran antarabangsa yang dikemas kini akan menggantikan unjuran semasa dalam tinjauan akan datang selepas data rasmi tinjauan 2024 dan statistik nasional berkaitan diterbitkan. Bank Dunia belum menetapkan edisi mana yang akan memuatkan data itu buat kali pertama atau kadar baharu yang bakal dilaporkan. Sehingga itu, dapatan tinjauan nasional 37 peratus dan unjuran antarabangsa 2026 perlu kekal dengan tarikh serta label pengukuran masing-masing.

Perkara Utama

• Anggaran Bank Dunia bagi 2026 ialah 44.3 peratus di bawah garis US$3.00 dan 71.7 peratus di bawah garis US$4.20, kedua-duanya dalam PPP 2021.
• Anggaran tersebut menggunakan tinjauan isi rumah 2014 sebagai garis asas, bukannya pengukuran langsung pada 2026.
• Kerajaan melaporkan kadar kemiskinan nasional sebanyak 37 peratus pada 2024, berbanding 41.8 peratus pada 2014.
• Kadar kemiskinan yang dilaporkan di luar bandar ialah 45.5 peratus, berbanding 18.4 peratus di kawasan bandar.
• INETL merancang menerbitkan laporan penuh tinjauan 2024 pada Oktober 2026.
• Bank Dunia akan mengemas kini anggaran antarabangsa selepas data rasmi baharu dan statistik berkaitan diterbitkan.