Kekurangan LPG di Bangladesh berterusan selepas kenaikan harga, dengan silinder dijual sehingga Tk 2,700

Harga rasmi yang lebih tinggi tidak menjadikan bekalan lebih murah

Bangladesh menaikkan harga rasmi silinder gas memasak yang paling banyak digunakan kepada Tk 1,837 pada 4 Oktober 2026, namun pengguna terus berdepan kedai yang kehabisan stok dan tuntutan harga sehingga Tk 2,700. Suruhanjaya Kawal Selia Tenaga Bangladesh (BERC) menaikkan harga silinder gas petroleum cecair (LPG) 12 kg sebanyak Tk 252, berkuat kuasa pada pukul 6 petang, tanpa bekalan kembali normal serta-merta.

Jurang harga itu masih besar selepas kenaikan tersebut. Pembelian pada harga Tk 2,400 menelan belanja Tk 563 melebihi harga terkawal, atau kira-kira 30.6 peratus lebih tinggi. Pada harga Tk 2,700, lebihan itu mencecah Tk 863, kira-kira 47 peratus. Di Paikpara, Mirpur, seorang penduduk ditawarkan harga Tk 2,400 oleh seorang peruncit yang berkata kos membeli silinder itu sudah mencecah Tk 2,300.

Tamanna Akhtar, penduduk Shewrapara di Mirpur, membayar Tk 2,500 untuk silinder 12 kg yang dihantar ke rumahnya, iaitu Tk 663 melebihi harga Oktober. Laporan lain meletakkan harga runcit antara Tk 2,000 hingga Tk 2,600, menunjukkan caj tambahan berbeza mengikut lokasi, penjual dan jenama, bukannya mengikut satu kadar pasaran.

Punca pertikaian ini ialah percanggahan dakwaan tentang import, aduan bahawa penghantaran terhenti walaupun bayaran dibuat lebih awal, serta komisen pengedaran yang menurut peniaga tidak lagi menampung perbelanjaan mereka. Bangladesh mempunyai kira-kira 10 juta pelanggan LPG, dengan sekitar 80 peratus menggunakan bahan api itu untuk memasak di rumah. Bagi mereka, harga yang diumumkan tidak banyak manfaatnya jika silinder tidak tersedia pada harga tersebut.

Bagaimana kekurangan bekalan berlaku

Tekanan terhadap bekalan gas dalam silinder menyusuli gangguan kepada bahan api lain: gas asli cecair (LNG), yang ditukar semula kepada gas untuk rangkaian saluran paip negara. Kebakaran pada 21 Julai di terminal LNG terapung di Moheshkhali, Cox's Bazar, mengurangkan bekalan ke grid. LPG, yang biasanya merupakan campuran propana dan butana, menjadi pilihan alternatif bagi pengguna yang menghadapi bekalan gas berpaip yang tidak menentu.

Bekalan LNG pulih sekitar pertengahan September, menurut laporan mengenai gangguan itu, namun kekurangan silinder dan harga yang tinggi berterusan. Angka Petrobangla yang dipetik semasa krisis menunjukkan permintaan gas negara hampir 4,000 juta kaki padu sehari berbanding bekalan kira-kira 2,600 juta. Ini bermakna kekurangan sekitar 35 peratus, berasingan daripada gangguan sementara di terminal tersebut.

• 21 Julai: Kebakaran di terminal LNG Moheshkhali mengurangkan bekalan gas ke grid negara.
• Pertengahan September: Bekalan LNG dilaporkan kembali normal selepas gangguan itu.
• 20 September: Harga bahan api meningkat Tk 20 seliter; pengedar turut mengenal pasti tempoh ini sebagai permulaan pengurangan penghantaran yang lebih ketara.
• 30 September: Menteri tenaga mengarahkan pentadbir daerah menyiasat kemungkinan kekurangan bekalan yang disengajakan dan mengambil tindakan terhadap harga berlebihan.
• 4 Oktober: BERC menaikkan harga silinder 12 kg daripada Tk 1,585 kepada Tk 1,837.
• 11 Oktober: Pasukan perlindungan pengguna menjalankan pemeriksaan di Dhaka dan 31 daerah.

Menteri Tenaga Iqbal Hassan Mahmood Tuku dan Menteri Perdagangan Khandaker Abdul Muktadir turut bertemu pengimport LPG sebelum pelarasan Oktober. Campur tangan itu tidak segera menyelesaikan pertikaian tentang peringkat bekalan yang dikenakan sekatan.

Perubahan dalam pengiraan BERC

BERC mengaitkan kenaikan itu dengan harga antarabangsa dan kos import. Pengiraan Oktober menggunakan harga kontrak Saudi sebanyak $680 setan untuk propana dan $730 untuk butana. Campuran 35 peratus propana dan 65 peratus butana menghasilkan purata $712.50 setan, berbanding $647.75 pada September.

Pengawal selia itu turut menaikkan peruntukan bagi tambang dan premium peniaga daripada $160 kepada $250 setan. Harga kontrak Saudi bersama peruntukan itu meningkat daripada $807.75 kepada $962.50 setan, iaitu kira-kira 19.2 peratus. Kadar pertukaran dolar yang digunakan dalam pengiraan itu susut sedikit, daripada Tk 123.30 kepada Tk 123.18.

Harga kepada pengguna kemudian meningkat kira-kira 15.9 peratus. BERC menetapkan harga LPG pada Tk 153.06 sekilogram dan menaikkan harga secara berkadar bagi silinder antara 5.5 kg hingga 45 kg. Autogas, iaitu LPG yang dijual untuk kenderaan, naik daripada Tk 73.09 kepada Tk 84.62 seliter.

Pengimport secara berasingan mendakwa tambang laut sebenar mencecah $400 setan. Dakwaan itu tidak wajar disamakan dengan peruntukan gabungan BERC bagi tambang dan premium peniaga. Laporan yang merujuk tanda aras $160 menyebut angka yang berbeza daripada peruntukan $250 dalam pengiraan Oktober. Kos sebenar hanya dapat dipastikan melalui invois, bukannya dengan menganggap angka-angka ini boleh saling menggantikan.

Angka import bercanggah

Persatuan Pengendali LPG Bangladesh (LOAB) berkata Bangladesh mengimport 156,000 tan pada September, berbanding 158,000 tan pada Ogos. Berdasarkan angka itu, import hanya susut 2,000 tan, kira-kira 1.3 peratus. Persatuan itu menganggap jumlah tersebut mencukupi untuk memenuhi permintaan dan menolak dakwaan bahawa pengendali mewujudkan kekurangan bekalan secara sengaja.

Satu lagi laporan yang dikatakan bersumberkan angka import rasmi meletakkan import September hampir 120,000 tan, berbanding hampir 160,000 tan pada Ogos. Ini bermakna penurunan kira-kira 25 peratus. Pengendali mempertikaikan angka itu dalam surat kepada Bahagian Tenaga pada 1 Oktober. Kedua-dua versi tidak mungkin menggambarkan jumlah bulanan yang sama berdasarkan kaedah pengiraan yang sama.

Terdapat juga dakwaan bahawa sesetengah pengimport melengahkan pemunggahan kargo atau pelepasan gas ke pasaran. Dakwaan ini belum dibuktikan. Walaupun jumlah import kekal hampir sama seperti Ogos, angka itu sahaja tidak membuktikan berapa banyak gas sampai ke kilang pembotolan, pengedar atau daerah tertentu.

BERC meminta maklumat import dan jualan September daripada 12 pengimport, dengan merujuk data Lembaga Hasil Negara. Pengerusi Jalal Ahmed berkata lima syarikat telah menyerahkan maklumat menjelang Ahad selepas permintaan itu dibuat. Suruhanjaya sedang meneliti dokumen tersebut, tetapi tiada dapatan muktamad yang menyelesaikan percanggahan angka import atau dakwaan penahanan bekalan dilaporkan.

Mengapa sesetengah jenama sukar didapati

Laporan peruncit menyebut silinder daripada dua daripada enam syarikat tiada di banyak kedai di Dhaka, sementara pengedar berkata pembekal berkenaan berhenti menerima pesanan. Pengedar lain menyenaraikan Meghna Fresh, Omera, I Gas, Jamuna, Petromax dan BM sebagai pembekal tetap, namun berkata beberapa pengendali lain menghantar sedikit atau langsung tiada bekalan.

Anggaran bilangan perniagaan yang aktif berbeza-beza. Wakil LOAB menyebut enam pengimport; angka BERC yang dipetik di tempat lain menyatakan terdapat 10 hingga 12 syarikat pengimport, meskipun terdapat 32 hingga 33 lesen. Satu lagi persatuan pengedar menyebut 55 perniagaan berlesen, kira-kira 25 pengendali aktif dan hanya lima atau enam pengimport aktif. Angka-angka ini mungkin merujuk kepada aktiviti atau takrif yang berbeza dan tidak menetapkan satu jumlah sahih yang tunggal.

Green LPG menunjukkan bagaimana syarikat pembotolan boleh terjejas walaupun syarikat lain terus mengimport. Pengurus besarnya, Ahsan Habib Hero, berkata syarikat itu tidak mengimport gas selama dua tahun dan sebaliknya membeli daripada pengendali lain. Dengan permintaan sebanyak 2,000 tan, katanya, syarikat itu hanya menerima 150 tan pada September, bersamaan 7.5 peratus daripada keperluannya.

Pengedar Green LPG, Mozammel, berkata beliau menerima paling banyak 2,000 silinder pada September, berbanding jualan bulanan yang pernah mencecah 20,000. Abu Taher Quraishi, bendahari Persatuan Koperasi Perniagaan Gas LP, menyatakan satu lagi kekangan: pelanggan biasanya menukar silinder kosong dengan silinder jenama yang sama. Beralih kepada syarikat lain bermakna perlu membeli silinder baharu selain gas, menjadikan ketiadaan sesuatu jenama lebih membebankan daripada sekadar memilih produk lain.

Bayaran pendahuluan tidak menjamin penghantaran

Peruncit berkata kekurangan itu bukan sahaja mengurangkan stok, malah mengikat wang mereka. Noor Hossain Bappi, pemilik Bappi Enterprise di Swamibagh, menceritakan pembayaran yang dibuat sebelum penghantaran tanpa menerima silinder yang diperlukannya.

Silinder mahal untuk dibeli. Kami membayar pengedar syarikat terlebih dahulu. Walaupun begitu, mereka tidak memberikan silinder kepada kami,

Quraishi berkata syarikat meminta harga baharu bagi bekalan mulai awal Oktober, termasuk penghantaran berkaitan bayaran terdahulu. Presiden LOAB Mohammad Amirul Haque menafikan pengendali mengenakan harga melebihi kadar terkawal kepada pengedar dan berkata penghantaran disokong oleh transaksi bank.

Haque berkata pengendali wajar dihukum jika bukti menunjukkan mereka melakukan kesalahan:

Kami menjalankan semua transaksi melalui bank. Silinder dibekalkan kepada pengedar berdasarkan resit bank. Kerajaan harus mengambil tindakan terhadap mereka yang mengenakan harga lebih tinggi. Jika kami mengenakan harga lebih tinggi, kami akan menerima hukuman,

Dakwaan-dakwaan ini menjadikan rekod pembelian tumpuan utama pertikaian. Dakwaan peruncit bahawa mereka membayar lebih bukan bukti bahawa pengimport melanggar struktur harga, namun penafian pengendali juga tidak menjelaskan pesanan yang tidak dihantar. Resit bank, invois, tarikh penghantaran dan jumlah sebenar membolehkan pengawal selia menyemak setiap transaksi, bukannya menyalahkan keseluruhan lapisan perniagaan.

Pertikaian komisen dan Tk 100 yang belum terjelas

Surat peniaga bertarikh 6 Oktober menyatakan harga pengendali bagi silinder 12 kg antara Tk 1,740 hingga Tk 2,000. Harga borong yang ditetapkan BERC ialah Tk 1,742. Dengan komisen pengedar Tk 50, harga yang dijangka kepada peruncit ialah Tk 1,792, meninggalkan perbezaan Tk 45 sebelum had harga pengguna Tk 1,837.

Satu laporan lain menyebut elaun runcit sebanyak Tk 40. Angka itu tidak sepadan sepenuhnya dengan harga borong, komisen pengedar dan harga akhir yang dinyatakan, yang secara bersama menunjukkan jumlah Tk 45. Perbezaan ini perlu dijelaskan, bukannya dimasukkan secara senyap ke dalam pengiraan.

Pengedar menganggarkan perbelanjaan mereka sebanyak Tk 50 untuk pengangkutan ke gudang, Tk 35 untuk kerja memuat, memunggah dan menghantar kepada peruncit, serta Tk 25 untuk kakitangan, sewa, elektrik, lesen dan kos lain. Jumlah perbelanjaan ini ialah Tk 110. Jika ditambah keuntungan Tk 40 yang diminta, jumlahnya Tk 150, berbanding komisen Tk 50 yang menurut mereka tidak berubah selama lima tahun.

Oleh itu, kekurangan yang didakwa ialah Tk 100 bagi setiap silinder, termasuk keuntungan yang diminta. Angka itu sahaja tidak menjelaskan lebihan harga kepada pengguna sebanyak Tk 363 hingga Tk 863. Harga pengendali yang lebih tinggi, kos pengangkutan tambahan dan margin pada peringkat lain turut didakwa, tetapi semuanya perlu disahkan secara berasingan.

Permintaan semakan komisen dikemukakan kepada kementerian tenaga dan perdagangan, pihak berkuasa perlindungan pengguna serta pentadbir daerah. Peniaga membincangkan satu lagi program untuk mendesak tuntutan mereka, sementara sesetengah pihak berkata penggantungan jualan sedang dipertimbangkan. Tiada penggantungan yang disahkan atau kenaikan komisen yang diluluskan dilaporkan.

Pendengaran awam menjadi satu lagi punca pertikaian

Penasihat tenaga Persatuan Pengguna Bangladesh (CAB), M Shamsul Alam, mencabar keputusan Oktober atas alasan prosedur. Beliau merujuk arahan Mahkamah Tinggi pada 25 Ogos 2020 yang mewajibkan harga LPG ditentukan melalui pendengaran awam dan berkata pendengaran dihentikan selepas April 2021.

Pengerusi BERC Jalal Ahmed mempertikaikan dakwaan itu, dengan berkata pendengaran diadakan pada April dan Oktober 2021 dan mekanisme penetapan harga bulanan diwujudkan. Beliau berhujah bahawa pendengaran baharu tidak diperlukan bagi setiap pelarasan kepada harga antarabangsa, tambang, kadar pertukaran dan kos bahan api.

Pertikaian itu penting kerana pendengaran membolehkan wakil pengguna mempersoalkan kos yang dituntut. Alam mengimbas bahawa syarikat mengemukakan invois tambang sekitar $120 setan pada 2021, sementara CAB mengemukakan dokumen penghantaran ke Mongla yang menunjukkan $69. Angka lama itu tidak membuktikan kadar tambang semasa, tetapi menggambarkan mengapa semakan dokumen asal menjadi pertikaian.

Ahmed berkata semakan suruhanjaya memerlukan pendengaran:

Jika kami membuat keputusan untuk menyemak semula perkara ini, kami pasti akan mengadakan pendengaran awam,

Alam turut merujuk aduan pengedar pada 21 September bahawa pembekal mengenakan harga Tk 1,550 hingga Tk 1,720 berbanding harga ditetapkan Tk 1,475. CAB meminta siasatan di bawah Seksyen 11 undang-undang BERC. Tiada keputusan kehakiman baharu yang menyelesaikan pertikaian pendengaran itu atau tarikh pendengaran suruhanjaya dilaporkan.

Tekanan turut dirasai di luar dapur Dhaka

Pengguna di Faridpur melaporkan harga silinder antara Tk 2,000 hingga Tk 2,500, dengan kos lebih tinggi di pasaran terpencil di Nagarkanda, Saltha dan Madhukhali. Laporan yang menyebut lebihan harga di sana antara Tk 200 hingga Tk 500 tidak sepadan dengan keseluruhan julat harga yang dipetik: berbanding Tk 1,837, harga tersebut menunjukkan lebihan Tk 163 hingga Tk 663.

Di Chattogram, harga yang dilaporkan lebih rendah, iaitu Tk 1,950 hingga Tk 2,100, tetapi bekalan masih menjadi masalah. Seorang peruncit di Chandanaish berkata jualan merosot lebih 60 peratus. Laporan berasingan dari Dhaka menyebut perbezaan harga Tk 400 dalam jarak hanya satu kilometer, sekali gus menunjukkan keadaan setempat yang sangat berbeza bagi pembeli.

Restoran berdepan bil yang lebih besar kerana menggunakan silinder lebih besar dan membeli dengan kerap. Sebuah restoran di Mymensingh memerlukan kira-kira 20 silinder besar sebulan. Dengan lebihan harga yang didakwa sebanyak Tk 1,200 setiap satu, kos tambahan bulanan mencecah Tk 24,000.

Pengguna kenderaan turut berdepan gangguan. Persatuan Pemilik Pam Petrol Bangladesh menganggarkan 70 hingga 80 peratus daripada kira-kira 1,000 stesen autogas telah ditutup selama sebulan. Setiausaha Agung Persatuan Pemilik Stesen Pengisian LPG, Hasin Parvez, berkata sebuah stesen yang memerlukan 30 tan sebulan hanya menerima lima hingga enam tan, kira-kira 17 hingga 20 peratus daripada permintaan.

Laporan lain menyebut bekalan kembali ke beberapa stesen selepas pelarasan harga. Namun, itu tidak membuktikan pemulihan di seluruh negara. Wakil sektor autogas, Sirajul Mawla, menganggarkan permintaan bulanan sebanyak 20,000 tan dan berkata pemulihan operasi boleh mengambil masa sehingga tiga minggu, iaitu unjuran dan bukannya tarikh akhir yang dijamin.

Pemeriksaan, denda dan isu keselamatan

Direktorat Perlindungan Hak Pengguna Negara melaporkan 242 pemeriksaan LPG antara 2 September hingga 6 Oktober, dengan denda berjumlah Tk 1,125,000 dikenakan terhadap 478 perniagaan pengedaran dan runcit. Pengarah Atiya Sultana memberikan angka itu ketika tindakan penguatkuasaan diteruskan.

Pada 11 Oktober, 46 pasukan pemantau memeriksa pasar di Dhaka dan 31 daerah, mengenakan denda Tk 771,500 terhadap 87 perniagaan. Operasi itu turut meliputi LPG, minyak masak dan barangan lain, maka keseluruhan jumlah denda tidak wajar dianggap sebagai hukuman atas pelanggaran berkaitan silinder gas.

Pegawai memeriksa bekalan, harga, kemungkinan kekurangan yang disengajakan, senarai harga yang dipamerkan dan rekod pembelian. Zahed Ur Rahman, penasihat maklumat dan penyiaran perdana menteri, berkata pentadbir daerah akan menerima arahan untuk menguatkuasakan harga rasmi. Susmita Saha, Majistret Daerah Tambahan Faridpur, berkata pegawai pentadbiran tempatan dan majistret eksekutif sudah diarahkan memantau harga LPG.

Silinder turut dijual di kedai tambah nilai telefon bimbit, simen, perkakasan dan barangan runcit. Penjualan sedemikian tidak membuktikan bahawa setiap kedai beroperasi tanpa kebenaran, namun penjual LPG memerlukan lesen daripada agensi kerajaan termasuk Jabatan Bomba dan Pertahanan Awam kerana gas itu sangat mudah terbakar.

Di Ashulia, satu pemeriksaan membawa kepada denda Tk 200,000 berhubung dakwaan termasuk harga berlebihan, pemindahan gas daripada silinder besar ke silinder kecil dan memasukkan air ke dalam silinder. Pihak berkuasa perlindungan pengguna menasihatkan pembeli supaya menyimpan resit dan melaporkan caj berlebihan atau salah laku lain melalui talian hotline 16121.

Perkara yang masih belum terjawab

Persoalan utama yang belum terjawab ialah sama ada gas tidak tersedia pada peringkat import, ditahan antara pengimport dengan pembotol, atau sampai kepada pengedar pada harga yang menjejaskan struktur terkawal. Semakan rekod pengimport oleh BERC boleh membezakan penjelasan-penjelasan itu, tetapi tiada keputusan muktamad atau tarikh penerbitannya dilaporkan.

Sejarah harga yang lebih panjang turut mengandungi percanggahan. Dua laporan meletakkan harga silinder 12 kg pada Januari sebanyak Tk 1,306, menjadikan harga Oktober Tk 531, atau kira-kira 40.6 peratus lebih tinggi. Satu lagi laporan menyebut harga Januari Tk 1,253 dan meletakkan paras tertinggi Tk 1,940 pada April, bukannya Mei. Semua laporan bersetuju bahawa harga September ialah Tk 1,585 dan harga Oktober Tk 1,837, menjadikan kenaikan terkini perbandingan yang lebih kukuh.

Bekalan kerajaan terlalu kecil untuk menyediakan pilihan alternatif yang boleh didapati secara meluas. Laporan menyatakan bahagian sektor swasta sekitar 98 hingga 99 peratus, tetapi berbeza mengenai harga silinder 12.5 kg syarikat kerajaan, dengan angka sama ada Tk 777 atau Tk 825. Angka itu juga merujuk kepada saiz silinder yang berbeza daripada produk swasta 12 kg.

Bekas profesor Universiti Kejuruteraan dan Teknologi Bangladesh, Ijaz Hossain, menyarankan stok penimbal kerajaan atau dana penstabilan harga. Desakan supaya Bangladesh Petroleum Corporation mengimport bahagian LPG yang besar ialah cadangan, bukannya langkah yang telah diumumkan. Wakil LOAB turut meminta lebih ramai pengimport, pemansuhan kuota import dan pengurangan kelulusan pelesenan. Tiada satu pun langkah itu menjamin bekalan silinder pada harga rasmi dalam masa terdekat.

Perkara Utama

• Harga rasmi Oktober bagi silinder LPG swasta 12 kg ialah Tk 1,837, berkuat kuasa mulai pukul 6 petang pada 4 Oktober.
• Harga runcit yang dilaporkan mencecah Tk 2,700, kira-kira 47 peratus melebihi had harga itu.
• LOAB berkata import September berjumlah 156,000 tan; satu lagi laporan meletakkannya hampir 120,000 tan.
• BERC meminta rekod import dan jualan daripada 12 pengimport; tiada dapatan muktamad dilaporkan.
• Pengedar meminta semakan komisen, sementara BERC berkata perubahan memerlukan pendengaran awam.
• Isi rumah, restoran dan stesen autogas terus melaporkan penghantaran yang tidak menentu.
• Pengguna boleh melaporkan caj berlebihan dan salah laku lain melalui talian hotline 16121.