Sri Lanka Hanya Membelanjakan 8% Dana Pembinaan Semula Siklon Ditwah ketika Belanjawan Mencatat Lebihan

Rs. 460 bilion masih belum dibelanjakan ketika pembinaan semula perlahan

Sehingga pertengahan 2026, Sri Lanka hanya membelanjakan kira-kira Rs. 40 bilion daripada peruntukan Rs. 500 bilion untuk pembinaan semula selepas Siklon Ditwah, dengan hampir Rs. 460 bilion masih belum digunakan. Pelepasan dana yang perlahan membantu menghasilkan lebihan belanjawan yang jarang berlaku, sedangkan masyarakat terjejas masih menunggu usaha pembinaan semula.

Kemas kini Oktober 2026 Bank Dunia, Kemas Kini Pembangunan Sri Lanka, bertajuk Daripada Pemulihan kepada Transformasi, meletakkan kelewatan pembinaan semula dalam konteks kegagalan lebih luas untuk menukar peruntukan belanjawan menjadi perbelanjaan. Hanya 16.7 peratus daripada belanjawan modal tahunan telah digunakan menjelang Jun, manakala kurang separuh daripada pakej bantuan berasingan bernilai Rs. 100 bilion yang dikaitkan dengan perang di Timur Tengah telah dibayar.

Bank itu mengaitkan kekurangan tersebut dengan kelemahan dalam pemilihan projek, perolehan dan keupayaan pelaksanaan, bukannya kekurangan pembiayaan. Perbezaan itu penting: kelulusan dana tidak menjamin projek sudah sedia, kontrak boleh diberikan atau kerja dapat diteruskan.

Pada masa yang sama, hasil meningkat 27.2 peratus berbanding tahun sebelumnya, jauh mengatasi kenaikan perbelanjaan sebanyak 7.9 peratus. Kerajaan mencatat lebihan belanjawan Rs. 9.5 bilion pada separuh pertama 2026, berbanding defisit Rs. 406 bilion dalam tempoh sama pada 2025.

Angka itu menunjukkan dua sisi berbeza pemulihan Sri Lanka. Kutipan cukai dan kedudukan fiskal bertambah kukuh, tetapi institusi yang bertanggungjawab melaksanakan pembinaan semula dan pelaburan awam sukar mengimbangi kemajuan tersebut. Oleh itu, kedudukan Perbendaharaan yang lebih baik tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa usaha pemulihan telah sampai kepada rumah, perniagaan dan prasarana yang rosak.

Kerosakan di sebalik belanjawan pembinaan semula

Siklon Ditwah melanda antara penghujung November hingga awal Disember 2025, membawa hujan lebat, banjir dan tanah runtuh di kesemua 25 daerah. Kawasan tengah dan tengah selatan, termasuk Kandy, Badulla, Nuwara Eliya, Kurunegala dan Matale, mengalami kerosakan teruk serta kesukaran untuk sampai kepada masyarakat terjejas.

Dalam analisis dasar pembinaan semula bertarikh 9 Januari 2026, ODI memetik angka Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu yang menunjukkan hampir 10 peratus penduduk terjejas dan lebih 91,000 rumah rosak atau musnah. Laporan itu menyatakan lebih 600 orang maut atau hilang pada ketika itu.

Penilaian Anggaran Pantas Kerosakan Pasca Bencana Global Bank Dunia menganggarkan kerosakan berjumlah US$4.1 bilion, kira-kira 4 peratus daripada keluaran dalam negara kasar Sri Lanka pada 2024. Prasarana merangkumi 42 peratus kerosakan, bangunan kediaman 24 peratus, pertanian 20 peratus dan bangunan lain 14 peratus.

Peratusan itu menunjukkan sebab bayaran pampasan sahaja tidak dapat menggambarkan usaha pembinaan semula. Jalan raya, landasan kereta api, sistem tenaga dan aset pertanian juga perlu dibaiki. Setiap kategori melibatkan agensi, penyediaan projek dan aturan kontrak yang berbeza.

Tekanan itu sudah mula ketara semasa kejutan akibat siklon dan perang yang dihuraikan pada April 2026. Ketika itu, bencana tersebut berlaku serentak dengan kenaikan kos bahan api dan kesan berterusan krisis ekonomi Sri Lanka pada 2022. Angka perbelanjaan Oktober menunjukkan cabaran seterusnya turut melibatkan usaha menyalurkan dana yang diperuntukkan menjadi bantuan dan kerja yang disiapkan.

Pampasan isi rumah menggunakan ukuran berbeza

Angka pampasan berasingan menunjukkan perbelanjaan yang lebih tinggi, tetapi meliputi peruntukan yang lebih kecil skopnya. Prageeth Danansuriya, Penolong Setiausaha Kanan Pusat Perkhidmatan Bantuan Bencana Negara, berkata Rs. 150 bilion telah diperuntukkan melalui belanjawan untuk membayar pampasan bagi kerosakan rumah, premis perniagaan dan bangunan lain.

Danansuriya berkata Rs. 39 bilion telah dibelanjakan, iaitu kira-kira 25 peratus daripada peruntukan itu. Berdasarkan jumlah yang dinyatakan, Rs. 39 bilion bersamaan 26 peratus daripada Rs. 150 bilion, selaras dengan anggaran tersebut.

Angka ini tidak boleh dibandingkan secara langsung dengan dapatan Bank Dunia bahawa kira-kira 8 peratus daripada peruntukan pembinaan semula Rs. 500 bilion telah dibelanjakan menjelang Jun. Angka pampasan itu merujuk kepada kategori khusus, dan tarikh akhir pelaporannya tidak dinyatakan. Ia tidak boleh dianggap sebagai kadar perbelanjaan terkini bagi keseluruhan program pembinaan semula.

Kedua-dua angka itu tidak menunjukkan jumlah rumah yang telah dibaiki atau dibina semula. Dana yang dibayar, pampasan yang diterima dan kerja pembinaan yang disiapkan ialah ukuran berbeza. Laporan yang diterbitkan tidak menyediakan pecahan seragam untuk menjejaki ketiga-tiganya.

Perbelanjaan kekal di bawah 30 peratus hingga September

Kelewatan itu berterusan selepas separuh pertama tahun ini. Angka yang dikaitkan dengan dua sumber kerajaan menunjukkan perbelanjaan modal sekitar Rs. 385 bilion hingga September, daripada peruntukan 2026 sebanyak Rs. 1,380 bilion. Ini bersamaan kira-kira 27.9 peratus daripada belanjawan tahunan selepas sembilan bulan.

Berdasarkan angka itu, kira-kira Rs. 995 bilion masih perlu dibelanjakan dalam tiga bulan terakhir jika kerajaan mahu menggunakan keseluruhan peruntukan. Ini memerlukan perbelanjaan purata bulanan sekitar Rs. 332 bilion, berbanding kira-kira Rs. 43 bilion sebulan dalam sembilan bulan pertama.

Perbandingan itu menggambarkan skala pecutan yang diperlukan, bukannya membuktikan bahawa perbelanjaan sepatutnya sama setiap bulan. Pembayaran boleh tertumpu pada penghujung tahun apabila kontrak berjalan dan invois perlu dijelaskan. Namun begitu, penggunaan keseluruhan peruntukan memerlukan perubahan ketara daripada kadar yang dicatatkan hingga September.

Dua sumber kerajaan itu berkata pentadbiran menjangkakan keseluruhan peruntukan modal akan digunakan sebelum penghujung 2026. Jurucakap Kabinet merangkap Menteri Media Nalinda Jayatissa berkata pada 6 Oktober bahawa 70 peratus perbelanjaan dimuktamadkan pada November, sambil menyatakan kerajaan tidak dapat memberikan jumlah terkini pada hari itu.

Tarikh utama dalam rekod perbelanjaan dan pemulihan ialah:

• Penghujung November hingga awal Disember 2025: Siklon Ditwah menyebabkan banjir, tanah runtuh dan kerosakan meluas.
• Penghujung Disember 2025: Komitmen bantuan asing kecemasan berjumlah kira-kira US$818 juta.
• Jun 2026: Kira-kira 8 peratus dana pembinaan semula dan 16.7 peratus belanjawan modal tahunan telah dibelanjakan.
• September 2026: Perbelanjaan modal dilaporkan mencecah kira-kira Rs. 385 bilion, atau 27.9 peratus daripada peruntukan tahunan.
• November dan Disember 2026: Kerajaan menjangkakan perbelanjaan akan meningkat dan keseluruhan peruntukan modal digunakan menjelang akhir tahun.

Cukai yang lebih tinggi membantu menghasilkan lebihan

Peningkatan hasil adalah ketara. Kutipan cukai naik 25.9 peratus pada separuh pertama 2026, terutamanya didorong Cukai Nilai Tambah, atau VAT, serta duti ke atas import kenderaan selepas sekatan import ditarik balik. VAT ialah cukai yang dikutip daripada jualan barangan dan perkhidmatan, manakala duti import dikenakan ke atas barangan yang dibawa masuk ke negara ini.

Lebihan primer mencecah Rs. 1,233.1 bilion, kira-kira Rs. 360 bilion lebih tinggi berbanding tahun sebelumnya. Baki primer tidak termasuk bayaran faedah, menjadikannya ukuran berguna untuk menunjukkan sama ada hasil mencukupi bagi menampung perbelanjaan kerajaan yang lain. Lebihan belanjawan yang jauh lebih kecil, iaitu Rs. 9.5 bilion, merangkumi kos faedah.

Perbezaan antara kedua-dua baki itu menunjukkan betapa besarnya beban khidmat hutang terhadap kewangan awam. Ia juga menjelaskan bagaimana lebihan primer yang besar boleh wujud serentak dengan lebihan yang kecil selepas faedah dikira.

Undang-undang cukai yang diperakui pada Jun menaikkan cukai keuntungan modal, memperkenalkan VAT ke atas penyedia perkhidmatan digital asing dan meningkatkan VAT bagi perkhidmatan kewangan. Kerajaan juga sedang merintis sistem invois elektronik kebangsaan. Laporan kewangan tidak memperincikan sumbangan setiap langkah pada Jun terhadap hasil sepanjang separuh pertama tahun ini.

Had undang-undang mengehadkan penggunaan ruang fiskal

Kos faedah yang lebih rendah tidak memberikan kerajaan ruang tanpa batas untuk meningkatkan perbelanjaan. Akta Pengurusan Kewangan Awam mengehadkan perbelanjaan primer, iaitu perbelanjaan tidak termasuk faedah, kepada 13 peratus daripada KDNK.

Bayaran faedah menyerap kira-kira 46 peratus daripada hasil kerajaan pada 2025, turun daripada hampir 80 peratus pada kemuncak krisis antara 2022 dengan 2023. Bank Dunia mengunjurkan bahagian itu akan turun kepada kira-kira 34 peratus menjelang 2028, iaitu pengurangan 12 mata peratusan lagi berbanding 2025.

Bank itu berhujah bahawa had perbelanjaan menjadikan keberkesanan setiap rupee lebih penting. Dalam kemas kini pembangunan itu, Bank menyatakan:

Siling perbelanjaan ini meningkatkan kepentingan memperbaiki mutu perbelanjaan, bukannya sekadar meningkatkan paras perbelanjaan,

Had undang-undang dan kekurangan pelaksanaan ialah dua kekangan berasingan. Had itu menentukan jumlah maksimum perbelanjaan primer yang dibenarkan. Kelemahan dalam penyediaan, perolehan dan pelaksanaan boleh menghalang kerajaan daripada menggunakan walaupun dana yang sudah diperuntukkan.

Bank Dunia menjangkakan lebihan primer sekurang-kurangnya 3.5 peratus daripada KDNK dalam jangka sederhana. Angka itu sekurang-kurangnya 0.9 mata peratusan lebih tinggi daripada sasaran kerajaan sebanyak 2.6 peratus mulai 2027 dalam Pernyataan Strategi Fiskalnya. Bank itu juga menyatakan bahawa sebahagian ruang fiskal boleh digunakan untuk mengurangkan sifat regresif dalam campuran cukai, iaitu beban cukai yang secara relatifnya lebih berat ditanggung golongan berpendapatan rendah.

Cadangan pembaikan tertumpu pada pelaksanaan projek

Bank Dunia menggesa proses penapisan, penilaian risiko, penentuan keutamaan dan penilaian projek yang lebih sistematik untuk mengurangkan kelewatan serta lebihan kos. Dari segi praktikal, ini bermakna menilai sama ada sesuatu projek perlu, boleh dilaksanakan, mampu dibiayai dan sedia dimulakan sebelum dana diperuntukkan.

Cadangan ini menghubungkan angka perbelanjaan yang rendah dengan hasrat kerajaan untuk mencapai pertumbuhan. Peruntukan memberi sedikit manfaat segera jika projek tidak mempunyai reka bentuk yang praktikal, tanggungjawab yang jelas atau keupayaan mengurus kontrak. Mempercepat pembayaran tanpa menangani kelemahan itu tidak semestinya menghasilkan prasarana yang lebih baik.

Ganeshan Wignaraja, penulis analisis ODI pada Januari, mencadangkan strategi pembinaan semula dengan kos yang terperinci untuk Dana Rebuild Sri Lanka, disediakan bersama Bank Dunia dan Bank Pembangunan Asia. Cadangannya termasuk sistem amaran awal yang lebih kukuh, prasarana yang mampu menghadapi bencana, insurans dan keupayaan institusi yang lebih baik.

Wignaraja turut mencadangkan penubuhan agensi atau kementerian khusus pengurusan bencana dan perbincangan dengan Tabung Kewangan Antarabangsa mengenai pelarasan sederhana terhadap sasaran fiskal. Ini ialah cadangan dasar, bukannya keputusan yang disahkan dalam laporan Oktober. Ujian terdekat tetap sama: sama ada kerajaan dapat menyediakan dan melaksanakan projek yang sudah dibiayai.

Komitmen asing tidak sama dengan pembinaan semula yang sudah dilaksanakan

Penilaian ODI pada Januari menyenaraikan komitmen bantuan kecemasan kira-kira US$818 juta pada penghujung Disember 2025, bersamaan sekitar 20 peratus daripada anggaran kerosakan Bank Dunia sebanyak US$4.1 bilion. Perbandingan itu menunjukkan skala kerosakan berbanding sokongan yang diumumkan, bukannya jumlah yang telah diterima atau dibelanjakan.

Bantuan pelbagai hala yang disenaraikan termasuk US$206 juta yang diluluskan IMF menerusi Instrumen Pembiayaan Pantas, US$120 juta yang dikomitmenkan Bank Dunia melalui pengalihan dana daripada projek sedia ada, dan US$43 juta daripada Bank Pembangunan Asia untuk pembiayaan perdagangan serta bantuan bencana.

Komitmen dua hala termasuk US$450 juta daripada India, US$2.5 juta daripada Jepun, US$2 juta daripada Amerika Syarikat dan US$143,000 daripada China. Bentuk bantuan ini mempunyai tujuan berbeza dan tidak semuanya boleh dianggap sebagai bayaran langsung untuk pembinaan.

Menurut analisis Januari itu, IMF menangguhkan semakan kelima programnya bagi membolehkan penilaian kerosakan siklon. Laporan ini tidak menyatakan tarikh semakan seterusnya. Ia juga tidak memberikan angka terkumpul bagi Oktober tentang jumlah bantuan asing yang telah disalurkan.

Komitmen asing dan peruntukan pembinaan semula domestik Rs. 500 bilion juga menggunakan mata wang berbeza dan meliputi kategori berlainan. Tanpa asas perakaunan yang seragam, kedua-duanya tidak wajar dijumlahkan seolah-olah membentuk satu kumpulan dana bagi perbelanjaan pembinaan semula yang telah dilaksanakan.

Pemulihan ekonomi belum menghapuskan kesusahan isi rumah

Bank Dunia melaporkan bahawa KDNK benar kembali ke paras sebelum krisis 2022, dengan ekonomi berkembang 4.7 peratus pada separuh pertama 2026 selepas 12 suku berturut-turut mencatat pertumbuhan. Bank itu mengunjurkan pertumbuhan 4.4 peratus bagi 2026 dan 4.2 peratus bagi 2027.

Manfaat itu tidak dikongsi secara sama rata. Bank menganggarkan kadar kemiskinan pada 16.9 peratus pada 2025, masih lebih tinggi daripada paras sebelum krisis, dan menyatakan petunjuk pasaran buruh masih ketinggalan. Inflasi yang kembali meningkat turut menghakis sebahagian peningkatan kebajikan isi rumah.

Analisis ODI pada Januari menggunakan anggaran kemiskinan berdasarkan pendapatan sekitar 22 peratus. Angka itu berbeza daripada anggaran Bank Dunia yang lebih terkini, iaitu 16.9 peratus. Laporan yang ada tidak menjelaskan sama ada perbezaan tersebut berpunca daripada data yang disemak semula, ambang kemiskinan yang berlainan atau kaedah lain. Oleh itu, angka tersebut tidak wajar dikemukakan sebagai penurunan kemiskinan yang telah diukur.

Kemas kini pembangunan itu mengenal pasti agribisnes sebagai salah satu laluan yang berpotensi untuk meningkatkan pertumbuhan dan pekerjaan. Pertanian primer menyumbang 8 peratus daripada KDNK, tetapi sistem makanan tani yang lebih luas menyumbang kira-kira satu per enam daripada pengeluaran, lebih 40 peratus pekerjaan dan hampir satu pertiga eksport barangan.

Jangkauan ekonomi itu menjadikan kerosakan siklon terhadap pertanian dan prasarana relevan jauh melangkaui sektor ladang. Bank mengenal pasti jurang prasarana, akses terhad kepada tanah dan pembiayaan, insentif pelaburan yang lemah serta pemprosesan produk pertanian yang terhad sebagai kekangan. Pembinaan semula tepat pada masanya boleh menangani sebahagian masalah itu, tetapi angka perbelanjaan setakat ini belum menunjukkan sama ada kerja pembaikan sedang dilaksanakan.

Perkara yang Perlu Diketahui

• Hanya kira-kira 8 peratus daripada peruntukan pembinaan semula Siklon Ditwah sebanyak Rs. 500 bilion telah disalurkan menjelang Jun 2026.
• Hampir Rs. 460 bilion masih belum dibelanjakan, dengan Bank Dunia menyalahkan kelemahan pelaksanaan dan bukannya kekurangan pembiayaan.
• Perbelanjaan modal dilaporkan mencecah Rs. 385 bilion hingga September, kira-kira 27.9 peratus daripada peruntukan tahunan.
• Peningkatan hasil dan perbelanjaan yang perlahan membantu menghasilkan lebihan belanjawan Rs. 9.5 bilion pada separuh pertama tahun ini.
• Angka pampasan berasingan sebanyak Rs. 39 bilion meliputi peruntukan yang lebih kecil skopnya dan tidak menunjukkan kadar kemajuan keseluruhan program pembinaan semula.
• Akta Pengurusan Kewangan Awam mengehadkan perbelanjaan primer kepada 13 peratus daripada KDNK.
• Kerajaan menjangkakan perbelanjaan akan meningkat sebelum akhir tahun, tetapi jumlah akhir perbelanjaan dan pembinaan semula yang siap masih belum dapat dipastikan.