Demokrat Tuntut Penjelasan Mengenai UPOV 1991 Ketika Thailand Bahas Hak Petani terhadap Benih

Hak benih menjadi ujian bagi rundingan perdagangan Thailand

Parti Demokrat Thailand menuntut perlindungan untuk petani sebelum kerajaan menerima komitmen mengenai perlindungan varieti tumbuhan dalam rundingan perdagangan dengan Kesatuan Eropah. Pertikaian itu berkisar pada UPOV 1991, sebuah konvensyen antarabangsa yang melindungi hak pembiak baka tumbuhan, serta persoalan sama ada perubahan kepada undang-undang Thailand akan mengehadkan keupayaan petani menyimpan benih, meningkatkan kos pengeluaran atau melemahkan perlindungan terhadap sumber genetik tempatan.

Weer Sriwarathanabul, timbalan jurucakap parti itu, menuntut jawapan mengenai empat perkara: penyelesaian pertikaian yang adil, hak menyimpan benih untuk musim penanaman seterusnya, sokongan kepada penyelidik Thailand berserta perkongsian manfaat, serta kajian impak yang telus dengan perundingan awam yang meluas. Beliau memberi amaran tentang ketidakseimbangan sumber antara pelabur besar dengan petani kecil apabila timbul tuntutan pemilikan atau pertikaian undang-undang.

Majlis Petani Kebangsaan turut membuka perundingan awam. Dalam jemputannya kepada petani, majlis itu berkata penyertaan dalam UPOV 1991 mungkin mengehadkan penyimpanan atau pertukaran sesetengah benih, namun berpotensi menggalakkan pembangunan varieti tumbuhan baharu dan membuka peluang perdagangan. Maklum balas akan digunakan untuk merangka saranan kepada kerajaan, dan tinjauan itu mengambil masa kurang daripada lima minit.

Persoalan segera bukanlah sama ada petani sudah kehilangan hak ini. Akta Perlindungan Varieti Tumbuhan Thailand 1999 masih berkuat kuasa, dan pegawai pertanian berkata kajian semula masih berjalan. Isu yang belum diputuskan ialah perkara yang mungkin dijanjikan kerajaan dalam perjanjian perdagangan, kesan janji itu terhadap undang-undang domestik, dan perlindungan yang akan kekal sekiranya berlaku perubahan. Laporan mengenai rundingan itu berbeza-beza, menjadikan penjelasan tepat tentang kewajipan yang dicadangkan amat penting.

Perkara yang mahu dilindungi oleh Demokrat

Tuntutan Weer menghubungkan hak undang-undang dengan kos praktikal pertanian. Menyimpan sebahagian hasil tuaian untuk ditanam boleh mengurangkan keperluan membeli benih baharu. Jika amalan itu tertakluk pada pengecualian yang lebih sempit, bayaran atau pertikaian tentang kebenaran, petani mungkin menanggung kos yang berbeza mengikut tanaman dan perlindungan yang berkaitan dengan varietinya.

Tuntutan pertamanya ialah proses penyelesaian pertikaian yang tidak merugikan petani kecil. Hak rasmi untuk mencabar tuntutan pemilikan mungkin tidak banyak membantu jika petani tidak mampu mendapatkan nasihat guaman atau meneruskan kes yang panjang terhadap perniagaan jauh lebih besar. Beliau mahu ketidakseimbangan itu ditangani sebelum Thailand menerima komitmen baharu.

Tuntutan kedua ialah perlindungan bagi menyimpan dan menanam semula benih pada musim berikutnya tanpa kenaikan kos yang mendadak. Tuntutan ketiga menggabungkan sokongan kepada penyelidik Thailand dengan aturan yang menyalurkan kembali manfaat daripada penggunaan sumber genetik tempatan dan varieti asli. Tuntutan keempat meminta kajian impak diterbitkan dan perundingan melangkaui pegawai serta kepentingan komersial.

Weer turut memberi amaran bahawa dasar benih bukan sekadar soal pendapatan ladang, malah berkait dengan kos sara hidup. Ini kebimbangan tentang kemungkinan kesan, bukannya bukti bahawa harga pengguna telah meningkat akibat UPOV 1991. Tuntutan utamanya ialah kerajaan menjelaskan risiko dan perlindungan sebelum membuat komitmen yang mengikat.

Pegawai menyifatkannya sebagai kajian semula, sementara laporan rundingan berbeza

Pada 11 Oktober, timbalan setiausaha tetap dan jurucakap Kementerian Pertanian dan Koperasi, Krit Uttamawethin, berkata Jabatan Pertanian telah diarahkan mengkaji kelebihan, kekurangan dan kemungkinan kesan terhadap ekonomi serta kehidupan petani. Beliau juga berkata setakat itu belum ada pertimbangan atau rundingan dengan mana-mana pihak mengenai perkara tersebut.

Kenyataan itu berbeza dengan laporan yang menyebut UPOV 1991 sebagai isu yang telah dibangkitkan dalam rundingan Thailand-EU. Profesor Madya Jessada Denduangboripant, ahli biologi di Universiti Chulalongkorn, berkata Kementerian Perdagangan dan pasukan rundingan mengesahkan perkara itu telah dibincangkan tetapi belum ada kesimpulan. Perundingan Majlis Petani Kebangsaan turut mengenal pasti penyertaan dalam konvensyen itu sebagai isu dalam rundingan perdagangan.

Huraian tersebut mungkin merujuk kepada peringkat yang berlainan atau tugas agensi yang berbeza, tetapi tidak menunjukkan status rundingan yang sama. Perbincangan tentang klausa perdagangan yang dicadangkan, penilaian dalaman kementerian dan keputusan rasmi untuk menyertai konvensyen ialah langkah yang berasingan. Kerajaan belum menjelaskan perbezaan itu dalam kenyataan yang dihuraikan di sini.

Menteri Pertanian, Suriya Juangroongruangkit, telah mengarahkan pegawai mendengar pandangan petani secara meluas, menurut Krit. Timbalan ketua pengarah dan jurucakap Jabatan Pertanian, Sasinya Pantan, berkata pertimbangan perlu melalui jabatan, kementerian, Kabinet dan Parlimen, dengan perundingan awam sebelum usul dikemukakan kepada Kabinet.

Mengapa hak menyimpan benih bergantung pada pengecualian undang-undang

UPOV 1991 menyediakan rangka kerja antarabangsa untuk melindungi varieti tumbuhan baharu. Tujuan ekonominya adalah memberi ganjaran kepada pelaburan dalam pembiakbakaan dengan memberikan pembiak baka kawalan terhadap penggunaan tertentu bagi varieti yang dilindungi. Hak tersebut boleh menyokong penyelidikan, tetapi skop pengecualian juga penting bagi petani yang membiak benih sendiri dan bukannya membelinya setiap musim.

Perbahasan ini membezakan dua peruntukan yang kadangkala dianggap sama. Artikel 15(1) menetapkan pengecualian wajib, termasuk perbuatan persendirian yang bukan untuk tujuan komersial, kegiatan eksperimen dan kegiatan pembiakbakaan tertentu. Artikel 15(2) membolehkan negara menerima pakai pengecualian pilihan yang membenarkan petani, dalam had munasabah dan sambil melindungi kepentingan sah pembiak baka, menggunakan bahan hasil tuaian untuk pembiakan di ladang mereka sendiri.

Pengecualian untuk menanam semula di ladang sendiri ialah pilihan, bukannya hak automatik tanpa sekatan. Perumusannya dan pelaksanaan dalam undang-undang domestik amat penting. Peraturan yang membenarkan petani menanam semula varieti dilindungi di ladang yang sama tidak semestinya membenarkan mereka bertukar benih dengan jiran atau menjualnya untuk tujuan pembiakan.

Jessada berhujah bahawa UPOV 1991 bukan larangan menyeluruh terhadap penyimpanan benih dan pengecualian domestik boleh melindungi petani kecil. Pengkritik pula menumpukan pada kemungkinan pengecualian itu menjadi terlalu sempit. Kedua-dua pandangan bersetuju pada satu perkara: undang-undang sebenar mesti menetapkan penggunaan yang dibenarkan. Perbezaan mereka ialah sama ada ruang yang diberikan oleh konvensyen itu mencukupi.

Kementerian Pertanian menyifatkan undang-undang Thailand sedia ada sebagai usaha mengimbangi perlindungan pembiak baka dengan varieti asli dan komuniti, perkongsian manfaat serta keupayaan petani menyimpan benih untuk ditanam di tanah sendiri. Oleh itu, perbandingan yang berkaitan ialah antara perlindungan semasa dengan pengganti khusus yang dicadangkan, bukannya antara penggunaan benih tanpa sekatan dengan larangan menyeluruh.

Varieti tradisional dan perkongsian manfaat ialah dua isu berbeza

Weer memberi amaran bahawa pelabur besar mungkin menuntut hak berkaitan varieti tradisional dan mengenakan bayaran kepada petani untuk menggunakannya. Jessada menolak dakwaan bahawa syarikat boleh begitu sahaja mengambil pemilikan setiap varieti tempatan yang sedia ada. Beliau merujuk kepada syarat perlindungan: kebaharuan, kelainan, keseragaman dan kestabilan.

Istilah ini mempunyai makna khusus dari segi undang-undang. Kelainan merujuk kepada sama ada sesuatu varieti dapat dibezakan daripada varieti lain; keseragaman dan kestabilan pula merujuk kepada ketekalan ciri-cirinya yang berkaitan. Kebaharuan di bawah peraturan perlindungan varieti tumbuhan berkaitan dengan eksploitasi komersial terdahulu mengikut syarat yang ditetapkan. Ia tidak sepatutnya difahami sekadar sebagai dakwaan bahawa tumbuhan itu belum pernah wujud sebelum ini.

Kebimbangan yang lebih luas ialah apa yang berlaku apabila bahan genetik tempatan menyumbang kepada pembangunan varieti baharu. Undang-undang Thailand 1999 merangkumi mekanisme perkongsian manfaat yang berkaitan dengan penggunaan sumber tumbuhan asli atau liar tertentu. Perkongsian manfaat bermaksud menyalurkan kembali bahagian nilai yang dipersetujui daripada sumber tersebut kepada dana atau komuniti yang berkenaan.

UPOV 1991 tidak mewajibkan sistem perkongsian manfaat sedemikian. Ketiadaan syarat itu sahaja tidak membuktikan bahawa semua perlindungan Thailand mesti dihapuskan. Namun, hubungan antara kewajipan perdagangan, peraturan pendaftaran dan perlindungan sedia ada menjadikannya isu utama untuk dikaji dari segi undang-undang.

Pengkritik turut membangkitkan Artikel 14(5), yang menangani varieti terbitan pada asasnya. Secara umum, varieti ini kebanyakannya berasal daripada varieti lain tetapi mengekalkan ciri-ciri pentingnya. Peruntukan tersebut boleh meluaskan kawalan pembiak baka asal kepada varieti terbitan tertentu. Ia bukan tuntutan pemilikan menyeluruh terhadap semua tanaman, makanan atau resipi tradisional.

Janji pelaburan berdepan pasaran benih yang tertumpu

Penyokong berhujah bahawa hak pembiak baka yang lebih kukuh boleh menarik pelaburan, menggalakkan varieti baharu dan memberikan perlindungan lebih baik kepada penyelidik serta petani-pembiak baka Thailand untuk hasil kerja mereka. Jessada menyebut peluang melibatkan tanaman yang penting dari segi ekonomi, termasuk beras, durian, kelapa aromatik dan orkid. Ini ialah manfaat yang mungkin diperoleh, bukannya keuntungan yang telah diukur daripada keputusan yang sudah dibuat Thailand.

Majlis Petani Kebangsaan mengakui keseimbangan yang sama dalam perundingannya: kemungkinan sekatan terhadap sesetengah amalan benih, di samping kemungkinan manfaat dalam pembiakbakaan dan perdagangan. Cabarannya ialah menentukan siapa yang akan menerima manfaat itu, petani mana yang akan menanggung kos baharu dan sama ada institusi penyelidikan awam dapat turut serta dengan berkesan.

Angka yang disebut dalam perbahasan menunjukkan bahagian pasaran gabungan empat syarikat benih jagung terbesar ialah 69%, manakala bahagian dua syarikat benih sayur terbesar ialah 58%. Berdasarkan angka itu, perniagaan lain menguasai masing-masing 31% dan 42%. Pasaran tanaman ini berbeza, maka peratusan tersebut tidak sepatutnya digabungkan menjadi satu anggaran nasional.

Satu lagi angka yang disebut ialah 203 hak varieti tumbuhan yang dimiliki secara kolektif oleh tiga syarikat terbesar di Thailand. Ini ialah bilangan hak, bukannya peratusan semua hak atau jualan benih. Tanpa jumlah keseluruhan, angka itu tidak dapat menentukan bahagian syarikat berkenaan dalam perlindungan berdaftar.

Angka-angka ini membantu menjelaskan mengapa pengkritik mempersoalkan sama ada persaingan sahaja dapat mengawal harga. Namun, angka itu tidak menunjukkan berapa banyak harga benih akan berubah di bawah undang-undang baharu. Dakwaan bahawa harga boleh meningkat beberapa kali ganda kekal sebagai ramalan, bukannya kesan yang telah didokumenkan daripada perjanjian yang dicadangkan.

Penelitian terdahulu dan perkembangan pada Oktober

Pengarah BioThai, Prokchol Ousap, berhujah bahawa bantahan itu berasaskan penyelidikan bertahun-tahun dan bukan reaksi mendadak di media sosial. Beliau merujuk kajian jawatankuasa Dewan Perwakilan pada 2020 mengenai Perjanjian Komprehensif dan Progresif bagi Perkongsian Trans-Pasifik yang dicadangkan, yang mendapatkan pandangan lebih 400 pegawai, ahli akademik dan pihak berkepentingan. Kajian terdahulu itu meneliti risiko berkaitan UPOV 1991, walaupun ia melibatkan perjanjian perdagangan yang berbeza.

Perbahasan semasa turut merujuk laporan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu bernombor A/HRC/63/26 dan komunikasi bertarikh 21 September 2026 daripada empat mandat pelapor khas PBB, bernombor OL OTH 81/2026. Komunikasi itu dilaporkan menggesa EU menarik balik Artikel X.51 yang dicadangkan berhubung UPOV 1991. Ini ialah huraian yang dilaporkan mengenai dokumen PBB tersebut, bukannya dapatan yang disahkan secara bebas di sini berdasarkan dokumen itu sendiri.

• 2020: Jawatankuasa Parlimen Thailand meneliti CPTPP, termasuk kebimbangan mengenai perlindungan varieti tumbuhan, selepas mendapatkan pandangan lebih 400 peserta.
• 21 September 2026: Komunikasi yang dikaitkan dengan empat mandat pelapor khas PBB mencabar peruntukan UPOV 1991 yang dicadangkan dalam rundingan Thailand-EU.
• 2 Oktober 2026: Kumpulan masyarakat sivil menyerahkan petisyen kepada Delegasi EU, meminta syarat UPOV 1991 digugurkan.
• 6 Oktober 2026: Pusingan rundingan kesepuluh di Phuket dilaporkan berakhir dengan persetujuan terhadap 15 daripada 24 bab.
• 11 Oktober: Pegawai pertanian menyifatkan penilaian masih berjalan dan berjanji mengadakan perundingan sebelum langkah kelulusan kerajaan seterusnya.

Laporan pusingan di Phuket menyatakan bab harta intelek masih belum dipersetujui. Persetujuan terhadap 15 daripada 24 bab bermakna sembilan bab masih belum selesai, namun jumlah itu tidak mengukur tahap kesukaran isu yang masih berbaki. Kenyataan 11 Oktober tidak menyatakan tahunnya, tidak seperti laporan rundingan yang bertarikh.

Keputusan yang masih perlu dibuat Thailand

Perbezaan utama ialah sama ada cadangan EU akan mewajibkan keanggotaan rasmi dalam UPOV 1991 atau meminta undang-undang Thailand memenuhi piawaiannya tanpa menyertai konvensyen itu. Jessada menegaskan bahawa kedua-duanya ialah kewajipan yang berbeza. Pengkritik berhujah bahawa penyelarasan tetap boleh memaksa perubahan besar terhadap perlindungan domestik walaupun Thailand tidak menyertainya secara rasmi.

Oleh itu, penyertaan dan penyelarasan perlu dinilai secara berasingan. Artikel 35(1) melarang reservasi kepada konvensyen tersebut, bermakna negara yang menyertainya tidak boleh sekadar mengecualikan peruntukan yang tidak disukainya. Merundingkan peruntukan yang berbeza dalam perjanjian perdagangan ialah proses lain. Tiada satu pun perbincangan itu membuktikan bahawa Thailand telah menerima klausa yang dicadangkan.

Bab harta intelek yang masih belum selesai itu dilaporkan turut mengandungi cadangan farmaseutikal yang dikatakan akan melanjutkan perlindungan paten daripada 20 kepada 25 tahun dan memberikan eksklusiviti data kawal selia selama lapan tahun dengan kemungkinan tambahan dua tahun. Eksklusiviti data mengehadkan penggunaan data percubaan yang diserahkan oleh pengeluar asal sebagai asas untuk kelulusan kawal selia. Isu ini berbeza daripada hak benih, tetapi menunjukkan mengapa penilaian perjanjian perdagangan tidak boleh terhenti pada peluang eksport pertanian.

Maklumat penting yang masih tiada ialah kewajipan tepat yang sedang dipertimbangkan Thailand, pindaan domestik yang diperlukan dan skop sebarang pengecualian. Penilaian impak yang berguna perlu mengenal pasti tanaman yang terjejas, menganggarkan kos di bawah peraturan berbeza dan menjelaskan bagaimana perkongsian manfaat serta penyelesaian pertikaian yang mampu ditanggung akan dilaksanakan.

Laporan rundingan menyebut hasrat kerajaan untuk memuktamadkan perjanjian itu menjelang akhir 2026. Itu ialah sasaran, bukannya tarikh pemeteraian yang disahkan. Tiada tarikh khusus bagi undian Parlimen, tarikh akhir perundingan awam atau keputusan muktamad dikenal pasti. Buat masa ini, undang-undang 1999 masih berkuat kuasa, sementara Demokrat dan wakil petani menuntut jawapan sebelum komitmen menjadi mengikat.

Perkara Utama

• Demokrat mahukan perlindungan berkaitan penyelesaian pertikaian, penyimpanan benih, penyelidikan Thailand, perkongsian manfaat dan perundingan awam.
• Majlis Petani Kebangsaan sedang mengumpulkan pandangan petani tentang kemungkinan sekatan serta manfaat pembiakbakaan dan perdagangan.
• Akta Perlindungan Varieti Tumbuhan Thailand 1999 ialah undang-undang semasa.
• UPOV 1991 membenarkan pengecualian pilihan untuk menanam semula varieti dilindungi di ladang petani sendiri, tertakluk pada had tertentu.
• Laporan berbeza tentang sama ada UPOV 1991 sudah dirundingkan atau masih dalam penilaian awal.
• Pusingan perdagangan kesepuluh dilaporkan mencapai persetujuan terhadap 15 daripada 24 bab, sementara bab harta intelek masih belum selesai.
• Tiada keputusan muktamad untuk menyertai konvensyen atau tarikh undian Parlimen dikenal pasti.