Medan Gas Jawzjan Membekalkan Industri Afghanistan, Risiko Air dan Pencemaran Jadi Tumpuan

Empat medan gas membekalkan tenaga dan pengeluaran baja

Empat medan gas asli di wilayah Jawzjan, utara Afghanistan, menghasilkan kira-kira 650,000 meter padu sehari, menurut ketua Afghan Gas Enterprise Akhtar Mohammad Mansour. Dua pelanggan utama menerima kira-kira 600,000 meter padu secara keseluruhan: Mazar-i-Sharif Fertiliser and Power Company milik kerajaan menggunakan 400,000 meter padu untuk pengeluaran baja, manakala Bayat Power menerima 200,000 meter padu untuk penjanaan elektrik.

Angka itu menunjukkan betapa rapatnya kaitan antara pengeluaran gas, kegiatan industri dan bekalan elektrik. Namun, terdapat perbezaan kira-kira 50,000 meter padu antara jumlah pengeluaran yang dinyatakan dengan penghantaran kepada dua pelanggan tersebut. Mansour tidak menjelaskan bagaimana baki itu diperuntukkan. Memandangkan angka yang diberikan adalah anggaran, perbezaan itu tidak boleh dianggap sebagai bukti pembaziran, kebocoran atau lebihan bekalan.

Mansour berkata pengeluaran di Khwaja Gogerdak, Yatimtaq, Jarqduq dan Shakarak diteruskan secara berkala, dengan gas diproses sebelum diangkut melalui saluran paip. Tujuh telaga beroperasi di Yatimtaq, dengan kira-kira 850 jurutera dan pekerja ditempatkan di situ.

Pakar perlombongan gas Maiwand Arya memberi amaran bahawa manfaat tersebut memerlukan perhatian berterusan terhadap risiko berkaitan air, tanah, udara dan alam sekitar yang lain sepanjang peringkat penerokaan, penggerudian, pengeluaran dan pengangkutan. Dokumen rasmi projek memberikan gambaran lebih terperinci tentang langkah perlindungan yang dijangka bagi penjanaan elektrik pada penghujung rantaian itu. Dokumen berkenaan menjangkakan risiko yang boleh diuruskan, tetapi turut menyeru pemantauan, kawalan sisa dan tindakan pembetulan. Dokumen itu tidak membuktikan bahawa kesemua empat medan pengeluaran kini memenuhi setiap keperluan alam sekitar.

Ke mana bekalan gas harian disalurkan

Syarikat baja itu menerima dua kali ganda jumlah yang dibekalkan kepada Bayat Power. Berdasarkan angka Mansour, peruntukan syarikat itu mewakili kira-kira 61.5% daripada pengeluaran harian medan gas, manakala peruntukan Bayat mewakili kira-kira 30.8%. Secara bersama, kedua-dua pelanggan yang dinamakan itu menggunakan kira-kira 92.3% daripada jumlah 650,000 meter padu yang dilaporkan.

Peratusan ini menggambarkan jumlah gas, bukan nilai ekonomi relatif pengeluaran baja dan elektrik. Gas yang dihantar ke kilang baja digunakan dalam proses industri yang berbeza daripada gas yang dibakar untuk menjana elektrik. Jumlah penghantaran yang dilaporkan juga tidak menunjukkan berapa banyak baja atau elektrik yang sebenarnya dihasilkan oleh syarikat-syarikat tersebut.

Mansour berkata Bayat menerima gas berdasarkan kontrak. Penilaian projeknya menjangkakan penjualan elektrik kepada Da Afghanistan Breshna Sherkat, syarikat utiliti nasional, di bawah perjanjian pembelian tenaga selama 20 tahun. Aturan itu menghubungkan infrastruktur pengeluaran di Jawzjan dengan sistem elektrik yang lebih luas, bukannya hanya dengan isi rumah berhampiran telaga.

Risiko alam sekitar melangkaui kawasan telaga

Arya menyenaraikan potensi pencemaran air dan udara, pencemaran bunyi dan cahaya, penurunan aras tanah, perubahan iklim serta kehilangan biodiversiti. Penurunan aras tanah bermaksud tanah mendap atau turun. Amarannya merangkumi seluruh rantaian pengeluaran gas, bukan hanya ketika gas dikeluarkan dari telaga.

Beliau juga membezakan antara pencemaran dengan penggunaan sumber. Air bawah tanah dan air permukaan boleh tercemar, manakala penggunaan air boleh menambah tekanan berasingan terhadap bekalan tempatan. Tanah mungkin tercemar atau terdegradasi akibat kegiatan berkaitan. Ini ialah kesan berpotensi yang menurutnya perlu diberi perhatian, bukannya dapatan bahawa setiap kesan itu sudah berlaku di Jawzjan.

Penilaian alam sekitar Bayat, yang diterbitkan melalui Bank Dunia, mengenal pasti beberapa laluan pencemaran khusus di projek janakuasa yang dicadangkan. Semasa pembinaan, sisa cecair mungkin merangkumi air larian hujan yang tercemar, air sisa sanitasi, hasil sampingan bahan kimia dan cecair daripada jentera. Penilaian itu memberi amaran bahawa bahan tersebut boleh mencemarkan tanah, air permukaan dan air bawah tanah jika tidak dibendung, dibersihkan dan dilupuskan dengan sewajarnya.

Penilaian itu turut mengenal pasti asap kenderaan, jentera pembinaan dan habuk sebagai kebimbangan terhadap kualiti udara. Pencahayaan, trafik, pembersihan tumbuh-tumbuhan, bunyi bising dan tumpahan tidak sengaja boleh menjejaskan habitat dan spesies. Dapatan itu berkenaan projek janakuasa Bayat, maka ia tidak wajar dibaca sebagai siasatan alam sekitar yang telah selesai terhadap empat medan gas yang sedang beroperasi.

Perkara yang sebenarnya dijanjikan oleh langkah perlindungan

Mansour berkata kakitangan teknikal memantau pengeluaran dan menangani masalah peralatan. Beliau turut berkata penilaian dijalankan sebelum pengeluaran bermula dan jarak dari kawasan perumahan ditentukan mengikut piawaian alam sekitar. Khwaja Gogerdak dan Yatimtaq terletak kira-kira 15 kilometer dari kawasan perumahan, katanya, manakala Jarqduq dan Shakarak terletak kira-kira 20 kilometer jauhnya.

Penilaian Bayat menempatkan projek janakuasa itu di Yatimtaq, kira-kira 20 kilometer ke timur Sheberghan, berhampiran medan gas Yatimtaq dan Jarquduk. Satu bahagian menyatakan kawasan perumahan terdekat terletak lebih daripada 15 kilometer jauhnya. Bahagian lain menyebut kawasan perumahan dan pertanian terdekat berada lebih daripada 12 kilometer ke arah barat dan utara. Oleh itu, dokumen tersebut menggunakan huraian jarak yang berbeza, dan kedua-duanya tidak patut menggantikan peta semasa tapak pengeluaran yang telah disahkan.

Penilaian itu mengelaskan impak alam sekitar dan sosial projek janakuasa sebagai rendah atau sederhana dan menjangkakan kesan kumulatif berkaitan air sisa, sisa pepejal dan berbahaya serta sumber air akan menjadi sangat minimum. Ini ialah ramalan yang dibuat semasa penilaian projek, bukannya ukuran yang membuktikan ketiadaan pencemaran ketika operasi.

Cadangannya melangkaui sekadar memastikan rumah berada jauh dari tapak. Penilaian itu menyeru langkah mitigasi bagi setiap potensi impak yang dikenal pasti, termasuk impak yang dinilai rendah, serta pemantauan untuk mengesan masalah yang tidak dijangka.

Rawatan sulfur menjadi isu teknikal utama

Mansour berkata bahan berbahaya diasingkan daripada gas dan dibakar sebelum gas sampai kepada pengguna. Beliau tidak menyatakan bahan yang dimaksudkan, menghuraikan peralatan rawatan atau memberikan ukuran pelepasan daripada proses pembakaran itu.

Gambaran keseluruhan sektor projek Mazar oleh Bank Pembangunan Asia (ADB) memberikan butiran teknikal penting: gas dari medan Sheberghan digambarkan sebagai gas masam, yang mengandungi paras sulfur tinggi dan perlu dirawat di loji amina. Gas masam ialah gas yang mengandungi sebatian sulfur yang perlu disingkirkan bagi memenuhi keperluan keselamatan dan mutu bahan api. Loji amina menggunakan larutan kimia untuk mengasingkan gas yang tidak dikehendaki daripada bahan api yang boleh digunakan.

Dokumen ADB itu menyatakan loji rawatan berkapasiti satu juta meter padu sehari dibiayai oleh kerajaan Amerika Syarikat pada 2014. Ketika penilaian itu dibuat, loji berkenaan beroperasi pada kapasiti 20% dan memerlukan pengoptimuman. Kerja penentukuran dijangka selesai pada suku kedua 2020. Angka sejarah itu tidak membuktikan kadar pemprosesan atau prestasi rawatan semasanya.

Pengasingan bahan cemar melindungi bekalan gas, tetapi pembakaran bahan yang diasingkan mewujudkan satu lagi proses yang memerlukan kawalan alam sekitar. Maklumat daripada Mansour mahupun maklumat projek tidak menunjukkan jumlah atau komposisi pelepasan semasa daripada kegiatan itu. Perbezaan ini penting: rawatan sebelum penghantaran dan kawalan pelepasan semasa rawatan ialah tanggungjawab yang berasingan.

Angka pengeluaran perlu disertakan tarikh dan skop

Gambaran keseluruhan ADB menyatakan medan Sheberghan berpotensi membekalkan 500,000 meter padu sehari. Angka pengeluaran 650,000 meter padu yang dilaporkan Mansour adalah 150,000 lebih tinggi, iaitu perbezaan 30% berbanding angka terdahulu. Ini ialah perbandingan antara anggaran potensi terdahulu dengan pengeluaran yang dilaporkan kemudian, bukannya ukuran pertumbuhan pengeluaran yang disahkan.

Dokumen ADB yang sama menyenaraikan kapasiti pengeluaran Afghan Gas Enterprise sebagai lebih daripada 1.6 juta meter padu sehari. Kapasiti ialah jumlah yang mungkin dapat dihasilkan sesebuah operasi dalam keadaan yang dinyatakan; pengeluaran sebenar ialah jumlah yang dihasilkannya. Angka perusahaan itu tidak boleh dianggap sama dengan pengeluaran harian daripada empat medan Jawzjan yang dinamakan.

ADB turut menyebut rizab gas Afghanistan yang dikenal pasti sebanyak 75 bilion meter padu serta penilaian 444 bilion meter padu bagi sumber yang belum ditemukan tetapi boleh diperoleh secara teknikal di utara Afghanistan. Sumber yang belum ditemukan ialah anggaran gas yang mungkin ditemui dan diekstrak dengan teknologi sedia ada, bukannya bekalan yang telah disahkan dan sedia untuk dijual.

Huraian terdahulu tentang projek Bayat menganggarkan sumber gas di wilayah utara berjumlah 15.7 trilion kaki padu, bersamaan kira-kira 445 bilion meter padu. Angka itu hampir sama skalanya dengan anggaran sumber ADB, tetapi tidak membuktikan bahawa dokumen-dokumen tersebut menggunakan sempadan geografi atau takrif sumber yang sama sepenuhnya.

Infrastruktur berdekad-dekad dan rancangan yang belum selesai

Bekalan Jawzjan hari ini bergantung pada infrastruktur yang dibangunkan selama beberapa dekad. Gambaran keseluruhan ADB menyatakan pengeluaran gas asli di Khwaja Gogerdak bermula pada 1967 dan menghuraikan saluran paip sepanjang 89 kilometer yang dibina pada 1974 untuk membekalkan Northern Fertilizer Power Plant serta pelanggan lain.

Dokumen itu menyatakan saluran paip tersebut tidak dapat menampung tekanan gas yang diperlukan untuk projek elektrik Mazar yang dicadangkan. Saluran paip baharu sepanjang 94.5 kilometer dari Sheberghan ke Mazar sedang dibina, dengan 45 kilometer telah disiapkan dan kerja dijangka selesai menjelang penghujung 2020. Tarikh itu ialah sasaran dalam rancangan terdahulu, bukannya pengesahan bahawa saluran paip tersebut telah siap.

Peristiwa penting menunjukkan bagaimana pengeluaran, peraturan dan pelaburan dalam tenaga berkembang seiring:

• 1967: Pengeluaran gas asli bermula di Khwaja Gogerdak.
• 1974: Saluran paip gas sedia ada sepanjang 89 kilometer dibina.
• 2009: Afghanistan menerima pakai undang-undang hidrokarbon pertamanya.
• 2013: ADB menyokong pemulihan telaga Sheberghan, termasuk Yatimtaq, dan kerja merangka Pelan Induk Pembangunan Gas.
• Oktober 2016: Bayat Energy menandatangani memorandum persefahaman dengan kerajaan Afghanistan.
• April 2018: Bayat menerima kelulusan bagi fasa pertama projeknya dan menandatangani perjanjian pembelian tenaga yang meliputi 40 megawatt.
• September 2018: Undang-undang hidrokarbon dipinda.
• Mac 2019: Pihak berkuasa minyak dan gas bebas mula beroperasi secara rasmi di bawah undang-undang yang dipinda.

Pelan pembangunan asal Bayat mencadangkan tiga fasa, pelaburan dianggarkan sebanyak $250 juta dan kapasiti akhir melebihi 200 megawatt. Fasa pertama dijangka mula beroperasi pada 2019. Kapasiti turbin yang dicadangkan sebanyak 41 megawatt dan pembelian elektrik berkontrak sebanyak 40 megawatt ialah ukuran yang berbeza. Pelan itu tidak membuktikan bahawa ketiga-tiga fasa telah dibina atau keseluruhan kapasiti yang dicadangkan sedang beroperasi hari ini.

Pemantauan lebih penting daripada label risiko

Penilaian Bayat menghuraikan pemeriksaan khusus yang menjadi asas kepada penarafan risiko rendah dan sederhana. Penilaian itu menjangkakan audit alam sekitar, sosial, kesihatan dan keselamatan setiap suku tahun semasa pembinaan dan setiap tahun semasa operasi. Pemeriksaan air sisa dicadangkan setiap minggu semasa pembinaan dan kemudian setiap bulan semasa operasi, dengan ujian tanah dan air jika perlu.

Bagi pelepasan udara semasa operasi, penilaian itu menyeru pemodelan serakan bahan pencemar berhampiran loji dan menjangkakan pelepasan cerobong memenuhi piawaian International Finance Corporation untuk nitrogen oksida, karbon monoksida dan jirim zarahan. Bahan pencemar ini boleh menjejaskan kualiti udara, maka ukuran sebenar ketika operasi penting di samping jangkaan terhadap reka bentuk peralatan.

Dokumen itu turut membincangkan pendedahan pekerja. Ia menganggarkan bunyi bising pembinaan pada 83 hingga 87 desibel pada jarak 10 meter dan menyeru pekerja pembinaan berdekatan memakai pelindung pendengaran. Secara berasingan, dokumen itu menyebut garis panduan bunyi bising kawasan perumahan sebanyak 55 desibel pada siang hari dan 45 desibel pada waktu malam, diukur sebagai purata dalam tempoh satu jam. Anggaran bunyi bising pembinaan berhampiran jentera tidak sama dengan ukuran bunyi bising di sesebuah kampung.

Menurut penilaian itu, mekanisme aduan turut diwujudkan, dengan jawatankuasa tempatan yang merangkumi wakil kampung dalam lingkungan 15 kilometer dan aduan yang belum selesai dirujuk kepada jawatankuasa wilayah. Tiada hasil audit semasa, bacaan pelepasan atau keputusan aduan yang dapat dipastikan berdasarkan maklumat ini.

Tekanan terhadap air, gaji dan pengalaman tempatan

Penilaian alam sekitar itu menempatkan projek berkenaan di wilayah yang berdepan tekanan air lebih meluas. Ia menyebut kenaikan suhu tahunan purata Afghanistan sebanyak 0.6 darjah Celsius sejak 1960 dan mengunjurkan kenaikan lanjut sebanyak 1.4 hingga 4 darjah menjelang 2060. Bagi utara Afghanistan, penilaian itu menggambarkan purata hujan yang semakin berkurangan dalam jangka panjang, di samping kemarau dan banjir yang lebih kerap.

Unjuran itu bukan bukti bahawa pengeluaran gas menyebabkan kekurangan air tempatan. Unjuran tersebut menjelaskan mengapa kebimbangan Arya tentang penggunaan air wajar diberi perhatian di samping pencemaran. Penilaian itu turut menghuraikan lapisan berselang-seli kerikil, pasir, kelodak dan tanah liat di kawasan projek, sekali gus menggariskan keperluan pemeriksaan khusus tapak terhadap tanah dan air, bukannya andaian yang hanya berasaskan jarak dari rumah.

Pekerja menceritakan satu lagi sisi industri ini: pendapatan dan pekerjaan. Mohammad, 45, yang telah bekerja dalam sektor gas selama lebih setahun, berkata kakitangan memeriksa peralatan sebelum syif dan perlu sentiasa berwaspada ketika jentera, kenderaan dan telaga beroperasi tanpa henti. Beliau menyifatkan telaga itu sebagai sumber utama rezeki keluarga:

Bagi kami, setiap telaga bukan sekadar telaga; ia harapan sebuah keluarga.

Aziz, 50, berkata kerja penggerudian, pemeriksaan, pengeluaran, pengangkutan dan pemprosesan melibatkan ramai pekerja, juruteknik dan jurutera. Beliau menyeru pelaburan yang lebih besar serta lebih banyak pekerjaan untuk penduduk tempatan. Angka kira-kira 850 pekerja dan jurutera yang dilaporkan di Yatimtaq tidak wajar digabungkan dengan anggaran kira-kira 70 pekerjaan pembinaan dalam penilaian Bayat, kerana angka-angka itu merujuk kepada kegiatan dan tempoh yang berbeza.

Penduduk berhampiran, Qurban Murad, berkata gas telah membantu memenuhi keperluan tenaga harian dan beliau tidak melihat masalah kesihatan tertentu yang berpunca daripada pengeluaran. Penduduk Yatimtaq, Rozi, turut menggambarkan manfaatnya terhadap keperluan isi rumah dan mata pencarian. Pengalaman mereka relevan, namun pemerhatian peribadi tidak boleh menggantikan pemantauan kesihatan atau ujian alam sekitar.

Justeru, keadaan semasa memperlihatkan bekalan industri yang didokumenkan dan langkah perlindungan yang hasil semasanya belum dapat dipastikan. Mansour melaporkan pengeluaran berkala dan pemantauan teknikal; Arya mengenal pasti risiko yang memerlukan perhatian berterusan; penilaian Bayat pula memperincikan langkah pemantauan dan pembetulan. Menurut maklumat ini, tiada sesi pendengaran baharu, tarikh akhir pemeriksaan atau tarikh penerbitan hasil alam sekitar terkini diumumkan.

Perkara Utama

• Empat medan gas di Jawzjan dilaporkan menghasilkan kira-kira 650,000 meter padu sehari.
• Syarikat baja Mazar menerima kira-kira 400,000 meter padu dan Bayat Power kira-kira 200,000 meter padu sehari.
• Yatimtaq mempunyai tujuh telaga aktif serta kira-kira 850 jurutera dan pekerja, menurut Afghan Gas Enterprise.
• Risiko berpotensi termasuk pencemaran air dan tanah, pelepasan udara, bunyi bising, penurunan aras tanah dan kehilangan biodiversiti.
• Penilaian Bayat menjangkakan impak projek rendah atau sederhana tetapi menetapkan keperluan mitigasi, pemantauan dan audit.
• Dokumen ADB terdahulu mengenal pasti rawatan sulfur dan kapasiti saluran paip sebagai kekangan teknikal penting.
• Pekerja dan penduduk menyatakan manfaat ekonomi, sementara ukuran alam sekitar dan dapatan audit semasa belum dapat dipastikan.