Perintah Mahkamah Nepal yang Tidak Dikuatkuasakan Membiarkan Hak Awam, Warisan dan Berbilion Rupee Terumbang-ambing

244 penghakiman berkepentingan awam menunggu tindakan

Pihak berkuasa penguatkuasaan penghakiman Mahkamah Agung Nepal melaporkan bahawa 244 keputusan berkepentingan awam masih belum dilaksanakan. Keputusan itu meliputi hak dan tanggungjawab daripada pengundian di luar negara hingga perlindungan alam sekitar. Rekod kewangan berasingan yang dikaitkan dengan direktorat sama menyenaraikan denda belum dibayar berjumlah lebih Rs 31.75 bilion, manakala mangsa menerima kurang daripada 5% pampasan yang direkodkan sebagai hak mereka.

Antara keputusan yang dipertikaikan ialah perintah supaya industri pencemar dalam lingkungan 15 kilometer dari Lumbini, tempat kelahiran Buddha, ditutup atau dipindahkan. Kes lain menyentuh layanan adil terhadap askar Gurkha, akses mengundi bagi rakyat Nepal di luar negara dan bayaran bagi peralatan dialisis yang telah digunakan kerajaan.

Kelewatan itu bukan sekadar kerana mahkamah menunggu kementerian menjawab surat. Laporan kemajuan kerajaan menggambarkan perintah yang berulang-alik antara pejabat tanpa tindakan yang diperlukan. Sebahagiannya menyentuh perlindungan tanah awam dan air bawah tanah serta berusia lebih 15 tahun.

Angka utama itu juga mempunyai batasan dari segi perkara yang dapat dibuktikannya. Jumlah 244 penghakiman berkepentingan awam yang tertunggak, seperti dilaporkan direktorat, berbeza daripada 91 yang dikenal pasti dalam laporan kemajuan kerajaan. Rekod tersebut tidak menjelaskan sama ada jumlah itu meliputi tempoh, institusi atau kategori yang berlainan. Angka-angka itu tidak wajar dianggap sebagai ukuran yang boleh saling menggantikan.

Perbezaan utama ialah antara memenangi kes dengan menerima remedi yang diperintahkan. Perintah alam sekitar menuntut tindakan terhadap pencemaran. Penghakiman tentang pengundian menuntut aturan yang membolehkan undi dibuat. Keputusan pampasan menuntut pembayaran. Surat-menyurat berulang boleh mendokumentasikan usaha penguatkuasaan tanpa menghasilkan mana-mana keputusan tersebut.

Kuasa direktorat penguatkuasaan

Direktorat Pelaksanaan Penghakiman Mahkamah Agung bukan sekadar khidmat peringatan tidak rasmi. Huraian rasmi institusi itu menetapkan tanggungjawabnya untuk melaksanakan perintah yang dikeluarkan dalam petisyen writ berkepentingan awam, di samping menyelaras dan menyelia kerja penguatkuasaan penghakiman yang lain.

Direktorat itu ditubuhkan susulan keputusan mesyuarat penuh Mahkamah Agung bertarikh 2066/1/29 dan keputusan ketua hakim bertarikh 2066/2/27 dalam kalendar Bikram Sambat. Bab 15 Peraturan Mahkamah Agung 2074 menjadi asas perundangannya. Peraturan 130 merangkumi arahan kepada mahkamah bawahan dan badan lain, mesyuarat penyelarasan, latihan kakitangan serta cadangan perubahan undang-undang atau dasar.

Kuasa direktorat itu turut merangkumi pelaporan kegagalan yang belum diselesaikan kepada panel kehakiman apabila agensi bertanggungjawab tidak menerima akauntabiliti. Hal ini penting kerana kegagalan kementerian tidak perlu kekal selama-lamanya dalam pertukaran surat: direktorat mempunyai saluran rasmi untuk mengembalikan isu itu kepada hakim supaya tindakan sewajarnya dapat diambil.

Huraian institusi itu membezakan penguatkuasaan kes sivil, jenayah dan writ. Menurutnya, Seksyen 152 Kanun Tatacara Jenayah 2074 dan Seksyen 230 Kanun Tatacara Sivil 2074 secara umum meletakkan pelaksanaan keputusan mahkamah biasa di bawah tanggungjawab mahkamah daerah yang berkenaan. Perintah writ berkepentingan awam sering memerlukan tindakan yang berbeza, melibatkan dasar, belanjawan atau beberapa agensi kerajaan.

Direktorat itu sendiri mengenal pasti kekurangan tindakan negara sebagai kelemahan dalam penguatkuasaan kes jenayah. Huraian itu turut menjejaki kebimbangan tentang pelaksanaan melalui kajian reformasi kehakiman dan pelan strategik kedua badan kehakiman bagi 2066/67 hingga 2070/71. Oleh itu, masalah tersebut mendahului penghakiman yang kini dipertikaikan dan tunggakan penguatkuasaan semasa.

Lumbini berdepan perintah pencemaran yang dipertikaikan

Hakim Kumar Regmi dan Sunil Kumar Pokharel mengeluarkan mandamus Lumbini pada Bhadra 11, 2082, susulan petisyen peguam kanan Prakashmani Sharma, peguam Sanjay Adhikari dan pihak lain. Mandamus ialah perintah mahkamah yang mewajibkan pihak berkuasa awam melaksanakan tanggungjawab undang-undang.

Keputusan itu dilaporkan mewajibkan industri pencemar dalam lingkungan 15 kilometer dari kawasan warisan ditutup atau dipindahkan, dengan tempoh pelaksanaan dua tahun. Kawasan selatan dilaporkan menjangkau hingga ke sempadan India. Kerajaan dilaporkan membangkitkan isu geografi itu ketika mempertimbangkan semakan penghakiman, dan bukannya meneruskan pelaksanaannya.

Sharma berhujah bahawa kerajaan sudah memutuskan untuk memindahkan kawasan perindustrian itu sebelum mahkamah campur tangan. Beliau mempertikaikan usaha memohon semakan sebagai tindak balas terhadap kewajipan yang sebelum ini telah diterima kerajaan.

Sharma, peguam kanan dan pempetisyen dalam kes itu, berkata:

Malah sebelum Mahkamah Agung membuat keputusan itu, kerajaan sudah memutuskan untuk memindahkan kawasan perindustrian dari Lumbini, tempat kelahiran Buddha.

Beliau turut berkata Jawatankuasa Warisan Dunia bimbang tentang ketidakpatuhan dan memberi amaran bahawa Lumbini mungkin kehilangan status Warisan Dunianya. Itu amaran beliau, bukannya keputusan rasmi untuk menarik status tersebut. Tiada keputusan jawatankuasa yang mengesahkan kemungkinan itu atau proses penarikan status yang dijadualkan dikenal pasti.

Perbezaan antara kelewatan dengan tempoh akhir yang telah tamat juga penting. Perintah itu dilaporkan memberikan tempoh dua tahun, tetapi rekod yang ada tidak memastikan sama ada tempoh tersebut sudah berlalu. Rekod itu menghuraikan pertikaian mengenai pelaksanaan dan kemungkinan semakan, tanpa mengenal pasti keputusan semakan, penggantungan perintah atau jadual pemindahan terperinci.

Kes warisan lebih lama menunjukkan corak yang sama

Pertikaian Lumbini mempunyai duluan yang hampir sama dalam koleksi keputusan penting terbitan Mahkamah Agung. Writ No. 3027 tahun 2059, Prakash Mani Sharma dan pihak lain lwn. Sekretariat Kabinet dan pihak lain, berkaitan kilang batu bata di Lembah Kathmandu serta keputusan kerajaan yang tidak dilaksanakan.

Penghakiman itu merekodkan keputusan penutupan dan arahan yang dikeluarkan beberapa badan kerajaan pada tarikh antara 2057 hingga 2059. Ia juga merekodkan kebimbangan pempetisyen bahawa kilang batu bata terletak kurang dua kilometer dari kawasan Warisan Dunia Bhaktapur dan Changu Narayan, sekali gus mendedahkan penduduk dan monumen kepada pencemaran.

Peguam Raju Prasad Chapagain memetik anggaran bahawa kilang batu bata menyumbang 89.90% daripada jumlah pelepasan zarah terampai di lembah itu. Zarah terampai ialah partikel bawaan udara, termasuk habuk dan jelaga. Anggaran sejarah itu dikemukakan dalam kes tersebut; ia bukan ukuran semasa pencemaran udara di lembah berkenaan.

Dapatan utama mahkamah berkaitan pentadbiran. Tiga tahun selepas keputusan kerajaan dibuat, peguam tidak dapat menjelaskan langkah yang telah dilaksanakan, yang belum dilaksanakan atau bila tindakan akan diambil. Mahkamah mendapati dasar alam sekitar hanya tinggal di atas kertas dan menarik perhatian menteri alam sekitar kepada kegagalan itu.

Persamaan dengan Lumbini adalah khusus: dalam kedua-dua kes, pempetisyen memohon campur tangan kehakiman berhubung pencemaran berhampiran tapak warisan selepas tindakan kerajaan dijanjikan. Penghakiman terdahulu menunjukkan bahawa satu lagi keputusan mahkamah sahaja tidak dapat menyelesaikan kegagalan melaksanakan komitmen sedia ada.

Pengundian di luar negara dan hak Gurkha memerlukan langkah praktikal

Pada Chaitra 7, 2074, Mahkamah Agung mengeluarkan arahan dalam petisyen berasingan melibatkan peguam Yagyamani Neupane dan Prem Chandra Rai untuk menjamin hak mengundi rakyat Nepal di luar negara. Perintah itu tidak terhad kepada pekerja migran. Ia menuntut aturan yang meliputi rakyat Nepal di luar negara atas pelbagai tujuan.

Mahkamah turut mengiktiraf bahawa undang-undang dan dasar negara tuan rumah berbeza-beza mengenai pengundian warga asing dari wilayah mereka. Mahkamah mengarahkan kerajaan mengadakan hubungan diplomatik dengan negara-negara tersebut dan, jika perlu, syarikat yang menggaji pekerja Nepal.

Neupane, yang kini juga ahli parlimen Parti Rastriya Swatantra, berkata permintaan berulang kali gagal menghasilkan pelaksanaan. Beliau merancang untuk mendapatkan jawapan melalui jawatankuasa parlimen, termasuk Jawatankuasa Hal Ehwal Negara. Tiada tarikh pendengaran atau jadual operasi bagi pengundian di luar negara dikenal pasti.

Satu lagi penghakiman berkaitan perjanjian tiga pihak Nepal, India dan Britain pada 9 November 1947 yang mengawal pengambilan anggota Gurkha. Padam Sundar Limbu dan pempetisyen lain mencabar peruntukan yang dianggap mendiskriminasi, termasuk penggunaan skala gaji India, berdasarkan Perlembagaan Nepal, Akta Hak Sivil dan prinsip hak asasi manusia antarabangsa.

Pempetisyen turut membangkitkan penugasan menentang China dan Pakistan, serta di Sri Lanka pada 1987, sebagai kebimbangan berkaitan dasar luar dan maruah negara Nepal. Itu ialah hujah yang dikemukakan dalam litigasi, bukannya dapatan bahawa setiap peruntukan yang dipertikaikan telah dibatalkan.

Keputusan bertarikh Magh 24, 2079 itu mengarahkan langkah ke arah manfaat perkhidmatan yang adil, sesuai dengan zaman dan berasaskan kesaksamaan, sambil mengelakkan kemudaratan terhadap hubungan bersejarah Nepal dengan United Kingdom. Ia menuntut penyelidikan pakar, rundingan dengan kumpulan terjejas dan inisiatif diplomatik berpandukan keputusan Mahkamah Hak Asasi Manusia Eropah. Kegagalan yang dilaporkan ialah susulan yang tidak memadai terhadap langkah-langkah tersebut, bukannya kegagalan membayar satu jumlah tertentu yang ditetapkan mahkamah.

Pembekal dialisis masih menunggu bayaran

Pertikaian dalam sektor kesihatan itu menunjukkan kewajipan kewangan yang lebih langsung. Ayush Bista dari Nepalgunj berkata Birang Trading Company melabur Rs 470 juta dalam peralatan dan kemudahan dialisis di lokasi termasuk Jawalakhel, Hospital Wilayah Seti, Kolej Perubatan Nepalgunj, Akademi Sains Kesihatan Pokhara dan Hospital Wilayah Mechi.

Hemodialisis menapis sisa dan cecair berlebihan daripada darah apabila buah pinggang tidak dapat menjalankan fungsi itu dengan baik. Syarikat tersebut membawa kes ke mahkamah selepas kerajaan menggunakan peralatan dan infrastrukturnya tanpa memberikan pampasan serta bayaran perkhidmatan yang dituntut.

Pada Asar 18, 2082, Mahkamah Tinggi Patan mengarahkan Kementerian Kesihatan dan Penduduk membayar pampasan dan bayaran bagi penggunaan tersebut. Ini kes Mahkamah Tinggi yang berasingan daripada keputusan berkepentingan awam Mahkamah Agung, tetapi ia menunjukkan jurang yang sama antara perintah dengan pelaksanaannya.

Sebuah jawatankuasa penilaian kementerian menganggarkan nilai peralatan dan kemudahan itu sekitar Rs 352.4 juta. Dokumen dilaporkan merekodkan persetujuan untuk membayar Rs 210 juta selepas pertimbangan Kabinet dan penyelarasan dengan Kementerian Kewangan. Bista berkata jumlah itu pun belum diterima.

Jumlah Rs 210 juta bersamaan kira-kira 45% daripada pelaburan Rs 470 juta yang dituntut dan sekitar 60% daripada penilaian jawatankuasa sebanyak Rs 352.4 juta. Perbandingan itu menjelaskan skala penyelesaian yang diterangkannya. Namun, perbandingan tersebut tidak membuktikan bahawa pelaburan asal, penilaian dan jumlah yang perlu dibayar adalah sama dari segi undang-undang.

Bista berkata beliau mengunjungi direktorat penguatkuasaan tiga atau empat kali sebulan dan membuat susulan terhadap suratnya kepada kementerian. Kementerian dilaporkan menjadikan kehilangan fail asal dalam kebakaran semasa protes sebagai alasan kelewatan. Kronologinya tidak jelas: laporan itu menyatakan protes berlaku pada Bhadra 23 dan 24, 2080, tanpa menjelaskan tarikh tersebut. Direktorat telah mengarahkan kementerian membina semula fail jika perlu dan melaksanakan perintah itu dengan segera.

Perkara yang ditunjukkan oleh jumlah denda belum dibayar

Angka penguatkuasaan terkumpul dilaporkan meliputi tahun kewangan 2082/83 hingga penghujung Jestha. Angka itu menyenaraikan jumlah hukuman penjara sebanyak 165,881 tahun, dua bulan dan 10 hari; 41,197 tahun, 10 bulan dan 29 hari telah dijalani, manakala 122,904 tahun, 10 bulan dan lima hari masih belum dijalani.

Angka tersebut perlu ditafsirkan dengan berhati-hati. Jumlah yang dilaporkan tidak sepadan secara aritmetik dengan angka hukuman yang telah dijalani dan yang masih tertunggak. Huraian awal turut menyebut secara lebih umum kira-kira 121,000 tahun hukuman yang belum dijalani. Ini ialah rekod hukuman terkumpul merentas kes, bukannya bilangan banduan atau ukuran jumlah orang yang kini bebas di luar penjara.

Angka denda lebih konsisten: Rs 43,211,728,610 direkodkan, berbanding Rs 11,455,335,604 yang telah dikutip. Ini meninggalkan baki tertunggak sebanyak Rs 31,756,393,006, kira-kira 73.5% daripada jumlah yang direkodkan.

Pampasan mangsa menunjukkan kegagalan yang lebih besar. Daripada Rs 1.5838 bilion yang direkodkan sebagai perlu dibayar, hanya Rs 78.3 juta, atau 4.95%, telah dijelaskan. Oleh itu, kira-kira Rs 1.5055 bilion masih belum dibayar. Kutipan semula wang kerajaan yang diperintahkan dalam kes lebih rendah lagi: Rs 37.9 juta dikutip daripada Rs 2.3732 bilion yang direkodkan, iaitu kadar kutipan 1.60%.

Huraian umum mengenai Rs 34 bilion hasil yang belum dikutip tidak wajar menggantikan angka baki denda. Denda, pampasan mangsa dan kutipan semula wang kerajaan ialah kategori yang berbeza. Khususnya, pampasan adalah hak mangsa dan tidak patut dipersembahkan sebagai hasil kerajaan biasa.

Laporan 91 kes mengenal pasti pejabat bertanggungjawab

Laporan kemajuan pelaksanaan berasingan daripada Pejabat Perdana Menteri mengenal pasti 91 keputusan berkepentingan awam yang masih tertangguh. Laporan itu disediakan di bawah kepimpinan ketua setiausaha ketika itu, Suman Raj Aryal, dan setiausaha undang-undang Pushkar Sapkota, dan dilaporkan dikeluarkan pada Shrawan 11.

Laporan itu mengaitkan 20 keputusan tertangguh dengan Kementerian Dalam Negeri, 19 dengan Pejabat Perdana Menteri dan 15 dengan Kementerian Undang-undang, Keadilan dan Hal Ehwal Parlimen. Secara keseluruhan, jumlah tersebut merangkumi 54 daripada 91 kes yang dinyatakan, kira-kira 59%.

Senarai lain merangkumi 14 kes bagi bekas Kementerian Hutan dan Alam Sekitar serta lapan bagi bekas Kementerian Hal Ehwal Persekutuan dan Pentadbiran Am. Bekas Kementerian Wanita, Kanak-kanak dan Warga Emas serta beberapa majlis perbandaran masing-masing mempunyai lima kes, manakala Bandar Metropolitan Kathmandu dan Pejabat Peguam Negara masing-masing mempunyai dua.

Laporan itu menggambarkan surat-menyurat yang dihantar dari Pejabat Perdana Menteri kepada kementerian, jabatan dan cawangan tanpa pelaksanaan. Ia mengenal pasti kekurangan belanjawan, infrastruktur dan kakitangan mahir, selain litigasi berulang serta ketidakpastian tentang cara melaksanakan sesetengah penghakiman.

Senarai 91 kes itu dan angka 244 kes direktorat tidak dapat diselaraskan berdasarkan huraian yang diterbitkan. Senarai kementerian berguna untuk mengenal pasti pihak bertanggungjawab, tetapi tidak membuktikan bahawa tunggakan yang lebih besar telah berkurang kepada 91 atau bahawa perbezaannya mewakili penghakiman yang telah diselesaikan.

Garis masa keputusan dan tindakan tertangguh

Kes-kes itu merentasi beberapa dekad. Tarikh Nepal di bawah mengekalkan nama bulan dan tahun Bikram Sambat bagi mengelakkan kekeliruan dengan tarikh Gregory, yang berlaku dalam beberapa huraian bahasa Inggeris mengenai penghakiman Lumbini dan Gurkha.

• 2059 BS: Petisyen mengenai kilang batu bata mencabar pencemaran dan kegagalan menguatkuasakan keputusan kerajaan terdahulu.
• Jestha 12, 2066 BS: Mahkamah Agung mengeluarkan keputusan mengenai pelaksanaan laporan Suruhanjaya Rawal berhubung tanah awam dan tanah kerajaan.
• Poush 1, 2066 BS: Arahan dikeluarkan bagi mengawal pengambilan air bawah tanah di Lembah Kathmandu.
• April 1, 2011: Mahkamah mengarahkan penyediaan kemudahan bersalin di penjara dan penubuhan pasukan kajian dalam tempoh enam bulan.
• Chaitra 7, 2074 BS: Arahan dikeluarkan bagi mengatur pengundian rakyat Nepal di luar negara.
• Magh 24, 2079 BS: Penghakiman mengenai manfaat perkhidmatan Gurkha menuntut penyelidikan, rundingan dan tindakan diplomatik.
• Asar 18, 2082 BS: Mahkamah Tinggi Patan mengarahkan bayaran dalam pertikaian peralatan dialisis.
• Bhadra 11, 2082 BS: Mahkamah Agung mengeluarkan perintah pencemaran Lumbini, yang dilaporkan memberikan tempoh pelaksanaan dua tahun.

Satu siasatan pada 2020 sudah mengenal pasti 213 keputusan yang diabaikan, yang mengarahkan tindakan kerajaan, termasuk 92 arahan kepada Kementerian Dalam Negeri. Pemeriksaan dokumen dalam 33 kes direktorat melalui permohonan maklumat menunjukkan peringatan berulang dan jawapan tertangguh. Angka sejarah itu tidak boleh dibandingkan secara langsung dengan jumlah yang lebih terkini.

Dalam satu kes berkaitan kemudahan bersalin di penjara, empat tahun diperlukan hanya untuk membentuk pasukan kajian yang sepatutnya ditubuhkan dalam tempoh enam bulan. Contoh lain berkaitan mahkamah juvana, kawal selia farmasi, perlindungan daripada diskriminasi, kilang batu bata dan pengambilan pasir. Laporan yang lebih terkini turut mengenal pasti pelaksanaan tidak lengkap berhubung perlindungan Tasik Phewa serta arahan yang menyentuh golongan minoriti seksual dan gender. Ini ialah kewajipan khusus yang belum selesai, bukannya bukti bahawa semua dasar dalam bidang tersebut tidak wujud.

Cadangan tersedia, tetapi tarikh pelaksanaan belum ditetapkan

Laporan kemajuan kerajaan mencadangkan sistem penjejakan digital bersama yang menghubungkan mahkamah, kementerian dan Pejabat Peguam Negara. Laporan itu turut mengesyorkan agar petisyen writ yang tidak perlu atau berulang dielakkan, serta jawatankuasa pemantauan dan pegawai kementerian digunakan untuk menyelesaikan ketidakpastian praktikal dalam penghakiman.

Ketua pendaftar Bimal Paudel berkata pelaksanaan memerlukan penyertaan aktif polis, pejabat hasil tanah, kerajaan tempatan dan agensi lain. Ketua pengarah direktorat Gajendra Bahadur Singh mencadangkan sekurang-kurangnya dua hari latihan khusus untuk pegawai penguatkuasaan, mengambil kira tuntutan teknikal dalam mengutip denda dan melaksanakan penghakiman.

Cadangan-cadangan ini menangani kegagalan yang berbeza: penjejakan boleh mendedahkan ketidakaktifan, latihan boleh meningkatkan pelaksanaan dan penyelarasan boleh menjelaskan tanggungjawab. Tiada satu pun dengan sendirinya membuktikan bahawa kementerian telah memindahkan industri, membolehkan pengundian di luar negara atau membayar pemiutang. Kuasa sedia ada direktorat untuk melaporkan kegagalan kepada panel kehakiman kekal sebagai satu lagi mekanisme yang boleh digunakan.

Tiada tarikh pelancaran tetap dikenal pasti bagi sistem penjejakan bersama, program latihan atau aturan pengundian di luar negara. Tarikh pendengaran parlimen, keputusan semakan Lumbini yang disahkan atau tarikh akhir bayaran dialisis juga belum ditetapkan. Ukuran bermakna seterusnya ialah tindakan yang diselesaikan bagi setiap perintah, di samping pembetulan percanggahan dalam rekod kewangan dan penjelasan tentang pihak yang bertanggungjawab.

Perkara Utama

• Direktorat penguatkuasaan penghakiman melaporkan 244 keputusan berkepentingan awam belum dilaksanakan; laporan kerajaan berasingan mengenal pasti 91 kes tanpa menjelaskan perbezaannya.
• Perintah Lumbini dilaporkan mewajibkan industri pencemar dalam lingkungan 15 kilometer ditutup atau dipindahkan dalam tempoh dua tahun.
• Penghakiman mengenai pengundian di luar negara dan hak Gurkha memerlukan tindakan undang-undang, pentadbiran dan diplomatik yang masih belum lengkap.
• Pembekal dialisis berkata bayaran Rs 210 juta yang dipersetujui masih belum dibayar walaupun Mahkamah Tinggi Patan telah mengeluarkan perintah.
• Denda belum dibayar yang dilaporkan melebihi Rs 31.75 bilion; hanya 4.95% pampasan mangsa yang direkodkan telah dijelaskan.
• Jumlah hukuman penjara yang diterbitkan tidak sepadan secara aritmetik dan perlu diperjelas.
• Penjejakan digital, latihan kakitangan dan penyelarasan telah dicadangkan, tetapi tarikh pelaksanaan tetap belum dikenal pasti.