Indonesia Lancar Pasukan Petugas Benih Udang Kara Ketika Larangan Eksport Kekal Berkuat Kuasa

Operasi membanteras penyeludupan kini menyasarkan pihak yang membiayainya

Indonesia melancarkan pasukan petugas kebangsaan pada 12 Oktober 2026 untuk memerangi penyeludupan benih udang kara, dengan arahan supaya pihak yang membiayai dan mengawal rangkaian diburu, bukan sekadar menghentikan kurier. Pelancaran di bangunan Mina Bahari III milik Kementerian Hal Ehwal Kelautan dan Perikanan di Jakarta Pusat itu menyusuli penghentian kekal eksport benih udang kara jernih serta usaha baharu untuk menternak udang kara di Indonesia.

Pasukan petugas itu, yang dikenali sebagai Satgas P2BBL, ditubuhkan di bawah Peraturan Presiden No. 69 Tahun 2026. Menteri Penyelaras Hal Ehwal Politik dan Keselamatan Dudung Abdurachman mempengerusikan badan pengarahnya, Menteri Hal Ehwal Kelautan dan Perikanan Sakti Wahyu Trenggono menjadi pengerusi eksekutif, manakala Timbalan Menteri Didit Herdiawan Ashaf menyelia operasi harian.

Kepentingannya melangkaui rampasan penghantaran. Dudung meletakkan potensi tahunan benih udang kara Indonesia pada 465.8 juta, manakala kementerian perikanan menggunakan anggaran kira-kira 500 juta. Trenggono menganggarkan nilai angka yang lebih tinggi itu sekitar AS$1 bilion, berdasarkan andaian harga AS$2 sebiji. Angka ini ialah anggaran potensi sumber, bukannya ukuran kerugian penyeludupan tahunan atau hasil yang benar-benar diperoleh.

Pihak berkuasa baru-baru ini memintas benih di lebuh raya bertol, lapangan terbang antarabangsa dan dalam operasi polis di Jakarta. Kes-kes ini menunjukkan sebab kerajaan mahu penguatkuasaan meliputi rantaian dari lokasi pengumpulan hingga ke pintu keluar negara, sementara ladang tempatan menyediakan saluran yang sah bagi benih yang dituai.

Ketika menjelaskan keutamaan siasatan pasukan petugas itu pada majlis pelancaran, Dudung berkata pegawai mesti mengenal pasti pihak yang mengarah dan membiayai penghantaran haram:

Pasukan petugas mesti menggunakan pendekatan 'menjejaki rangkaian' dan 'menjejaki wang' untuk membongkar rangkaian, aliran wang, pembiaya dan pengawal.

Bagaimana pasukan petugas akan beroperasi

Badan baharu itu bertujuan menyelaraskan institusi sedia ada, bukan menggantikan kuasa mereka. Tanggungjawabnya termasuk mengumpul data dan maklumat, menyusun langkah pencegahan dan tindak balas, serta mengenal pasti sasaran penguatkuasaan undang-undang.

Dudung menyifatkan susunan itu sebagai cara menggabungkan kuasa, maklumat, sumber dan keupayaan operasi merentasi kementerian serta agensi. Trenggono menyeru kerjasama yang melibatkan Agensi Keselamatan Maritim, pendakwa raya, polis dan tentera. Matlamat praktikalnya ialah memastikan siasatan dapat dijalankan merentasi sempadan institusi apabila penghantaran berpindah antara pengangkutan darat, laut dan udara.

Pasukan petugas itu diminta memetakan kawasan pengumpulan benih, lokasi transit dan pintu keluar yang terdedah kepada penyeludupan. Ini bermakna pemeriksaan terhadap pengumpul dan tempat penyimpanan, selain pengangkut yang menghantar bungkusan ke pelabuhan atau lapangan terbang. Penyepaduan data agensi bertujuan membantu pengesanan lebih awal dan penetapan sasaran penguatkuasaan yang lebih tepat.

Dudung juga merancang penilaian bulanan dan taklimat kepada Presiden Prabowo Subianto mengenai prestasi serta pencapaian. Katanya, kejayaan perlu dinilai berdasarkan gangguan terhadap rangkaian, pengenalpastian pembiaya dan pengawal, serta pengurangan penyeludupan yang berterusan, bukannya jumlah benih yang dirampas semata-mata.

Perubahan akibat larangan eksport kekal

Peraturan Menteri No. 5 Tahun 2026 meminda Peraturan No. 7 Tahun 2024 mengenai pengurusan udang kara, ketam dan ketam renang. Di bawah rangka kerja baharu itu, penuaian benih udang kara jernih dihadkan kepada kuota terkawal untuk akuakultur domestik, dan benih itu mesti dibesarkan di dalam wilayah Indonesia.

Benih udang kara jernih, yang turut dikenali dengan singkatan bahasa Indonesia BBL, ialah udang kara muda yang dikumpulkan untuk diternak. Akuakultur ialah penternakan haiwan akuatik dalam keadaan terkawal. Dalam hal ini, dasar tersebut bertujuan mengekalkan benih di Indonesia sehingga ia membesar menjadi produk yang lebih bernilai.

Larangan eksport benih bukan larangan terhadap semua eksport udang kara. Udang kara ternakan seberat sekurang-kurangnya 50 gram masih boleh dijual ke luar negara jika disertakan sijil asal rasmi. Perbezaan ini memisahkan eksport haiwan muda untuk dibesarkan lagi daripada eksport udang kara yang sudah diternak di Indonesia.

Trenggono berkata pihak asing yang mahu mendapatkan akses kepada sumber udang kara Indonesia perlu mengusahakan kerjasama langsung yang sah. Pelawaan itu tidak mengumumkan pengecualian daripada larangan eksport benih. Haluan yang dinyatakannya ialah penanaman di Indonesia, dengan sebarang kerjasama asing perlu dibincangkan melalui aturan yang sah.

Dasar yang berulang kali berubah arah

Penghentian kekal itu menyusuli beberapa perubahan dasar eksport benih udang kara di Indonesia. Kerajaan terdahulu silih berganti antara melarang eksport dan membenarkannya dengan syarat yang bertujuan menyokong akuakultur domestik.

• 2016: Peraturan No. 56 Tahun 2016 melarang eksport benih udang kara semasa Susi Pudjiastuti menjadi menteri perikanan.
• 4 Mei 2020: Peraturan No. 12 Tahun 2020, yang ditandatangani ketika Edhy Prabowo menjadi menteri, membuka semula eksport.
• 2021: Peraturan No. 17 Tahun 2021 sekali lagi menutup eksport benih di bawah Trenggono.
• 2024: Peraturan No. 7 Tahun 2024 sekali lagi membenarkan eksport, termasuk penanaman di luar Indonesia, sambil mewajibkan pelabur asing melabur dan menjalankan aktiviti penanaman di Indonesia.
• 16 Oktober 2025: Pung Nugroho Saksono, ketua pengarah pengawasan sumber kelautan dan perikanan, berkata kementerian sedang bergerak ke arah moratorium eksport benih.
• 2026: Peraturan No. 5 meminda rangka kerja 2024, manakala Peraturan Presiden No. 69 menubuhkan pasukan petugas yang dilancarkan pada 12 Oktober.

Pendekatan 2024 bertujuan membangunkan pengeluaran Indonesia melalui kerjasama dengan negara yang sudah berpengalaman dalam penternakan udang kara, termasuk Vietnam. Kerjasama dengan Vietnam kini telah dihentikan. Trenggono berkata usaha dua hala selama dua tahun gagal menghentikan perdagangan haram, lalu mendorong peralihan kepada penguatkuasaan domestik.

Menteri Penyelaras Hal Ehwal Makanan Zulkifli Hasan menyokong pendekatan baharu itu pada majlis pelancaran. Beliau berhujah bahawa permit eksport bukan jawapan yang berkesan terhadap penyeludupan kerana penghantaran sah boleh kekal kecil sementara aliran keluar haram berterusan. Pendirian itu mengaitkan larangan eksport dengan penguatkuasaan terselaras, dan bukannya menganggap salah satu langkah itu memadai dengan sendirinya.

Rampasan terkini menunjukkan pelbagai laluan pengangkutan

Tiga operasi yang dilaporkan pada September dan Oktober melibatkan kira-kira 274,235 benih udang kara keseluruhannya. Pengiraan itu menggabungkan anggaran rampasan di Jakarta dengan dua jumlah yang lebih tepat, maka ia perlu dianggap sebagai jumlah anggaran, bukannya angka nasional yang tepat.

• 3 September 2026: Polis Metropolitan Jakarta menggagalkan cubaan menyeludup kira-kira 150,000 benih udang kara.
• 18 September 2026: Agensi Kuarantin Indonesia dan pasukan penguatkuasaan bersama memintas 48,800 benih yang menuju ke Singapura di Lapangan Terbang Antarabangsa Juanda di Jawa Timur. Benih itu disembunyikan dalam 18 beg plastik di dalam beg pakaian seorang bakal penumpang.
• 1 Oktober 2026: Pangkalan Tentera Laut Cirebon menemui 75,435 benih dalam 13 kotak di Lebuh Raya Bertol Cikopo-Palimanan di Kabupaten Indramayu, Jawa Barat. Penghantaran itu tidak mempunyai dokumen pengangkutan yang diwajibkan, dan dua orang dibawa untuk disoal siasat.

Kes-kes ini menunjukkan benih diangkut melalui jalan raya dan bagasi penumpang. Ia menyokong tumpuan pasukan petugas pada laluan transit serta pintu keluar terakhir. Memintas sebuah beg pakaian di lapangan terbang menangani satu penghantaran; menjejaki pengumpul, lokasi penyimpanan dan pembayaran di belakangnya boleh membawa siasatan ke bahagian operasi yang lain.

Laporan yang ada tidak membuktikan sama ada ketiga-tiga kes itu berkaitan. Laporan tersebut juga tidak memberikan keputusan akhir mahkamah atau mengenal pasti pembiaya di sebalik penghantaran itu. Perbezaan ini penting kerana rampasan dan soal siasat tidak sama dengan sabitan atau bukti bahawa seluruh rangkaian telah dilumpuhkan.

Makna anggaran AS$1 bilion

Penilaian Trenggono menggunakan pengiraan mudah: 500 juta benih didarab AS$2 setiap satu bersamaan AS$1 bilion. Berdasarkan harga rupiah yang disebutnya, kira-kira Rp35,800 sebiji, pengiraan yang sama menghasilkan Rp17.9 trilion.

Anggaran potensi tahunan Dudung sebanyak 465.8 juta adalah 34.2 juta lebih rendah daripada angka anggaran kementerian sebanyak 500 juta, iaitu perbezaan kira-kira 6.8% berbanding anggaran kementerian. Tiada penjelasan diberikan bagi perbezaan jumlah itu, maka kedua-duanya tidak sepatutnya dikemukakan sebagai kiraan yang tepat.

Penilaian itu menggambarkan sumber benih secara teori berdasarkan andaian harga seunit. Ia bukan ramalan keuntungan ladang, pendapatan kerajaan atau nilai eksport udang kara. Kuota penuaian terkawal juga bermakna anggaran populasi benih liar tidak boleh dianggap sebagai jumlah yang secara automatik tersedia untuk dikutip secara sah.

Strategi ekonominya adalah untuk mengekalkan lebih banyak proses pengeluaran di Indonesia. Daripada mengeksport benih untuk dibesarkan di tempat lain, ladang domestik akan membesarkannya dan menjual udang kara yang terhasil. Sama ada langkah itu memberikan manfaat seperti yang dijangka bergantung pada pengeluaran sebenar ladang, kos dan jualan, yang semuanya tidak dapat ditentukan berdasarkan penilaian benih sahaja.

Ladang domestik berdepan sasaran pengeluaran yang jauh lebih tinggi

Pelan strategik Direktorat Jeneral Akuakultur menetapkan sasaran pengeluaran udang kara ternakan sebanyak 1,100 tan pada 2026. Pengeluaran negara ialah 437 tan pada 2023 dan 481 tan pada 2024.

Oleh itu, pengeluaran meningkat sebanyak 44 tan antara 2023 dengan 2024, iaitu kira-kira 10.1%. Sasaran 2026 adalah 619 tan melebihi hasil 2024, yang memerlukan peningkatan kira-kira 128.7%, atau pengeluaran sekitar 2.3 kali ganda paras 2024. Sasaran itu memerlukan pengembangan jauh lebih besar berbanding peningkatan tahunan terkini yang dinyatakan.

Projek rintis di Batam, Kepulauan Riau, memberikan contoh konkrit perdagangan yang disasarkan. Pada 10 September 2026, kementerian melaporkan projek itu telah mengeksport 339.5 kilogram udang kara ternakan ke Singapura. Penghantaran itu menunjukkan adanya laluan untuk menjual udang kara yang diternak di dalam negara ke luar negara, tetapi tidak membuktikan bahawa sasaran pengeluaran nasional telah dicapai.

Trenggono, ketika menjelaskan tujuan mengekalkan benih udang kara untuk diternak, mengaitkan pengurusan sumber dengan manfaat ekonomi tempatan:

Potensi ini mesti diurus dengan baik bagi menyokong pembangunan akuakultur, menghasilkan nilai tambah yang lebih besar dan memberikan manfaat ekonomi kepada masyarakat.

Dudung turut berkata penguatkuasaan mesti disertai penambahbaikan tadbir urus benih dan sokongan kepada penternak. Nelayan, pengumpul dan masyarakat pesisir bergantung pada perdagangan ini sebagai sumber pendapatan, menjadikan ketersediaan pembeli domestik yang sah sebahagian penting dasar itu, bukannya isu yang berasingan.

Penguatkuasaan didahulukan sebelum rundingan baharu dengan pihak asing

Trenggono berkata Indonesia mengutamakan tindakan di dalam negara selepas usaha dua hala gagal menamatkan penghantaran haram. Pada majlis pelancaran, beliau menjelaskan bahawa kerajaan tidak akan segera mengadakan rundingan baharu dengan negara destinasi:

Kami belum mahu berkomunikasi buat masa ini; perkara itu boleh ditangguhkan. Mari kita tumpukan dahulu pada urusan domestik.

Namun, beliau membuka ruang kepada kerjasama sekiranya kerajaan asing mendekati Indonesia untuk membincangkan aturan yang sah. Pendirian itu menggabungkan keengganan untuk menerima aliran keluar haram yang berterusan dengan pelawaan membincangkan perdagangan sah berasaskan penanaman di Indonesia.

Trenggono turut mendakwa semua benih yang digunakan untuk menternak udang kara di luar negara berasal dari Indonesia. Tiada set data sokongan dikemukakan bagi dakwaan luas itu. Oleh itu, dakwaan tersebut ialah kenyataan menteri yang berasingan daripada angka rampasan khusus dan jumlah pengeluaran nasional.

Singapura muncul dalam kedua-dua sisi perdagangan yang dihuraikan: sebagai destinasi yang dituju penghantaran yang dipintas di lapangan terbang dan sebagai pembeli udang kara ternakan dari Batam. Perbezaannya terletak pada komoditi dan status sahnya, bukan semata-mata destinasi.

Kesiapsiagaan operasi dan hasil masih perlu ditakrifkan

Trenggono berkata pasukan petugas itu bersedia memulakan operasi sebaik sahaja pelantikannya. Namun, Dudung turut meminta supaya struktur organisasi, pentadbiran dan garis panduan operasi disiapkan. Kenyataan itu membezakan pengisytiharan permulaan operasi daripada kerja yang diperlukan untuk melaksanakan semua prosedur.

Dudung menggesa pemilihan anggota yang berintegriti daripada tentera, polis dan pejabat pendakwa raya. Beliau memberi amaran bahawa operasi yang tidak dikawal dengan baik boleh menjejaskan masyarakat. Kebimbangan itu amat relevan bagi mandat yang meliputi lokasi pengumpulan dan rantaian perdagangan tempatan, selain penghantaran berskala besar.

Mekanisme akauntabiliti yang diumumkan ialah penilaian bulanan, diikuti pelaporan kepada Presiden Prabowo. Tiada tarikh tepat diberikan bagi semakan pertama, dan tiada sasaran angka bagi tangkapan, pendakwaan, gangguan rangkaian atau pengurangan aliran keluar haram diumumkan.

Ujian segera ialah sama ada siasatan terselaras dapat menjejaki pembiaya dan pengawal sambil mengembangkan penternakan yang sah. Setakat ini, rekod yang ada membuktikan kewujudan peraturan baharu, pasukan petugas dan rampasan terkini. Namun, ia belum membuktikan pengurangan penyeludupan nasional, pencapaian sasaran pengeluaran 1,100 tan atau peningkatan pendapatan masyarakat pesisir.

Perkara Utama

• Indonesia melancarkan Satgas P2BBL di Jakarta Pusat pada 12 Oktober 2026 di bawah Peraturan Presiden No. 69 Tahun 2026.
• Penyiasat diarahkan menjejaki rangkaian penyeludupan, pembayaran, pembiaya dan pengawal, bukan hanya memberi tumpuan kepada kurier.
• Peraturan No. 5 Tahun 2026 mengehadkan penuaian benih kepada kuota untuk penternakan domestik, dengan penanaman diwajibkan di Indonesia.
• Udang kara ternakan seberat sekurang-kurangnya 50 gram masih boleh dieksport dengan sijil asal rasmi.
• Tiga rampasan terkini yang dilaporkan melibatkan kira-kira 274,235 benih. Hubungan antara kes dan keputusan undang-undang muktamad belum dipastikan.
• Sasaran udang kara ternakan pada 2026 ialah 1,100 tan, berbanding pengeluaran 481 tan pada 2024.
• Penilaian bulanan dirancang, tetapi tiada tarikh tepat bagi semakan pertama atau sasaran angka penguatkuasaan diumumkan.