Exxon Dilaporkan Menghalang Penyelesaian Denda Kashagan ketika Kazakhstan Menyambung Semula Kutipan

Pertikaian bernilai $5.2 bilion memecahbelahkan rakan kongsi Kashagan

ExxonMobil dilaporkan menghalang cadangan penyelesaian denda alam sekitar Kazakhstan sebanyak 2.356 trilion tenge terhadap pengendali medan minyak Kashagan, dengan TotalEnergies turut menyertai bantahannya. Kebuntuan yang dilaporkan itu berlaku selepas pihak berkuasa menyambung semula kutipan paksa pada 29 September 2026, menyebabkan konsortium berdepan penalti bernilai kira-kira $5.2 bilion sementara timbang tara antarabangsa yang berasingan masih diteruskan.

Laporan bertarikh 9 Oktober itu, berdasarkan sumber yang tidak dinamakan tetapi mengetahui rundingan tersebut, menyatakan Exxon memujuk TotalEnergies, yang sebelum ini berkecuali, supaya menolak cadangan terbaharu. Bantahan bersama mereka sudah cukup untuk menghalang rakan kongsi daripada meneruskan penyelesaian itu. Terma penyelesaian mahupun alasan syarikat-syarikat itu menentangnya tidak didedahkan.

Pertikaian itu berkaitan penyimpanan sulfur di kompleks pemprosesan Bolashak di Wilayah Atyrau, Kazakhstan. Ia turut bertindih dengan perbincangan mengenai pelaburan masa depan di Kashagan, termasuk pembangunan di bahagian barat bernilai $80 bilion yang dilaporkan, tetapi dipertikaikan oleh syarikat minyak negara Kazakhstan, KazMunayGas. Cadangan itu bukan projek yang diluluskan.

Dua perbezaan penting perlu difahami untuk menilai kepentingannya. Penalti sulfur itu berasingan daripada tuntutan Kazakhstan yang jauh lebih besar berkaitan aturan kontrak dan kewangan projek tersebut. Pembangunan di bahagian barat yang dilaporkan itu juga berasingan daripada rancangan yang diterbitkan untuk mengembangkan operasi sedia ada di Kashagan. Tiada perjanjian pelaburan mahupun penyelesaian undang-undang menyeluruh diumumkan.

Siapa menentang penyelesaian itu, dan siapa mungkin perlu membayar?

ExxonMobil, TotalEnergies, Shell dan Eni masing-masing memiliki 16.81% kepentingan dalam Kashagan. KazMunayGas memiliki 16.88%, CNPC memegang 8.33% dan Inpex dari Jepun memiliki 7.56%. North Caspian Operating Company, atau NCOC, mengendalikan medan itu bagi pihak konsortium.

Exxon dan TotalEnergies bersama-sama memegang 33.62%. Laporan bahawa kedua-duanya boleh menghalang penyelesaian itu menunjukkan pentingnya persetujuan rakan kongsi, bukannya sekadar majoriti pemilikan. Peraturan khusus bagi membuat keputusan mengenai cadangan ini tidak didedahkan.

KazMunayGas dilaporkan telah memutuskan untuk membayar bahagiannya daripada denda itu. Namun, belum dapat dipastikan sama ada sebarang bayaran benar-benar telah dibuat. Keputusan syarikat negara itu untuk membayar tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa rakan kongsi lain menerima penalti tersebut atau cabaran undang-undang NCOC telah berakhir.

ExxonMobil, TotalEnergies, KazMunayGas, Shell dan Inpex enggan mengulas mengenai rundingan yang dilaporkan itu. Eni, CNPC dan NCOC tidak menjawab permintaan untuk mendapatkan ulasan. Tanpa cadangan yang diterbitkan atau kenyataan yang menjelaskan pendirian rakan kongsi, perselisihan yang dilaporkan itu tidak boleh dianggap sebagai bukti perpecahan lebih luas mengenai setiap aspek pembangunan Kashagan.

Angka sulfur di sebalik denda

Penalti itu dikenakan susulan pemeriksaan alam sekitar pada 2022 yang mengenal pasti kira-kira sepuluh dakwaan pelanggaran di kemudahan darat Kashagan. Pemeriksa berkata lebih 1.7 juta tan metrik sulfur terkumpul di Bolashak, berbanding had penyimpanan yang dibenarkan sebanyak 730,000 tan. NCOC menafikan dakwaan pelanggaran itu dan menegaskan pengurusan sulfurnya mematuhi undang-undang Kazakhstan serta permit projek.

Minyak dan gas Kashagan mengandungi paras hidrogen sulfida yang tinggi, iaitu gas toksik yang merumitkan proses pengeluaran dan pemprosesan. Penyingkirannya menghasilkan sulfur yang perlu diurus, disimpan atau dijual. Pertikaian undang-undang itu berkaitan jumlah sulfur yang terkumpul dalam simpanan serta peraturan penyimpanan, bukan sekadar jumlah sulfur yang dihasilkan projek itu setiap tahun.

Angka kemampanan NCOC bagi 2024 menunjukkan sulfur dalam simpanan blok berjumlah 1.775 juta tan pada akhir 2022 dan 613,000 tan pada akhir 2024. Ini merupakan pengurangan sebanyak 1.162 juta tan, atau kira-kira 65%. Angka terkini itu 117,000 tan lebih rendah daripada had permit yang dinyatakan.

Angka sama menunjukkan pengeluaran sulfur tahunan sebanyak 1.42 juta tan pada 2024. Pengeluaran ialah aliran sepanjang setahun; timbunan simpanan pula ialah jumlah yang masih ada pada tarikh tertentu. Membandingkannya seolah-olah kedua-duanya mengukur perkara yang sama akan menggambarkan pertikaian itu secara tidak tepat. Pengurangan timbunan simpanan juga tidak menentukan sama ada penyimpanan terdahulu melanggar permit.

Kebimbangan mengenai penyimpanan sudah timbul sebelum pemeriksaan itu. Pembentangan Eni pada awal 2017 memberi amaran bahawa kapasiti yang dibenarkan boleh dilepasi sebanyak 1.4 juta tan menjelang akhir 2018 jika sulfur tidak disingkirkan. Arahan pada 2021 menyebut keperluan mendesak untuk mengeksport sulfur yang terkumpul. Amaran tersebut menunjukkan bahawa kapasiti sudah lama menjadi kebimbangan, tetapi tidak menyelesaikan pembelaan undang-undang NCOC.

Bagaimana penalti yang dibatalkan kembali dikuatkuasakan

Denda itu bertahan selepas beberapa pusingan litigasi, termasuk pembatalan pada 2025. Analisis Caspian Policy Center merekodkan keputusan Mahkamah Rayuan Astana pada 4 Ogos 2025 yang memihak kepada NCOC, susulan keputusan Mahkamah Agung pada Julai yang mengembalikan kes itu kepada mahkamah rayuan yang baru dibentuk.

Laporan kemudian menyatakan perintah penalti asal dibatalkan kerana kecacatan prosedur, sebelum perintah baharu dikeluarkan. Mahkamah Wilayah Atyrau mengekalkan denda itu pada 19 Jun 2026. Oleh itu, pembatalan terdahulu tidak seharusnya ditafsirkan sebagai penyelesaian muktamad bagi pertikaian penguatkuasaan semasa.

Langkah utama menunjukkan bagaimana kes itu beralih daripada pemeriksaan kepada kutipan aktif:

• 2022: Pemeriksa mempertikaikan penyimpanan sulfur di kompleks pemprosesan Bolashak.
• Januari 2025: Tribunal antarabangsa mengeluarkan keputusan interim berhubung penguatkuasaan denda itu.
• 4 Ogos 2025: Mahkamah Rayuan Astana memutuskan untuk memihak kepada NCOC; pihak berkuasa kemudiannya mengeluarkan semula penalti tersebut.
• 27 Februari 2026: ICSID mendaftarkan kes perjanjian pelaburan oleh pemegang saham asing.
• 19 Jun 2026: Mahkamah Wilayah Atyrau mengekalkan denda itu.
• Julai 2026: NCOC terlepas tarikh akhir pembayaran, lalu mencetuskan kutipan paksa.
• 12 Ogos 2026: Tribunal ICSID dibentuk.
• 7 September 2026: Kutipan digantung sementara cabaran NCOC terhadap tindakan pegawai penguatkuasaan dipertimbangkan.
• 29 September 2026: Kutipan disambung semula selepas cabaran itu ditolak.

Nilai dolar bagi penalti itu berbeza mengikut kadar pertukaran dan pembundaran. Analisis dasar tersebut menyifatkan kira-kira 2.3 trilion tenge sebagai $5.1 bilion berdasarkan kadar 2022 dan $4.2 bilion pada waktu penerbitannya. Laporan kemudian menganggarkan jumlah lebih tepat, iaitu 2.356 trilion tenge, bernilai kira-kira $5.2 bilion. Penukaran tersebut tidak semestinya menandakan perubahan pada jumlah penalti asal.

Kutipan boleh melangkaui pengendali

Selepas tarikh akhir pembayaran pada Julai berlalu, pihak berkuasa membekukan harta dan kenderaan NCOC. Pengarah urusannya diberi amaran mengenai kemungkinan liabiliti pentadbiran dan jenayah kerana gagal mematuhi keputusan mahkamah. Ini ialah langkah penguatkuasaan, bukan dapatan bahawa pengarah itu telah melakukan kesalahan.

Kementerian Kehakiman Kazakhstan juga berkata pihaknya sedang mempertimbangkan kutipan terus daripada rakan kongsi antarabangsa, yang berkemungkinan melalui penyitaan harta dan dana mereka. Sesetengah pemegang saham Kashagan mempunyai kepentingan dalam projek minyak utama lain di Kazakhstan, termasuk Tengiz dan Karachaganak, sekali gus menimbulkan kebimbangan bahawa penguatkuasaan mungkin menjangkaui NCOC.

Kementerian itu berkata bailif boleh memohon penggantungan lesen NCOC dan telah meminta maklumat permit daripada badan berkuasa. Tiada penggantungan lesen disahkan dalam perkembangan yang dilaporkan. Begitu juga, pertimbangan untuk mengutip bayaran daripada pemegang saham tidak boleh disamakan dengan penyitaan aset mereka yang telah selesai.

Penggantungan pada September itu bersifat prosedur. Mahkamah Pentadbiran Antara Daerah Khusus Wilayah Atyrau meminta bahan kes penguatkuasaan ketika mempertimbangkan cabaran NCOC, lalu kutipan dihentikan sementara. Mahkamah dilaporkan menolak cabaran itu pada 28 September, dan penguatkuasaan kembali aktif pada hari berikutnya.

Perintah antarabangsa bertembung dengan penguatkuasaan domestik

Enam pemegang saham asing sedang membawa kes perjanjian pelaburan di Pusat Antarabangsa bagi Penyelesaian Pertikaian Pelaburan, yang dikenali sebagai ICSID. Kes itu didaftarkan pada 27 Februari 2026 dan tribunalnya dibentuk pada 12 Ogos; prosiding masih berjalan. Prosiding perjanjian pelaburan menilai sama ada layanan sesebuah negara terhadap pelabur asing melanggar perlindungan yang dipersetujui dalam perjanjian antarabangsa.

Satu timbang tara komersial yang berasingan dijalankan mengikut peraturan Suruhanjaya Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Undang-undang Perdagangan Antarabangsa, atau UNCITRAL. NCOC berkata tribunal itu mengeluarkan langkah interim yang menghalang Kazakhstan daripada menguatkuasakan denda tersebut sementara prosiding diteruskan. Langkah interim ialah arahan sementara untuk melindungi kedudukan pihak-pihak sebelum keputusan muktamad; ia tidak menyelesaikan pertikaian asas.

Keputusan interim pada Januari 2025 dilaporkan mengarahkan Kazakhstan supaya menghalang penguatkuasaan denda sulfur kira-kira $5 bilion itu dan meminta kedua-dua pihak supaya tidak memburukkan pertikaian. Kementerian Kehakiman Kazakhstan menolak tafsiran NCOC mengenai kesan perintah itu, dengan berhujah bahawa tribunal komersial tidak boleh menghalang penguatkuasaan undang-undang alam sekitar dan penghakiman muktamad mahkamah domestik.

NCOC menyatakan pendiriannya dalam kenyataan pada 23 Julai, bagi pihaknya sendiri dan syarikat antarabangsa yang mencabar penalti itu:

menganggap denda sulfur itu tidak berasas dan mencabarnya melalui segala cara yang tersedia

Oleh itu, perselisihan itu berkaitan liabiliti serta sama ada kutipan boleh diteruskan sebelum prosiding antarabangsa selesai. Tiada keputusan timbang tara muktamad yang menyelesaikan pertikaian sulfur itu dikenal pasti, dan kes ICSID yang masih berjalan tidak seharusnya disamakan dengan timbang tara komersial terdahulu.

Cadangan pengembangan $80 bilion yang dipertikaikan

Cadangan yang dilaporkan pada Ogos itu akan menyatukan ExxonMobil dan KazMunayGas dalam usaha sama dengan pemilikan sama rata untuk membangunkan Kashagan bahagian barat. Pelaburan yang dicadangkan dianggarkan berjumlah $80 bilion, dengan potensi pengeluaran sehingga 600,000 tong sehari. Syarat yang dilaporkan termasuk penyelesaian denda sulfur dan tuntutan berasingan Kazakhstan yang berjumlah kira-kira $150 bilion.

Pengerusi KazMunayGas, Askhat Khassenov, menolak laporan itu sebagai tidak tepat dan berkata syarikat tersebut belum mengesahkan rancangan untuk usaha sama berkenaan. Jumlah pelaburan mahupun kapasiti pengeluaran yang dicadangkan belum disahkan secara bebas. Menganggap angka tersebut sebagai perbelanjaan yang telah dipersetujui atau sasaran pengeluaran yang dipersetujui akan membesar-besarkan status projek itu.

KazMunayGas telah menerbitkan rancangan pengembangan yang berbeza bagi operasi sedia ada. Fasa 2A dan Fasa 2B boleh meningkatkan jumlah pengeluaran minyak dan kondensat kepada kira-kira 710,000 tong sehari, tertakluk pada kerja teknikal, kapasiti pemprosesan gas dan keputusan pelaburan. Bagaimana sebarang pembangunan di bahagian barat akan diselaraskan dengan fasa-fasa tersebut masih belum diputuskan. Kedua-dua angka kapasiti itu tidak seharusnya dijumlahkan sebagai jumlah pengeluaran masa depan yang telah disahkan.

Kashagan menghasilkan kira-kira 18.2 juta tan metrik minyak pada 2025, menurut KazMunayGas, manakala rizab boleh pulih dianggarkan antara 9 bilion hingga 13 bilion tong. Sumber itu besar, tetapi lokasi di utara Caspian yang cetek, tekanan takungan yang tinggi dan kandungan hidrogen sulfida menjadikan pengembangan mencabar dari segi teknikal. Penyelesaian pertikaian undang-undang tidak menghapuskan keperluan kejuruteraan tersebut.

Pertikaian jauh lebih besar mengenai hasil minyak

Denda sulfur itu berlaku serentak dengan timbang tara komersial yang lebih luas mengenai kewangan dan kewajipan kontrak Kashagan. Laporan menyatakan nilai tuntutan lebih luas Kazakhstan yang berbeza-beza: kira-kira $150 bilion dalam laporan mengenai rundingan pengembangan, $160 bilion dalam laporan mengenai timbang tara yang lebih luas, dan $166 bilion dalam satu lagi laporan yang mengaitkan kes-kes tersebut. Angka-angka itu belum diselaraskan dan tidak seharusnya dikemukakan sebagai satu jumlah muktamad.

Tarikh mula timbang tara itu juga berbeza mengikut laporan. Satu laporan menyatakan prosiding bermula pada 2023; analisis Caspian Policy Center pula menyebut tuntutan difailkan pada 2024. Kes itu didaftarkan di Mahkamah Timbang Tara Tetap dan didengar oleh tribunal di Geneva, dengan prosiding dijangka berterusan sekurang-kurangnya hingga 2028.

Isu yang dipertikaikan ialah perjanjian perkongsian pengeluaran yang ditandatangani pada 1997 dan dipinda pada 2008. Perjanjian sedemikian membolehkan pelabur membiayai pembangunan dan mendapatkan semula kos yang layak daripada hasil pengeluaran sebelum baki hasil dikongsi dengan negara tuan rumah. Perjanjian Kashagan tidak pernah diterbitkan, sekali gus mengehadkan penelitian awam terhadap terma kewangannya secara terperinci.

Keputusan interim yang dilaporkan merekodkan dakwaan Kazakhstan bahawa NCOC menerima 98% hasil minyak selepas pembayaran keutamaan. Itu ialah dakwaan mengenai kategori hasil tertentu, bukan bukti bahawa Kazakhstan hanya menerima 2% daripada setiap dolar yang dijana Kashagan.

Energy Insight & Analytics menganggarkan Kazakhstan menerima $1.1 bilion melalui perkongsian keuntungan antara 2016 hingga 2023, serta $5.4 bilion daripada semua bayaran Kashagan, termasuk cukai, royalti dan penerimaan lain. Firma itu menganggarkan jualan minyak berjumlah $55 bilion dalam tempoh tersebut, manakala kos pembangunan dan operasi berjumlah $86 bilion. Anggaran ini membantu menjelaskan bagaimana jualan besar boleh wujud serentak dengan agihan keuntungan yang terhad, tetapi tidak menentukan sama ada setiap kos yang dipertikaikan sah di sisi kontrak.

Perkara yang masih belum selesai

Cadangan penyelesaian terbaharu yang gagal itu bukan percubaan kompromi pertama. Analisis Caspian Policy Center menyebut cadangan 2024 yang melibatkan pelaburan sosial tambahan sebanyak $110 juta dan bayaran tambahan yang dikaitkan dengan bekalan gas petroleum cecair, yang dinyatakan boleh dibayar balik di bawah perjanjian perkongsian pengeluaran. Tiada maklum balas rasmi kerajaan direkodkan. Tiada asas untuk menganggap terma tersebut sama dengan cadangan yang tidak didedahkan dan dilaporkan ditolak Exxon.

Hubungan yang lebih luas juga masih bercampur-campur. Pada Februari, Ketua Pegawai Eksekutif Shell, Wael Sawan, berkata pelaburan baharu akan ditangguhkan sehingga terdapat kejelasan mengenai kes undang-undang melibatkan Kashagan dan Karachaganak. Namun, Shell menandatangani perjanjian penerokaan di Wilayah Aktobe, Kazakhstan, pada Mac. Perjanjian itu menunjukkan bahawa pertikaian undang-undang tidak menghentikan semua bentuk penglibatan, walaupun ia tidak menyelesaikan kekangan pelaburan di Kashagan.

Aduan sivil berasingan yang difailkan badan PSA Kazakhstan di Switzerland pada Mac 2025 berkaitan dakwaan skim yang melibatkan Kashagan dan Karachaganak. Eni mahupun NCOC tidak dinamakan sebagai defendan. Dakwaan tersebut perlu dibezakan daripada kes permit sulfur dan daripada sebarang dapatan salah laku yang telah dibuktikan.

Buat masa ini, kutipan masih aktif, kes perjanjian oleh pemegang saham masih berjalan dan timbang tara komersial belum mempunyai penyelesaian muktamad yang diumumkan. Tiada tarikh akhir penyelesaian baharu atau tarikh pendengaran dikenal pasti. Sama ada KazMunayGas telah membayar, sama ada pihak berkuasa akan mengambil tindakan terhadap aset pemegang saham dan sama ada cadangan pelaburan yang disemak semula akan dikemukakan, semuanya masih belum dipastikan. Jangkaan prosiding komersial berterusan sekurang-kurangnya hingga 2028 memberikan tempoh masa yang lebih panjang, bukannya tarikh akhir untuk menyelesaikan denda itu.

Kesimpulan

• ExxonMobil dilaporkan menghalang cadangan penyelesaian terbaharu, dengan TotalEnergies turut menentangnya.
• Denda yang dipertikaikan berjumlah 2.356 trilion tenge, yang kini dianggarkan kira-kira $5.2 bilion.
• Kutipan disambung semula pada 29 September 2026 selepas mahkamah menolak cabaran penguatkuasaan NCOC.
• NCOC mengurangkan sulfur dalam simpanan blok yang dilaporkan sebanyak kira-kira 65% antara akhir 2022 dengan akhir 2024, tanpa menyelesaikan pertikaian permit terdahulu.
• Prosiding antarabangsa diteruskan, sementara Kazakhstan dan NCOC berbeza pendapat mengenai kesan langkah interim terhadap kutipan.
• KazMunayGas mempertikaikan usaha sama Kashagan bahagian barat bernilai $80 bilion yang dilaporkan; rancangan pengembangan Fasa 2A dan Fasa 2B yang berasingan masih bersyarat.
• Terma penyelesaian yang gagal, sebarang bayaran oleh KazMunayGas dan langkah seterusnya ke arah penyelesaian rundingan masih belum didedahkan.