Perbicaraan Pemecatan Sara Duterte Dikecilkan kepada Tuduhan Kekayaan, Pihak Pembela Persoal Keadilan

Satu tuduhan kekal, dengan dakwaan sehingga P1.5 bilion

Mahkamah pemecatan Senat pada 13 Oktober 2026 menerima penarikan balik tiga daripada empat artikel terhadap Naib Presiden Filipina Sara Duterte, meninggalkan dakwaan kekayaan yang tidak dapat dijelaskan, termasuk anggaran P817 juta hingga P1.5 bilion yang dikemukakan oleh peguam dan akauntan Alexander Cabrera. Pihak pembela dijangka mula mengemukakan kesnya apabila prosiding bersambung pada 9 November.

Keputusan itu menggugurkan dakwaan berkaitan dana sulit, rasuah pegawai Jabatan Pendidikan dan ancaman berat terhadap Presiden Ferdinand Marcos Jr. daripada undian akhir mahkamah. Namun, ia tidak bermakna tertuduh dibebaskan daripada dakwaan berkenaan. Pegawai pengerusi Senator Francis Escudero memutuskan bahawa senator tidak akan menjatuhkan sabitan atau pembebasan bagi artikel yang ditarik balik itu.

Artikel II yang masih dikekalkan berkaitan aset yang didakwa tidak diisytiharkan dan kepentingan perniagaan yang dilarang melibatkan Duterte serta suaminya, Manases Carpio. Pihak pendakwaan berkata bukti mereka mencukupi untuk menuntut beliau disingkirkan atas pelanggaran Perlembagaan yang boleh dipertanggungjawabkan dan pengkhianatan terhadap kepercayaan awam. Duterte menafikan salah laku, dan mahkamah belum memutuskan sama ada dakwaan kekayaan itu terbukti.

Penyempitan kes itu menyusuli beberapa minggu keterangan awam berhubung dua daripada dakwaan yang digugurkan. Ketua peguam bela Sheila Sison berhujah bahawa penarikan balik sebelum Duterte mengemukakan buktinya sendiri akan menyebabkan tuduhan yang memudaratkan didengar secara terbuka tanpa peluang setara untuk menjawabnya di mahkamah.

Keputusan itu turut mencetuskan pertikaian berasingan mengenai perbincangan awam tentang dakwaan yang ditarik balik. Escudero menarik balik sekatan mahkamah pemecatan terhadap kenyataan mengenai artikel berkenaan, tetapi pihak pembela membantah dan Senator Francis Pangilinan memohon pertimbangan semula. Isu itu masih belum diselesaikan ketika mahkamah menangguhkan prosiding bagi memberi ruang kepada perbahasan mengenai cadangan belanjawan negara 2027.

Perkara yang digugurkan Senat daripada kes

Artikel yang ditarik balik itu merangkumi tiga kelompok tuduhan berasingan. Artikel I berkaitan dakwaan penyalahgunaan atau penyelewengan dana sulit di Pejabat Naib Presiden dan Jabatan Pendidikan. Artikel III berkaitan dakwaan rasuah pegawai pendidikan. Artikel IV berkaitan ancaman berat, termasuk dakwaan ancaman bersyarat terhadap Marcos, wanita pertama dan bekas Speaker Dewan Perwakilan.

Dakwaan ancaman itu timbul daripada satu taklimat media yang menyebut Duterte didakwa berkata beliau telah mengatur supaya individu berkenaan dibunuh jika beliau dibunuh terlebih dahulu. Duterte dan kemnya menafikan dakwaan terhadap beliau.

Escudero mengendalikan penarikan balik itu secara berbeza, bergantung pada sejauh mana pihak pendakwaan telah menjalankan kesnya. Artikel mengenai dana sulit dan ancaman berat ditarik balik dengan prejudis. Menurut keputusan beliau, artikel itu tidak boleh dihidupkan semula, difailkan semula atau didakwa terhadap Duterte dalam penggal yang sama dan Kongres Ke-20.

Artikel rasuah ditarik balik tanpa prejudis kerana pihak pendakwaan belum mengemukakan bukti mengenainya. Perbezaan itu membuka kemungkinan prosiding pada masa hadapan, tetapi tidak bermakna kes lain telah difailkan atau semestinya akan menyusul.

Laporan berbeza tentang urutan peristiwa. Ada yang menyifatkan tindakan pada Selasa itu sebagai penarikan balik kesemua tiga artikel; yang lain berkata pihak pendakwaan telah memohon menarik balik artikel rasuah pada minggu sebelumnya, kemudian memohon menggugurkan dua lagi. Namun, semuanya bersetuju tentang hasilnya: Artikel I, III dan IV tidak akan dibawa ke peringkat keputusan.

Mengapa pendakwa memilih untuk mengecilkan perbicaraan

Wakil Daerah Ke-2 Batangas Gerville Luistro, yang mengetuai panel pendakwaan Dewan Perwakilan, berkata keputusan itu dibuat selepas mempertimbangkan kepentingan orang ramai, mahkamah, pihak pendakwaan dan pihak pembela. Dalam sidang media Senat di Bandar Pasay bersama pendakwa swasta Lorna Kapunan, beliau menyifatkannya sebagai keputusan paling penting panel itu.

Hujah utama Luistro ialah Artikel II boleh berdiri sendiri. Ketika berucap kepada mahkamah pemecatan, beliau berkata bukti yang ada mewajarkan tuntutan supaya Duterte disingkirkan berdasarkan artikel itu tanpa meneruskan tiga artikel yang lain.

"Kami percaya bukti itu kukuh dan meyakinkan serta mewajarkan responden disingkirkan daripada jawatan kerana pelanggaran Perlembagaan yang boleh dipertanggungjawabkan dan pengkhianatan terhadap kepercayaan awam," kata Luistro.

Beliau turut menyebut ketidaksabaran orang ramai terhadap prosiding yang berlarutan serta tanggungjawab perundangan para senator. Pengguguran tiga daripada empat artikel mengurangkan jumlah dakwaan yang menanti keputusan sebanyak 75 peratus, walaupun ia tidak menentukan berapa banyak tempoh pendengaran baki kes akan dipendekkan.

Laporan berbeza tentang jumlah saksi yang tidak lagi perlu memberi keterangan. Beberapa laporan menyebut angka 32, manakala satu lagi menyebut 12. Penarikan balik itu jelas mengurangkan jumlah keterangan yang dirancang, tetapi angka tepatnya masih dipertikaikan. Sebanyak 14 saksi yang disebut pihak pembela merujuk kepada keterangan yang telah didengar, bukannya saksi yang kemunculan mereka pada masa hadapan akan dibatalkan.

Skop sebenar dakwaan kekayaan

Artikel II lebih luas daripada dakwaan bahawa Duterte memiliki kekayaan yang besar. Artikel itu mendakwa beliau gagal mendedahkan aset dalam Penyata Aset, Liabiliti dan Nilai Bersih, yang dikenali sebagai SALN, serta gagal melepaskan kepentingan perniagaan yang dilarang oleh Perlembagaan. Ia juga melibatkan kepentingan perniagaan yang didakwa dilarang milik Carpio.

SALN ialah pengisytiharan aset, hutang dan nilai bersih seseorang pegawai. Pegawai awam Filipina diwajibkan memfailkan pengisytiharan ini setiap tahun. Dalam kes ini, senator perlu menilai dakwaan pihak pendakwaan tentang maklumat yang tidak didedahkan dan kepentingan perniagaan, bukannya menganggap nilai aset seseorang semata-mata sebagai bukti salah laku.

Pada minggu sebelum penarikan balik itu, mahkamah mendengar keterangan daripada Majlis Pencegahan Pengubahan Wang Haram, pegawai bank dan syarikat insurans, serta Cabrera. Pihak pendakwaan turut mengemukakan pegawai cukai bagi menyokong dakwaan yang masih dikekalkan.

Cabrera menuduh Duterte dan Carpio memiliki kekayaan yang tidak dapat dijelaskan, dianggarkan antara P817 juta dengan P1.5 bilion. Itu ialah dakwaan yang dikemukakan semasa memberi keterangan, bukannya dapatan Senat. Perbezaan antara anggaran terendah dengan tertinggi ialah P683 juta, menjadikan asas pengiraan itu perkara penting dalam kes berkenaan.

Bukti yang dihuraikan kepada umum melibatkan beberapa jenis rekod kewangan dan saksi. Kehadiran mereka tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa aset disembunyikan atau kepentingan perniagaan itu menyalahi undang-undang. Dakwaan tersebut masih tertakluk kepada jawapan pihak pembela dan penilaian senator.

Pihak pembela mempertikaikan peluang untuk menjawab

Sison berkata pihak pembela tidak membantah penarikan balik itu sendiri. Bantahan beliau berkaitan pihak yang boleh menentukan langkah pihak pembela selepas pihak pendakwaan mengemukakan dakwaan dan bukti secara terbuka.

Beliau berhujah bahawa Duterte berisiko kehilangan manfaat untuk menyangkal bukti pihak pendakwaan. Pihak pembela turut memberi amaran tentang kemungkinan perbicaraan tidak sah jika keseimbangan antara tuduhan dengan jawapan terjejas dengan serius. Itu ialah bantahan undang-undang yang dikemukakan peguam, bukannya keputusan bahawa perbicaraan itu tidak sah.

Luistro menjawab bahawa pihak pembela berpeluang mencabar saksi melalui soal balas dan boleh menjawab dakwaan yang ditarik balik itu melalui saluran lain. Sison menolak cadangan bahawa kenyataan awam di luar mahkamah boleh menggantikan hujahan pihak pembela dalam prosiding.

Michael Henry Yusingco, felo penyelidik kanan di Pusat Polisi Universiti Ateneo de Manila, menyokong kebimbangan pihak pembela. Beliau berhujah bahawa penarikan balik artikel dana sulit dan ancaman selepas bukti dikemukakan secara terbuka melanggar hak Duterte kepada proses sewajarnya. Penilaian beliau berbeza daripada keputusan mahkamah untuk membenarkan penarikan balik.

Pertikaian itu membezakan dua isu yang sebaliknya mungkin kelihatan sama: sama ada senator masih perlu memutuskan sesuatu dakwaan, dan sama ada responden patut diberi peluang menyangkal bukti yang telah didengar. Escudero memutuskan bahawa artikel yang ditarik balik tidak memerlukan pihak pembela mengemukakan bukti. Beliau juga berkata pembentangan hujah pendakwaan dan pembelaan secara berselang-seli boleh membantu mengelakkan keadaan apabila dakwaan ditarik balik sebelum pihak pembela berpeluang menjawabnya.

Preseden Corona dan kuasa mahkamah

Luistro memetik prosiding pemecatan terhadap bekas Ketua Hakim Negara Renato Corona sebagai sokongan terhadap hak pihak pendakwaan memilih artikel yang mahu diteruskan. Laporan asal meletakkan preseden itu pada 2011, sambil menyifatkannya sebagai perbicaraan pemecatan Corona. Pertikaian dalam prosiding Duterte berpusat pada masa penarikan balik, bukannya tahun yang dikaitkan dengan preseden itu.

Sison berkata lima daripada lapan artikel terhadap Corona digugurkan sebelum bukti dikemukakan mengenainya. Dalam kes Duterte, pihak pendakwaan telah pun mengemukakan bukti berhubung dana sulit dan ancaman berat. Pendirian beliau ialah penarikan balik terdahulu tidak menyelesaikan isu keadilan yang kini dihadapi Senat.

Escudero turut menolak anggapan bahawa mana-mana pihak boleh menentukan perkara itu secara bersendirian. Beliau berkata artikel berada dalam bidang kuasa mahkamah pemecatan sebaik sahaja difailkan, dan permohonan pihak pendakwaan untuk menarik baliknya masih tertakluk kepada keputusan serta budi bicara mahkamah.

Perbezaan itu menjelaskan mengapa pengumuman Luistro memerlukan keputusan mahkamah. Pihak pendakwaan memilih perkara yang mahu diteruskan, tetapi mahkamah menentukan sama ada penarikan balik dibenarkan dan apakah kesan undang-undang yang akan menyusul.

Perbincangan awam dibenarkan, tetapi sekatan masih terpakai

Escudero menarik balik Peraturan 18, iaitu sekatan sub judice mahkamah pemecatan, bagi Artikel I, III dan IV. Sekatan sub judice mengehadkan kenyataan awam mengenai merit kes yang sedang berjalan bagi melindungi prosiding. Alasannya ialah artikel yang ditarik balik tidak lagi menanti keputusan.

Menurut keputusan itu, pihak pendakwaan, Duterte, peguam masing-masing dan saksi boleh membincangkan secara terbuka dakwaan yang ditarik balik. Escudero berkata tujuan langkah itu adalah untuk memberi ruang kepada Duterte menjawab selepas artikel tersebut tidak lagi menjadi sebahagian daripada keputusan akhir mahkamah.

Kebenaran itu tidak membenarkan penerbitan bukti tanpa sekatan. Escudero berkata perlindungan kerahsiaan dan privasi masih terpakai kepada dokumen terlindung dan bahan lain. Bukti yang dilindungi tidak boleh begitu sahaja disalin, diedarkan atau dimuat naik hanya kerana sesuatu artikel telah ditarik balik.

Sison membantah bahawa penarikan sekatan itu boleh membolehkan tuduhan terhadap Duterte dibuat tanpa kawal selia sedangkan perbicaraan pemecatan masih belum selesai. Pangilinan memohon supaya bahagian keputusan itu dipertimbangkan semula, dan Escudero menangguhkan keputusan terhadap usul tersebut sementara menunggu pihak pembela berunding dengan Duterte.

Kelonggaran itu kekal berkuat kuasa bagi artikel yang ditarik balik sehingga pihak pembela memberi maklum balas dan mahkamah menangani isu tersebut. Jurucakap pihak pembela Michael Poa turut memberi amaran bahawa perintah larangan bercakap daripada mahkamah perbicaraan serantau yang berasingan mungkin masih menghalang perbincangan awam tentang kes ancaman berat itu. Oleh itu, kebenaran daripada mahkamah Senat mungkin tidak menyelesaikan semua sekatan yang dikenakan terhadap pihak-pihak terlibat.

Duterte menolak peletakan jawatan, dakwaan lain berterusan

Ketika berucap pada Persidangan dan Ekspo Perniagaan Filipina Ke-52 pada Selasa, Duterte menolak sebarang cadangan bahawa beliau akan meninggalkan jawatan secara sukarela. Beliau berkata pasukan guamannya merancang untuk menafikan dakwaan itu dan beliau tidak menjangkakan keadilan daripada kerajaan.

Saya tidak akan meletak jawatan. Saya tidak akan sesekali meletak jawatan sebagai Naib Presiden.

Duterte menyifatkan tuduhan itu bermotifkan politik dan bertujuan menjejaskan rancangan beliau untuk bertanding dalam pilihan raya presiden pada 2028. Beliau juga berkata beliau menjangkakan lebih banyak tuduhan dan kempen bermusuhan menjelang pilihan raya. Kenyataan itu menggambarkan pendirian beliau; ia tidak menyelesaikan dakwaan yang sedang dihadapkan kepada mahkamah.

Dakwaan lain terus timbul di luar pendengaran pemecatan. Pada Isnin sebelumnya, Biro Siasatan Kebangsaan berkata pihaknya sedang menyiasat hartanah Duterte, termasuk tanah yang didakwa diisytiharkan secara salah sebagai tanah pertanian dalam SALN beliau.

Bekas Senator Antonio Trillanes IV secara berasingan menuduh Duterte dan Carpio menerima kiriman wang daripada kerajaan China. Anggota polis yang dipecat, Rodulfo Gracioso Jr. dan individu yang mengaku sebagai pembawa wang, Ramil Madriaga, membuat dakwaan berhubung penghantaran wang. Duterte menafikan dakwaan tersebut.

Siasatan dan tuduhan ini tidak harus disamakan dengan dapatan mengenai Artikel II. Penarikan balik tiga artikel pemecatan tidak menentukan sama ada dakwaan berasingan itu benar, dan kewujudan siasatan tidak membuktikan berlakunya salah laku.

Jadual masa dan kesan keputusan

Tindakan pada Selasa itu berlaku pada hari ke-39 perbicaraan, menurut laporan. Perbicaraan bermula pada 6 Julai. Peringkat seterusnya dijadualkan bermula dengan pembentangan pihak pembela pada 9 November. Ketua Minoriti Senat Alan Peter Cayetano berkata tiada had masa perlembagaan bagi perbicaraan pemecatan dan senator boleh mengambil masa yang diperlukan demi keadilan sambil menguruskan perbahasan belanjawan.

• Mei 2026: Dewan Perwakilan memecat Duterte berdasarkan empat artikel.
• 6 Julai 2026: Perbicaraan pemecatan Senat bermula.
• September 2026: Senat dilaporkan menerima pakai tafsiran ambang sabitan berdasarkan senator yang mampu mengambil bahagian.
• 13 Oktober 2026: Mahkamah menerima penarikan balik Artikel I, III dan IV, meninggalkan Artikel II.
• 9 November 2026: Prosiding dijadualkan bersambung, dengan pihak pembela dijangka mengemukakan bukti dan saksi.

Ambang undian mungkin menjadi penentu. Laporan menyebut Senat yang mempunyai 24 kerusi mentafsir syarat perlembagaan dua pertiga daripada semua anggota sebagai dua pertiga daripada senator yang mampu mengambil bahagian, menjadikan ambang itu 14 undi. Dua pertiga daripada keseluruhan 24 anggota dewan ialah 16 undi. Maka, tafsiran yang dilaporkan itu mengurangkan jumlah undi yang diperlukan sebanyak dua.

Tiada keputusan diumumkan. Sabitan boleh mengakibatkan Duterte disingkirkan dan hilang kelayakan daripada jawatan awam, sekali gus menjejaskan rancangan kempen presiden beliau pada 2028. Penyempitan kes mengubah perkara yang akan diputuskan senator, tetapi tidak menghapuskan kemungkinan akibat tersebut.

Penarikan balik itu turut dikecam oleh Bagong Alyansang Makabayan. Presidennya, Renato Reyes Jr., berkata kontroversi dana sulit mendorong usaha pemecatan itu dan orang ramai berhak mendapat penyelesaian. Keputusan mahkamah menyebabkan artikel berkenaan tidak akan mendapat keputusan, walaupun ia sudah pun menjadi subjek keterangan.

Perkara Utama

• Hanya Artikel II, berhubung dakwaan kekayaan yang tidak dapat dijelaskan, pendedahan aset dan kepentingan perniagaan yang dilarang, kekal untuk diputuskan Senat.
• Cabrera mendakwa kekayaan yang tidak dapat dijelaskan berjumlah P817 juta hingga P1.5 bilion. Senat belum menerima anggaran itu sebagai dapatan.
• Artikel dana sulit dan ancaman berat ditarik balik dengan prejudis; artikel rasuah ditarik balik tanpa prejudis.
• Pihak pembela mempertikaikan keadilan pengguguran dakwaan selepas bukti pihak pendakwaan didengar secara terbuka.
• Menurut keputusan Senat semasa, perbincangan awam tentang artikel yang ditarik balik dibenarkan, tetapi perlindungan kerahsiaan dan kemungkinan sekatan mahkamah berasingan masih terpakai.
• Pihak pembela dijangka mula mengemukakan kesnya pada 9 November. Duterte menafikan salah laku dan berkata beliau tidak akan meletak jawatan.