Krisis Ozon Permukaan di Seoul: Punca, Risiko Kesihatan dan Cabaran Mendapatkan Udara Bersih

Lonjakan Ozon di Seoul: Kecemasan Kesihatan Awam yang Semakin Meruncing

Seoul, ibu kota Korea Selatan yang sibuk, berdepan krisis kualiti udara yang semakin meruncing apabila pencemaran ozon di aras bumi melonjak ke paras rekod. Pada 2024, bandar itu mengeluarkan 115 amaran ozon—empat kali ganda berbanding 29 amaran pada 2019—sekali gus mencetuskan kebimbangan kesihatan meluas dan amaran kecemasan. Peningkatan mendadak pencemaran ozon ini bukan sahaja isu setempat, malah mencerminkan trend lebih luas yang dilihat di seluruh Asia Timur dan kawasan pesat membangun bandar lain di dunia.

Ozon yang tinggi di atmosfera melindungi kehidupan di Bumi dengan menghalang sinaran ultraungu berbahaya, tetapi pada aras bumi ia merupakan bahan pencemar yang kuat. Lonjakan terkini paras ozon di Seoul bahkan mengatasi episod habuk halus (PM2.5) yang terkenal di bandar itu, dengan pakar memberi amaran bahawa ozon mungkin membawa risiko kesihatan yang lebih besar. Memahami punca, kesan terhadap kesihatan dan cabaran dasar berkaitan ancaman yang tidak kelihatan ini amat penting bagi penduduk, pembuat dasar dan sesiapa sahaja yang prihatin terhadap kualiti udara bandar.

Apakah Ozon Aras Bumi dan Bagaimanakah Ia Terbentuk?

Ozon (O₃) ialah molekul yang terdiri daripada tiga atom oksigen. Di stratosfera, pada ketinggian 10 hingga 50 kilometer di atas Bumi, ozon membentuk lapisan pelindung yang menyerap sinaran ultraungu (UV). Namun, pada aras bumi—dalam udara yang kita hirup—ozon ialah bahan pencemar berbahaya. Ia tidak dilepaskan secara langsung, sebaliknya terbentuk melalui tindak balas kimia kompleks yang melibatkan nitrogen oksida (NOx) dan sebatian organik meruap (VOC) dengan kehadiran cahaya matahari.

Sumber utama NOx termasuk asap ekzos kenderaan, loji janakuasa dan kegiatan perindustrian. VOC dilepaskan melalui penyejatan bahan api, pelarut industri dan juga produk pengguna seperti bahan pencuci dan cat. Apabila prekursor ini bercampur di udara dan terdedah kepada cahaya matahari yang kuat, khususnya ketika cuaca panas dan tidak berangin, ozon terhasil dengan banyak. Proses ini dikenali sebagai pembentukan kabut asap fotokimia.

Kesesakan trafik, kegiatan perindustrian dan kepadatan penduduk Seoul yang tinggi menyediakan sumber NOx dan VOC yang banyak. Bentuk muka bumi bandar itu—yang dikelilingi gunung dan kerap mengalami jisim udara bertakung—memburukkan lagi masalah dengan memerangkap bahan pencemar dan membolehkan ozon terkumpul.

Mengapakah Paras Ozon Meningkat di Seoul?

Walaupun terdapat usaha mengurangkan pelepasan bahan pencemar primer seperti NOx dan zarah terampai, kepekatan ozon di Seoul dan bandar raya besar lain di Korea menunjukkan trend peningkatan yang berterusan. Beberapa faktor yang saling berkait mendorong peningkatan ini:

• Perubahan Iklim dan Gelombang Haba: Suhu yang meningkat dan gelombang haba yang lebih kerap, dikaitkan dengan pemanasan global, mewujudkan keadaan ideal untuk pembentukan ozon. Hari yang lebih panas dan cerah mempercepat tindak balas kimia yang menghasilkan ozon. Kajian menunjukkan bahawa ketika gelombang haba di Seoul, kepekatan ozon boleh meningkat lebih 17%, dengan lebih satu pertiga daripada hari gelombang haba mencatat paras melebihi piawaian ozon negara.
• Udara Bertakung dan Corak Cuaca Sinoptik: Cuaca memainkan peranan penting dalam episod ozon. Jisim udara kering, panas dan bertakung—yang diklasifikasikan sebagai “tropika kering” dalam istilah meteorologi—semakin kerap berlaku di Korea Selatan sejak 50 tahun lalu. Keadaan ini mengurangkan penyebaran bahan pencemar dan meningkatkan kecekapan penghasilan ozon. Kajian menunjukkan peningkatan 300% dalam corak cuaca sedemikian boleh menyebabkan kenaikan 63% dalam jumlah hari dengan paras ozon tinggi.
• Perubahan Pelepasan dan Rejim Kimia: Secara paradoks, pengurangan pelepasan NOx (daripada kenderaan lebih bersih dan kawalan perindustrian) kadangkala boleh menyebabkan paras ozon lebih tinggi di kawasan bandar seperti Seoul. Ini kerana kimia ozon di persekitaran sedemikian “terhad VOC”: pengurangan NOx sahaja boleh mengurangkan pemusnahan ozon, sedangkan VOC kekal banyak. Oleh itu, kawalan ozon yang berkesan memerlukan pengurangan serentak NOx dan VOC.
• Ozon Rentas Sempadan dan Ozon Latar Belakang: Bukan semua ozon di Seoul dihasilkan secara setempat. Ozon latar belakang serantau—yang berpunca daripada sumber semula jadi, kemasukan dari stratosfera dan pencemaran yang dibawa dari China serta kawasan lain—menetapkan paras asas yang tinggi. Walaupun semua pelepasan antropogenik di Korea Selatan dihapuskan, model menunjukkan ozon latar belakang akan mengekalkan paras melebihi 56 bahagian per bilion (ppb), iaitu hampir atau melebihi piawaian berasaskan kesihatan.

Kesan terhadap Kesihatan: Mengapa Ozon Lebih Berbahaya daripada yang Disangka

Ozon ialah gas yang sangat reaktif dan boleh memudaratkan kesihatan manusia dengan segera serta dalam jangka panjang. Tidak seperti habuk halus yang kelihatan dan sering menjadi tumpuan orang ramai, ozon tidak kelihatan dan tidak berbau. Hal ini menjadikan bahayanya kurang ketara, tetapi tidak kurang serius.

Kesan Kesihatan Akut

Pendedahan jangka pendek kepada paras ozon yang tinggi boleh menyebabkan:

• Batuk, sakit tekak dan ketidakselesaan dada
• Kerengsaan mata dan hidung
• Kesukaran bernafas, khususnya ketika bersenam atau melakukan kegiatan luar
• Asma dan penyakit pernafasan lain menjadi lebih teruk

Kanak-kanak, warga emas dan mereka yang mempunyai penyakit paru-paru atau jantung sedia ada amat mudah terjejas. Orang dewasa yang sihat juga mungkin mengalami penurunan fungsi paru-paru dan lebih mudah dijangkiti penyakit pernafasan ketika episod ozon tinggi.

Risiko Kesihatan Jangka Panjang

Pendedahan kronik kepada ozon dikaitkan dengan:

• Perkembangan dan kemerosotan asma
• Peningkatan risiko penyakit pulmonari obstruktif kronik (COPD)
• Kadar penyakit kardiovaskular dan kematian pramatang yang lebih tinggi
• Kesan berpotensi terhadap kesihatan otak dan fungsi kognitif

Sifat pengoksidaan ozon yang kuat boleh merosakkan sel dan tisu paru-paru, mencetuskan keradangan dan menjejaskan sistem kardiovaskular serta saraf. Kajian terkini menemukan kaitan antara pendedahan jangka panjang kepada ozon dengan peningkatan kematian akibat penyakit pernafasan dan kardiovaskular, serta kadar kemasukan ke hospital yang lebih tinggi bagi pesakit asma dan penyakit lain.

Mengapakah Pencemaran Ozon Begitu Sukar Dikawal?

Tidak seperti bahan pencemar primer, yang boleh dikawal secara langsung pada sumbernya, ozon ialah bahan pencemar “sekunder”—terbentuk di atmosfera daripada pelepasan prekursor. Hal ini menjadikannya jauh lebih sukar dikawal, khususnya di kawasan bandar besar dengan pelbagai sumber NOx dan VOC.

Cabaran utama termasuk:

• Kimia Tidak Linear: Hubungan antara ozon dengan prekursornya adalah kompleks. Dalam rejim terhad VOC seperti di Seoul, pengurangan NOx sahaja sebenarnya boleh meningkatkan ozon. Kawalan berkesan memerlukan pengurangan NOx dan VOC yang diselaraskan, yang berpunca daripada pelbagai sumber.
• Pelbagai Sumber: VOC bukan sahaja dilepaskan oleh kenderaan dan industri, malah daripada produk pengguna, pelarut dan juga tumbuh-tumbuhan semula jadi. Sesetengah sumber, seperti bahan kimia rumah tangga dan pelepasan biogenik, sukar dikawal.
• Pencemaran Rentas Sempadan: Ozon dan prekursornya boleh bergerak jauh, merentasi sempadan negara. Pencemaran dari China dan kawasan lain menyumbang kepada ozon latar belakang di Seoul, sekali gus mengehadkan keberkesanan kawalan setempat.
• Kesan Maklum Balas Iklim: Apabila iklim semakin panas, keadaan untuk pembentukan ozon bertambah baik, lalu mewujudkan kitaran maklum balas yang menjadikan pengurangan pada masa depan lebih mencabar.

Tindak Balas Dasar: Apakah Usaha Seoul Menangani Ozon?

Menyedari ancaman yang semakin meningkat, Kerajaan Metropolitan Seoul mempergiat usaha mengurangkan ozon. Sejak April 2025, bandar itu telah menjalankan pemeriksaan di lebih 1,000 premis perniagaan—termasuk stesen minyak, kedai dobi dan bengkel mengecat semula kereta—yang mengeluarkan VOC dalam jumlah besar. Dasar sedang dirangka untuk menyasarkan pelepasan NOx dan VOC, dengan tumpuan pada:

• Menggalakkan kenderaan lebih bersih dan pengangkutan awam
• Menggalakkan penggunaan dandang mesra alam dan peralatan perindustrian
• Mengawal penggunaan pelarut dan penyejatan bahan api di premis perniagaan
• Memperluas pemantauan kualiti udara dan amaran kepada orang ramai

Di peringkat nasional, Akta Khas Korea Selatan mengenai Penambahbaikan Kualiti Udara Metropolitan menetapkan sasaran bercita-cita tinggi untuk mengurangkan ozon permukaan, khususnya di Seoul. Namun, pakar mengingatkan bahawa usaha setempat perlu dilengkapi kerjasama serantau dan tindakan global menangani perubahan iklim demi mencapai penambahbaikan yang berkekalan.

Bagaimanakah Pencemaran Ozon Menjejaskan Kehidupan Harian di Seoul?

Bagi 10 juta penduduk Seoul, pencemaran ozon bukan sekadar isu saintifik yang abstrak—kesannya nyata dalam kehidupan seharian. Pada hari dengan paras ozon tinggi, pihak berkuasa kesihatan mengeluarkan amaran yang menggesa orang ramai, khususnya golongan sensitif, supaya mengehadkan kegiatan luar, menutup tingkap dan menggunakan penulen udara. Sekolah mungkin membatalkan sukan luar, manakala hospital menerima lebih ramai pesakit dengan masalah pernafasan.

Walaupun amaran ini dikeluarkan, ramai masih tidak menyedari risikonya kerana ozon tidak kelihatan dan kesannya mungkin hanya muncul kemudian. Pendidikan awam dan maklumat kualiti udara masa nyata ialah alat penting untuk mengurangkan pendedahan dan melindungi kesihatan.

Implikasi Lebih Luas: Seoul sebagai Kajian Kes Kualiti Udara Bandar

Krisis ozon di Seoul bukanlah sesuatu yang unik. Bandar-bandar di seluruh Asia, Amerika Utara dan Eropah bergelut dengan peningkatan paras ozon walaupun bahan pencemar lain berkurangan. Pengalaman Seoul menonjolkan beberapa pengajaran penting untuk pengurusan kualiti udara bandar:

• Perlunya Pendekatan Bersepadu: Kawalan ozon memerlukan tindakan terkoordinasi dalam pelbagai aspek—mengurangkan NOx dan VOC, menangani pencemaran rentas sempadan serta menyesuaikan diri dengan perubahan keadaan iklim.
• Kepentingan Meteorologi: Corak cuaca dan perubahan iklim memainkan peranan penting dalam kualiti udara. Pembuat dasar perlu mengambil kira faktor ini ketika merangka langkah yang berkesan.
• Tumpuan pada Kesihatan Awam: Kesan ozon terhadap kesihatan adalah serius dan meluas, bukan sahaja menjejaskan golongan rentan tetapi seluruh penduduk. Piawaian berasaskan kesihatan dan amaran kepada orang ramai perlu dikemas kini berdasarkan dapatan sains terkini.
• Kerjasama Serantau dan Global: Pencemaran ozon tidak mengenal sempadan. Kerjasama antarabangsa penting untuk menangani sumber rentas sempadan dan berkongsi amalan terbaik.

Apakah yang Boleh Dilakukan oleh Individu untuk Melindungi Diri?

Walaupun penyelesaian sistemik diperlukan untuk menangani punca utama pencemaran ozon, individu boleh mengambil langkah untuk mengurangkan pendedahan dan melindungi kesihatan:

• Pantau laporan kualiti udara setempat dan patuhi amaran ozon
• Hadkan kegiatan luar, khususnya senaman, ketika paras ozon tinggi (biasanya pada waktu petang semasa musim panas)
• Tutup tingkap dan gunakan penulen udara di dalam rumah
• Sokong dasar dan amalan yang mengurangkan penggunaan kenderaan serta menggalakkan tenaga bersih
• Gunakan produk mesra alam dan kurangkan penggunaan pelarut di rumah

Bagi mereka yang mempunyai penyakit pernafasan atau jantung, mengikuti nasihat perubatan dan menyediakan pelan tindakan untuk hari dengan pencemaran tinggi amat penting.

Ringkasan

• Pencemaran ozon aras bumi di Seoul meningkat dengan mendadak, dengan jumlah amaran meningkat empat kali ganda sejak beberapa tahun kebelakangan ini.
• Ozon terbentuk melalui tindak balas kimia yang melibatkan NOx dan VOC dengan kehadiran cahaya matahari, manakala cuaca panas dan bertakung serta perubahan iklim mempercepat penghasilannya.
• Risiko kesihatan akibat ozon termasuk penyakit pernafasan dan kardiovaskular, dengan kesan jangka pendek dan jangka panjang.
• Kawalan ozon mencabar kerana kimianya yang kompleks, pelbagai sumber dan sumbangan pencemaran serantau serta global.
• Kerajaan Seoul mempergiat usaha mengurangkan pelepasan VOC dan NOx, namun kerjasama serantau dan antarabangsa yang lebih luas diperlukan.
• Individu boleh melindungi diri dengan memantau kualiti udara, mengehadkan pendedahan luar ketika paras ozon tinggi dan menyokong inisiatif udara bersih.