Vietnam Mansuhkan Hukuman Mati bagi Jenayah Penggelapan dan Jenayah Anti-Negara: Pembaharuan Undang-undang Bersejarah

Langkah Bersejarah Vietnam: Hukuman Mati Dimansuhkan bagi Lapan Jenayah Utama

Vietnam mengambil langkah penting dalam memperbaharui sistem keadilan jenayahnya dengan memansuhkan hukuman mati bagi lapan kesalahan serius, termasuk penggelapan, rasuah, pengintipan dan kegiatan yang bertujuan menggulingkan kerajaan. Keputusan bersejarah ini, yang diluluskan sebulat suara oleh Dewan Negara pada 25 Jun 2025, menandakan perubahan besar dalam pendekatan negara itu terhadap hukuman mati dan menjadikan Vietnam lebih sejajar dengan piawaian hak asasi manusia antarabangsa.

Undang-undang baharu itu, yang berkuat kuasa pada 1 Julai 2025, mengurangkan jumlah jenayah yang boleh dihukum mati daripada 18 kepada 10. Hukuman maksimum bagi jenayah yang terlibat kini ialah penjara seumur hidup. Pembaharuan ini bukan sahaja menyelamatkan nyawa mereka yang kini menunggu pelaksanaan hukuman mati atas kesalahan berkenaan, malah menandakan perubahan yang lebih luas dalam landskap undang-undang dan politik Vietnam.

Jenayah Apakah yang Tidak Lagi Boleh Dihukum Mati?

Pindaan kepada Kanun Jenayah memansuhkan hukuman mati bagi lapan jenayah berikut:

• Penggelapan harta
• Rasuah
• Pengintipan
• cubaan menggulingkan kerajaan
• Mensabotaj infrastruktur negara
• Menghasilkan dan mengedarkan ubat-ubatan tiruan
• Mengangkut narkotik secara haram
• Melancarkan perang agresif atau memusnahkan keamanan

Individu yang disabitkan atas jenayah ini kini akan menerima hukuman maksimum penjara seumur hidup, bukannya hukuman mati. Undang-undang itu turut menetapkan bahawa sesiapa yang telah dijatuhi hukuman mati bagi kesalahan ini tetapi belum dihukum mati menjelang 1 Julai akan menerima pengurangan hukuman secara automatik kepada penjara seumur hidup oleh Mahkamah Agung Rakyat.

Kesan Segera: Kes Truong My Lan

Antara penerima manfaat paling terkenal daripada perubahan undang-undang ini ialah Truong My Lan, hartawan hartanah dan pengerusi Van Thinh Phat Holdings Group. Lan dijatuhi hukuman mati pada 2024 kerana menggelapkan kira-kira $27 bilion daripada Saigon Commercial Bank (SCB), dalam kes yang menarik perhatian negara dan antarabangsa kerana skalanya—kira-kira 6% daripada KDNK Vietnam—serta bantahan awam yang jarang berlaku susulan kes itu.

Peguam Lan, Giang Hong Thanh, mengesahkan bahawa hukumannya akan ditukar kepada penjara seumur hidup. Thanh berkata:

Saya memaklumkan kepada Cik Lan pagi ini, beliau sangat gembira.

Kes Lan menjadi lambang kempen antirasuah besar-besaran Vietnam, yang membawa kepada penahanan dan pendakwaan ramai pegawai kanan serta pemimpin perniagaan. Undang-undang baharu itu juga membuka ruang untuk pengurangan hukuman selanjutnya sekiranya Lan dan pihak lain yang disabitkan atas penggelapan atau rasuah memulangkan sebahagian besar dana yang diselewengkan dan memenuhi syarat lain.

Mengapa Vietnam Membuat Perubahan Ini?

Keputusan memansuhkan hukuman mati bagi jenayah ini didorong oleh beberapa faktor:

• Tekanan Antarabangsa dan Hak Asasi Manusia: Vietnam berdepan kritikan daripada pertubuhan hak asasi manusia dan kerajaan asing berhubung penggunaan hukuman mati, khususnya bagi jenayah tanpa kekerasan seperti rasuah dan kesalahan ekonomi. Pembaharuan ini dilihat sebagai langkah untuk memperbaiki imej antarabangsa Vietnam dan memudahkan kerjasama dengan negara yang enggan mengekstradisi suspek ke negara yang mungkin menjatuhkan hukuman mati terhadap mereka.
• Realiti Sosioekonomi: Pegawai, termasuk Menteri Keselamatan Awam Luong Tam Quang, mengakui bahawa struktur hukuman mati sebelum ini semakin tidak selari dengan keadaan sosioekonomi Vietnam yang berubah serta realiti pencegahan jenayah. Banyak hukuman mati bagi jenayah ini sebenarnya tidak dilaksanakan, mencerminkan jurang antara undang-undang dengan amalan.
• Pertimbangan Undang-undang dan Diplomatik: Menteri Kehakiman Nguyen Hai Ninh berkata perubahan itu akan meningkatkan keupayaan Vietnam untuk menjalin kerjasama undang-undang antarabangsa, khususnya dalam kes ekstradisi. Sebelum ini, beberapa negara enggan menyerahkan pelarian kepada Vietnam kerana risiko hukuman mati.

Nguyen Minh Duc, leftenan jeneral polis dan timbalan pengerusi jawatankuasa parlimen bagi pertahanan dan keselamatan negara, menegaskan peranan pembaharuan itu dalam menyokong usaha antirasuah Vietnam yang sedang berlangsung serta integrasi antarabangsa.

Bagaimanakah Penggunaan Hukuman Mati di Vietnam Berubah dari Semasa ke Semasa?

Vietnam mempunyai sejarah panjang menggunakan hukuman mati, khususnya bagi jenayah yang dianggap mengancam keselamatan negara atau ketenteraman awam. Pada 1985, hukuman mati boleh dikenakan bagi 44 jenis jenayah. Jumlah itu beransur-ansur menurun sejak beberapa dekad lalu:

• Menjelang 2010, jumlah kesalahan yang boleh dihukum mati turun kepada 22.
• Selepas pembaharuan terkini, hanya 10 jenayah masih boleh dihukum mati.

Kesalahan yang masih boleh dihukum mati termasuk pembunuhan, pengkhianatan, keganasan, penderaan seksual terhadap kanak-kanak dan beberapa jenayah pengedaran dadah. Perdebatan sama ada hukuman mati bagi pengedaran dadah patut dikekalkan amat hangat, dengan sesetengah penggubal undang-undang berhujah bahawa pemansuhannya boleh menghantar mesej yang salah ketika kesalahan berkaitan dadah semakin meningkat.

Sejak 2011, Vietnam menggunakan suntikan maut sebagai satu-satunya kaedah pelaksanaan hukuman mati, menggantikan skuad penembak. Bagaimanapun, kerajaan menganggap data mengenai pelaksanaan hukuman mati dan banduan yang menunggu pelaksanaannya sebagai rahsia negara. Amnesty International menganggarkan lebih 1,200 orang menunggu pelaksanaan hukuman mati di Vietnam pada penghujung 2024, namun jumlah sebenar masih tidak diketahui.

Reaksi Antarabangsa dan Dalam Negara

Pembaharuan itu disambut baik oleh pejuang hak asasi manusia dan pakar undang-undang, meskipun ramai berpendapat langkah itu masih belum mencukupi. Chiara Sangiorgio, penasihat hukuman mati Amnesty International, menyifatkan perubahan itu sebagai “langkah positif” tetapi menyatakan kebimbangan yang berterusan tentang keadilan perbicaraan yang boleh membawa hukuman mati dan kurangnya ketelusan dalam sistem keadilan Vietnam.

Pengkaji undang-undang seperti Nguyen Ngoc Chi, bekas timbalan ketua jabatan undang-undang di Vietnam National University di Hanoi, melihat pembaharuan itu sebagai sebahagian daripada arah aliran beransur-ansur menuju pemansuhan hukuman mati di Vietnam. Chi berkata:

Saya menjangkakan hukuman mati akan dimansuhkan sepenuhnya di Vietnam.

Di dalam Vietnam, langkah itu turut dilihat sebagai tindak balas pragmatik terhadap realiti penguatkuasaan undang-undang dan diplomasi antarabangsa. Menteri Kehakiman Nguyen Hai Ninh menjelaskan bahawa dalam amalan, banyak hukuman mati bagi jenayah yang kini dikecualikan tidak dilaksanakan, menjadikan perubahan undang-undang itu pengiktirafan rasmi terhadap arah aliran sedia ada.

Implikasi Lebih Luas: Apakah Maknanya bagi Masa Depan Vietnam?

Pemansuhan hukuman mati bagi penggelapan, rasuah dan jenayah anti-negara membawa beberapa implikasi yang meluas:

• Pemodenan Sistem Undang-undang: Pembaharuan ini sebahagian daripada usaha lebih luas untuk memodenkan sistem undang-undang Vietnam dan menyelaraskannya dengan piawaian global. Ia mencerminkan peralihan ke arah pemulihan dan hukuman yang setimpal, berbanding langkah hukuman paling berat.
• Hubungan Antarabangsa: Dengan mengehadkan skop hukuman mati, Vietnam berhasrat mengukuhkan hubungan diplomatik dan memudahkan kerjasama antarabangsa, khususnya dalam bidang seperti ekstradisi dan bantuan guaman bersama.
• Kempen Antirasuah: Perubahan ini juga mungkin memberi kesan kepada kempen antirasuah Vietnam yang mendapat perhatian ramai. Sesetengah pengkritik bimbang pemansuhan hukuman mati boleh melemahkan kesan pencegahan, namun pegawai berhujah bahawa penjara seumur hidup kekal sebagai hukuman berat dan pembaharuan itu tidak akan menjejaskan usaha memerangi rasuah.
• Kemajuan Hak Asasi Manusia: Langkah ini merupakan kemajuan bagi hak asasi manusia di Vietnam, meskipun aktivis terus mendesak ketelusan yang lebih tinggi, perbicaraan yang lebih adil dan pemansuhan hukuman mati bagi semua jenayah pada masa depan.

Menteri Keselamatan Awam Luong Tam Quang merumuskan alasan kerajaan:

Struktur hukuman mati semasa bermasalah dan, dalam sesetengah kes, tidak sejajar dengan keadaan sosioekonomi yang berubah serta realiti pencegahan jenayah.

Cabaran dan Kritikan

Walaupun menerima sambutan positif, pembaharuan ini tidak terlepas daripada kontroversi. Beberapa anggota Dewan Negara menyuarakan kebimbangan bahawa pemansuhan hukuman mati bagi pengedaran dadah dan jenayah anti-negara boleh mendorong penjenayah atau menjejaskan keyakinan awam terhadap sistem keadilan. Pihak lain berhujah bahawa kurangnya ketelusan dalam proses undang-undang Vietnam dan kerahsiaan berterusan mengenai pelaksanaan hukuman mati menyukarkan penilaian terhadap kesan sebenar perubahan itu.

Pertubuhan hak asasi manusia turut mengetengahkan isu berterusan berkaitan proses sewajarnya dan penggunaan pengakuan yang diperoleh di bawah paksaan dalam kes yang boleh membawa hukuman mati. Mereka menggesa kerajaan memastikan semua tertuduh mendapat perbicaraan yang adil dan sistem undang-undang diperbaharui bagi mencegah kesilapan keadilan.

Perbandingan: Bagaimanakah Pembaharuan Vietnam Berbanding dengan Negara Lain?

Langkah Vietnam mengehadkan penggunaan hukuman mati mencerminkan arah aliran global ke arah pemansuhan atau sekatan hukuman itu. Menurut Amnesty International, lebih dua pertiga negara di seluruh dunia telah memansuhkan hukuman mati dari segi undang-undang atau amalan. Namun, di Asia Tenggara, beberapa negara—termasuk Singapura, Indonesia dan Malaysia—terus mengenakan hukuman mati, khususnya bagi kesalahan berkaitan dadah.

Pembaharuan Vietnam menonjol dari segi skopnya kerana hukuman mati dimansuhkan bagi pelbagai jenayah tanpa kekerasan dan jenayah ekonomi. Langkah ini menjadikan negara itu lebih dekat dengan norma antarabangsa dan mungkin mendorong pembaharuan lanjut di rantau ini.

Apakah Langkah Seterusnya?

Dengan undang-undang baharu itu dijadualkan berkuat kuasa pada 1 Julai 2025, keutamaan segera ialah menukar hukuman mati sedia ada bagi jenayah yang terlibat. Mahkamah Agung Rakyat bertanggungjawab menyelia proses ini. Pakar undang-undang menjangkakan pembaharuan itu turut mencetuskan perbahasan lanjut mengenai masa depan hukuman mati di Vietnam, khususnya bagi kesalahan dadah dan jenayah serius lain yang masih tertakluk kepada hukuman itu.

Dalam masa yang sama, Dewan Negara sedang mempertimbangkan undang-undang baharu mengenai ekstradisi, yang boleh memudahkan lagi kerjasama antarabangsa dalam kes jenayah. Gabungan pembaharuan ini menandakan perubahan lebih luas dalam pendekatan Vietnam terhadap keadilan, pencegahan jenayah dan hubungan antarabangsa.

Ringkasan

• Vietnam memansuhkan hukuman mati bagi lapan jenayah utama, termasuk penggelapan, rasuah, pengintipan dan kegiatan anti-negara, berkuat kuasa pada 1 Julai 2025.
• Pembaharuan itu mengurangkan jumlah kesalahan yang boleh dihukum mati daripada 18 kepada 10, dengan penjara seumur hidup sebagai hukuman maksimum bagi jenayah yang terlibat.
• Banduan terkenal seperti hartawan hartanah Truong My Lan akan menerima pengurangan hukuman mati kepada penjara seumur hidup.
• Perubahan ini didorong oleh tekanan antarabangsa, realiti sosioekonomi serta keperluan memodenkan undang-undang dan meningkatkan kerjasama antarabangsa.
• Pejuang hak asasi manusia menyambut baik langkah itu tetapi menggesa pembaharuan lanjut, termasuk ketelusan yang lebih tinggi dan perbicaraan yang lebih adil.
• Pembaharuan Vietnam mencerminkan arah aliran global ke arah mengehadkan atau memansuhkan hukuman mati, meskipun cabaran dan perdebatan masih berterusan.