Krisis Kejururawatan di Malaysia: Mengapa Insentif Lebih Baik dan Waktu Kerja Fleksibel Penting untuk Mengekalkan Jururawat

Kekurangan Jururawat di Malaysia: Krisis yang Semakin Meruncing

Malaysia berdepan kekurangan jururawat yang kritikal, masalah yang mengancam kestabilan dan mutu sistem penjagaan kesihatan awamnya. Walaupun jururawat memainkan peranan penting dalam penjagaan pesakit, profesion ini bergelut untuk menarik dan mengekalkan tenaga kerja. Puncanya rumit, tetapi isu utamanya ialah insentif yang tidak memadai, waktu kerja yang tidak fleksibel dan beban kerja yang semakin meningkat. Jika tidak ditangani, kekurangan ini boleh mencecah hampir 60% menjelang 2030, dengan akibat buruk terhadap penjagaan pesakit dan infrastruktur kesihatan negara.

Memahami Skala Masalah: Seteruk Mana Kekurangan Ini?

Data terkini daripada Kementerian Kesihatan (KKM) menunjukkan keadaan yang membimbangkan. Antara 2020 hingga 2024, seramai 6,919 petugas kesihatan meninggalkan sektor awam, termasuk 2,141 jururawat. Pada 2023 sahaja, lebih 2,400 jururawat daripada sektor awam dan swasta memohon untuk bekerja di luar negara, tertarik dengan gaji dan keadaan kerja yang lebih baik. KKM menganggarkan bahawa menjelang akhir 2025, lebih 6,000 jururawat tambahan diperlukan sekadar untuk mengisi kekosongan sedia ada dan jawatan baharu di fasiliti yang dinaik taraf.

Penghijrahan ini bukan hanya berlaku di Malaysia. Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) telah memberi amaran tentang kekurangan jururawat di seluruh dunia, dengan negara seperti Singapura, Australia dan Timur Tengah giat mengambil jururawat Malaysia kerana kemahiran, etika kerja dan kebolehan berbilang bahasa mereka. Namun, kesannya amat ketara dalam sektor awam Malaysia, apabila kehilangan jururawat berpengalaman diburukkan lagi oleh kemerosotan jumlah pendatang baharu ke dalam profesion ini.

Mengapa Jururawat Berhenti? Peranan Gaji, Beban Kerja dan Keseimbangan Kerja-Kehidupan

Isu gaji, beban kerja dan keseimbangan kerja-kehidupan menjadi punca utama krisis ini. Gaji permulaan purata bagi jururawat dalam sektor awam Malaysia ialah kira-kira RM1,800 (sekitar USD 380), dengan pengambilan baharu diletakkan di bawah skim Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP), bukannya skim pencen perkhidmatan awam yang lebih menarik. Jururawat pakar dengan kelayakan lanjutan hanya menerima elaun insentif pos-basik sebanyak RM100, jumlah yang jauh lebih rendah berbanding RM3,000 atau lebih yang ditawarkan di luar negara, malah RM500 dalam amalan swasta di Asia.

Presiden Kesatuan Jururawat Malaya, Saaidah Athman, lantang menyuarakan ketidakcukupan insentif ini. Beliau berkata generasi muda tidak mungkin tertarik kepada bidang kejururawatan dalam keadaan semasa, terutama apabila peluang dalam sektor swasta dan di luar negara menawarkan gaji lebih baik serta waktu kerja yang lebih fleksibel. Beban kerja di hospital awam juga semakin meningkat, dengan jururawat sering perlu melaksanakan tugas pentadbiran, memindahkan pesakit dan mengurus logistik selain tugas kejururawatan utama. Tugas berbilang ini menyebabkan keletihan dan kelesuan kerja, sekali gus menjadikan profesion ini semakin kurang menarik.

Minggu Kerja 45 Jam: Dasar yang Menimbulkan Kontroversi

Pada 2024, Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA) melaksanakan minggu kerja 45 jam yang seragam untuk semua penjawat awam, termasuk jururawat. Sebelum ini, jururawat bekerja 42 jam seminggu. Walaupun dasar itu bertujuan menangani kekurangan tenaga kerja dan memenuhi permintaan penjagaan kesihatan yang semakin meningkat, ia dikritik hebat kerana tidak mengambil kira cabaran unik kerja klinikal berasaskan syif.

Pakar dan pejuang hak jururawat berhujah bahawa waktu kerja yang lebih panjang tanpa peningkatan sokongan atau pampasan hanya memburukkan semangat kerja dan mendorong lebih ramai jururawat meletak jawatan. Senator Dr. RA Lingeshwaran memberi amaran bahawa langkah itu “tidak peka dan amat berisiko”, serta boleh menyebabkan lebih ramai jururawat berhenti dalam sistem yang sudah pun terbeban. Pusat Galen bagi Kesihatan dan Dasar Sosial turut menyuarakan kebimbangan ini, dengan menegaskan bahawa kebajikan jururawat penting untuk memastikan penjagaan pesakit yang selamat dan bermutu tinggi.

Perbandingan Global: Bagaimanakah Kedudukan Malaysia?

Di seluruh dunia, negara yang mengutamakan kebajikan jururawat lazimnya menetapkan minggu kerja antara 36 hingga 40 jam. Contohnya:

• United Kingdom: Jururawat bekerja kira-kira 37.5 jam seminggu, dengan peraturan ketat mengenai kerja lebih masa dan rehat wajib.
• Australia: Minggu kerja standard ialah 38 jam, dengan perlindungan daripada syif yang berlebihan.
• Singapura: Jururawat biasanya bekerja 40 jam seminggu, dengan jadual fleksibel untuk mengurangkan keletihan.
• Amerika Syarikat: Walaupun syif 12 jam lazim, jumlah waktu kerja mingguan biasanya kekal antara 36 hingga 40 jam.

Minggu kerja 45 jam di Malaysia melebihi piawaian ini, sekali gus menimbulkan kebimbangan mengenai kelesuan kerja, keselamatan pesakit serta keupayaan untuk menarik dan mengekalkan tenaga kerja. Kajian secara konsisten menunjukkan bahawa syif yang panjang dan minggu kerja yang lama berkait dengan kadar kelesuan kerja, kesilapan dan ketidakpuasan kerja yang lebih tinggi dalam kalangan jururawat.

Kesan Kelesuan Kerja: Risiko kepada Jururawat dan Pesakit

WHO mengiktiraf kelesuan kerja sebagai fenomena pekerjaan yang berpunca daripada tekanan berpanjangan di tempat kerja. Bagi jururawat, keadaan ini muncul dalam bentuk keletihan emosi, sikap sinis dan rasa pencapaian peribadi yang berkurangan. Akibatnya serius: empati merosot, ketidakhadiran meningkat dan mutu penjagaan menurun. Kajian mendapati jururawat yang bekerja lebih 40 jam seminggu menghadapi risiko kemurungan, kebimbangan dan kecederaan fizikal yang lebih tinggi.

Keselamatan pesakit juga terancam. Keletihan menjejaskan fungsi kognitif, sekali gus meningkatkan kemungkinan berlakunya kesilapan dan kemalangan. Nisbah jururawat kepada pesakit yang rendah dikaitkan dengan kadar kematian dan komplikasi yang lebih tinggi, serta tempoh kemasukan ke hospital yang lebih lama. Ringkasnya, jururawat yang bekerja berlebihan tidak dapat memberikan tahap penjagaan yang diperlukan dan sewajarnya diterima pesakit.

Mengapa Waktu Kerja Fleksibel dan Insentif Lebih Baik Penting

Kajian dan pandangan pakar sependapat tentang penyelesaian yang jelas: meningkatkan gaji, menawarkan waktu kerja fleksibel dan mewujudkan persekitaran kerja yang menyokong adalah penting untuk mengekalkan jururawat. Kajian 2022 mengenai pengekalan pekerja dalam industri perkhidmatan Malaysia mendapati ganjaran dan pampasan merupakan faktor paling kuat yang meramalkan pengekalan pekerja, diikuti keseimbangan kerja-kehidupan dan persekitaran kerja. Apabila jururawat berasa dihargai dan menerima pampasan yang adil, mereka lebih cenderung untuk kekal dalam profesion ini.

Pilihan penjadualan fleksibel seperti penjadualan kendiri, pertukaran syif dan jawatan sambilan membantu jururawat mengurus masa serta mengurangkan kelesuan kerja. Aturan ini amat penting bagi wanita, yang membentuk lebih 90% tenaga kerja kejururawatan Malaysia dan sering perlu mengimbangi tanggungjawab profesional dengan keluarga. Dasar yang menyokong keseimbangan kerja-kehidupan, seperti cuti hujung minggu dan sokongan penjagaan anak, boleh membawa perubahan besar terhadap kepuasan kerja dan pengekalan tenaga kerja.

Pengajaran dari Rantau Ini: Skim Angels Singapura

Contoh serantau menawarkan pengajaran yang berguna. Di Singapura, kerajaan memperkenalkan Skim Angels pada 2024, dengan menyediakan insentif kewangan berstruktur untuk menarik dan mengekalkan jururawat dalam sektor awam. Jururawat menerima bayaran antara $20,000 hingga $30,000 setiap empat hingga enam tahun, dengan potensi memperoleh sehingga $100,000 dalam tempoh 20 tahun. Skim ini turut merangkumi insentif bukan kewangan seperti aturan kerja fleksibel dan peluang pembangunan kerjaya. Hasil awal menunjukkan pendekatan menyeluruh seperti ini dapat menstabilkan tenaga kerja dan meningkatkan hasil penyampaian penjagaan kesihatan.

Menangani Punca Utama: Lebih daripada Sekadar Syarat Kemasukan

Bagi menangani kekurangan ini, Kementerian Kesihatan Malaysia telah mempertimbangkan untuk melonggarkan syarat kemasukan ke program kejururawatan. Langkah ini mungkin meningkatkan jumlah jururawat baharu dalam jangka pendek, tetapi pakar memberi amaran bahawa ia berisiko merendahkan piawaian profesional dan tidak menangani punca utama jururawat meninggalkan profesion. Persatuan Perubatan Malaysia (MMA) berhujah bahawa tumpuan sepatutnya diberikan kepada penambahbaikan gaji, keadaan kerja dan peluang pembangunan kerjaya, bukannya sekadar memudahkan kemasukan ke profesion ini.

Usaha turut dijalankan untuk menambah pengambilan pelajar kejururawatan dan menarik balik moratorium terhadap kolej kejururawatan swasta baharu. Namun, tanpa penambahbaikan bermakna pada insentif dan keseimbangan kerja-kehidupan, langkah ini mungkin tidak mencukupi untuk membendung peletakan jawatan dan penghijrahan ke luar negara.

Implikasi Lebih Luas: Kesan Ekonomi dan Sosial

Kekurangan jururawat bukan sekadar isu penjagaan kesihatan, malah membawa implikasi ekonomi dan sosial yang lebih luas. Majlis Jururawat Antarabangsa (ICN) telah menekankan kaitan antara kesejahteraan jururawat dengan kestabilan ekonomi negara. Pelaburan dalam tenaga kerja kejururawatan merupakan keutamaan strategik bagi masa depan Malaysia. Kegagalan bertindak tegas akan menjejaskan penjagaan pesakit, memperdalam jurang ketidaksamaan antara mereka yang mampu mendapatkan rawatan swasta dengan mereka yang bergantung pada perkhidmatan awam yang terbeban, serta melemahkan daya tahan negara ketika menghadapi krisis kesihatan awam.

Apakah yang Perlu Berubah?

• Pampasan yang Berdaya Saing: Skala gaji harus memberi ganjaran berdasarkan pengalaman dan kelayakan, dengan pelarasan berkala mengikut inflasi dan kos sara hidup.
• Aturan Kerja Fleksibel: Dasar harus membolehkan penjadualan kendiri, kerja sambilan dan tempoh rehat yang mencukupi.
• Persekitaran Kerja yang Menyokong: Pelaburan dalam perkhidmatan kesihatan mental, pembangunan profesional dan kemajuan kerjaya amat penting.
• Perancangan Strategik Tenaga Kerja: Strategi pengambilan dan pengekalan perlu disesuaikan dengan cabaran khusus bidang kejururawatan, termasuk kepelbagaian jantina dan keperluan penduduk yang semakin menua.

Kerjasama antara agensi kerajaan, institusi penjagaan kesihatan dan persatuan profesional amat penting untuk melaksanakan pembaharuan ini. Penubuhan Suruhanjaya Perkhidmatan Kesihatan khusus yang bebas daripada perkhidmatan awam yang lebih luas telah dicadangkan sebagai cara untuk membangunkan dasar yang sesuai dengan sektor ini bagi waktu kerja, imbuhan dan laluan kerjaya.

Kesimpulan

• Malaysia berdepan kekurangan jururawat yang kritikal, dengan unjuran kekurangan sebanyak 60% menjelang 2030 jika trend semasa berterusan.
• Gaji rendah, waktu kerja tidak fleksibel dan beban kerja yang semakin meningkat mendorong jururawat mencari peluang lebih baik di luar negara dan sektor swasta.
• Peralihan baru-baru ini kepada minggu kerja 45 jam dikritik hebat kerana memburukkan kelesuan kerja dan kehilangan tenaga kerja.
• Amalan terbaik global menunjukkan waktu kerja fleksibel, pampasan berdaya saing dan persekitaran kerja yang menyokong merupakan kunci untuk mengekalkan jururawat.
• Contoh serantau seperti Skim Angels Singapura menunjukkan keberkesanan strategi pengekalan yang menyeluruh.
• Menangani kekurangan ini memerlukan pembaharuan sistemik, termasuk insentif lebih baik, penjadualan fleksibel dan perancangan strategik tenaga kerja.
• Pelaburan dalam jururawat penting untuk kesihatan, daya tahan dan kestabilan ekonomi Malaysia.