Indonesia Diperhatikan: Serangan Gerombolan terhadap Rumah Doa Kristian Mendedahkan Intoleransi Agama yang Semakin Mendalam

Serangan Gerombolan Ganas di Padang: Amaran Keras tentang Intoleransi Agama

Pada 27 Julai 2025, gerombolan ganas menyerbu sebuah rumah doa Kristian di Padang, Sumatera Barat, Indonesia, mencederakan kanak-kanak dan mencetuskan semula kebimbangan mendesak tentang intoleransi agama di negara majoriti Muslim terbesar di dunia. Serangan itu menyasarkan sebuah rumah persendirian yang digunakan oleh kira-kira 30 pelajar Kristian untuk pengajian agama mingguan. Ia mengundang kecaman daripada kumpulan hak asasi manusia, pemimpin agama dan masyarakat sivil, yang semuanya memberi amaran bahawa diskriminasi sistemik terus menjejaskan jaminan kebebasan beribadat dalam perlembagaan Indonesia.

Video yang tersebar dalam talian menunjukkan lelaki menendang pagar, memecahkan tingkap dan mengarahkan kanak-kanak bersurai; beberapa orang daripada mereka mengacukan papan kayu. Menurut Lembaga Bantuan Hukum (LBH) Padang, dua kanak-kanak cedera — seorang berusia 13 tahun ditendang di bahagian belakang, manakala seorang lagi berusia 11 tahun mengalami kecederaan serius selepas dipukul dengan bongkah kayu sehingga tidak dapat berjalan. Kanak-kanak lain yang berada di situ mengalami trauma teruk, dengan laporan menyatakan mereka menangis, bersembunyi dan terus dilanda ketakutan.

Kejadian itu bukan kes terpencil. Ia menyusuli rentetan serangan dan ugutan terhadap masyarakat Kristian di seluruh Indonesia, sekali gus menimbulkan persoalan tentang keupayaan dan kesediaan negara untuk melindungi hak golongan minoriti dalam suasana konservatisme agama yang semakin meningkat.

Apa yang Berlaku di Padang?

Serangan itu berlaku di kampung Padang Sarai, daerah Koto Tangah, di sebuah rumah yang digunakan oleh Gereja Kristian Setia Indonesia (GKSI) Anugerah Padang untuk pendidikan agama. Jemaah itu terpaksa menggunakan pengaturan sementara ini kerana pendidikan Kristian tidak ditawarkan di sekolah awam tempatan. Ketika gerombolan itu menyerbu, pegawai polis dilaporkan hanya memerhati. Keganasan segera memuncak, harta benda dirosakkan dan kanak-kanak serta ibu bapa panik.

Datuk Bandar Padang menyifatkan kejadian itu sebagai “salah faham”, namun pemimpin Kristian dan pejuang hak asasi menolak gambaran tersebut, menyebutnya sebagai tindakan jelas intoleransi agama dan pencabulan hak perlembagaan. Dalam surat terbuka kepada Presiden Prabowo Subianto, Rev. Fu Kwet Khiong menulis:

Apabila kanak-kanak dicederakan ketika beribadat, bukan sekadar rumah doa yang diserang — hati nurani negara turut diserang.

Restu Hapsari, pengerusi Persatuan Cendekiawan Katolik Indonesia, turut menyuarakan kebimbangan itu. Beliau berkata skala kerosakan dan trauma yang dialami kanak-kanak menjadikan tindakan segera kerajaan amat penting, termasuk memulihkan kemudahan berkenaan dan menyediakan sokongan psikologi kepada mereka yang terjejas.

Pola Keganasan: Bukan Kes Terpencil

Serangan di Padang merupakan sebahagian daripada trend yang membimbangkan. Hanya beberapa minggu sebelumnya, sebuah retret belia Kristian di Sukabumi, Jawa Barat, diganggu oleh gerombolan kira-kira 200 orang yang merosakkan harta benda dan menghalau para peserta, sekali lagi ketika polis dan tentera hanya memerhati. Dalam kedua-dua kes, penyerang menghalalkan tindakan mereka dengan alasan tiada permit rasmi untuk kegiatan ibadat — dalih lazim yang digunakan untuk menyasarkan kumpulan agama minoriti di Indonesia.

Menurut Institut Setara untuk Demokrasi dan Keamanan, Indonesia merekodkan 3,217 insiden pencabulan kebebasan beragama dan berkepercayaan antara 2014 hingga 2024. Insiden ini termasuk bantahan terhadap pembinaan gereja, larangan ibadat Kristian dan pemusnahan kemudahan keagamaan. Dekri Bersama Menteri 2006, yang mewajibkan kumpulan agama minoriti mendapatkan tandatangan penganut agama lain dan pelbagai kelulusan rasmi untuk membina rumah ibadat, dikritik hebat kerana bersifat diskriminatif dan memberikan kuasa veto kepada majoriti terhadap hak minoriti.

Kumpulan hak asasi manusia berhujah bahawa peraturan sedemikian, digabungkan dengan penguatkuasaan undang-undang yang tidak konsisten, mewujudkan suasana yang membiarkan tindakan penghakiman sendiri dan keganasan gerombolan, malah secara tersirat menggalakkannya. Institut Setara menyatakan:

Perbuatan ini tidak boleh dibenarkan dan merupakan kesalahan jenayah yang melanggar undang-undang negara serta Perlembagaan.

Konteks Lebih Luas: Kebebasan Beragama dan Diskriminasi di Indonesia

Perlembagaan Indonesia 1945 menjamin kebebasan beragama dan beribadat di bawah Perkara 28 dan 29. Namun, dalam praktiknya, golongan agama minoriti — khususnya penganut Kristian — berdepan pelbagai cabaran:

• Diskriminasi dalam kehidupan awam, pendidikan dan pekerjaan
• Kesukaran mendapatkan permit untuk bangunan gereja
• Keganasan dan ugutan oleh kumpulan radikal
• Tekanan sosial, khususnya terhadap mereka yang memeluk agama Kristian daripada Islam
• Tindak balas kerajaan yang tidak konsisten terhadap intoleransi agama

Senarai Pemerhatian Dunia 2025 Open Doors menyatakan bahawa masyarakat Kristian di Indonesia terus terdedah kepada diskriminasi dan gangguan, sama ada secara rasmi mahupun tidak rasmi. Tindak balas kerajaan berbeza mengikut wilayah; sesetengah pihak berkuasa tempatan menguatkuasakan peraturan yang menyekat, manakala yang lain berusaha memupuk sikap toleransi. Walaupun jaminan perlembagaan wujud, realiti bagi ramai penganut Kristian ialah ketidakpastian dan risiko.

Pemimpin Agama dan Masyarakat Sivil Tuntut Tindakan

Serangan di Padang menyatukan pemimpin agama daripada pelbagai kepercayaan untuk mengeluarkan rayuan bersama yang jarang berlaku kepada kerajaan. Dalam satu pertemuan di Jakarta pada 5 Ogos, wakil masyarakat Katolik, Protestan, Islam, Hindu, Buddha dan Konfusianisme bersatu mengecam peningkatan tindakan intoleransi serta menggesa negara menegakkan perlindungan perlembagaan bagi kebebasan beribadat.

Pastor Aloysius Budi Purnomo, setiausaha eksekutif Suruhanjaya Uskup bagi Hubungan Antara Agama, menegaskan bahawa kejadian sedemikian “mencemarkan dan merosakkan asas toleransi, keharmonian, persaudaraan dan hidup bersama, serta kepelbagaian agama dan budaya di Indonesia.”

Kenyataan bersama itu mengemukakan rayuan moral lima perkara:

• Kebebasan beragama dan beribadat ialah hak yang dijamin perlembagaan
• Negara mesti bertindak tegas untuk mencegah kejadian serupa pada masa hadapan
• Pasukan penguat kuasa undang-undang dan keselamatan perlu mengambil tindakan terhadap pelaku keganasan dan pemusnahan rumah ibadat
• Kerajaan perlu bekerjasama dengan forum dan masyarakat antara agama untuk mengekalkan toleransi
• Pemimpin agama perlu menggalakkan jemaah masing-masing mengekalkan keharmonian dan tidak terprovokasi oleh hasutan yang memecahbelahkan

Persidangan Uskup Katolik, bersama pemimpin agama lain, menegaskan bahawa rumah ibadat mesti sentiasa menjadi ruang yang aman, selamat dan bermaruah. Mereka menggesa pihak penguat kuasa undang-undang dan kehakiman supaya mencegah serta menyiasat dengan menyeluruh setiap tindakan keganasan, penolakan, halangan atau pemusnahan tempat yang digunakan untuk berdoa.

Tindak Balas Kerajaan: Janji dan Kritikan

Menteri Hal Ehwal Agama Nasaruddin Umar menyatakan kekesalan atas serangan di Padang, menyifatkannya sebagai “noda pada imej Indonesia sebagai negara yang bertoleransi” dan berjanji akan menyiasatnya. Namun, pejuang hak asasi dan pemimpin pendapat berhujah bahawa ungkapan kesal tidak memadai. The Jakarta Post menulis dalam rencana pengarangnya:

Harapan dan kekesalan tidak lagi memadai. Kerajaan mesti melangkaui sekadar rasa kesal, memansuhkan peraturan diskriminatif, mendakwa pelaku dan memastikan semua orang dapat beribadat dengan selamat.

Presiden Prabowo Subianto, yang memegang jawatan pada 2024, berdepan tekanan yang semakin meningkat untuk mempertahankan kebebasan beragama yang dijamin perlembagaan tanpa berbelah bahagi. Pengkritik memberi amaran bahawa sikap berdiam diri atau tidak bertindak daripada kepimpinan mengukuhkan tanggapan bahawa negara bersikap acuh tak acuh atau bersubahat, sekali gus lebih memberanikan kumpulan intoleran.

Halangan Struktur: Peranan Undang-undang Diskriminatif

Punca utama masalah intoleransi agama di Indonesia ialah halangan struktur yang menyukarkan golongan minoriti mengamalkan kepercayaan mereka secara bebas. Dekri Bersama Menteri 2006 mengenai pembinaan rumah ibadat ialah contoh utamanya. Dekri itu mewajibkan kumpulan minoriti mendapatkan persetujuan daripada sejumlah besar penduduk tempatan yang menganut agama lain serta pelbagai agensi kerajaan sebelum membina gereja atau rumah doa. Proses ini sering dimanipulasi oleh golongan majoriti tempatan untuk menghalang atau melengahkan pembinaan tanpa had.

Permadi Arya, seorang aktivis hak asasi terkemuka, menegaskan bahawa ibadat di rumah tidak memerlukan kebenaran rasmi dan penganut Kristian harus dilayan setara dengan penganut Islam, yang menggunakan surau tanpa permit. Namun, ketiadaan permit sering dijadikan alasan untuk menyerang, walaupun undang-undang tidak mewajibkannya bagi ibadat persendirian.

Halangan undang-undang dan birokrasi ini, digabungkan dengan tekanan sosial serta ancaman keganasan, mewujudkan suasana yang memaksa golongan agama minoriti beribadat secara rahsia atau berdepan risiko serangan. Kesannya, kebebasan beragama terjejas dan masyarakat minoriti hidup dalam keadaan tidak selamat.

Kesan terhadap Mangsa: Trauma dan Ketakutan

Kesan kemanusiaan akibat intoleransi agama amat mendalam. Di Padang, kanak-kanak yang diserang ketika menghadiri Sekolah Minggu kini mengalami trauma teruk. Reverend Etika Saragih daripada Suruhanjaya Keadilan dan Keamanan Persekutuan Gereja-Gereja di Indonesia memberi amaran bahawa kesan psikologi terhadap kanak-kanak tidak boleh dipandang ringan kerana ia boleh menjejaskan kesejahteraan mereka pada masa hadapan dan rasa diterima dalam masyarakat.

Trauma serupa dilaporkan dalam kejadian lain, seperti serangan terhadap retret belia di Sukabumi, apabila para peserta terpaksa melarikan diri sedang tempat ibadat mereka dirosakkan. Ketakutan dan keresahan akibat serangan ini bukan sahaja menimpa mangsa secara langsung, malah turut menjejaskan seluruh masyarakat dan menghakis keyakinan terhadap keupayaan negara melindungi rakyatnya.

Mengapa Intoleransi Agama Semakin Meningkat?

Beberapa faktor menyumbang kepada peningkatan intoleransi agama di Indonesia:

• Konservatisme agama yang semakin meningkat: Masyarakat Indonesia menjadi lebih konservatif sejak beberapa tahun kebelakangan ini, sementara kumpulan garis keras semakin berpengaruh dan retorik intoleran semakin diterima umum.
• Penguatkuasaan undang-undang yang lemah: Polis dan pihak berkuasa tempatan sering gagal campur tangan atau mempertanggungjawabkan pelaku, kadangkala dengan alasan perlu menjaga ketenteraman awam atau mengelakkan majoriti tersinggung.
• Peraturan diskriminatif: Undang-undang seperti dekri 2006 memberi golongan majoriti tempatan kuasa veto berkesan terhadap kegiatan keagamaan minoriti, sekali gus menginstitusikan diskriminasi.
• Pertimbangan politik: Ahli politik kadangkala mengelak daripada berdepan dengan kumpulan intoleran kerana bimbang kehilangan sokongan, khususnya di wilayah yang kuat dengan konservatisme agama.

Laporan Human Rights Watch 2025 menyatakan pihak berkuasa tidak banyak berusaha untuk menghentikan serangan terhadap golongan agama minoriti dan beberapa undang-undang mendedahkan kumpulan ini kepada risiko, termasuk undang-undang penistaan agama serta peraturan mengenai keharmonian agama. Laporan itu turut menyoroti kemerosotan lebih luas hak sivil dan politik di Indonesia sepanjang dekad lalu, dengan campur tangan tentera dalam urusan awam yang semakin meningkat dan mekanisme semak dan imbang perundangan yang semakin lemah.

Perpaduan Antara Agama: Sinar Harapan?

Di sebalik cabaran yang dihadapi, terdapat tanda-tanda harapan dalam bentuk perpaduan antara agama. Rayuan bersama pemimpin agama daripada pelbagai komuniti kepercayaan di seluruh Indonesia menunjukkan komitmen bersama untuk menegakkan toleransi dan hidup bersama secara aman. Forum Kerukunan Umat Beragama (FKUB), sebuah kumpulan antara agama, memainkan peranan penting dalam menjadi orang tengah bagi pertikaian dan menggalakkan dialog di peringkat tempatan.

Dalam beberapa kes, pegawai tempatan berjaya menjadi perantara dalam mencapai persetujuan bagi menyelesaikan konflik mengenai pembinaan gereja atau kegiatan ibadat, membuktikan bahawa dialog dan kerjasama boleh dicapai apabila terdapat kemahuan politik. Namun, kejayaan seperti ini masih menjadi pengecualian, bukannya kebiasaan, dan kepimpinan negara yang berterusan diperlukan untuk menangani punca utama intoleransi.

Ringkasan

• Serangan gerombolan ganas terhadap rumah doa Kristian di Padang, Sumatera Barat, mencederakan kanak-kanak dan mencetuskan semula kebimbangan tentang intoleransi agama di Indonesia.
• Kejadian itu merupakan sebahagian daripada pola serangan dan ugutan lebih luas terhadap masyarakat Kristian, yang sering dihalalkan dengan peraturan diskriminatif mengenai permit ibadat.
• Pemimpin agama dan masyarakat sivil daripada pelbagai kepercayaan bersatu menuntut tindakan tegas kerajaan bagi melindungi kebebasan beragama dan mendakwa pelaku keganasan.
• Halangan struktur, termasuk Dekri Bersama Menteri 2006, menyukarkan golongan minoriti membina rumah ibadat dan mengamalkan kepercayaan mereka secara bebas.
• Mangsa keganasan agama, khususnya kanak-kanak, mengalami trauma dan ketakutan berpanjangan, sekali gus menjejaskan reputasi Indonesia sebagai negara yang bertoleransi dan majmuk.
• Kumpulan hak asasi manusia dan pemimpin pendapat berhujah bahawa ungkapan kesal tidak mencukupi — pembaharuan sistemik dan penguatkuasaan undang-undang yang konsisten diperlukan bagi memastikan semua rakyat Indonesia dapat beribadat dengan selamat.
• Perpaduan antara agama memberikan harapan, namun perubahan berkekalan memerlukan kepimpinan negara serta pemansuhan undang-undang dan amalan diskriminatif.