Penguatkuasaan Baharu di Terengganu: Penjara kerana Tidak Menunaikan Solat Jumaat
Dalam langkah yang mencetuskan perdebatan di dalam dan luar negara, kerajaan negeri Terengganu mengumumkan bahawa ia akan menguatkuasakan sepenuhnya undang-undang syariah yang membenarkan lelaki Islam dipenjarakan jika tidak menunaikan solat Jumaat tanpa alasan yang sah. Di bawah undang-undang itu, pesalah boleh dipenjarakan sehingga dua tahun, didenda sehingga 3,000 ringgit (kira-kira AS$710), atau kedua-duanya sekali. Pihak berkuasa negeri menyifatkannya sebagai langkah perlu untuk memelihara nilai-nilai Islam. Namun, pengkritik memberi amaran bahawa langkah itu mencerminkan peralihan lebih luas ke arah konservatisme agama dalam pentadbiran dan masyarakat Malaysia.
Kandungan
- Penguatkuasaan Baharu di Terengganu: Penjara kerana Tidak Menunaikan Solat Jumaat
- Apakah Kandungan Undang-undang Itu?
- Kepentingan Solat Jumaat dalam Islam
- Bagaimanakah Undang-undang Itu Dikuatkuasakan?
- Sokongan Institusi terhadap Solat Jumaat
- Perbandingan dengan Negeri-negeri Lain di Malaysia
- Konteks Lebih Luas: Undang-undang Syariah dan Konservatisme di Malaysia
- Sebatan di Khalayak Ramai dan Hukuman Lain
- Reaksi dan Perdebatan Awam
- Perspektif Antarabangsa
- Implikasi terhadap Masa Depan Malaysia
- Ringkasan
Pengumuman yang dibuat oleh Muhammad Khalil Abdul Hadi, anggota majlis mesyuarat kerajaan negeri Terengganu yang bertanggungjawab terhadap maklumat, dakwah dan pemerkasaan syariah, menandakan penguatkuasaan agama yang semakin ketat di negeri itu. Sebelum ini, hanya mereka yang tidak menunaikan solat Jumaat selama tiga minggu berturut-turut dikenakan hukuman. Kini, satu kali tidak hadir tanpa alasan yang munasabah pun boleh membawa kepada pendakwaan.
Apakah Kandungan Undang-undang Itu?
Undang-undang berkenaan terkandung dalam Enakmen Kesalahan Jenayah Syariah (Takzir) 2016, yang dipinda bagi meningkatkan hukuman kerana tidak menunaikan solat Jumaat. Peruntukan itu sudah wujud sejak 2001, diperkukuh pada 2016 dan kini dikuatkuasakan dengan tegas. Undang-undang itu menetapkan bahawa lelaki Islam yang tidak menghadiri solat Jumaat berjemaah mingguan tanpa alasan yang sah boleh didenda, dipenjarakan atau kedua-duanya sekali. Kerajaan negeri melancarkan kempen kesedaran awam, termasuk memasang kain rentang di masjid, bagi mengingatkan jemaah tentang kewajipan mereka serta akibat mengabaikannya.
Menurut Khalil Abdul Hadi,
Peringatan ini penting kerana solat Jumaat bukan sekadar lambang agama, malah juga mencerminkan ketaatan dalam kalangan umat Islam.Beliau menegaskan bahawa hukuman hanya akan dikenakan sebagai langkah terakhir jika peringatan tidak diendahkan.
Kepentingan Solat Jumaat dalam Islam
Solat Jumaat memainkan peranan penting dalam amalan Islam. Bagi lelaki Islam, menghadiri solat berjemaah di masjid setiap Jumaat dianggap sebagai kewajipan agama. Al-Quran dan hadis (sabda Nabi Muhammad) menekankan kepentingan perhimpunan mingguan ini, yang berfungsi dari segi kerohanian dan kemasyarakatan. Di Malaysia, negara yang meletakkan Islam sebagai agama rasmi dan mempunyai kira-kira 60% penduduk beretnik Melayu beragama Islam, solat Jumaat menjadi penanda penting identiti agama dan perpaduan sosial.
Pihak berkuasa agama berhujah bahawa penguatkuasaan tegas perlu bagi menjaga kesucian Islam, khususnya dalam kalangan generasi muda yang mungkin terdorong untuk mengabaikan kewajipan agama. Langkah itu juga dilihat sebagai cara untuk mengukuhkan kewibawaan institusi agama dan komitmen negeri dalam menegakkan undang-undang Islam.
Bagaimanakah Undang-undang Itu Dikuatkuasakan?
Penguatkuasaan undang-undang solat Jumaat di Terengganu dijalankan oleh Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Terengganu, selalunya dengan kerjasama pihak berkuasa tempatan. Tindakan boleh diambil berdasarkan aduan orang awam atau menerusi rondaan dan operasi bersama. Dalam beberapa kes, pegawai telah menyerbu kawasan rekreasi pada waktu solat Jumaat untuk menangkap mereka yang tidak menunaikan solat.
Satu kes yang mendapat perhatian berlaku pada Ogos 2019, apabila enam lelaki Islam, termasuk tiga remaja, dijatuhi hukuman penjara sebulan dan denda lebih RM2,000 setiap seorang kerana tidak menunaikan solat Jumaat dan berkelah di air terjun. Pegawai wanita terlebih dahulu menjalankan pemantauan, manakala pegawai lelaki membuat tangkapan selepas solat selesai. Kes yang dilaporkan secara meluas itu menunjukkan betapa seriusnya negeri memandang kesalahan tersebut dan kesediaan pihak berkuasa untuk mendakwa pesalah.
Sokongan Institusi terhadap Solat Jumaat
Komitmen Terengganu untuk menguatkuasakan kewajipan solat Jumaat bukan hanya melibatkan hukuman terhadap individu. Pada 2014, kerajaan negeri mengarahkan semua pusat beli-belah ditutup selama dua jam setiap Jumaat pada waktu solat, bagi mengelakkan umat Islam bersiar-siar dan bukannya menunaikan solat. Pihak berkuasa tempatan diberi kuasa mengeluarkan kompaun kepada perniagaan yang tidak mematuhi arahan, sementara pegawai penguat kuasa ditempatkan di pusat beli-belah untuk memastikan arahan dipatuhi. Sokongan institusi ini menggariskan betapa pentingnya solat Jumaat dalam kehidupan awam negeri itu.
Perbandingan dengan Negeri-negeri Lain di Malaysia
Terengganu berada di barisan hadapan dalam penguatkuasaan agama yang ketat, namun bukan satu-satunya negeri yang berbuat demikian. Negeri konservatif lain seperti Kelantan dan Kedah mempunyai undang-undang serupa, meskipun amalan penguatkuasaannya berbeza-beza. Di Kelantan, misalnya, tidak menunaikan solat Jumaat selama tiga minggu berturut-turut juga boleh membawa kepada denda atau hukuman penjara. Namun, di negeri yang lebih pesat membangun seperti Kuala Lumpur dan Selangor, undang-undang seumpama itu wujud tetapi jarang dikuatkuasakan, termasuk di kawasan luar bandar. Perbezaan ini mencerminkan landskap perundangan Malaysia yang kompleks, dengan negeri-negeri mempunyai autonomi besar dalam hal ehwal Islam.
Johor, satu lagi negeri di Malaysia, turut mengambil langkah bagi memastikan lelaki Islam menunaikan solat Jumaat. Selepas hujung minggu rasmi ditukar kepada Sabtu dan Ahad, Jabatan Agama Islam negeri mengumumkan bahawa penguatkuasaan akan dijalankan bagi memastikan semua lelaki Islam, termasuk pemilik perniagaan dan pekerja, menunaikan kewajipan agama mereka. Sekolah yang mempunyai ramai murid Islam dibenarkan mengadakan solat Jumaat di premis masing-masing bagi memudahkan pematuhan.
Konteks Lebih Luas: Undang-undang Syariah dan Konservatisme di Malaysia
Malaysia mengamalkan sistem perundangan dwikomponen: undang-undang sivil untuk semua rakyat dan undang-undang syariah untuk umat Islam dalam hal ehwal peribadi serta keluarga. Perlembagaan menetapkan Islam sebagai agama rasmi, namun turut menjamin kebebasan beragama. Walau bagaimanapun, bidang kuasa undang-undang syariah semakin meluas sejak beberapa tahun kebelakangan ini, khususnya di negeri yang ditadbir Parti Islam Se-Malaysia (PAS), seperti Terengganu dan Kelantan.
PAS, yang menguasai kesemua 32 kerusi dalam Dewan Undangan Negeri Terengganu, menggunakan dominasi politiknya untuk mendorong pelaksanaan undang-undang agama yang lebih ketat. Pemimpin parti itu berhujah bahawa langkah sedemikian perlu untuk memelihara nilai-nilai Islam dalam masyarakat yang semakin moden dan majmuk. Namun, pengkritik melihat langkah tersebut sebagai sebahagian daripada kecenderungan lebih luas ke arah konservatisme agama yang mengancam asas sekular dan keharmonian berbilang kaum di Malaysia.
Sebatan di Khalayak Ramai dan Hukuman Lain
Penguatkuasaan undang-undang solat Jumaat merupakan sebahagian daripada corak hukuman syariah yang lebih tegas di Terengganu. Sejak beberapa tahun kebelakangan ini, negeri itu melaksanakan sebatan di khalayak ramai bagi kesalahan seperti khalwat, menandakan peralihan daripada hukuman tertutup kepada hukuman terbuka. Tindakan ini dikritik kumpulan hak asasi manusia dan pertubuhan Islam progresif, yang berhujah bahawa hukuman tersebut mencabuli hak asasi manusia dan berisiko menormalkan keganasan.
Menteri Hal Ehwal Agama Persekutuan menyatakan bahawa perkara sedemikian terletak di bawah bidang kuasa negeri, sekali gus mengehadkan keupayaan kerajaan pusat untuk campur tangan. Penganalisis politik berpendapat bahawa desakan untuk mengenakan hukuman lebih berat mungkin juga bertujuan mengalihkan perhatian daripada kelemahan pentadbiran serta mengukuhkan sokongan politik menjelang pilihan raya umum.
Reaksi dan Perdebatan Awam
Penguatkuasaan tegas undang-undang solat Jumaat mencetuskan perdebatan di Malaysia dan luar negara. Penyokong berhujah bahawa langkah tersebut perlu untuk menegakkan disiplin agama dan mencegah keruntuhan akhlak. Mereka menekankan kepentingan solat Jumaat dalam Islam serta keperluan mendidik generasi muda tentang kewajipan agama mereka.
Pihak yang menentang, termasuk pejuang hak asasi manusia dan sebahagian ilmuwan agama, berpendapat bahawa menjadikan amalan agama sebagai kesalahan jenayah menjejaskan keimanan dan kebebasan peribadi. Mereka berhujah bahawa undang-undang sedemikian keterlaluan dan berisiko menjauhkan umat Islam yang mungkin sudah berasa terpinggir. Wakil sebuah kumpulan hak asasi berkata,
Tidak menunaikan solat Jumaat ialah perkara peribadi, dan hukuman jenayah adalah keterlaluan.Pengkritik turut memberi amaran bahawa kecenderungan mengenakan hukuman lebih berat menghakis tradisi toleransi beragama Malaysia dan boleh mencetuskan perpecahan sosial.
Perspektif Antarabangsa
Laporan Kebebasan Beragama Antarabangsa Jabatan Negara Amerika Syarikat 2019 mengenai Malaysia menyatakan bahawa walaupun perlembagaan menjamin kebebasan beragama, penggunaan undang-undang Islam dalam hal peribadi dan penguatkuasaan kewajipan agama boleh menimbulkan cabaran kepada golongan minoriti agama serta umat Islam yang tidak mengikut tafsiran rasmi. Laporan itu menyorot kebimbangan mengenai diskriminasi agama dan keperluan mengimbangi kewibawaan agama dengan hak individu.
Implikasi terhadap Masa Depan Malaysia
Penguatkuasaan undang-undang solat Jumaat di Terengganu mencerminkan ketegangan lebih luas dalam masyarakat Malaysia. Di satu pihak, sebahagian masyarakat dan kepimpinan politik mahu memperkukuh identiti serta nilai Islam. Di pihak yang lain, timbul kebimbangan mengenai kesan konservatisme agama terhadap kebebasan peribadi, perpaduan sosial dan reputasi Malaysia sebagai negara majoriti Islam yang sederhana.
Dengan PAS mengukuhkan kuasanya di Terengganu dan berusaha meluaskan pengaruhnya di peringkat nasional, perdebatan mengenai penguatkuasaan agama berkemungkinan semakin sengit. Kesudahannya akan membawa implikasi besar bukan sahaja kepada umat Islam di Terengganu, malah kepada masa depan tadbir urus agama dan kemajmukan di seluruh Malaysia.
Ringkasan
- Terengganu mula menguatkuasakan sepenuhnya undang-undang yang membenarkan hukuman penjara dan denda terhadap lelaki Islam yang tidak menunaikan solat Jumaat tanpa alasan yang sah.
- Undang-undang itu sebahagian daripada kecenderungan lebih luas ke arah penguatkuasaan agama yang lebih ketat di negeri-negeri yang ditadbir PAS.
- Solat Jumaat ialah kewajipan utama dalam Islam, dan negeri itu melaksanakan kempen kesedaran awam serta langkah institusi untuk menggalakkan pematuhan.
- Penguatkuasaan merangkumi rondaan, aduan orang awam dan serbuan di kawasan rekreasi pada waktu solat.
- Undang-undang serupa wujud di negeri-negeri lain di Malaysia, tetapi tahap penguatkuasaannya berbeza-beza.
- Langkah itu mencetuskan perdebatan mengenai kebebasan beragama, autonomi peribadi dan hala tuju masyarakat Malaysia.
- Kumpulan hak asasi manusia dan pertubuhan Islam progresif mengkritik tindakan menjadikan amalan agama sebagai kesalahan jenayah serta penggunaan hukuman terbuka.
- Isu ini mencerminkan ketegangan lebih mendalam antara konservatisme agama dengan asas sekular dan majmuk Malaysia.
