Poliandri dalam Suku Hatti di Himachal Pradesh: Tradisi, Perubahan dan Kontroversi

Perkahwinan yang Mencetuskan Perbincangan Nasional

Pada Julai 2025, perkampungan Himalaya yang tenang, Shillai, di daerah Sirmaur, Himachal Pradesh, menjadi tumpuan perhatian nasional. Ratusan orang berhimpun untuk menyaksikan sebuah perkahwinan yang biasa bagi penduduk tempatan, tetapi luar biasa bagi seluruh India: Sunita Chauhan berkahwin dengan dua beradik lelaki, Pradeep dan Kapil Negi, mengikut tradisi poliandri purba suku Hatti. Sambutan selama tiga hari yang dipenuhi lagu rakyat, paluan gendang dan upacara masyarakat itu menghidupkan semula perdebatan awam tentang amalan yang berusia berabad-abad tetapi semakin jarang dilakukan.

Sunita, wanita berpendidikan tinggi dari kampung Kunhat, dan suaminya menegaskan bahawa penyatuan mereka dibuat atas keputusan bersama, tanpa paksaan. “Kami bangga dengan tradisi kami,” kata Pradeep, seorang kakitangan kerajaan, kepada wartawan. Kapil, yang bekerja di luar negara, menyuarakan sentimen sama sambil menekankan sokongan, kestabilan dan kasih sayang yang diberikan oleh aturan perkahwinan mereka. Keluarga itu menolak permintaan media untuk wawancara lanjut, menegaskan bahawa bagi mereka, perkara itu bersifat peribadi dan berakar umbi dalam warisan budaya.

Apakah Poliandri dan Mengapa Amalan Ini Wujud di Sini?

Poliandri ialah amalan seorang wanita berkahwin dengan beberapa lelaki, biasanya adik-beradik, dalam sistem yang dikenali sebagai poliandri fraternal. Dalam kalangan suku Hatti, tradisi ini dipanggil Jodidara atau Jajda. Walaupun poliandri jarang diamalkan di seluruh dunia, amalan ini berakar umbi di kawasan Himalaya di India, Nepal dan Tibet. Dalam masyarakat Hatti, yang mempunyai kira-kira 300,000 anggota di 450 kampung di Himachal Pradesh dan negeri jiran Uttarakhand, poliandri pernah menjadi amalan lazim dan masih diiktiraf di bawah undang-undang hasil tanah Himachal Pradesh.

Asal-usul amalan ini bersifat praktikal dan mitologi. Penduduk tempatan sering merujuk kepada epik Hindu Mahabharata, yang mengisahkan Draupadi berkahwin dengan lima beradik Pandava, sebagai contoh terdahulu. Masyarakat Hatti menamakan adat mereka Draupadi Vivah atau Pandav Pratha, kerana mereka menganggap diri sebagai keturunan Pandava. Namun, pendorong sebenar amalan ini bersifat ekonomi dan sosial: di kawasan berbukit curam dan berpecah-pecah di Himalaya, tanah terhad dan sukar diusahakan. Jika setiap adik-beradik lelaki berkahwin secara berasingan, tanah pusaka akan dibahagikan kepada lot yang semakin kecil, sekali gus mengancam kelangsungan hidup keluarga. Poliandri mengekalkan tanah milik keluarga agar tidak berpecah, memelihara struktur keluarga besar dan memastikan kestabilan ekonomi dalam persekitaran yang kekurangan sumber.

Setiausaha agung Kendriya Hatti Samiti, Kundan Singh Shastri, menjelaskan, “Tradisi ini diwujudkan beribu-ribu tahun lalu untuk menyelamatkan tanah pertanian keluarga daripada terus dibahagikan.” Sistem ini juga memupuk ikatan persaudaraan dan persefahaman, kerana adik-beradik lelaki bukan sahaja berkongsi seorang isteri, malah tanggungjawab dan sumber.

Bagaimanakah Poliandri Diamalkan?

Dalam perkahwinan poliandri Hatti yang lazim, isteri dikahwinkan secara sosial dengan abang sulung, tetapi turut menjadi isteri kepada adik-beradiknya. Aturan itu dimeterai dalam upacara awam, dengan ritual seperti Seenj — apabila seorang paderi melafazkan mantera, merenjis air suci dan mempersembahkan gula merah demi keberkatan dan keharmonian. Pengantin perempuan diiringi ke kampung pengantin lelaki dalam satu perarakan, dan perkahwinan diraikan dengan muzik, tarian dan jamuan.

Dalam rumah tangga, hubungan intim dan kehidupan seharian diatur melalui persetujuan bersama. Menurut kajian Y.S. Parmar, Ketua Menteri pertama Himachal Pradesh dan sarjana poliandri Himalaya, isteri lazimnya menentukan bagaimana masanya dibahagikan antara suami-suaminya. Dalam sesetengah keluarga, topi atau kasut yang diletakkan di luar bilik menandakan suami yang bersamanya, namun dalam keluarga yang lebih miskin, semua mungkin tidur di bilik yang sama. Anak-anak dianggap sebagai tanggungjawab bersama semua adik-beradik lelaki, walaupun abang sulung biasanya disenaraikan sebagai bapa dalam rekod rasmi. Isteri menguruskan rumah tangga, kerja ladang dan urusan keluarga. Ada kalanya, dia meminta seorang lagi wanita menyertai isi rumah jika beban kerja terlalu berat; wanita itu kemudian turut menjadi isteri kepada semua adik-beradik lelaki.

Anggota masyarakat menegaskan bahawa sistem ini menggalakkan perpaduan dan mengurangkan rasa cemburu, selagi kasih sayang dan tanggungjawab dikongsi secara sama rata. Jika timbul pertikaian, lazimnya ia diselesaikan dalam masyarakat dan bukannya melalui saluran perundangan rasmi.

Status Undang-undang: Tradisi Berbanding Undang-undang Moden

Poliandri tidak diiktiraf di bawah Akta Perkahwinan Hindu 1955, yang mewajibkan monogami bagi penganut Hindu. Bagaimanapun, undang-undang India membenarkan perlindungan adat dan tradisi suku, dan Mahkamah Tinggi Himachal Pradesh telah mengekalkan amalan dalam kalangan suku Hatti di bawah apa yang dipanggil Undang-undang Jodidar. Rekod hasil tanah di negeri itu mengiktiraf penyatuan poliandri, manakala anak yang dilahirkan daripada perkahwinan sedemikian diangkat sebagai anak di bawah Wajib-ul-Arz, rekod adat kampung yang memberikan amalan itu suatu bentuk pengiktirafan undang-undang.

Masyarakat Hatti diberikan status Suku Berjadual oleh Parlimen pada 2022, sebahagiannya untuk melindungi adat seperti Jodidara. Namun, landskap perundangannya rumit. Walaupun poliandri secara teknikalnya menyalahi undang-undang bagi kebanyakan rakyat India, masyarakat suku seperti Hatti dibenarkan meneruskan tradisi mereka di bawah pengecualian undang-undang khas. Keadaan ini menyebabkan perkahwinan poliandri diiktiraf secara sosial dan tidak rasmi di kawasan suku, meskipun kekal di luar kerangka undang-undang arus perdana.

Perubahan Sikap dan Kemerosotan Poliandri

Walaupun berakar umbi, amalan poliandri semakin merosot dengan ketara. Pendidikan, pembangunan ekonomi, penghijrahan ke bandar dan pendedahan kepada nilai moden semuanya menyumbang kepada perubahan sikap. Ramai lelaki dan wanita muda Hatti kini lebih memilih monogami, manakala perkahwinan poliandri semakin kerap dijalankan secara tertutup atau tidak dilakukan langsung. Dalam tempoh sedekad lalu, kurang daripada 50 perkahwinan seumpama itu dilaporkan di rantau berkenaan.

Wanita seperti Sunila Devi dan Meena Devi, yang berkahwin dengan beberapa orang adik-beradik lelaki, mengakui cabaran emosi dan fizikal dalam aturan itu. Kedua-duanya berkata mereka tidak mahu anak-anak meneruskan tradisi tersebut. Seperti kata Meena, “Kami melakukannya demi kelangsungan hidup, tetapi anak-anak kami patut mendapat peluang yang lebih baik.”

Pemimpin kampung dan masyarakat mengakui tradisi itu semakin pudar, namun sesetengah pihak masih menggesa agar ia diteruskan demi mengekalkan perpaduan keluarga dan melindungi pegangan tanah yang kecil. Di kira-kira 150 kampung di kawasan Trans-Giri, poliandri masih diterima, walaupun sering diamalkan secara tertutup.

Persetujuan, Gender dan Perdebatan Sosial

Perkahwinan di Shillai baru-baru ini menarik perhatian bukan sahaja kerana mematuhi tradisi, tetapi juga kerana para pesertanya secara jelas menyuarakan soal persetujuan dan kesaksamaan. Sunita Chauhan menyatakan secara terbuka bahawa perkahwinan itu pilihannya, berasaskan komitmen dan keprihatinan bersama. Kedua-dua beradik itu menekankan sikap prihatin, saling menghormati dan keseimbangan emosi. Pendekatan moden ini menandakan perubahan dalam cara hubungan difahami dalam masyarakat suku, dengan persetujuan kini dinyatakan secara terbuka.

Namun, isu persetujuan adalah rumit. Sesetengah wanita menegaskan bahawa mereka tidak dipaksa, tetapi yang lain mengimbas kembali tekanan keluarga atau desakan ekonomi. Seorang wanita berusia sekitar 60-an menceritakan bahawa dia dipaksa berkahwin dengan dua beradik lelaki bagi mengelakkan harta dibahagikan, dan menyifatkannya sebagai tekanan, bukannya paksaan secara kekerasan. Jurang gender masih wujud; kelahiran anak lelaki diraikan, manakala kelahiran anak perempuan sering tidak dipedulikan. Pengkritik, termasuk bekas ketua menteri Y.S. Parmar, pernah membangkitkan kebimbangan tentang hak dan autonomi wanita dalam sistem itu, meskipun sesetengah pihak membandingkan poliandri dengan hubungan tinggal bersama moden.

Perkahwinan Shillai yang berlangsung secara terbuka dan tular di media sosial mencetuskan perdebatan tentang tradisi, perkahwinan, gender dan norma undang-undang. Di negara yang menjadikan perkahwinan monogami Hindu sebagai piawaian undang-undang dan moral, penyatuan poliandri mencabar pandangan tunggal tentang kehidupan berkeluarga di India dan menimbulkan persoalan tentang keupayaan undang-undang menampung pelbagai bentuk cinta dan hubungan kekeluargaan.

Poliandri di Luar Suku Hatti

Suku Hatti bukan satu-satunya masyarakat Himalaya yang mengamalkan poliandri. Tradisi serupa wujud dalam kalangan masyarakat Kinnauri di Himachal Pradesh, di kawasan Jaunsar-Bawar di Uttarakhand, serta di beberapa bahagian Nepal dan Tibet. Di semua kawasan ini, amalan tersebut timbul sebagai tindak balas pragmatik terhadap cabaran pertanian di pergunungan, sumber yang terhad dan keperluan mengekalkan struktur keluarga besar. Ahli antropologi menyatakan bahawa poliandri juga berfungsi sebagai cara mengawal pertumbuhan penduduk, mengehadkan bilangan anak dan menjimatkan sumber.

Seiring masa, perubahan undang-undang dan pembangunan ekonomi menyebabkan amalan poliandri merosot di seluruh Himalaya. Di India, undang-undang pewarisan kini mewajibkan pembahagian harta secara sama rata dalam kalangan adik-beradik lelaki, sekali gus mengurangkan lagi dorongan untuk berkahwin secara bersama. Namun, tradisi ini masih berterusan di sesetengah kampung terpencil, dilindungi undang-undang adat dan persetujuan masyarakat.

Ritual, Masyarakat dan Makna Perkahwinan

Majlis perkahwinan poliandri dalam masyarakat Hatti berlangsung meriah, menggabungkan ritual purba dengan adat tempatan. Upacara Jajda melibatkan ketibaan pengantin perempuan dalam perarakan meriah, diikuti ritual Seenj di kediaman pengantin lelaki. Seorang paderi melafazkan mantera, merenjis air suci dan mempersembahkan gula merah demi keberkatan dan keharmonian. Perkahwinan itu kemudian diraikan dengan muzik, tarian dan jamuan bersama, sekali gus mengeratkan ikatan kekeluargaan dan kemasyarakatan.

Bagi ramai anggota masyarakat Hatti, poliandri bukan sekadar aturan perkahwinan, tetapi juga lambang perpaduan, tanggungjawab bersama dan kebanggaan budaya. Seperti yang dijelaskan Kapil Negi, “Sebagai sebuah keluarga yang bersatu, kami memastikan isteri kami mendapat sokongan, kestabilan dan kasih sayang.” Tradisi ini dianggap sebagai cara mengekalkan keharmonian, mengelakkan pertikaian dan memastikan tiada wanita yang menjadi balu atau dibiarkan tanpa sokongan.

Kontroversi dan Masa Depan Poliandri

Masa depan poliandri di Himachal Pradesh tidak menentu. Sesetengah anggota masyarakat dan pemimpin menggesa agar amalan ini dipelihara sebagai bahagian penting warisan budaya, manakala yang lain menganggapnya sebagai amalan lapuk yang tidak serasi dengan nilai moden dan hak wanita. Kekaburan undang-undang berkaitan poliandri menambah kerumitan, begitu juga ketegangan antara tradisi dengan autonomi individu.

Dengan perkembangan pendidikan dan peluang ekonomi, semakin ramai anak muda memilih perkahwinan monogami dan berpindah ke bandar. Penyatuan poliandri kini jarang berlaku dan sering dijalankan secara tertutup. Namun, bagi mereka yang meneruskan tradisi itu, ia kekal sebagai sumber jati diri dan daya tahan dalam dunia yang berubah dengan pantas.

Perkahwinan Shillai, dengan penekanan terhadap persetujuan dan sikap saling menghormati, mungkin menandakan lembaran baharu dalam kisah poliandri, iaitu masa tradisi dan kemodenan hidup berdampingan, sementara suara wanita dan lelaki membentuk masa depan masyarakat mereka.

Ringkasan

• Poliandri, iaitu amalan seorang wanita berkahwin dengan beberapa orang adik-beradik lelaki, merupakan tradisi purba dalam kalangan suku Hatti di Himachal Pradesh, yang dikenali di tempat asal sebagai Jodidara atau Jajda.
• Adat ini bermula untuk mengelakkan tanah yang terhad daripada berpecah, mengekalkan struktur keluarga besar dan memastikan kestabilan ekonomi di rantau Himalaya.
• Perkahwinan berprofil tinggi baru-baru ini, seperti perkahwinan Sunita Chauhan dengan adik-beradik Negi, menghidupkan semula perdebatan nasional tentang amalan ini, persetujuan dan peranan gender.
• Poliandri diiktiraf di bawah undang-undang hasil tanah Himachal Pradesh dan dilindungi bagi masyarakat suku, tetapi tidak dibenarkan di bawah undang-undang umum India.
• Tradisi ini semakin merosot akibat pendidikan, pembangunan ekonomi dan perubahan sikap sosial, walaupun masih menjadi sumber kebanggaan budaya bagi sesetengah pihak.
• Persetujuan dan autonomi semakin ditekankan dalam perkahwinan poliandri moden, tetapi persoalan tentang hak wanita dan tekanan sosial masih berterusan.
• Masa depan poliandri dalam masyarakat Hatti tidak menentu, terletak antara warisan budaya dengan arus pemodenan.