China dan Taiwan Bertelagah tentang Sejarah Perang Dunia Kedua ketika Ulang Tahun ke-80 Cetus Ketegangan Baharu

Mengapa ulang tahun ini penting

Lapan dekad selepas Jepun mengumumkan penyerahan kalahnya dalam Perang Pasifik, ingatan tentang Perang Dunia Kedua kekal menjadi titik pertikaian di Asia Timur. Beijing akan mengadakan sambutan besar-besaran pada 3 September bagi menandakan berakhirnya apa yang disebutnya sebagai Perang Penentangan terhadap Pencerobohan Jepun. Acara itu, termasuk perarakan tentera dan upacara, membawa dua mesej. Ia menghormati pengorbanan semasa perang dan mengukuhkan kisah Parti Komunis China tentang konflik itu serta kedudukan China dalam aturan pascaperang. Taiwan menjadi tumpuan utama kisah tersebut. Pulau itu merupakan tanah jajahan Jepun dari 1895 hingga 1945, dan dalam naratif kerajaan China, kepulangan Taiwan ke China pada akhir perang ialah hasil utama yang mesti dihormati hari ini.

Pembingkaian itu dipertikaikan di Taipei. Parti Progresif Demokratik (DPP) yang memerintah Taiwan mengkritik Beijing kerana memberikan peranan utama kepada parti itu dalam perang yang, menurut Taipei, diperjuangkan dan dimenangi oleh kerajaan Republik China pimpinan Kuomintang. Majlis Hal Ehwal Tanah Besar Taiwan telah memberi amaran kepada pegawai awam supaya tidak ke tanah besar bagi menghadiri perarakan 3 September dan acara berkaitan, serta menasihatkan rakyat agar tidak menyertainya. Pertikaian ini bukan sekadar perbalahan akademik. Ia menyentuh persoalan kedaulatan, identiti Taiwan dan keselamatan di seluruh Selat Taiwan.

Pertembungan mengenai ingatan zaman perang juga merupakan pertentangan bahasa. Beijing menggunakan istilah seperti kemenangan dalam Perang Penentangan dan pemulihan Taiwan untuk menekankan perpaduan serta kesinambungan wilayah China. Ahli politik di Taipei yang cenderung menyokong kemerdekaan semakin kerap menyebut berakhirnya pemerintahan Jepun, yang mengelakkan gambaran bahawa pulau itu kembali kepada kerajaan yang berpusat di Beijing. Dengan ulang tahun ke-80 sebagai latar, kedua-dua pihak mempertajam retorik, menjemput sekutu ke upacara masing-masing dan menggunakan muzium, pameran serta media untuk mengetengahkan hujah mereka.

Mesej dan jemputan Beijing

Beijing menyatakan sambutannya bersifat inklusif dan berlingkup nasional. Zhu Fenglian, jurucakap Pejabat Hal Ehwal Taiwan Majlis Negara, menyalahkan DPP kerana memperkecilkan apa yang disebutnya sebagai peranan penting Parti Komunis dalam menentang Jepun. Beliau berkata wakil daripada pelbagai lapisan masyarakat, termasuk warga Taiwan, akan dijemput ke acara ulang tahun ke-80 di ibu negara. Hujahnya ialah kemenangan ke atas Jepun dan kepulangan Taiwan selepas pemerintahan kolonial merupakan sebahagian daripada kisah bersama. Pada pandangannya, warga Taiwan tidak sepatutnya tiada ketika kisah itu diceritakan.

Kerajaan China membingkaikan sambutan itu sebagai peringatan dan pengesahan terhadap penyelesaian pascaperang. Pegawai China merujuk kepada Deklarasi Kaherah 1943 semasa perang dan Proklamasi Potsdam 1945, yang merujuk kepada Kaherah, untuk berhujah bahawa pemulangan Taiwan kepada China telah pun dipersetujui oleh pemimpin Berikat semasa perang dan diteruskan ketika Jepun menyerah kalah. Jiang Bin, jurucakap kementerian pertahanan, menggunakan tempoh menjelang ulang tahun itu untuk mengaitkan sejarah 1945 dengan dasar masa kini. Kenyataan kementerian itu disiarkan media kerajaan China dan membingkaikan penyatuan semula sebagai kepastian sejarah.

Sebelum menyampaikan mesej itu, peranan dan jawatan Jiang dijelaskan dalam sidang media di Beijing. Beliau kemudian menyatakan pendirian kerajaan dengan tegas.

Jiang Bin, jurucakap Kementerian Pertahanan Negara China: “Kepulangan Taiwan kepada China ialah bahagian penting daripada hasil kemenangan Perang Dunia Kedua dan aturan antarabangsa pascaperang... arah tuju penyatuan semula China tidak dapat dihalang.”

Beijing telah menghulurkan jemputan kepada bekas tokoh Kuomintang dan veteran dari Taiwan, satu langkah yang mengiktiraf kedudukan tentera ROC dalam perang itu, selain menegaskan tuntutan tanah besar untuk bercakap bagi pihak seluruh bangsa China. Pada 2015, ketika China mengadakan perarakan serupa sempena ulang tahun ke-70, penyertaan Taipei adalah terhad. Tahun ini, suhu politik lebih tinggi dan perhatian awam lebih besar, termasuk di Taiwan, tempat saluran berita utama pernah menyiarkan liputan langsung perarakan tentera. Media China dan ulasan akademik turut menekankan bahawa Perang Dunia Kedua menandakan berakhirnya aturan separa kolonial di China serta bermulanya peranan antarabangsa baharu, perkara yang membantu mengaitkan kebanggaan terhadap pengorbanan zaman perang dengan cita-cita masa kini.

Tindak balas dan sekatan Taipei

Kerajaan Taiwan menolak naratif sejarah itu serta gambaran perarakan tentera besar-besaran di Beijing. Majlis Hal Ehwal Tanah Besar melarang pegawai awam daripada pergi ke tanah besar untuk menghadiri perarakan itu dan memberi amaran bahawa kerjasama dengan penganjur boleh membawa hukuman undang-undang. Pegawai berhujah bahawa China menggunakan sejarah Perang Dunia Kedua untuk menekan Taiwan dan menuntut pengiktirafan atas kemenangan yang dicapai oleh kerajaan lain. Pemimpin DPP turut membantah pertunjukan senjata ketika pesawat dan kapal China beroperasi di sekitar Taiwan hampir setiap hari.

Pendirian parti itu dihuraikan oleh jabatan hal ehwal China dalam satu kenyataan yang mengecam nada acara di Beijing. Identiti dan peranan jabatan itu dinyatakan sebelum tuduhan yang tertumpu pada perarakan dan imejnya.

Jabatan Hal Ehwal China DPP: “Perang Dunia Kedua sepatutnya mengajar manusia tentang pengajaran menentang pencerobohan dan mengusahakan keamanan, namun Beijing sebaliknya memilih untuk mempamerkan tentera dan senjata yang kini digunakannya untuk menakut-nakutkan negara jirannya... ketenteraan yang dibawa ke tahap ekstrem.”

Menteri pertahanan Taiwan, Wellington Koo, menjawab persoalan tentang pihak yang memimpin usaha perang menentang Jepun. Ketika berucap di badan perundangan, beliau berkata ROC, bukannya Republik Rakyat China, menerima penyerahan kalah Jepun dan memikul sebahagian besar pertempuran di medan China. Kenyataannya meletakkan rekod zaman perang dengan jelas di pihak ROC.

Wellington Koo, menteri pertahanan negara Taiwan: “Perang penentangan dipimpin dan dimenangi oleh Republik China, bukannya Republik Rakyat China, perkara ini tidak diragui.”

Pada awal tahun ini, Taiwan mengkritik Rusia dan China atas kenyataan mereka tentang Perang Dunia Kedua. Majlis Hal Ehwal Tanah Besar Taiwan berkata pasukan komunis China “tidak memberikan sumbangan besar dalam memerangi Jepun” dan menggunakan perang itu untuk memperkukuh kekuatan mereka sendiri. Presiden Lai Ching-te lebih berterus terang dalam mentakrifkan status Taiwan ketika ini. Dalam ucapan yang dikecam China sebagai provokatif, beliau berhujah bahawa kedaulatan Taiwan ditentukan oleh rakyatnya dan pulau itu bukan sebahagian daripada Republik Rakyat China.

Pejabat dan gelaran beliau dinyatakan sebelum kenyataannya yang mencetuskan reaksi keras Beijing.

Lai Ching-te, presiden Taiwan: “Taiwan sememangnya sebuah negara dan China tidak mempunyai hak dari segi undang-undang atau sejarah untuk menuntutnya.”

Siapa memerangi Jepun dan siapa menerima penyerahan kalah

Rekod perang di China rumit. Pada 1937, selepas bertahun-tahun konflik dalaman, Kuomintang dan Parti Komunis China membentuk barisan bersatu kedua untuk menentang Jepun. Tentera Revolusi Nasionalis bertempur dalam pertempuran konvensional berskala besar dan mengalami korban yang tinggi. Pasukan komunis berkembang di kawasan belakang garisan Jepun dan menggunakan taktik gerila. Penentangan melalui dua pendekatan itu runtuh selepas perang berakhir, lalu perang saudara kembali tercetus.

Pada 9 September 1945, seminggu selepas syarat pihak Berikat ditandatangani, Jepun secara rasmi menyerah kalah kepada tentera ROC di Nanjing. Di Taiwan, yang diperintah Jepun selama setengah abad, satu upacara penyerahan kalah berasingan berlangsung pada 25 Oktober. Pegawai ROC mengambil alih pentadbiran pulau itu. Proses yang menyusul penuh masalah. Ramai warga Taiwan menjangkakan pentadbiran lebih baik daripada pihak berkuasa ROC yang baharu, dan sebahagian daripada mereka tidak senang dengan tindakan keras pemerintah baharu. Ketegangan itu memuncak dalam Insiden 28 Februari 1947 dan membentuk politik selama beberapa generasi. Komunis akhirnya memenangi perang saudara di tanah besar pada 1949, dan kerajaan ROC berpindah ke Taipei pada tahun yang sama.

Legasi peristiwa itu membentuk naratif yang dilihat hari ini. Bagi ramai warga Taiwan, penerimaan penyerahan kalah Jepun di China dan Taiwan oleh ROC membuktikan bahawa kerajaan Beijing hari ini tidak boleh mendakwa memimpin usaha perang. Bagi Beijing pula, perang itu milik seluruh bangsa China, tanpa mengira parti yang memerintah ketika itu, dan usaha bersatu rakyat China di kedua-dua belah selat menghasilkan pemulangan Taiwan kepada China selepas pendudukan.

Perkara yang dinyatakan dalam dokumen

Beijing dan Taipei merujuk kepada teks undang-undang yang berbeza untuk menyokong pendirian masing-masing. Kedua-duanya memetik deklarasi zaman perang. Mereka berbeza pendapat tentang kaitan deklarasi tersebut dengan perjanjian pascaperang serta kerajaan mana yang berhak menerima hasil kemenangan. Satu lagi perbahasan menyentuh layanan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan kuasa besar terhadap China selepas 1945 serta maknanya bagi status Taiwan hari ini.

Kaherah dan Potsdam

Deklarasi Kaherah 1943, satu kenyataan bersama yang dikeluarkan pemimpin Amerika Syarikat, United Kingdom dan Republik China, menyatakan bahawa wilayah yang dirampas Jepun daripada China, termasuk Formosa dan Pescadores, akan dikembalikan kepada Republik China. Proklamasi Potsdam pada Julai 1945 menuntut Jepun menyerah kalah dan menyatakan bahawa syarat Deklarasi Kaherah akan dilaksanakan. Jepun menerima syarat Potsdam pada Ogos 1945. Beijing berhujah bahawa dokumen-dokumen ini menetapkan pemulangan Taiwan sebagai sebahagian daripada penyelesaian pascaperang dan kedaulatan China ke atas pulau itu berasaskan perjanjian pihak Berikat serta dokumen penyerahan kalah. Kerajaan Taiwan turut merujuk kepada Kaherah dan Potsdam, namun menegaskan bahawa kedua-duanya menyebut Republik China, yang mentadbir Taiwan selepas perang dan terus melaksanakan kawalan berkesan di sana.

Perjanjian Damai San Francisco dan Perjanjian Taipei

Jepun dan 48 negara Berikat menandatangani Perjanjian Damai San Francisco pada 1951. Jepun melepaskan kedaulatannya ke atas Taiwan dan Pescadores, tetapi perjanjian itu tidak menamakan pihak penerima. ROC dan PRC tidak terlibat dalam perjanjian itu, sekali gus membuka ruang kepada hujah undang-undang yang bersaing dan kekal hingga hari ini. Pada 1952, Jepun dan ROC memeterai Perjanjian Damai, yang lazim disebut Perjanjian Taipei, bagi mengiktiraf pelepasan tuntutan Jepun ke atas Taiwan dan mengatur perkara praktikal antara kedua-dua kerajaan. Beijing berpendirian bahawa ia ialah negara pengganti Republik China yang memerangi Jepun dan teks zaman perang pihak Berikat, yang disokong dokumen penyerahan kalah, menjadi asas tuntutannya. Bahasa undang-undang Washington sering merujuk kepada konteks Perjanjian San Francisco. Penganalisis berkata tafsiran berbeza ini mencerminkan perbezaan pendapat lebih luas tentang aturan pascaperang dan sumber legitimasi di Asia. Pada 1971, kerusi China di Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu beralih daripada ROC kepada PRC. Perubahan itu mengesahkan perwakilan Beijing bagi China di PBB, tetapi tidak menyelesaikan persoalan berasingan tentang status Taiwan pada pandangan semua negara.

Hujah undang-undang ini wujud seiring tuntutan politik. Garis masa rasmi Taiwan menyatakan bahawa PRC tidak pernah melaksanakan kedaulatan ke atas pulau itu, manakala ROC mentadbir Taiwan sejak 1945 dan telah berkembang menjadi sistem demokrasi yang berasingan. Beijing menolak perbezaan itu dan terus menegaskan bahawa kedua-dua belah pihak tergolong dalam satu China. Setiap pihak mempunyai teks yang boleh dipetik, dan inilah antara sebab perbahasan sejarah itu kekal sengit.

Sejarah, buku teks dan identiti di Taiwan

Di Taiwan, cara sejarah diajarkan berubah dari semasa ke semasa. Sepanjang dekad pemerintahan undang-undang tentera, kurikulum dan buku teks mencerminkan naratif yang berpusatkan China serta memperkecilkan sejarah tersendiri Taiwan. Dengan pendemokrasian pada akhir 1980-an dan sepanjang 1990-an, bahan baharu mengetengahkan pengalaman pulau itu di bawah pemerintah yang berbeza serta kepelbagaian rakyatnya. Perubahan itu mencetuskan pertikaian. Pada 2015, pelajar mengadakan bantahan terhadap usaha kementerian pendidikan mengubah semula bahasa kurikulum agar lebih berpusatkan China. Bantahan itu membantu membatalkan perubahan tersebut dan menunjukkan betapa mendalamnya penglibatan masyarakat dalam cara sejarah disampaikan kepada generasi seterusnya.

Identiti turut mempengaruhi perbahasan ini. Masyarakat Taiwan merangkumi mereka yang keluarganya tiba dari Fujian dan Guangdong berabad-abad lalu, pendatang kemudian yang datang bersama kerajaan ROC selepas 1949, masyarakat pribumi yang bersemangat dengan akar Pasifik yang mendalam, serta komuniti Hakka yang besar. Masyarakat sivil berusaha menangani luka silam, termasuk Insiden 28 Februari dan zaman Keganasan Putih yang menyusul. Memorial, muzium dan proses keadilan peralihan telah mendedahkan lebih banyak sejarah itu kepada umum. Bagi ramai rakyat hari ini, pengalaman pluralisme dan demokrasi menjadi teras identiti. Hal ini mempengaruhi bahasa yang digunakan tentang Perang Dunia Kedua dan hubungan dengan China. Istilah seperti pemulangan wilayah masih muncul di sesetengah muzium dan acara, tetapi ungkapan berakhirnya pemerintahan Jepun lebih lazim dalam perbualan harian dan membawa andaian politik yang lebih sedikit.

Ulasan yang menggesa pandangan lebih luas tentang masa lalu Taiwan menyatakan bahawa sejarah pulau itu merangkumi penjajahan oleh kuasa Eropah dan Jepun, serta pemerintahan kerajaan China. Menurut pandangan ini, Taiwan harus dianggap sebagai pihak yang bertindak atas haknya sendiri, bukannya objek pasif dalam kerangka China yang lebih besar. Penyokong pendekatan ini menunjukkan bahawa Parti Komunis China tidak pernah memerintah Taiwan, bahawa dinasti Qing tidak memerintah seluruh pulau itu dan rakyat Taiwan telah menentang penguasaan luar selama berabad-abad. Perspektif ini tidak menafikan hubungan budaya dengan tanah besar China, tetapi menolak gagasan bahawa budaya semata-mata boleh menentukan kedaulatan masa kini.

Reaksi awam dan gambaran perarakan

Liputan perarakan tentera China menarik khalayak ramai di Taiwan. Laporan dari Taipei menggambarkan pandangan penonton yang berbelah bahagi. Ada yang mengagumi kemajuan peralatan China yang dipamerkan. Ada pula yang melihat pertunjukan itu sebagai sebahagian daripada kempen tekanan terhadap Taiwan dan tuntutan pengiktirafan atas peranan zaman perang yang tidak sepadan dengan rekod arkib. Tahun ini, DPP mengkritik pertunjukan itu sebagai wadah penyampaian mesej politik, bukannya sambutan khidmat. Perbandingan itu lebih ketara dengan latihan ketenteraan Tentera Pembebasan Rakyat yang kerap diadakan di sekitar pulau itu.

Cara China mengatur pentas untuk memperingati sejarah selari dengan amalan lebih luas yang dilihat di negara lain. Para sarjana mendapati China dan Rusia menggunakan perarakan besar-besaran bukan sahaja untuk menghormati mereka yang terkorban, tetapi juga untuk menekankan peranan masing-masing dalam mengalahkan fasisme dan menyokong matlamat dasar luar masa kini. Dalam konteks itu, penekanan China terhadap dokumen zaman perang dan perpaduan bangsa China menjadi sebahagian daripada naratif yang berusaha menetapkan pandangan dunia terhadap pertikaian kedaulatan yang belum selesai. Di Taiwan, perbincangan budaya yang berbeza turut berlangsung. Drama penstriman popular tentang kemungkinan konflik pada masa depan menyentuh perasaan ramai tahun ini, mencerminkan kebimbangan awam dan minat terhadap pertahanan praktikal berbanding mesej berunsur istiadat.

Keselamatan rentas selat dan perkembangan seterusnya

Pertikaian sejarah bertindih dengan peningkatan kegiatan ketenteraan di dalam dan sekitar Selat Taiwan. China mengadakan beberapa siri latihan tahun ini, termasuk latihan perang pada April. Kementerian pertahanan Taiwan melaporkan penerbangan harian pesawat China yang menghampiri zon pengenalpastian pertahanan udara pulau itu serta kegiatan tentera laut yang kerap. Beijing membingkaikan operasi ini sebagai urusan dalaman. Dalam satu taklimat di Beijing, Pejabat Hal Ehwal Taiwan China diasak dengan soalan sama ada tindakan sedemikian menyediakan landasan untuk pencerobohan. Jurucakapnya menolak andaian dalam soalan itu, sekali gus merangkumkan pendirian kerajaan tentang status Taiwan dalam beberapa patah perkataan.

Institusi dan peranannya dinyatakan terlebih dahulu untuk menjelaskan pendirian yang diwakilinya, sebelum kata-kata tepat beliau disampaikan.

Zhu Fenglian, jurucakap Pejabat Hal Ehwal Taiwan China: “Taiwan ialah sebahagian daripada China; tiada pencerobohan untuk diperkatakan.”

Di Taipei, pemimpin Taiwan menjawab bahawa hanya rakyat pulau itu boleh menentukan masa depan mereka dan Republik China ialah kerajaan demokratik yang mempunyai tentera, mata wang dan undang-undangnya sendiri. Walaupun kebanyakan negara tidak mengiktiraf Taiwan sebagai negara berasingan, ramai mengekalkan hubungan menggunakan nama yang berbeza dan memberi amaran bahawa sebarang penggunaan kekerasan merentasi selat akan menggugat kestabilan rantau ini. Sambutan Perang Dunia Kedua tidak akan menyelesaikan perbezaan ini. Namun, sambutan tersebut memperlihatkan bagaimana masa lalu digunakan untuk membentuk pandangan hari ini. Beijing mahu mengekalkan perhatian terhadap kisah perpaduan nasional dan kesinambungan undang-undang dari 1945 hingga kini. Taipei menekankan peranan ROC ketika perang, realiti pemerintahan sendiri sejak 1949 dan pilihan rakyat Taiwan. Kedua-dua kisah ini tidak dapat diselaraskan, sebab itulah ulang tahun sering menajamkan perbahasan dan bukannya mendamaikannya.

Perkara Utama

• Acara Beijing pada 3 September menandakan ulang tahun ke-80 kemenangan ke atas Jepun dan mempromosikan naratif bahawa kepulangan Taiwan pada 1945 mengesahkan kedaulatan China hari ini.
• Taipei menyekat pegawai daripada menghadiri acara itu dan berhujah bahawa Republik China, bukannya Republik Rakyat China, memimpin serta memenangi perang menentang Jepun.
• Pegawai China memetik Deklarasi Kaherah dan Proklamasi Potsdam, manakala Taipei menekankan pentadbiran Taiwan pascaperang oleh ROC serta menyatakan PRC tidak pernah memerintah pulau itu.
• Jepun menyerah kalah kepada tentera ROC di Nanjing pada 9 September 1945, manakala tentera Jepun di Taiwan menyerah kalah kepada wakil ROC pada 25 Oktober 1945.
• Perbezaan pendapat turut meliputi perjanjian pascaperang, termasuk Perjanjian Damai San Francisco dan Perjanjian Taipei 1952, yang membuka ruang kepada tafsiran berbeza tentang status Taiwan.
• Pendidikan sejarah dan politik identiti di Taiwan membentuk bahasa awam tentang perang dan hubungan dengan China.
• Perarakan tentera dan mesej kerajaan sebahagian daripada usaha lebih luas China untuk mengaitkan ingatan zaman perang dengan matlamat dasar semasa, termasuk tekanan terhadap Taiwan.
• Ketegangan rentas selat kekal tinggi, dengan penerbangan PLA dan kegiatan tentera laut yang kerap di sekitar Taiwan serta pertukaran retorik tajam antara Beijing dan Taipei.