Malaysia bakal menguatkuasakan pemakaian tali pinggang keledar untuk semua penumpang kereta persendirian ketika JPJ mempergiat usaha keselamatan

Perubahan di jalan raya Malaysia

Malaysia sedang bersiap sedia untuk memperketat penguatkuasaan peraturan tali pinggang keledar bagi semua orang di dalam kenderaan persendirian. Jabatan Pengangkutan Jalan, yang dikenali sebagai JPJ, akan beralih daripada usaha kesedaran kepada penguatkuasaan aktif, dengan mewajibkan semua pemandu dan penumpang memakai tali pinggang keledar. Agensi itu telah melancarkan kempen Klik Sebelum Gerak untuk membentuk tabiat dan meningkatkan kesedaran, serta berkata denda sehingga RM300 akan dikenakan terhadap mereka yang tidak mematuhi peraturan sebaik sahaja penguatkuasaan bermula. Tarikh mula yang tepat belum diumumkan.

Peraturan tali pinggang keledar bukan perkara baharu. Pemandu dan penumpang hadapan diwajibkan memakai tali pinggang keledar sejak 1978, dan kewajipan itu diperluas pada 2009 kepada penumpang di tempat duduk belakang. Kereta yang didaftarkan sebelum 1995, atau kenderaan yang tidak mempunyai titik penambat tali pinggang di tempat duduk belakang, dikecualikan daripada peraturan bagi tempat duduk belakang. Apabila peraturan tempat duduk belakang diperkenalkan pada 2009, pemilik diberi tempoh kelonggaran hingga 2011 untuk memasang tali pinggang keledar, jika boleh.

Penyelidikan oleh Institut Penyelidikan Keselamatan Jalan Raya Malaysia menunjukkan bahawa pemakaian tali pinggang keledar boleh mengurangkan separuh risiko kematian bagi penumpang kenderaan dalam kemalangan. Tali pinggang keledar juga menghalang penumpang yang tidak memakainya daripada terhumban lalu mengenai orang lain di dalam kenderaan semasa perlanggaran. Mesej pihak berkuasa mudah sahaja: pemakaian tali pinggang keledar mesti diwajibkan untuk semua orang, dalam setiap perjalanan.

Mengapa Malaysia memperketat peraturan tali pinggang keledar sekarang

Tahap pematuhan merosot dari semasa ke semasa, khususnya di tempat duduk belakang. Tinjauan terkini oleh seorang penyelidik keselamatan jalan raya di Universiti Putra Malaysia mendapati hanya kira-kira 2 peratus penumpang belakang memakai tali pinggang keledar, iaitu penurunan ketara daripada kira-kira 20 peratus yang diukur ketika peraturan itu mula dikuatkuasakan pada 2009. Para penyelidik mengaitkan kemerosotan itu dengan penguatkuasaan yang lemah dan mitos berterusan, seperti kepercayaan bahawa penumpang belakang selamat tanpa tali pinggang dalam kereta moden.

Kebimbangan orang ramai turut meningkat selepas kemalangan bas maut berhampiran Gerik pada 9 Jun yang meragut nyawa 15 pelajar Universiti Pendidikan Sultan Idris. Tragedi itu mempercepat tindakan keras terhadap keselamatan bas dan menjadi titik tolak kepada usaha lebih luas yang kini merangkumi kenderaan persendirian.

Ketua Pengarah JPJ Datuk Aedy Fadly Ramli berkata penguatkuasaan terhadap penumpang kereta persendirian akan menyusuli kempen pendidikan yang sedang dijalankan. Dalam sidang media, beliau menegaskan urutan langkah yang diambil agensi itu.

Kami akan mengumumkan penguatkuasaan pemakaian tali pinggang keledar bagi penumpang kereta persendirian tidak lama lagi. Buat masa ini, kami memulakan kempen ini terlebih dahulu.

Bagaimana penguatkuasaan terhadap kereta persendirian akan dilaksanakan

Apabila penguatkuasaan bermula, pemandu dan penumpang yang tidak memakai tali pinggang keledar boleh dikenakan kompaun sehingga RM300. Pemeriksaan dijangka dilakukan di sekatan jalan raya, kawasan rehat lebuh raya dan sepanjang operasi keselamatan berkala di kawasan bandar. Pemandu dijangka mengingatkan penumpang supaya memakai tali pinggang keledar sebelum kereta bergerak. Dalam praktiknya, ini bermakna pemandu turut bertanggungjawab terhadap keselamatan di dalam kereta mereka.

JPJ mengutamakan pendidikan sebelum hukuman. Kempen Klik Sebelum Gerak bertujuan membentuk tabiat dalam kalangan keluarga dan mereka yang kerap berkongsi kereta, serta menggalakkan gabungan pendidikan, kejuruteraan dan penguatkuasaan yang terbukti berkesan. Kajian global mendapati kadar pemakaian paling meningkat apabila peraturan yang jelas, pemeriksaan yang ketara dan peringatan keselamatan ringkas saling mengukuhkan dari semasa ke semasa.

Perkara yang boleh dilakukan pemandu dan penumpang sekarang:

• Pakai tali pinggang keledar sebelum kereta bergerak, di hadapan dan belakang, dalam setiap perjalanan.
• Sebagai pemandu, minta semua penumpang memasang tali pinggang keledar. Lakukan sebelum menukar gear.
• Pastikan kanak-kanak berada dalam sistem perlindungan kanak-kanak yang diluluskan dan sesuai dengan berat serta ketinggian mereka.
• Periksa supaya tali pinggang tidak berbulu atau koyak, pengancing boleh dikunci dan dilepaskan dengan lancar, serta titik penambat kukuh.
• Elakkan pengancing palsu, penyekat penggera atau penyambung tali pinggang yang memintas peringatan tali pinggang keledar.
• Peraturan yang sama terpakai dalam teksi dan perkhidmatan e-panggilan, penumpang diwajibkan memakai tali pinggang keledar.

Bas sudah pun menjalani pemeriksaan ketat

Malaysia terlebih dahulu mengambil tindakan terhadap bas jarak jauh. Sejak 1 Julai, semua pemandu dan penumpang bas ekspres serta bas persiaran diwajibkan memakai tali pinggang keledar. Peraturan itu terpakai kepada bas yang didaftarkan mulai 1 Januari 2020, yang mesti dilengkapi tali pinggang keledar di setiap tempat duduk. Bas yang lebih lama diberi masa untuk dipasang tali pinggang keledar, tetapi pengendali dijangka memastikan tali pinggang tersedia dan berfungsi secepat mungkin.

Pasukan penguat kuasa menjalankan pemeriksaan di terminal dan sepanjang laluan utama, serta dalam sesetengah kes melalui kamera dalam bas. Penumpang boleh didenda RM300 jika tidak memakai tali pinggang keledar. Pemandu dan pengendali juga boleh didenda jika gagal mengingatkan penumpang atau jika prosedur tidak dipatuhi sebelum perjalanan bermula. JPJ telah memaklumkan pengendali bahawa pemandu perlu meminta penumpang memasang tali pinggang keledar, dan pegawai boleh menyemak rakaman CCTV bas untuk mengesahkan sama ada peringatan telah diberikan.

JPJ Kedah telah menjalankan pemeriksaan secara penyamaran di Plaza Tol Alor Setar, yang membawa kepada notis kompaun dan amaran atas ketidakpatuhan. Pengarah negeri, Stien Van Lutam, menggesa pengendali menyelenggara peralatan mereka dan menekankan kepentingan pemakaian tali pinggang keledar. Beliau turut menyentuh isu asas keadilan apabila tali pinggang keledar tersedia tetapi tidak boleh digunakan akibat penyelenggaraan yang buruk.

Dalam banyak keadaan, tali pinggang keledar tersedia pada tempat duduk tetapi rosak atau tidak boleh digunakan. Penguatkuasaan dalam keadaan kemudahan yang tidak mencukupi adalah tidak adil.

Kanak-kanak, keluarga dan masalah pengancing palsu

Pihak berkuasa sedang mengambil langkah untuk menghentikan penggunaan alat yang memintas peringatan tali pinggang keledar. Kerajaan telah mewartakan larangan mengimport pengancing palsu, penyekat penggera tali pinggang keledar, penyambung tali pinggang dan alat seumpamanya, dengan penguatkuasaan dijadual bermula pada 31 Disember 2025. Langkah itu susulan kebimbangan tentang penggunaan meluas produk berkenaan dan kaitannya dengan pelanggaran peraturan tali pinggang keledar semasa tempoh perjalanan utama. Dalam satu operasi di peringkat negeri, kira-kira satu pertiga kesalahan tali pinggang keledar dikaitkan dengan penggunaan pengancing palsu, dan seorang pengarah JPJ melaporkan bahawa ramai pemandu mengaku menggunakannya kerana tidak selesa atau sudah menjadi kebiasaan.

Pakar pediatrik memberi amaran bahawa alat ini memberikan rasa selamat yang palsu sedangkan kanak-kanak tidak dilindungi. Persatuan Pediatrik Malaysia berkata penggunaan alat perlindungan yang tidak betul atau ketiadaannya, kanak-kanak menaiki tempat duduk hadapan dan tahap pematuhan yang lemah dalam kenderaan persendirian secara bersama meletakkan penumpang muda pada risiko tinggi. Persatuan itu menyokong penguatkuasaan yang lebih tegas dan pendidikan awam, serta akses yang lebih baik kepada sistem perlindungan kanak-kanak yang diluluskan bagi keluarga yang memerlukan bantuan kewangan.

Ibu bapa dan penjaga boleh mengambil langkah mudah yang membawa manfaat besar. Pastikan kanak-kanak sentiasa duduk di tempat duduk belakang. Gunakan kerusi kanak-kanak yang diluluskan dan sesuai dengan saiz anak, serta pasangnya mengikut panduan manual. Jika tali pinggang dipasang merentasi kerusi kanak-kanak, buang kelonggaran dan pastikan pengancing terpasang rata serta kukuh. Jangan sekali-kali mendukung anak di atas riba, walaupun untuk perjalanan singkat, dan jangan letakkan tali pinggang di belakang badan atau di bawah lengan. Perjalanan paling selamat ialah perjalanan apabila setiap penumpang dilindungi dengan betul.

Perkara yang dinyatakan kajian tentang tali pinggang keledar dan tingkah laku

Tinjauan global terkini menunjukkan bahawa pemakaian tali pinggang keledar dipengaruhi beberapa faktor, termasuk umur, jantina, waktu, tempoh perjalanan serta reka bentuk jalan raya dan kenderaan. Peningkatan keselamatan paling berkesan dicapai melalui gabungan tiga unsur: teknologi yang lebih baik dalam kereta dan di jalan raya, pendidikan yang konsisten serta penguatkuasaan yang jelas. Negara yang melabur dalam ketiga-tiganya lazimnya mencatat kadar pemakaian lebih tinggi dan kematian lebih rendah.

Para penyelidik juga menerangkan cara pematuhan diukur. Tinjauan pemerhatian di persimpangan masih menjadi kaedah yang lazim. Kaedah lebih baharu menggunakan kamera di tepi jalan atau di dalam kenderaan, manakala sesetengah projek perintis menggunakan pembelajaran mesin untuk mengesan pemakaian tali pinggang. Malaysia sudah menggunakan CCTV di dalam bas untuk mengesahkan peringatan dan memantau pematuhan. Bagi kereta persendirian, tinjauan nasional berkala, data terbuka tentang kadar pemakaian dan operasi yang ketara di lokasi berisiko tinggi boleh membantu menyasarkan pendidikan dan penguatkuasaan tanpa membebankan pemandu berisiko rendah.

Penumpang hamil dan pemakaian yang betul

Penyelidikan di rantau ini menunjukkan bahawa penumpang hamil kurang berkemungkinan memakai tali pinggang keledar dan kurang mengetahui cara pemakaian yang betul. Ramai mengelakkan tali pinggang kerana tidak selesa atau bimbang akan membahayakan janin, sedangkan pemakaian yang betul melindungi ibu dan bayi. Tali pinggang bahagian pinggang hendaklah diletakkan rendah merentasi pinggul dan di bawah perut. Tali pinggang bahu hendaklah merentasi dada, di antara payudara dan di sisi perut. Tali pinggang mestilah kemas dan tidak berpintal, manakala beg udara perlu kekal aktif kecuali jika doktor menasihati sebaliknya. Penyedia penjagaan kesihatan dan kempen awam boleh membendung mitos serta membimbing bakal ibu bapa membuat pilihan perjalanan yang lebih selamat.

Pengecualian dan keadaan khas

Sesetengah kenderaan dikecualikan daripada keperluan tali pinggang di tempat duduk belakang. Kereta yang didaftarkan sebelum 1995, atau kenderaan yang tidak pernah dilengkapi titik penambat belakang, tidak diwajibkan mempunyai tali pinggang belakang di bawah peraturan semasa. Jika anda memiliki kereta sedemikian, peraturan tali pinggang keledar bagi tempat duduk hadapan tetap terpakai, dan pemasangan tali pinggang belakang kekal sebagai peningkatan keselamatan yang baik jika struktur kenderaan membolehkannya.

Peraturan itu terpakai tanpa mengira siapa yang memandu atau jenis perjalanan. Ini termasuk kereta syarikat, teksi dan perkhidmatan e-panggilan. Pelawat juga perlu memakai tali pinggang keledar di hadapan dan belakang. Amalan paling selamat ialah menganggap setiap tempat duduk perlu dilengkapi tali pinggang keledar dan setiap perjalanan perlu disertai pemakaiannya.

• Jika kereta anda mempunyai tali pinggang belakang, setiap penumpang belakang mesti memakainya.
• Kenderaan yang dikecualikan kerana tidak mempunyai titik penambat belakang tetap tertakluk kepada peraturan tali pinggang keledar bagi tempat duduk hadapan.
• Jangan nyahaktifkan peringatan tali pinggang keledar. Alat yang memintas amaran keselamatan berbahaya dan boleh melanggar peraturan kastam apabila larangan import berkuat kuasa.
• Kanak-kanak perlu duduk di tempat duduk belakang dalam sistem perlindungan kanak-kanak yang sesuai, bukan di atas riba orang dewasa.

Cabaran pematuhan dan perubahan budaya

Perubahan norma memerlukan masa. Laporan anekdot daripada penumpang dan pelawat menyebut kes pemandu perkhidmatan e-panggilan tidak memakai tali pinggang keledar, serta rakan-rakan yang masih mempersoalkan keperluan penumpang belakang memakainya. Tingkah laku itu lazim di tempat yang kadar pemakaian tali pinggang di belakangnya telah merosot. Usaha baharu ini bertujuan menjadikan pemakaian tali pinggang keledar satu tindakan spontan sekali lagi, dengan sokongan pemeriksaan yang ketara dan komunikasi yang jelas.

Penguatkuasaan paling berkesan apabila dianggap adil. Pihak berkuasa boleh membina kepercayaan dengan menerbitkan kadar pemakaian dan data saman yang menunjukkan lokasi dan waktu penguatkuasaan dijalankan, serta menumpukan perhatian pada tingkah laku dan lokasi berisiko tinggi. Langkah itu membantu menunjukkan bahawa operasi dirancang untuk mencegah kecederaan, bukannya mengejutkan pemandu.

Keselamatan jalan raya ialah tanggungjawab bersama. Keluarga boleh menetapkan peraturan untuk perjalanan berkongsi kereta dan menghantar anak ke sekolah. Majikan boleh memasukkan peringatan tali pinggang keledar dalam dasar penggunaan kenderaan dan taklimat pemandu. Kumpulan komuniti boleh mengukuhkan mesej itu semasa musim perjalanan cuti. Setiap peringatan dan setiap tali pinggang keledar yang dipakai mengurangkan kemungkinan kecederaan yang mengubah kehidupan dalam kemalangan.

Perkara Penting

• JPJ akan menguatkuasakan kewajipan memakai tali pinggang keledar bagi semua penumpang kereta persendirian tidak lama lagi, dengan denda sehingga RM300 bagi ketidakpatuhan.
• Pemakaian tali pinggang keledar di tempat duduk hadapan diwajibkan sejak 1978, dan peraturan itu diperluas ke tempat duduk belakang pada 2009, dengan pengecualian bagi kereta yang didaftarkan sebelum 1995 atau yang tidak mempunyai titik penambat belakang.
• Kadar pemakaian tali pinggang keledar di tempat duduk belakang merosot kepada kira-kira 2 peratus, berbanding kira-kira 20 peratus pada 2009, dan hal ini menjadi sebab utama penguatkuasaan diperbaharui.
• Bas ekspres dan bas persiaran sudah pun tertakluk kepada penguatkuasaan ketat. Penumpang, pemandu dan pengendali berisiko didenda RM300, manakala rakaman CCTV boleh digunakan untuk mengesahkan peringatan telah diberikan.
• Pengancing tali pinggang keledar palsu dan penyekat penggera akan dilarang daripada diimport mulai 31 Disember 2025, sebagai sebahagian daripada usaha lebih luas untuk melindungi kanak-kanak.
• Pemakaian tali pinggang keledar boleh mengurangkan risiko kematian penumpang sehingga 50 peratus, menurut penyelidikan MIROS.
• Kajian global menunjukkan pematuhan paling meningkat apabila pendidikan, teknologi dan penguatkuasaan digabungkan serta dipantau dengan data yang telus.
• Pemandu perlu mengingatkan penumpang, memeriksa tali pinggang dan pengancing, serta memastikan kanak-kanak menaiki kenderaan dengan sistem perlindungan kanak-kanak yang diluluskan di tempat duduk belakang.