Pelan Asas AI Jepun untuk Menggalakkan Penggunaan AI dalam Institusi Awam

Jepun menggariskan pelan asas AI nasional pertama: sektor awam akan menerajui penerapan

Jepun telah merangka Pelan Asas AI nasional yang pertama, iaitu hala tuju yang mahu dimuktamadkan oleh kerajaan dalam tahun ini untuk menjadikan negara itu tempat paling mesra AI bagi pembangunan dan penggunaan. Draf itu menyeru institusi awam supaya menjadi contoh. Kementerian, agensi dan pihak berkuasa perbandaran dijangka menggunakan kecerdasan buatan untuk meningkatkan kecekapan dan mutu perkhidmatan, dengan aplikasi pertahanan turut dipertimbangkan. Pelan itu berusaha mengimbangi inovasi pesat dengan pengurusan risiko yang bertanggungjawab, ketika penggunaan AI di Jepun masih sederhana. Tinjauan menunjukkan kira-kira 20 peratus individu dan sekitar separuh syarikat menggunakan AI pada tahun lalu, manakala hanya 26.7 peratus orang melaporkan menggunakan AI generatif pada tahun fiskal 2024, jauh lebih rendah berbanding kadar di Amerika Syarikat dan China. Draf itu sebahagian daripada rangka kerja undang-undang dan dasar baharu yang merangkumi undang-undang AI yang digubal pada Mei 2025 serta Ibu Pejabat Strategi AI yang diketuai Perdana Menteri.

Dokumen itu menetapkan empat dasar asas: mempercepat penggunaan AI, memperkukuh keupayaan pembangunan, menerajui tadbir urus AI dan memastikan inovasi terus berkembang ke arah masyarakat bersepadu AI. Ia menekankan kerjasama manusia-AI, asas data yang kukuh dan peraturan jelas bagi isu seperti hak cipta dan liabiliti sivil. Dokumen itu turut menyorot risiko, termasuk output yang salah, maklumat palsu, kemudaratan terhadap privasi dan cabaran keselamatan negara. Draf itu akan dibentangkan kepada Ibu Pejabat Strategi AI yang dipengerusikan Perdana Menteri Shigeru Ishiba. Panel pakar kemudian akan memperhalusinya, dengan kelulusan Kabinet disasarkan pada penghujung tahun ini. Pihak berkuasa berhasrat menyiasat pencabulan hak serius yang berkaitan dengan penggunaan AI dan membantu membentuk peraturan antarabangsa, termasuk melalui Prinsip Hiroshima bagi AI yang selamat dan boleh dipercayai.

Kandungan draf: empat tonggak dan kepentingannya

Empat tonggak pelan itu menghubungkan teknologi, dasar dan institusi. Pertama, badan kerajaan perlu menggunakan AI untuk memperkemas kerja dan meningkatkan perkhidmatan awam. Kedua, keupayaan pembangunan mesti diperkukuh dengan memanfaatkan data berkualiti tinggi, sumber pengkomputeran dan bakat. Ketiga, Jepun berhasrat memainkan peranan utama dalam tadbir urus AI dengan menyelaraskan garis panduan domestik dengan prinsip antarabangsa serta melengkapkan pihak berkuasa untuk menyiasat insiden serius. Keempat, masyarakat perlu menyokong inovasi berterusan dan kerjasama manusia-AI melalui pendidikan, latihan tenaga kerja dan pembaharuan institusi.

Mempercepat penggunaan AI di seluruh kerajaan

Draf itu mengarahkan agensi pusat dan tempatan supaya menerajui peralihan kepada perkhidmatan awam yang dipertingkat AI. Sasaran praktikal termasuk pemprosesan dokumen yang lebih pantas, terjemahan dan ringkasan automatik, pengasingan kes bagi bantuan dan permit, serta sokongan pusat panggilan yang lebih baik melalui pembantu AI yang menyerahkan isu rumit kepada kakitangan manusia. Pihak berkuasa perbandaran boleh menggunakan AI untuk kesiapsiagaan bencana, pemetaan bahaya, perancangan pemindahan dan penyampaian maklumat masa nyata ketika ribut dan gempa bumi. Sistem kesihatan boleh mengutamakan saringan, mengesan kemungkinan kejadian buruk dan mengoptimumkan penjadualan. Pihak berkuasa pengangkutan boleh memperbaik pemasaan lampu isyarat dan pengagihan kenderaan. Mahkamah dan pengawal selia boleh menggunakan alat untuk mencari undang-undang kes dan mengesan corak dalam pemfailan. Aplikasi ini bertujuan mengurangkan tunggakan, meringankan beban kerja rutin dan memberikan maklum balas lebih pantas kepada rakyat.

Jepun berdepan kekurangan tenaga kerja dan populasi yang semakin menua. Institusi awam memerlukan alat yang membolehkan pasukan kecil mengendalikan lebih banyak kerja dengan mutu yang konsisten. AI boleh menguji pelbagai senario dasar dengan pantas dan mengimbas set data besar untuk mengesan penipuan, kekurangan pembayaran cukai atau pelanggaran keselamatan. Draf itu membingkaikan penggunaan ini sebagai kerjasama, bukan penggantian. Kakitangan kekal bertanggungjawab terhadap keputusan dan pengawasan, manakala AI mengendalikan tugasan kecil yang memerlukan pemprosesan maklumat, seperti mengesan anomali atau mencadangkan draf awal untuk disemak pakar manusia.

Membina keupayaan pembangunan

Draf itu menyifatkan data berkualiti tinggi sebagai salah satu kekuatan Jepun. Industri seperti pembuatan, kesihatan dan pengangkutan menghasilkan maklumat berstruktur yang kaya, yang boleh meningkatkan ketepatan AI jika dikendalikan dengan baik. Pelan itu menekankan keperluan saluran data yang mantap, pelabelan yang konsisten dan perlindungan privasi. Ia menggalakkan lebih banyak data terbuka jika sesuai, supaya ahli akademik, syarikat pemula dan firma mapan dapat membina serta menilai model. Pelaburan dalam pengkomputeran, storan dan rangkaian juga penting, begitu juga sokongan untuk model yang disesuaikan dengan bahasa dan konteks Jepun.

Bakat dan peralatan merupakan teras keupayaan. Draf itu mengetengahkan program pendidikan dan peningkatan kemahiran supaya penjawat awam, jurutera dan pakar bidang dapat menggunakan AI secara bertanggungjawab. Ia turut membayangkan pembaharuan perolehan yang memberikan fleksibiliti kepada agensi untuk menjalankan projek rintis, menilai prestasi dan menetapkan keperluan jelas bagi keselamatan, privasi dan mutu. Asas pembekal yang lebih luas, termasuk firma kecil dan konsortium penyelidikan, boleh mempercepat percubaan sambil mengekalkan perlindungan.

Menerajui tadbir urus AI

Undang-undang AI Jepun, yang digubal pada Mei 2025, menetapkan rangka kerja bagi strategi nasional dan mewujudkan institusi untuk menyelaraskannya. Undang-undang itu menubuhkan Ibu Pejabat Strategi AI di Kabinet serta Pusat Strategi AI untuk membimbing Pelan Asas AI, membangunkan garis panduan dan menyelaraskan usaha merentas kementerian. Undang-undang itu meletakkan tanggungjawab pada pembangun, penyedia dan pengguna AI dalam perniagaan supaya mereka berusaha secara munasabah mematuhi prinsip kerajaan dan bekerjasama dalam siasatan. Pendekatan itu bergantung pada panduan dan ketelusan, bukannya denda berbentuk hukuman, sambil mengekalkan kuasa kerajaan untuk membuat siasatan apabila timbul risiko serius terhadap hak atau keselamatan.

Peraturan utama masih berteraskan undang-undang sedia ada. Akta Perlindungan Maklumat Peribadi mengawal persetujuan, peminimuman data, pelaporan pelanggaran dan pemindahan rentas sempadan. Persoalan hak cipta yang berkaitan dengan data latihan dan output sedang dikaji, dengan draf itu menekankan keperluan melindungi harta sambil membolehkan penggunaan saksama dan inovasi. Jepun juga berhasrat membendung maklumat palsu dan kandungan berbahaya, termasuk melalui mekanisme penurunan kandungan yang lebih pantas di bawah undang-undang terkini bagi penyedia pengedaran maklumat. Draf itu selaras dengan usaha antarabangsa, termasuk Prinsip Panduan Antarabangsa Hiroshima, untuk menggalakkan AI yang selamat, boleh dipercayai dan berteraskan manusia.

Ketua Setiausaha Kabinet Yoshimasa Hayashi menyifatkan pendirian kerajaan sebagai usaha mengimbangi peluang dengan risiko. Beliau menyebut peningkatan produktiviti dan pengurangan beban tenaga kerja, di samping ancaman daripada penyalahgunaan dan kegiatan jenayah.

AI menawarkan manfaat seperti peningkatan produktiviti dan penyelesaian kepada kekurangan tenaga kerja, namun ia juga membawa risiko seperti maklumat palsu dan kegiatan jenayah yang canggih.

Tonggak tadbir urus menandakan peningkatan ketelusan dan pengawasan aktif. Agensi akan meninjau penggunaan AI, menerbitkan panduan dan, dalam kes serius, menyiasat insiden serta mendedahkan maklumat yang berkaitan. Perniagaan dan institusi penyelidikan dijangka mendokumenkan kitar hayat AI, mengurus hak data serta menangani berat sebelah, keselamatan dan sekuriti dalam reka bentuk dan penggunaan.

Inovasi berterusan ke arah masyarakat AI

Tonggak keempat menekankan kerjasama manusia-AI dan perubahan institusi yang berterusan. Ini termasuk program peningkatan kemahiran untuk kakitangan sektor awam serta insentif bagi kerjasama antara universiti, syarikat pemula dan syarikat mapan. Perkhidmatan awam boleh mendapat manfaat daripada gabungan AI dengan robotik dan penderia, yang sering disebut sebagai AI fizikal. Dalam bidang seperti penjagaan warga emas, logistik dan pemeriksaan, sistem berasaskan AI yang dapat mengesan keadaan dan bertindak di dunia fizikal boleh memindahkan tugas rutin daripada kakitangan yang terhad kepada mesin di bawah penyeliaan manusia.

Draf itu juga mengakui bahawa undang-undang, sistem bantuan dan dasar tenaga kerja perlu dikemas kini secara berkala agar seiring dengan kemajuan pesat. Komunikasi awam dan ketelusan penting untuk membina kepercayaan. Kerajaan perlu menjelaskan di mana dan mengapa AI digunakan, manfaat dan risiko yang dijangka, serta cara rakyat boleh mendapatkan penyelesaian jika berlaku masalah.

Mengapa Jepun bertindak sekarang

Kelewatan Jepun dalam penggunaan AI menjadi kebimbangan utama. Tinjauan menunjukkan kira-kira satu daripada lima individu menggunakan AI pada tahun lalu, manakala hanya sekitar separuh syarikat melaporkan penggunaannya. Bagi AI generatif khususnya, 26.7 peratus individu melaporkan penggunaannya pada tahun fiskal 2024, berbanding tahap yang jauh lebih tinggi di Amerika Syarikat dan China. Pelaburan swasta dalam AI di Jepun juga ketinggalan jauh berbanding ekonomi utama lain. Penggubal dasar melihat risiko bahawa firma domestik boleh ketinggalan daripada pesaing yang telah mengintegrasikan AI ke dalam produk, operasi dan khidmat pelanggan.

Beberapa faktor struktur memburukkan jurang itu. Banyak organisasi masih menggunakan proses yang sarat dengan kertas dan sistem lama. Set data tersimpan secara berasingan dan dalam format yang sukar disepadukan. Kitaran perolehan mengutamakan projek besar yang mengambil masa bertahun-tahun berbanding projek rintis kecil yang boleh diperluas berdasarkan keberkesanannya. Risiko pematuhan sering diuruskan dengan mengelak, bukannya mengurangkannya. Perbezaan bahasa dan nuansa bidang juga boleh mengehadkan pemindahan model asing tanpa penyesuaian teliti. Pelan Asas itu bertujuan menghapuskan halangan ini melalui panduan jelas, alat bersama dan sokongan institusi supaya agensi dan firma dapat menggunakan AI secara bertanggungjawab dan pantas.

Pengurusan risiko dan undang-undang: daripada panduan tidak mengikat kepada rangka kerja nasional

Undang-undang AI menetapkan matlamat dasar, institusi dan tanggungjawab bagi penyelidikan, pembangunan dan penggunaan teknologi berkaitan AI. Ia meliputi pembangun, penyedia dan pengguna dalam perniagaan, termasuk pengendali asing yang membekalkan AI untuk digunakan di Jepun. Prinsip teras undang-undang itu menekankan produktiviti, ketelusan, privasi, kesaksamaan dan keselamatan. Ia memberi kuasa kepada kerajaan untuk meninjau amalan, mengeluarkan panduan dan menyiasat kes serius yang melibatkan pencabulan hak dan kepentingan. Walaupun undang-undang itu tidak mengenakan hukuman menyeluruh seperti yang dikenakan di Kesatuan Eropah, ia memberikan laluan jelas kepada pihak berkuasa untuk meminta maklumat, memberikan arahan dan mendedahkan dapatan dalam kes penting.

Pelan Asas itu dibina berasaskan struktur tersebut. Ia menyasarkan rangka kerja liabiliti sivil yang jelas bagi penggunaan AI dan perlindungan harta intelek yang lebih kukuh, khususnya dalam bidang sensitif hak cipta seperti media, perisian dan reka bentuk. Ia menggalakkan pengurusan risiko sepanjang kitar hayat, daripada pengumpulan data dan latihan model hingga penggunaan dan pemantauan. Pematuhan privasi di bawah APPI menjadi teras. Agensi dan vendor perlu memberikan justifikasi bagi penggunaan data, menggunakan teknik seperti penyamaran identiti dan mengekalkan kawalan akses yang mantap. Ketelusan kepada pengguna dan orang awam akan menjadi sebahagian daripada akauntabiliti, khususnya apabila sistem automatik mempengaruhi bantuan, penjagaan kesihatan atau keselamatan awam.

Dimensi pertahanan dan keselamatan negara

Draf itu mencadangkan penggunaan AI untuk memperkukuh keupayaan pertahanan dan melindungi infrastruktur kritikal. Kegunaan berpotensi termasuk perancangan logistik, ramalan penyelenggaraan, pertahanan siber, analisis data satelit dan penderia, serta sokongan keputusan bagi operasi rumit. Alat ini dapat meningkatkan keupayaan anggota pertahanan dan mempercepat tindak balas. Pelan itu juga memberi amaran bahawa AI boleh disalahgunakan, daripada propaganda deepfake hingga serangan siber canggih dan ancaman autonomi. Rangka kerja nasional yang menggabungkan inovasi dengan kawalan keselamatan digambarkan sebagai keperluan strategik.

Dalam mesyuarat Ibu Pejabat Strategi AI, Perdana Menteri Shigeru Ishiba menekankan kepentingan keselamatan dan keperluan bertindak segera.

"AI amat penting dari segi keselamatan," katanya, sambil menambah bahawa Jepun mesti "melaksanakan langkah sokongan dengan segera" ketika persaingan pembangunan global semakin sengit.

Penggunaan AI dalam pertahanan memerlukan penilaian kebolehpercayaan yang ketat, ujian mantap terhadap manipulasi adversari dan pengawasan manusia yang teliti. Tumpuan pelan itu terhadap data berkualiti tinggi dan tadbir urus berdisiplin selaras dengan keperluan ini. Pelan itu juga berkait dengan kerjasama antarabangsa mengenai amalan AI yang selamat dan penggunaan ketenteraan yang bertanggungjawab bagi mengurangkan risiko peningkatan konflik.

Bagaimana pelan itu akan dibentuk dan siapa yang akan mengendalikannya

Ibu Pejabat Strategi AI, yang ditubuhkan di Pejabat Kabinet dan dipengerusikan Perdana Menteri, menerajui proses itu. Semua menteri Kabinet mengambil bahagian. Draf pelan akan dibentangkan kepada ibu pejabat itu, kemudian panel pakar yang terdiri daripada penyelidik, pemimpin industri dan pakar dasar akan memperhalus butirannya sebelum Kabinet mendapatkan kelulusan dalam tahun ini. Pusat Strategi AI akan menyelaraskan pelaksanaan merentas kementerian dan agensi serta terus menerbitkan garis panduan dan tinjauan untuk menjejaki amalan.

Beberapa badan akan membentuk peraturan dan amalan. Kementerian Ekonomi, Perdagangan dan Industri serta Kementerian Hal Ehwal Dalam Negeri dan Komunikasi bersama-sama menggubal garis panduan perniagaan. Agensi Hal Ehwal Kebudayaan dan Suruhanjaya Perlindungan Maklumat Peribadi memberikan panduan mengenai hak cipta dan privasi. Pengawal selia sektor, termasuk dalam bidang kewangan dan kesihatan, akan menyelaraskan panduan khusus bidang masing-masing dengan pelan menyeluruh. Agensi Digital dan kerajaan tempatan akan memainkan peranan utama dalam penerapan, memandangkan banyak perkhidmatan berhubung secara langsung dengan penduduk.

Langkah awal yang boleh diambil institusi awam

Agensi tidak perlu menunggu kelulusan muktamad untuk membuat persediaan. Draf itu menandakan keutamaan yang boleh mula dilaksanakan oleh pasukan sekarang. Pemimpin boleh mengenal pasti kes penggunaan bernilai tinggi yang membolehkan AI menjimatkan masa atau meningkatkan hasil, serta mempunyai data berkualiti dan pengawasan jelas. Mereka boleh menerapkan tadbir urus dari awal projek dan merancang audit, dokumentasi serta komunikasi dengan pengguna. Mereka juga boleh melabur dalam kemahiran supaya kakitangan dapat menilai output AI dan memahami batasannya.

• Lantik pegawai kanan untuk menyelaraskan penggunaan AI di seluruh agensi dan memastikan projek mematuhi keperluan privasi, keselamatan dan kebolehcapaian.
• Petakan aset data dan kelaskan tahap kepekaannya. Wujudkan proses bagi mutu data, pelabelan dan kawalan akses yang selaras dengan APPI.
• Mulakan dengan projek rintis berskala kecil yang mempunyai matlamat boleh diukur, seperti mengurangkan masa pemprosesan dokumen atau meningkatkan penyelesaian isu di pusat hubungan, dan hanya perluaskan selepas penilaian.
• Sertakan klausa kontrak yang jelas dengan vendor mengenai hak data, hak cipta, liabiliti, pelaporan insiden dan jaminan mutu model.
• Terangkan kepada pengguna bila dan bagaimana AI digunakan, sediakan saluran untuk mendapatkan bantuan manusia dan rekodkan maklum balas bagi penambahbaikan berterusan.

Konteks antarabangsa: perbandingan Jepun dan pengaruhnya terhadap peraturan

Ekonomi utama mengambil pendekatan berbeza terhadap pengawasan AI. Kesatuan Eropah sedang menuju ke arah rejim undang-undang menyeluruh bagi sistem berisiko tinggi. Amerika Syarikat lebih bergantung pada panduan agensi dan tindakan eksekutif. Pendekatan Jepun berada di antara kedua-duanya. Ia menggabungkan rangka kerja nasional dengan undang-undang tidak mengikat dan panduan sektoral, sambil memperuntukkan siasatan dan pendedahan awam bagi kes serius. Draf itu juga meletakkan Jepun dalam peranan peneraju bagi prinsip antarabangsa, berasaskan inisiatif Hiroshima. Kedudukan itu boleh membantu membentuk norma bagi tindak balas terhadap maklumat palsu, hak cipta, penilaian keselamatan dan ketelusan.

Kekuatan Jepun dalam pembuatan berkualiti, robotik dan pengumpulan data yang tepat memberikannya asas untuk menerajui pembangunan AI yang boleh dipercayai. Jika Pelan Asas itu berjaya memodenkan perolehan, membuka akses kepada data dan menyelaraskan tadbir urus, Jepun dapat meningkatkan produktiviti dalam negara serta menetapkan piawaian praktikal yang boleh diterima pakai oleh negara lain.

Kesimpulan

• Pelan Asas AI pertama Jepun menetapkan empat dasar, daripada mempercepat penggunaan hingga menerajui tadbir urus dan inovasi berterusan.
• Institusi kerajaan dan pihak berkuasa perbandaran dijangka menerajui penggunaan AI, dengan aplikasi pertahanan dicadangkan untuk memperkukuh keupayaan.
• Penggunaan AI dalam negara masih rendah, dengan sekitar 20 peratus individu dan kira-kira separuh syarikat menggunakan AI, manakala 26.7 peratus melaporkan penggunaan alat generatif pada tahun fiskal 2024.
• Undang-undang AI yang digubal pada Mei 2025 menubuhkan Ibu Pejabat Strategi AI dan Pusat Strategi AI untuk merangka serta menyelaraskan Pelan Asas AI.
• Draf itu menyasarkan liabiliti sivil yang jelas dan perlindungan hak cipta yang lebih kukuh, sambil mengekalkan pematuhan privasi di bawah APPI sebagai teras.
• Pihak berkuasa merancang untuk menyiasat pencabulan hak serius yang melibatkan AI dan mendedahkan maklumat dalam kes penting, sambil mengutamakan panduan berbanding denda berbentuk hukuman.
• Data berkualiti tinggi disebut sebagai kelebihan negara yang boleh meningkatkan ketepatan dan kebolehpercayaan model.
• Draf itu akan diperhalus oleh panel pakar dan dijadualkan mendapat kelulusan Kabinet dalam tahun ini.