Tanah runtuh maut di Sabah meruntuhkan menara penghantaran, mencetuskan gangguan bekalan elektrik meluas dan tindak balas kecemasan

Hujan lebat mencetuskan tanah runtuh maut dan gangguan bekalan elektrik besar-besaran di seluruh Sabah

Hujan lebat tanpa henti di seluruh negeri Sabah, Malaysia, sepanjang hujung minggu mencetuskan siri tanah runtuh dan banjir kilat yang mengorbankan penduduk, memusnahkan rumah dan merobohkan sebuah menara penghantaran voltan tinggi. Menara itu tumbang berhampiran Kampung Sarapung di Penampang pada petang Sabtu, memutuskan koridor bekalan elektrik penting ke pantai timur. Gangguan itu merebak sejauh ratusan kilometer, menyebabkan kira-kira 230,000 akaun pengguna terputus bekalan elektrik pada kemuncaknya di Sandakan, Lahad Datu, Kinabatangan, Kunak, Semporna dan Beluran. Tawau turut melaporkan gangguan setempat ketika grid bertindak balas terhadap kehilangan bekalan secara mendadak.

Rakaman video dari lokasi menunjukkan struktur yang rosak itu condong sebelum tumbang akibat tanah tepu air dan pergerakan cerun. Sabah Electricity Sdn Bhd, syarikat utiliti negeri, berkata pemulihan bekalan bermula dalam tempoh beberapa jam melalui gabungan penjanaan tempatan dan konfigurasi semula rangkaian. Banyak kawasan perumahan kembali menerima bekalan pada Ahad, namun puluhan ribu pengguna masih berdepan gangguan berselang-seli atau berpanjangan menjelang Isnin ketika pasukan kecemasan berdepan cuaca buruk, jalan terhalang dan tanah tidak stabil di sepanjang laluan penghantaran. Tanah runtuh yang merobohkan menara itu meragut nyawa, sebagai sebahagian daripada bencana lebih meluas yang turut mengorbankan beberapa nyawa di daerah lain sepanjang minggu itu.

Bagaimana sebuah menara yang tumbang memutuskan bekalan elektrik di seluruh pantai timur

Struktur yang tumbang itu, dikenali sebagai Menara 5 di koridor 275 kV Kolopis ke Segaliud, terletak di pantai barat Sabah berhampiran pencawang utama Kolopis. Koridor itu menyalurkan kuasa dalam jumlah besar dari hab penjanaan utama sekitar Kimanis dan Sepanggar ke pusat permintaan di pantai timur. Kira-kira jam 5.05 petang Sabtu, kedua-dua litar pada Talian 1 dan 2 Kolopis ke Segaliud terpelantik selepas hujan lebat mencetuskan kegagalan cerun di Penampang. Percubaan menghidupkan semula bekalan pada jam 7.05 malam gagal, dan kru di lapangan kemudian mengesahkan menara itu telah tumbang. Satu lagi struktur, Menara 9 berhampiran Kampung Guromboi, mengalami hakisan tanah tetapi bukan punca utama kejadian.

Grid penghantaran beroperasi dengan sistem perlindungan automatik yang mengasingkan kerosakan dalam masa beberapa milisaat bagi mengelakkan kerosakan selanjutnya. Apabila menara tumbang, konduktor boleh mengalami litar pintas atau ketegangan boleh merosakkan perkakasan, lalu geganti memutuskan kedua-dua litar dan blok beban besar terputus daripada bekalan. Sebab itulah satu kegagalan berhampiran Kota Kinabalu menyebabkan lampu terpadam lebih 300 kilometer jauhnya di Sandakan dan daerah sekitarnya. Kejadian itu juga menyebabkan kehilangan beban mendadak kira-kira 242 megawatt, yang memerlukan pengimbangan semula penjanaan secara cermat bagi mengelakkan ketidakstabilan selanjutnya.

Bagi mengatasi kekurangan bekalan sementara jurutera membina semula koridor itu, syarikat utiliti mengaktifkan stesen janakuasa tempatan di Sandakan dan Tawau serta memulakan pemasangan penghubung konduktor untuk mengalihkan bekalan dari barat. Peringkat pertama ini dirancang untuk menyambung semula laluan Kolopis ke Segaliud dalam kira-kira dua hari, jika keadaan cuaca mengizinkan. Dalam fasa awal ini, kira-kira 70,000 pelanggan dijangka mengalami catuan bekalan secara bergilir ketika permintaan puncak bagi memastikan sistem kekal stabil.

Kerja pembinaan yang sedang dijalankan jurutera

Pasukan pakar sedang mendirikan dua menara Sistem Pemulihan Kecemasan di lokasi kejadian. Struktur kekisi modular ini boleh dipasang dengan cepat di kawasan yang sukar untuk menyokong konduktor merentasi rentangan yang rosak. Syarikat utiliti menjangkakan pemasangan ERS mengambil masa kira-kira lapan hari. Setelah menara sementara itu dibekalkan tenaga, pihak pengurusan tidak merancang untuk meneruskan catuan beban secara bergilir kerana rangkaian akan memperoleh semula laluan yang kukuh ke pantai timur. Syarikat itu juga merancang menara gantian kekal, dengan peruntukan kira-kira 3 juta ringgit dan pembinaan dijangka mengambil masa sekitar tiga bulan, tertakluk pada keadaan tanah dan akses.

Kesan susulan terhadap air dan telekomunikasi

Gangguan bekalan elektrik turut menjejaskan bekalan air di beberapa kawasan pantai timur kerana loji rawatan dan pam pengagihan kehilangan bekalan elektrik. Walaupun bekalan elektrik telah pulih, perkhidmatan air mungkin mengambil masa lebih lama untuk kembali normal sehingga takungan diisi semula dan tekanan dalam saluran paip dipulihkan. Kelewatan itu mencetuskan rasa kecewa di tempat seperti Sandakan, yang penduduknya sedang menangani kerja pembersihan banjir dan gangguan perkhidmatan utiliti. Penyelarasan antara syarikat utiliti, jabatan air dan majlis tempatan kekal menjadi keutamaan ketika pam dihidupkan semula dan kerja pembaikan diteruskan.

Minggu banjir dan kegagalan cerun yang meragut nyawa

Gangguan bekalan elektrik itu merupakan satu daripada beberapa kejadian dalam kecemasan lebih meluas yang berlaku antara 13 hingga 15 September. Hujan lebat mencetuskan banjir meluas dan puluhan tanah runtuh di pantai barat serta kawasan pedalaman Sabah, dari Kota Kinabalu dan Penampang hingga ke Papar dan seterusnya. Menjelang petang Isnin, pegawai negeri melaporkan sekurang-kurangnya 12 kematian dan seorang hilang, manakala angka tempatan kemudian menunjukkan jumlah korban meningkat lagi ketika operasi mencari dan menyelamat diteruskan.

Antara kejadian paling buruk berlaku di Kampung Cendera Kasih berhampiran Kota Kinabalu, apabila tanah runtuh meranapkan sebuah rumah kayu dan menimbus sebuah keluarga besar. Tujuh orang, termasuk kanak-kanak berusia dua, empat dan sembilan tahun, disahkan terkorban di situ, manakala yang lain terselamat dengan kecederaan. Tragedi itu menumpukan perhatian kepada ancaman cerun tepu air dan perumahan tidak formal yang dibina di atas tanah tidak stabil.

Di Papar, tanah runtuh di Kampung Maragang Tuntul pada waktu pagi memerangkap tiga orang di dalam sebuah rumah kayu sementara. Dua mayat ditemukan manakala seorang kanak-kanak lelaki berusia enam tahun hilang selama beberapa jam ketika pasukan penyelamat berdepan lumpur dan keadaan muka bumi yang terus berubah. Kira-kira 40 minit kemudian, satu lagi tanah runtuh melanda Kampung Mook, menimbus tiga buah rumah dan mengorbankan seorang wanita serta anak lelakinya yang berusia 11 tahun. Dalam kejadian berasingan, seorang lelaki lemas dalam banjir di Kuala Penyu. Seorang penduduk berusia 97 tahun di Penampang terkorban dalam kejadian tanah runtuh pada minggu sebelumnya ketika hujan semakin lebat.

Jumlah hujan yang tinggi menceritakan sebahagian daripada keadaan sebenar. Kota Kinabalu merekodkan kira-kira 138 milimeter hujan dalam satu malam, hampir separuh daripada purata bulanan biasa bandar itu. Jabatan Meteorologi Malaysia telah mengeluarkan amaran ribut petir, hujan lebat dan angin kencang untuk daerah di pantai barat serta kawasan pedalaman ketika tanah yang tepu air menyebabkan cerun runtuh. Jalan raya runtuh di beberapa lokasi dan sekurang-kurangnya beberapa puluh laluan ditutup ketika krisis memuncak. Lebih 800 orang dari kampung terjejas mendapatkan perlindungan di pusat pemindahan sementara di Beaufort, Penampang, Tawau dan Membakut ketika air naik dan lereng bukit semakin tidak stabil.

Tindak balas kerajaan dan garis masa pemulihan

Ketua Menteri Sabah Datuk Seri Hajiji Noor mengadakan mesyuarat kecemasan pada Ahad bersama pegawai kanan dan pimpinan Sabah Electricity untuk mempercepat pemulihan serta menyelaraskan operasi bencana. Beliau menggesa kru di lapangan supaya berhati-hati ketika bekerja di cerun tepu air, meminta kemas kini berterusan kepada orang ramai dan mengarahkan agensi supaya sentiasa bersiap siaga sepenuhnya selagi hujan berterusan. Kerajaan negeri membatalkan sambutan Hari Malaysia yang dirancang di Kota Kinabalu bagi mengalihkan sumber kepada usaha menyelamat dan bantuan.

Menjelang lewat Ahad, bekalan telah dipulihkan di beberapa kawasan di Kunak, Lahad Datu dan Semporna. Bahagian Tawau, termasuk kawasan perumahan, ladang dan sekolah, turut kembali menerima bekalan elektrik apabila penjana tempatan dan konfigurasi semula rangkaian mula beroperasi. Pasukan krisis syarikat utiliti meneruskan kerja sepanjang masa untuk menyelesaikan pemasangan penghubung awal bagi talian Kolopis ke Segaliud, diikuti pemasangan ERS di Menara 5.

Bantuan kewangan dan logistik

Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim meluluskan bantuan kecemasan sebanyak 21 juta ringgit untuk Sabah, selain peruntukan persekutuan terdahulu yang disalurkan melalui negeri. Beliau mengarahkan agensi pengurusan bencana negara dan jabatan persekutuan supaya bertindak segera dalam usaha bantuan, pembaikan infrastruktur dan penyediaan perkhidmatan penting, sambil menegaskan bantuan perlu disampaikan kepada isi rumah terjejas tanpa berlengah. Dana itu meliputi bantuan awal untuk keluarga yang kehilangan tempat tinggal serta membantu agensi memulihkan kemudahan utiliti dan membersihkan jalan yang tersumbat dengan serpihan.

Memaklumkan perkembangan kepada orang ramai

Pasukan negeri dan persekutuan berkongsi kemas kini khusus mengikut lokasi mengenai penutupan jalan, kapasiti pusat perlindungan, pemulihan bekalan elektrik dan perkhidmatan air melalui saluran rasmi. Penduduk diminta menganggap sebarang gangguan bekalan berselang-seli sebagai sementara sementara kru menstabilkan grid, serta mengutamakan keselamatan dengan menjauhi cerun, sungai yang melimpah dan jambatan yang rosak. Ahli Parlimen dan pemimpin tempatan melaporkan gangguan bekalan sehingga 13 jam di beberapa kawasan perumahan di Sandakan, sambil meminta penduduk bersabar ketika kru menangani cabaran akses dan cuaca.

Suara dari lapangan

Perdana Menteri menegaskan bahawa nyawa dan mata pencarian menjadi keutamaan ketika agensi berusaha menstabilkan bekalan elektrik, air dan pengangkutan.

Keutamaan kerajaan ialah keselamatan, kebajikan dan kelangsungan hidup mangsa banjir. Setiap isi rumah yang terjejas mesti menerima bantuan tanpa berlengah.

Ketua Menteri Hajiji Noor berkata negeri itu membatalkan sambutan bagi menumpukan perhatian kepada usaha menyelamat dan bantuan.

Kesejahteraan, kebajikan dan keselamatan rakyat amat penting.

Pengarah Jabatan Bomba dan Penyelamat Sabah Mohd Pisar Aziz menggambarkan usaha berterusan mencari dan menyelamat di lokasi tanah runtuh.

Pasukan kami meneruskan usaha mencari walaupun berdepan keadaan yang mencabar.

Pengerusi DAP Sabah Datuk Phoong Jin Zhe menggesa seluruh jentera kerajaan supaya menumpukan perhatian kepada bantuan, bukannya upacara.

Ini bukan masanya untuk meraikan. Inilah masanya untuk menggerakkan usaha.

Mengapa Sabah berisiko mengalami tanah runtuh dan kerapuhan grid

Bentuk muka bumi dan iklim Sabah menjadikan negeri itu amat terdedah apabila hujan turun dengan lebat. Kawasan bergunung-ganang bertemu dengan Laut China Selatan dan Laut Sulu, manakala penempatan sering terbentang hingga ke kaki bukit dan lembah curam. Apabila hujan lebat turun di cerun yang sudah tepu air, tekanan air dalam tanah meningkat, mengurangkan geseran dan menyebabkan lereng bukit bergerak. Proses itu boleh menjadi lebih pantas di kawasan yang kehilangan tumbuh-tumbuhan, mempunyai sistem saliran yang buruk atau menempatkan rumah di cerun potongan tanpa pengukuhan yang mencukupi. Amaran daripada ahli meteorologi boleh membantu, namun hujan berterusan selama beberapa hari tetap meningkatkan risiko di kawasan yang luas.

Ahli sains iklim telah mendokumentasikan trend hujan lebat berdurasi singkat yang semakin kerap di Asia Tenggara, dikaitkan dengan atmosfera yang semakin panas dan mampu menampung lebih banyak kelembapan. Bagi Sabah, ini bermakna episod hujan lebat boleh berlaku di samping pola monsun bermusim. Kesannya ialah banjir kilat yang lebih kerap dan kemungkinan lebih tinggi berlakunya kegagalan cerun di kawasan berbukit curam dengan tanah yang telah terluluhawa.

Grid elektrik juga berdepan cabaran struktur. Sebahagian besar penjana besar Sabah terletak di pantai barat, manakala pusat penduduk dan industri terbentang di sepanjang kawasan timur. Talian voltan tinggi seperti koridor 275 kV Kolopis ke Segaliud menghubungkan sistem merentasi pergunungan berhutan dan lembah sungai. Apabila satu struktur di koridor utama tumbang, peralatan perlindungan memutuskan talian dan kawasan luas boleh kehilangan bekalan. Jurutera mengurangkan risiko itu dengan membina laluan alternatif, menambah penjanaan tempatan dan menggunakan menara sementara yang boleh dipasang dengan pantas untuk merentasi bahagian yang rosak, seperti yang dilakukan melalui pemasangan ERS di Menara 5.

Pihak berkuasa sedang menyemak pemantauan menara dan cerun yang terletak di kawasan berisiko tanah runtuh, termasuk pemeriksaan yang diperluas selepas ribut besar, sistem saliran yang lebih baik di sekitar tapak asas dan sensor amaran awal di lokasi yang mengesan pergerakan tanah. Langkah-langkah ini, bersama kawalan perancangan di lereng bukit dan amalan pembinaan rumah yang lebih kukuh di tanah berisiko, mengurangkan pendedahan kepada kejadian yang tidak dapat dielakkan sepenuhnya.

Perkara yang boleh dilakukan penduduk ketika gangguan bekalan berselang-seli

Pegawai menjangkakan gangguan singkat akan berterusan di beberapa kawasan sehingga menara ERS dibekalkan tenaga dan pembaikan kekal disiapkan. Langkah praktikal boleh melindungi rumah dan kesihatan sementara kru menyelesaikan kerja dan hujan masih berterusan.

• Jimatkan penggunaan elektrik pada waktu puncak jika bekalan di kawasan anda terhad. Matikan peralatan yang tidak penting.
• Pastikan pintu peti sejuk dan peti sejuk beku tertutup untuk mengekalkan suhu sejuk jika berlaku gangguan bekalan. Jika perlu, gunakan bekas penyejuk berisi ais untuk ubat-ubatan.
• Cas telefon dan bateri mudah alih ketika bekalan tersedia. Sediakan lampu suluh dan bateri tambahan.
• Simpan air bersih di dalam bekas ketika air paip mengalir. Pam dan loji rawatan mungkin mengambil masa untuk kembali beroperasi selepas bekalan elektrik pulih.
• Jauhi cerun, longkang dan tebing sungai semasa dan selepas hujan lebat. Awasi rekahan pada dinding atau tanah yang boleh menandakan pergerakan dan berpindah jika terlihat.
• Jangan hidupkan penjana mudah alih di dalam rumah. Letakkannya di luar, jauh dari tingkap dan pintu, untuk mengelakkan keracunan karbon monoksida.
• Ikuti kemas kini rasmi mengenai pemulihan bekalan elektrik, penutupan jalan dan pusat pemindahan melalui saluran kerajaan.
• Pandu dengan berhati-hati di sekitar jalan yang rosak dan jangan sekali-kali cuba meredah air banjir.

Perkara Utama

• Tanah runtuh merobohkan Menara 5 pada talian 275 kV Kolopis ke Segaliud berhampiran Penampang pada Sabtu, memutuskan bekalan elektrik kepada kira-kira 230,000 akaun di pantai timur.
• Enam daerah paling teruk terjejas, termasuk Sandakan, Lahad Datu, Kinabatangan, Kunak, Semporna dan Beluran. Tawau melaporkan gangguan setempat.
• Penyambungan semula awal menggunakan penjana tempatan dan pemasangan penghubung konduktor, manakala menara ERS akan dipasang di lokasi kejadian dalam kira-kira lapan hari.
• Kira-kira 70,000 pelanggan berdepan catuan bekalan secara bergilir ketika penstabilan awal, dengan matlamat menamatkan catuan selepas menara ERS beroperasi.
• Menara gantian kekal dirancang dengan anggaran kos 3 juta ringgit, dan kerja dijangka mengambil masa sekitar tiga bulan.
• Hujan lebat di seluruh Sabah mengorbankan beberapa penduduk dan memusnahkan rumah. Lebih 800 orang berlindung di pusat pemindahan ketika jalan dan cerun runtuh.
• Negeri itu membatalkan sambutan Hari Malaysia bagi menumpukan perhatian kepada usaha menyelamat dan bantuan. Kerajaan persekutuan meluluskan bantuan kecemasan sebanyak 21 juta ringgit.
• Gangguan bekalan air berterusan di beberapa kawasan sementara pam loji rawatan menunggu bekalan elektrik yang stabil.
• Pihak berkuasa menggesa orang ramai supaya berhati-hati di sekitar cerun dan kawasan banjir serta berjanji memberikan kemas kini berkala ketika kru memulihkan infrastruktur penting.