Institut Konfusius di Afrika: Bahasa, Kuasa Lembut dan Peranan Tempatan

Daripada bilik darjah bahasa kepada kuasa dan perkongsian

Miradie Tchekpo baru-baru ini menukar impian di bilik darjah menjadi sumber pendapatan. Graduan dari Benin itu mempelajari bahasa Mandarin dan menjalani latihan di Institut Konfusius di Universiti Abomey Calavi, sebelum memperoleh pekerjaan sebagai jurubahasa untuk sebuah syarikat perdagangan China di Cotonou. Beliau berharap dapat menjadi orang tengah bagi eksport dari Benin kepada pembeli China serta mengimport barangan China yang boleh memenuhi keperluan pasaran tempatan. Kisahnya menggambarkan harapan, serta persoalan, yang menyelubungi program bahasa yang dibiayai China di seluruh benua itu.

Sejak Institut Konfusius pertama dibuka pada 2004, China telah membina kehadiran budaya yang meluas di luar negara. Di seluruh Afrika, institut atau bilik darjah kini beroperasi di kebanyakan negara, dengan menawarkan kursus bahasa dan kegiatan kebudayaan. Afrika Selatan mempunyai kelompok terbesar, dengan sepuluh institut, dan bahasa Mandarin mula dimasukkan dalam jadual sekolah swasta mahupun awam. Malah negara kecil seperti Lesotho mempunyai lebih daripada satu lokasi. Pusat-pusat ini merupakan wajah ketara usaha jangkauan lebih luas yang merangkumi biasiswa, latihan, muzium, kerjasama filem, projek media dan pertukaran dasar.

Kuasa lembut sering bermaksud membentuk kecenderungan melalui budaya, pendidikan dan pujukan. Di Afrika, kuasa lembut Beijing berpusat pada kelas bahasa Mandarin, biasiswa ke universiti di China dan jadual acara kebudayaan yang berterusan. Pendekatan ini bertujuan menjadikan kerjasama dengan entiti China terasa mudah, sambil mempererat hubungan jangka panjang dalam perdagangan, teknologi dan politik.

Apakah Institut Konfusius dan bagaimana ia beroperasi

Institut Konfusius ialah perkongsian antara universiti tuan rumah, universiti rakan kongsi di China dan sebuah pejabat pusat di bawah Kementerian Pendidikan China. Selama bertahun-tahun, pejabat itu dikenali sebagai Hanban dan kini disusun semula sebagai Pusat Pendidikan dan Kerjasama Bahasa. Pihak China menyediakan pembiayaan, bahan pengajaran dan tenaga pengajar, manakala rakan kongsi Afrika menyediakan bilik darjah, kakitangan tempatan serta akses kepada pelajar dan masyarakat. Banyak institut turut mengendalikan Bilik Darjah Konfusius di sekolah rendah dan menengah. Kursus biasanya menumpukan bahasa Mandarin dan amalan kebudayaan seperti kaligrafi, muzik dan masakan.

Pembiayaan dan tadbir urus

Model bersama ini menempatkan program yang dibiayai kerajaan asing di dalam kampus Afrika. Kontrak menetapkan pembahagian peranan, pengambilan dan gaji guru pelawat serta skop kegiatan. Pengajar yang dihantar dari China biasanya mengikuti kurikulum dan garis panduan yang diluluskan oleh rakan kongsi China, sementara universiti tempatan mengakreditasi atau menjadi tuan rumah kursus tersebut. Struktur ini, yang berbeza daripada pusat kebudayaan luar seperti British Council atau Goethe Institut, memberikan Institut Konfusius kedudukan yang rapat dengan kehidupan akademik. Penyokong berkata pendekatan ini mengurangkan kos dan memperluas akses. Pengkritik pula berkata ia mengaburkan garis antara jangkauan kebudayaan dengan pengaruh politik, terutama jika topik tertentu dielakkan.

Mengapa banyak kampus Afrika mengalu-alukannya

Banyak universiti Afrika berdepan bajet yang ketat, bilik darjah yang sesak dan pilihan bahasa yang terhad. Institut Konfusius hadir dengan bahan pengajaran, pengajar terlatih dan, dalam sesetengah kes, bangunan baharu. Bagi pelajar, bahasa Mandarin boleh menjadi kemahiran praktikal. Ia membuka peluang untuk berhubung dengan pembekal, pelabur dan rakan kongsi dari China. Sebagai contoh, Universiti Cape Coast di Ghana menyatakan permintaan tinggi terhadap kelasnya, dengan ribuan pelajar mendaftar setiap penggal. Pengurus tempatan sering menyampaikan matlamatnya secara ringkas, iaitu melengkapkan pelajar dengan kemahiran komunikasi yang menjadikan pertukaran perniagaan dan akademik dengan rakan sejawat dari China lebih berkesan.

Sejauh mana luas kehadirannya di Afrika

Di seluruh benua itu, kini terdapat lebih daripada 50 Institut Konfusius dan berpuluh-puluh bilik darjah bersekutu, dengan program beroperasi di 49 negara Afrika. Rangkaian Afrika Selatan merangkumi institut di universiti utama, manakala bahasa Mandarin ditawarkan sebagai mata pelajaran pilihan di banyak sekolah. Lesotho, yang mempunyai jumlah penduduk kecil, menjadi tuan rumah kepada dua institut. Jangkauannya lebih luas lagi di peringkat akar umbi, dengan institut menawarkan kelas awam, program hujung minggu dan festival kebudayaan.

Aliran pelajar seiring dengan perkembangan itu. Jumlah rakyat Afrika yang mendaftar di universiti China meningkat daripada kurang 2,000 pada 2003 kepada lebih 81,500 menjelang 2018. China telah menawarkan banyak biasiswa dan geran, serta mewujudkan skim padanan universiti yang menghubungkan institusi Afrika dengan rakan kongsi di China untuk kerjasama jangka panjang. Hubungan ini menjanjikan kemahiran bahasa, pertukaran penyelidikan serta akses lebih mudah kepada makmal dan perpustakaan di China.

Gambaran di beberapa negara menunjukkan kesan dalam kehidupan seharian. Di Burundi, sebuah institut di universiti kebangsaan telah menarik lebih daripada 6,000 pelajar sejak 2012. Di Ghana, pemimpin institut melaporkan ribuan pelajar setiap penggal. Sekolah bahasa di Afrika Selatan yang dahulunya menumpukan bahasa Inggeris kini menawarkan bahasa Mandarin, sering dengan bantuan pengajar yang dilatih melalui Institut Konfusius. Kehadirannya melangkaui kampus, hingga ke pusat komuniti, sekolah dan perniagaan tempatan.

Harapan dan batasan bagi pelajar Afrika

Tawaran pendidikan ini nyata. Pelajar memperoleh kemahiran bahasa, pendedahan kepada budaya dan laluan untuk melanjutkan pelajaran di China. Ramai melihat bahasa Mandarin sebagai kemahiran praktikal untuk bidang logistik, pelancongan, pembuatan atau rantaian bekalan runcit. Namun, pulangan ekonominya tidak sekata. Ahli sains sosial Simbarashe Gukurume menyatakan bahawa meskipun Institut Konfusius mengembangkan kehadiran budaya China, peluang pekerjaan untuk graduan Afrika di China masih terhad. Dalam projek besar di Afrika, firma China sering membawa masuk kru pekerja mereka sendiri, dan graduan Afrika daripada program bahasa Mandarin kerap mendapati laluan paling boleh diharap ialah mengajar bahasa itu di negara sendiri.

Keadaan itu turut tercermin dalam pengambilan kakitangan di sesetengah institut. Di Universiti Zimbabwe, misalnya, kebanyakan pengajar Institut Konfusius ialah ahli akademik tempatan yang mula-mula belajar di China dengan sokongan kewangan, kemudian pulang untuk mengajar bahasa Mandarin. Gukurume dan sarjana lain berhujah bahawa program kebudayaan dan pendidikan sering bergerak seiring dengan perjanjian dua hala dalam bidang perlombongan dan infrastruktur yang boleh memihakkan akses kepada sumber kepada firma China. Hubungan itu, kata mereka, wajar diteliti dengan rapi dan diawasi dengan teguh oleh pihak tempatan.

Terdapat juga kisah kejayaan yang jelas. Di Bujumbura, guru berusia 25 tahun, Bankuwiha Etienne, menceritakan bagaimana melihat pengajar bahasa Mandarin tempatan mengubah tanggapan pelajarnya tentang apa yang mampu dicapai.

Pelajar saya sangat teruja dan bermotivasi kerana mereka melihat saya sebagai contoh teladan, mungkin idola. Apabila melihat saya mengajar bahasa Cina, mereka mula mendapat idea. Mereka berkata, saya orang Burundi seperti guru saya, jadi jika saya berusaha seperti guru saya, mungkin saya boleh mencapai tahapnya. Itulah sebabnya mereka sangat bersemangat dan suka belajar bahasa Cina.

Etienne juga melihat jambatan budaya terbina melalui pergaulan harian.

Saya boleh menjadi jambatan antara Afrika, masyarakat saya, dengan orang Cina, masyarakat baharu saya.

Yan Ping, pengarah institut di Burundi, berkata sapaan harian menggambarkan perubahan yang didengarinya di jalanan.

Bukan sahaja pelajar di sini berminat dengan bahasa dan budaya Cina, malah guru mereka juga. Apabila saya berjalan di jalanan, saya mendengar orang menyapa saya dengan berkata Ni Hao. Kali pertama mendengarnya, saya benar-benar tersentuh.

Kisah peribadi ini menunjukkan mengapa permintaan begitu tinggi. Ia juga membantu menjelaskan mengapa banyak institusi Afrika menilai bahawa manfaat dari segi kemahiran dan hubungan mengatasi risikonya, selagi kontrak dan kandungannya telus serta seimbang.

Mengapa pengkritik bimbang tentang kebebasan akademik

Institut Konfusius menjadi tumpuan perdebatan global tentang pengaruh dalam universiti. Di beberapa negara Barat, universiti menutup atau menyusun semula program ini susulan aduan mengenai tekanan supaya topik sensitif dielakkan, atau kebimbangan tentang pihak yang mengawal kandungan, kakitangan dan acara. Inti kritikan ialah institut ini boleh menyampaikan naratif yang diluluskan kerajaan, sekali gus membantutkan perbincangan terbuka tentang Tibet, Taiwan, Tiananmen dan isu politik lain yang sensitif.

Matt Schrader, penganalisis China yang mengkaji operasi pengaruh dan kerjasama universiti, merumuskan kebimbangan itu seperti berikut.

Institut ini ialah wadah bagi sebuah parti autoritarian yang pada dasarnya memusuhi gagasan liberal seperti kebebasan bersuara dan kebebasan menyelidik, untuk menyebarkan naratif yang diluluskan kerajaan.

Organisasi hak asasi melangkah lebih jauh. Dalam laporan 2019, Human Rights Watch berhujah bahawa pengambilan kakitangan dan bahan kursus institut boleh mencerminkan ujian politik, bukannya kriteria akademik.

Institut Konfusius ialah lanjutan kerajaan China yang menapis topik dan perspektif tertentu dalam bahan kursus atas dasar politik, serta menggunakan amalan pengambilan kakitangan yang mengambil kira kesetiaan politik.

Beberapa insiden telah mendapat perhatian umum. Dalam satu perhimpunan akademik di Portugal pada 2014, bahan persidangan dilaporkan diubah untuk membuang rujukan kepada Taiwan. Di Amerika Syarikat, beberapa penceramah berkata biografi mereka disunting atas permintaan kakitangan institut bagi memadam sebutan tentang Taiwan. Di Australia, sebuah jabatan pendidikan negeri menamatkan program berkaitan institut di sekolah awam selepas satu semakan memberi amaran bahawa penempatan orang lantikan negara satu parti dalam jabatan kerajaan demokratik boleh menghakis kepercayaan awam. Beberapa universiti di Eropah dan Amerika Utara kemudiannya menutup atau membentuk semula program mereka.

Penyokong menjawab bahawa banyak institut mengajar bahasa dan budaya, bukan politik, dan universiti tuan rumah mengekalkan kawalan akademik. Sesetengah pentadbir universiti di negara yang menjalankan penelitian lebih ketat berkata kegiatan Institut Konfusius mereka hanyalah pengajaran bahasa biasa tanpa sebarang kesan terhadap kebebasan akademik. Di sebahagian besar Afrika, penerimaannya berbeza daripada di Barat. Dengan pembiayaan yang terhad dan minat pelajar yang tinggi, kampus sering melihat model institut ini sebagai cara yang boleh diterima untuk menambah bidang pengajian baharu, dengan syarat pengawasan tempatan kekal teguh.

Di luar bilik darjah: budaya, media dan gagasan

Pusat bahasa hanyalah satu daripada tonggak jangkauan China. Agensi dan syarikat China telah membiayai atau menyokong teater, muzium, festival filem, latihan media dan projek perpustakaan di beberapa negara Afrika. Penyiar memperluas operasi mereka di Afrika dan bekerjasama dengan saluran tempatan, sementara pertukaran kewartawanan membawa wartawan ke bilik berita China. Matlamatnya mudah, iaitu menyampaikan kisah China secara positif dan memperkukuh hubungan kerjasama dengan institusi Afrika.

Pertukaran dasar turut berkembang. Forum Kerjasama China-Afrika telah menjadi acara tetap dalam diplomasi Afrika dengan Beijing. Satu lagi saluran berkaitan, iaitu forum badan pemikir dan akademik termasuk Forum Badan Pemikir China-Afrika, menghimpunkan penyelidik dan pegawai di bawah tajaan China. Kehadiran dalam sidang kemuncak peringkat tertinggi adalah tinggi, dan gambaran yang ditampilkan penting. Sebagai contoh, 51 ketua negara Afrika menyertai sidang kemuncak Beijing pada 2018. Perhimpunan ini membantu menetapkan hala tuju kerjasama dalam perdagangan, teknologi dan tadbir urus. Ia juga mewujudkan rangkaian peribadi yang memudahkan perjanjian kemudian, suatu amalan yang sering dihuraikan oleh pegawai China dengan istilah guanxi, iaitu usaha membina hubungan yang dipercayai.

China telah melabur dalam sekolah kepimpinan dan program latihan yang mengetengahkan pendekatan pembangunannya sebagai model pembelajaran. Sekolah Kepimpinan Mwalimu Julius Nyerere di Tanzania ialah contoh utama, dibiayai dengan sokongan China untuk mengadakan latihan politik dan pentadbiran bagi parti serta pegawai Afrika. Secara bersama, budaya, media, badan pemikir dan latihan membentuk strategi luas yang berusaha mendapatkan pengaruh melalui penglibatan berterusan dalam jangka panjang.

Apa yang mahu dilihat oleh pihak berkepentingan di Afrika

Seiring pertumbuhan kehadiran budaya dan akademik China, sarjana dan pemimpin budaya Afrika menggesa suara tempatan yang lebih kuat dalam menentukan cara hubungan ini dijalinkan. Penyelidik Avril Joffe memberi amaran bahawa kehadiran budaya China yang besar boleh menenggelamkan kandungan serantau. Beliau menggesa dasar yang melindungi keupayaan Afrika membuat keputusan sendiri, memastikan ruang budaya kekal terbuka dan menjamin program luar tidak menghakis nilai demokratik atau kawalan tempatan.

Satu cadangan ialah mengurangkan kebergantungan dengan memperluas biasiswa domestik dan pembiayaan kebudayaan. Satu lagi ialah menggunakan pendekatan rundingan di peringkat benua. Jika Kesatuan Afrika menetapkan piawaian asas dan membantu menyelaraskan kontrak, kementerian negara masing-masing boleh berunding dari kedudukan yang lebih kukuh. Langkah itu boleh memudahkan usaha menuntut ketelusan, tadbir urus bersama serta ruang untuk bahasa dan seni Afrika dalam setiap perkongsian.

• Terbitkan perjanjian Institut Konfusius dan kemukakannya untuk semakan parlimen atau senat universiti.
• Wujudkan jawatankuasa akademik bersama yang merangkumi wakil pelajar dan fakulti serta diberi kuasa meluluskan atau menolak kurikulum dan acara awam.
• Tetapkan perlindungan jelas bagi kebebasan akademik, termasuk klausa yang melindungi perbincangan semua topik di dalam kelas dan kampus.
• Pelbagaikan pilihan pengajian di luar negara dan bahasa supaya bahasa Mandarin berkembang seiring bahasa Arab, Portugis, Perancis, Swahili dan bahasa lain yang memenuhi keperluan serantau.
• Kaitkan biasiswa dengan khidmat selepas pengajian dalam sektor tempatan seperti kesihatan, logistik dan kejuruteraan supaya pengajian menghasilkan manfaat awam.
• Wujudkan pelaporan data tentang hasil pelajar, pengambilan pekerja dan penggunaan pembekal tempatan bagi projek China, kemudian terbitkan laporan tersebut untuk umum.
• Gunakan badan serantau seperti Kesatuan Afrika dan Kawasan Perdagangan Bebas Benua Afrika untuk menyelaraskan piawaian dan mengurangkan jurang rundingan antara negara.

Risiko dan peluang bagi budaya tempatan

Kelas bahasa Mandarin dan festival China boleh mencetuskan rasa ingin tahu dan meluaskan wawasan. Namun, tanpa keseimbangan, kedua-duanya juga boleh mengalihkan ruang siaran dan pembiayaan daripada kisah Afrika. Kajian Joffe mendapati bahawa pelaburan China dalam festival, pameran dan media boleh mengatasi perbelanjaan penerbit tempatan. Tanpa sokongan tempatan yang setara, pembikin filem, pemuzik dan penulis Afrika boleh kehilangan tempat dalam program yang membentuk cita rasa dan ingatan masyarakat.

Terdapat cara praktikal untuk memastikan ruang itu kekal terbuka. Pengaturcaraan bersama yang menggabungkan artis China dan Afrika boleh memastikan suara tempatan mendapat perhatian. Geran boleh menetapkan peruntukan bagi kandungan tempatan. Perkongsian universiti boleh merangkumi latihan terjemahan untuk bahasa Afrika, bukan hanya bahasa Mandarin. Majlis seni kebangsaan boleh memantau kepelbagaian kandungan dalam festival yang disokong oleh dana awam. Langkah kecil seperti ini membantu memastikan pertukaran budaya berlangsung dua hala.

Menjadikan pembelajaran bahasa bernilai untuk pekerjaan

Bagi ramai golongan muda Afrika, ukurannya mudah: adakah bahasa Mandarin membantu mendapatkan pekerjaan yang lebih baik? Pembuat dasar dan universiti boleh mendorong jawapan ke arah ya dengan menggabungkan bahasa dengan kemahiran sektor tertentu. Pelajar logistik yang menguasai bahasa Mandarin boleh menjejaki penghantaran dengan pembekal China. Jurutera yang menguasainya boleh berkoordinasi dengan pembekal peralatan China. Graduan pelancongan yang menguasainya boleh memandu pelawat China di tapak warisan.

Pembelajaran bersepadu dengan pekerjaan boleh membantu. Latihan amali berstruktur dengan syarikat China di Afrika harus merangkumi perlindungan buruh yang jelas, peraturan kandungan tempatan dan laluan kepada pekerjaan. Pusat pekerjaan boleh memadankan graduan bahasa Mandarin dengan firma Afrika yang berdagang dengan China. Perolehan awam boleh mewajibkan kontraktor asing membiayai program perantisan bahasa dan teknikal untuk kakitangan tempatan.

Laluan kerjaya juga penting. Majlis perniagaan yang menghubungkan usahawan Afrika dan China boleh membimbing pelajar. Rangkaian alumni graduan Afrika dari universiti China boleh membantu menyediakan maklumat peluang kerja dan cadangan projek. Universiti boleh mengiktiraf gabungan kemahiran bahasa dan profesional sebagai kelayakan yang menunjukkan nilai segera di tempat kerja.

Perkara Utama

• China telah membina lebih daripada 50 Institut Konfusius di Afrika, dengan program aktif di 49 negara dan jumlah pendaftaran yang terus meningkat.
• Afrika Selatan menjadi tuan rumah kepada sepuluh institut, dan bahasa Mandarin ditawarkan di banyak sekolah swasta serta awam di seluruh negara.
• Biasiswa telah membolehkan puluhan ribu rakyat Afrika melanjutkan pelajaran di China, dengan 81,500 pelajar Afrika mendaftar di sana menjelang 2018.
• Pengkritik memberi amaran bahawa peraturan dan amalan institut boleh membantutkan perbincangan tentang topik sensitif serta mengaburkan garis antara budaya dan politik.
• Organisasi hak asasi dan penganalisis berkata sesetengah institut mempromosikan naratif yang diluluskan kerajaan, sementara universiti di Afrika sering menekankan pengajaran bahasa dan budaya.
• Jangkauan China turut merangkumi teater, muzium, hubungan media, forum badan pemikir dan program latihan kepimpinan.
• Penyelidik menggesa kerajaan dan universiti Afrika menerbitkan kontrak, melindungi kebebasan akademik serta memperluas pembiayaan domestik bagi memastikan ruang budaya kekal terbuka.
• Menggabungkan bahasa Mandarin dengan kemahiran sektor, latihan amali dan peraturan pengambilan pekerja tempatan boleh meningkatkan nilai pembelajaran bahasa untuk pekerjaan.