Bandar-bandar China dan Kedudukan Kebolehdiaman: Kaedah, Persepsi dan Realiti

Menyingkap teka-teki kedudukan

Senarai global bandar yang selesa didiami sering menampilkan nama-nama yang tidak asing lagi seperti Vienna, Copenhagen, Melbourne dan Zurich. Bandar-bandar di tanah besar China jarang muncul di kedudukan teratas senarai global itu, meskipun China telah mengubah kehidupan bandarnya pada kelajuan dan skala yang sukar ditandingi. Jurang antara kedudukan global dengan kehidupan sebenar amat ketara bagi sesiapa yang pernah melihat Beijing memperluas rangkaian metronya, berjalan-jalan di kawasan kejiranan tepi laut Shanghai yang dipulihkan, atau menyaksikan koridor hijau Wuhan menyerap hujan lebat musim panas.

Takrif kebolehdiaman bergantung pada siapa yang mengukur dan untuk siapa. Sesetengah indeks menilai tahap keselesaan hidup pengurus ekspatriat yang ditempatkan di luar negara. Indeks lain mengambil pendekatan lebih luas yang merangkumi budaya, pendidikan dan kesihatan awam. Ramai penduduk dan pengunjung tetap menyifatkan bandar-bandar China sebagai selamat, mudah dikunjungi dan kaya dengan budaya, dengan banyak ruang awam, kegiatan senaman dan tarian komuniti serta perkhidmatan digital yang mudah untuk penghantaran dan pengangkutan. Pengalaman hidup ini tidak semestinya selari dengan senarai antarabangsa yang menjadi tajuk berita.

Artikel ini meneliti sebabnya. Ia melihat cara indeks utama memberikan skor kepada bandar, dapatan penilaian serantau dan berasaskan penyelidikan tentang kehidupan bandar di China, bidang yang menjadi kelebihan bandar-bandar China serta bidang yang masih ketinggalan. Artikel ini turut mengetengahkan kajian kes yang menunjukkan bagaimana dasar mengenai taman, transit, perkhidmatan pintar dan warisan boleh meningkatkan kualiti hidup.

Apakah yang diukur oleh indeks utama, dan di manakah kedudukan bandar-bandar China?

Indeks Kebolehdiaman Global Economist Intelligence Unit menilai bandar berdasarkan kestabilan, penjagaan kesihatan, budaya dan alam sekitar, pendidikan serta prasarana. Mercer memberikan tumpuan kepada kualiti hidup kakitangan antarabangsa, termasuk perumahan, akses kepada penjagaan kesihatan, sekolah antarabangsa, rekreasi dan kemudahan menjalankan urusan harian. Tinjauan Monocle menambah sudut gaya hidup dengan mengetengahkan perkara seperti reka bentuk bandar, kafe, kehidupan jalanan dan kegiatan riadah.

Bandar-bandar China memang muncul dalam indeks ini, tetapi biasanya di luar kelompok teratas. Dalam beberapa tahun, Suzhou menduduki tempat sebagai bandar paling selesa didiami di tanah besar China dalam senarai EIU, mengatasi Beijing dan Shanghai. Kedua-dua bandar itu sering mendapat skor baik bagi pendidikan, hubungan pengangkutan dan budaya, tetapi kehilangan mata bagi kualiti udara dan ukuran alam sekitar yang lain. Hong Kong, yang dinilai secara berasingan daripada tanah besar, lazimnya menduduki kedudukan lebih tinggi di Asia dalam perbandingan antarabangsa.

Editor di EIU telah lama menjelaskan bahawa kaedah mereka menimbang banyak perkara. Jon Copestake, editor tinjauan EIU, menjelaskan bahawa pencemaran hanyalah satu bahagian daripada penilaian yang lebih besar.

Pencemaran hanyalah satu daripada lebih 40 skor indikator yang membentuk skor keseluruhan berwajaran bagi bandar.

Tom Rafferty, seorang ahli ekonomi EIU yang berpangkalan di Beijing, turut menyentuh kekuatan bandar itu dari segi pendidikan, budaya, pilihan pengguna dan keterhubungan.

Saya juga berpendapat bahawa bandar ini mempunyai lebih banyak pilihan budaya berbanding kebanyakan bandar China yang lain, pilihan barangan dan perkhidmatan pengguna yang lebih luas serta hubungan pengangkutan antarabangsa yang lebih baik. Semua faktor ini diambil kira dalam penarafan kebolehdiaman.

Komen ini membantu menjelaskan mengapa bandar raya besar seperti Beijing dan Shanghai, meskipun menghadapi cabaran alam sekitar, boleh mendapat skor di kelompok pertengahan bagi kebolehdiaman tanpa menembusi kedudukan teratas yang mengutamakan udara lebih bersih dan tekanan bandar berskala lebih kecil.

Kedudukan serantau dan berasaskan persepsi memberikan gambaran berbeza

Senarai khusus serantau dan kajian persepsi sering meletakkan bandar-bandar China pada kedudukan lebih tinggi. Program Penempatan Manusia Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengeluarkan senarai 50 Teratas Asia bagi 2024 hingga 2025, yang menilai keselesaan iklim, pendidikan dan penjagaan kesihatan, kemakmuran ekonomi relatif serta nisbah kos sara hidup berbanding pendapatan. Dalam kedudukan itu, Guangzhou berada di tempat kesembilan di Asia dan menjadi bandar tertinggi di tanah besar China. Senarai yang sama menampilkan sederetan panjang bandar China, daripada Wuhan dan Nanjing hingga Chengdu dan Xiamen.

Antara kedudukan terpilih dalam penilaian yang dikaitkan dengan PBB itu termasuk:

• Guangzhou, kesembilan di Asia dan pertama dalam kalangan bandar tanah besar China
• Wuhan, kesepuluh
• Nanjing, keempat belas
• Suzhou, kedua puluh enam
• Qingdao, kelapan belas
• Shanghai, keempat puluh
• Beijing, keempat puluh dua
• Chengdu, keempat puluh sembilan

Persepsi terhadap jenama juga memainkan peranan. Indeks jenama bandar global meletakkan Hong Kong dalam kelompok 50 teratas dunia, manakala Shanghai dan Beijing tidak jauh di belakang. Menariknya, Chongqing mendapat skor tinggi dalam aspek seperti kebolehdiaman, tadbir urus dan pendidikan, meskipun kurang dikenali oleh responden asing. Satu lagi kajian Asia Pasifik tentang kebolehdiaman, daya tarikan dan kemakmuran melaporkan bahawa China mempunyai jumlah bandar terbanyak dalam 100 teratas di rantau ini. Beijing dan Shanghai berada dalam kelompok 10 teratas laporan serantau itu, mencerminkan skor kukuh dari segi skala ekonomi, budaya dan pendidikan serta reputasi serantau.

Mesej daripada kedudukan serantau dan berasaskan persepsi ini jelas. Prestasi bandar-bandar China lebih baik apabila dinilai dalam konteks Asia, atau apabila data persepsi responden serantau diambil kira, berbanding dalam senarai global yang didominasi piawaian dan keutamaan Eropah serta negara-negara berbahasa Inggeris.

Gambaran kebolehdiaman di peringkat jalan dan komuniti

Purata seluruh bandar boleh menyembunyikan realiti setempat. Satu kajian seluruh negara memetakan 101,630 komuniti di 42 bandar utama China menggunakan imejan satelit, tempat menarik dan data bangunan. Penyelidikan itu menghasilkan indeks kebolehdiaman komuniti terperinci yang dibina daripada lima kategori utama dan berpuluh-puluh indikator. Keselesaan hidup muncul sebagai keutamaan tertinggi dalam tinjauan pakar yang menjadi asas indeks itu, manakala susun atur bangunan paling kurang diberi perhatian. Pembinaan keselamatan ketinggalan di bandar-bandar kurang maju, sementara penggunaan tanah yang memberi kesan buruk seperti kilang berhampiran menjejaskan skor setempat dengan ketara. Corak paling lazim ialah bangunan padat dan ruang hijau yang jarang, dengan perbezaan ketara di dalam setiap bandar serta antara wilayah.

Reka bentuk jalan turut memberi kesan. Penyelidikan di Shanghai mengenal pasti enam ciri yang membentuk jalan yang selesa didiami mengikut konteks bandar itu:

• Interaksi sosial
• Rasa kekitaan
• Kegiatan ekonomi setempat
• Persekitaran setempat yang mesra manusia
• Kemudahan dan penggunaan bercampur
• Keselamatan

Penekanan Shanghai terhadap hubungan sosial dan perniagaan setempat begitu ketara. Dasar yang membuka kawasan perumahan berpagar kepada jaringan jalan raya, disertai perhatian terhadap keselesaan pejalan kaki dan deretan kedai kecil, membantu menyokong kehidupan harian melangkaui skala metro dan menara pejabat.

Contoh dari beberapa bandar menunjukkan bagaimana pilihan prasarana diterjemahkan kepada keselesaan harian. Program bandar span Wuhan menggunakan tasik, parit bioswale dan permukaan telap air untuk menyerap hujan serta mengurangkan bahang. Taman Pantai Sungai Yangzi terbentang lebih tujuh kilometer, dengan penampan hijau berupa pokok dan taman air yang berfungsi sebagai perlindungan banjir serta kawasan riadah. Bandar eko Tianjin mengendalikan rangkaian pengumpulan sisa pneumatik yang mengangkut sampah melalui paip bawah tanah ke pusat pengumpulan, sekali gus mengurangkan bau, bunyi lori dan risiko tumpahan sambil membolehkan perkhidmatan sepanjang masa. Suzhou menggabungkan pemeliharaan warisan yang teliti di taman klasiknya dengan akses tanpa halangan dan kemudahan moden yang tidak mengganggu suasana, menyatukan keindahan dengan fungsi.

Projek-projek ini, yang sering dilaksanakan pada skala daerah atau koridor, membingkaikan semula kebolehdiaman sebagai pengalaman menggunakan jalan, taman dan perkhidmatan yang dimanfaatkan penduduk setiap hari. Projek ini juga menekankan betapa besarnya perbezaan di dalam sesebuah bandar.

Dasar bandar pintar dan penambahbaikan digital

Projek rintis bandar pintar di seluruh China telah menguji penderia, platform data dan perkhidmatan awam digital selama hampir dua dekad. Satu kajian panel besar yang menganggap projek rintis itu sebagai eksperimen kuasi semula jadi mendapati bahawa dasar bandar pintar meningkatkan skor kebolehdiaman bandar dari segi ekonomi, alam sekitar, keselamatan sosial dan kemudahan harian. Kesannya lebih ketara di bandar besar yang kaya dengan pengetahuan dan mampu menggunakan teknologi serta memperbaik tadbir urus sosial. Penyelidikan itu turut menemukan kesan limpahan, apabila bandar bukan projek rintis yang berdekatan memperoleh manfaat daripada penyebaran amalan dan rangkaian.

Bagi penduduk, program ini terlihat melalui akses lebih pantas ke klinik, bas yang lebih boleh diharap, pengurusan trafik yang mengurangkan kelewatan, pembayaran utiliti digital dan aplikasi bandar yang menghimpunkan pelbagai perkhidmatan. Bagi pelawat dan ekspatriat, reka bentuk antara muka dwibahasa serta khidmat pelanggan sama pentingnya dengan teknologi itu sendiri. Bandar yang menterjemahkan alat pintar kepada penggunaan harian yang mudah dan boleh diakses meraih manfaat paling besar.

Perkhidmatan, keselamatan dan budaya yang disebut penduduk

Tinjauan nasional terhadap penduduk menunjukkan gambaran yang bercampur-campur tetapi semakin baik. Satu kajian terhadap 40 bandar utama China melaporkan kepuasan sederhana terhadap kebolehdiaman. Responden menghargai kemudahan prasarana awam, alam sekitar semula jadi dan persekitaran sosiobudaya. Ketidakpuasan tertumpu pada keselamatan bandar, kesihatan alam sekitar dan kemudahan pengangkutan, walaupun mobiliti telah bertambah baik dengan ketara sejak tinjauan itu dijalankan, hasil peluasan metro yang pesat serta peralihan kepada bas dan teksi elektrik di banyak bandar.

Keselamatan jalan sering disebut penduduk dan pengembara tetap sebagai satu kekuatan. Bagi ramai orang, berjalan kaki pada waktu malam di pusat bandar Beijing atau Shanghai merupakan perkara biasa, dan kehadiran polis jelas kelihatan. Universiti seperti Universiti Peking dan Tsinghua, serta institusi kebudayaan daripada Pusat Seni Persembahan Kebangsaan di Beijing hingga ke tempat acara di Bund Barat Shanghai, menyumbang kepada kalendar konsert, pameran dan festival yang meriah. Liputan penjagaan kesihatan awam luas, hospital besar moden, dan klinik perubatan tradisional China menyediakan penjagaan pelengkap yang dihargai ramai penduduk.

Perdagangan digital dan logistik turut membentuk kehidupan harian. Barangan dapur dan makanan dihantar dalam beberapa minit oleh penghantar, platform mencari perkhidmatan berdekatan, dan pembayaran kod QR hampir digunakan secara menyeluruh. Pendatang baharu kadangkala perlu menyesuaikan diri dengan aplikasi tempatan dan sistem tanpa tunai, namun bantuan dwibahasa semakin baik di daerah pusat yang sering dikunjungi pelancong dan pekerja asing.

Mengapa banyak indeks Barat masih memberikan markah rendah kepada bandar-bandar China

Tekanan alam sekitar kekal sebagai faktor paling lazim yang menurunkan skor. Kualiti udara di banyak bandar besar telah bertambah baik berbanding sedekad lalu, namun jerebu bermusim masih berlaku dan industri berat yang terletak di arah datangnya angin boleh mengimbangi kemajuan setempat. Perubahan iklim membawa gelombang haba ke selatan dan cuaca dingin melampau ke utara, sekali gus membebankan bekalan elektrik, perkhidmatan kesihatan dan keselesaan di luar bangunan. Analisis seluruh negara bagi tempoh 2006 hingga 2016 mendapati skor kebolehdiaman meningkat secara berterusan, namun turut menunjukkan bahawa bahang melampau, hujan lebat dan kejadian suhu beku mengurangkan kebolehdiaman di wilayah yang berbeza.

Bahasa dan akses kepada perkhidmatan penting bagi indeks yang memberi tumpuan kepada ekspatriat. Ketersediaan sekolah antarabangsa, kakitangan perubatan yang boleh berbahasa Inggeris dan pilihan kedai yang biasa boleh mengubah skor bandar, walaupun penduduk umumnya berpuas hati dengan pilihan tempatan. Ekosistem digital boleh menjadi halangan kepada pendatang baharu yang belum menyediakan kaedah pembayaran tempatan atau nombor telefon mudah alih. Sesetengah kedudukan turut memasukkan persepsi tentang tadbir urus dan kebebasan media dalam kategori kestabilan atau reputasi. Pemberat sebegitu memihak kepada bandar di negara yang berkongsi nilai atau sistem perundangan dengan khalayak di negara asal organisasi yang menghasilkan kedudukan tersebut.

Kitaran pasaran hartanah, pertumbuhan bandar yang pesat dan sistem pendaftaran isi rumah juga boleh mempengaruhi skor bandar. Keluarga migran kadangkala menghadapi halangan untuk mendaftarkan anak di sekolah awam, manakala daerah lama mungkin ketinggalan dari segi ruang hijau bagi setiap penduduk. Pada masa yang sama, bandar yang terkenal dengan taman, koridor air dan program komuniti, seperti pelaburan Chengdu dalam tembok hijau dan penanaman di aras jalan, menawarkan keselesaan harian yang tidak dapat dicerminkan sepenuhnya oleh banyak indeks.

Perincian metodologi EIU menjelaskan mengapa Beijing boleh mengatasi bandar-bandar lain di tanah besar walaupun ketika jerebu tebal. Editor EIU menegaskan bahawa pencemaran udara hanyalah satu daripada banyak indikator.

Pencemaran hanyalah satu daripada lebih 40 skor indikator yang membentuk skor keseluruhan berwajaran bagi bandar.

Ahli ekonominya yang berpangkalan di Beijing telah menyentuh kekuatan relatif ibu negara itu dari segi budaya, pilihan pengguna, pendidikan dan akses pengangkutan.

Saya juga berpendapat bahawa bandar ini mempunyai lebih banyak pilihan budaya berbanding kebanyakan bandar China yang lain, pilihan barangan dan perkhidmatan pengguna yang lebih luas serta hubungan pengangkutan antarabangsa yang lebih baik. Semua faktor ini diambil kira dalam penarafan kebolehdiaman.

Kenyataan ini dan struktur indeks membantu menjelaskan hasil penilaian. Namun, ia tidak menamatkan perdebatan tentang sama ada kriteria tersebut mencerminkan perkara yang paling dihargai penduduk daripada budaya berbeza, atau sama ada ukuran alternatif seperti keselesaan komuniti patut diberi pemberat lebih besar.

Gambaran bandar: Beijing, Shanghai, Wuhan dan Suzhou

Beijing mengekalkan bentuk bandar yang tersendiri, tersusun pada paksi utara-selatan dengan jalan lingkaran sepusat. Kaki langitnya menjulang di sebalik kawasan kejiranan hutong lama, yang kini banyak menempatkan kafe dan galeri kecil. Sistem metronya, antara yang paling sibuk di dunia, telah diperluas untuk menghubungkan kawasan pinggir bandar yang jauh sekalipun. Berjalan kaki pada waktu malam menjadi kebiasaan di daerah pusat dan sekitar kampus universiti. Pada hujung minggu, orang ramai berkunjung ke Bukit Barat, manakala taman baharu dan koridor sungai yang dipulihkan memberikan ruang bernafas di bandar yang padat. Tarikan pelancong berada seiring dengan kemudahan kehidupan harian seperti peralatan senaman komuniti dan taman poket.

Shanghai ialah bandar paling antarabangsa di tanah besar China. Perancang bandar mengekalkan seni bina bersejarah dari 1920-an dan 1930-an di kawasan bekas konsesi, sambil membangunkan menara-menara baharu di Pudong, di seberang Sungai Huangpu. Banyak bas dan teksi menggunakan tenaga elektrik, dan jalan raya lebih tenang berbanding sedekad lalu. Di sesetengah daerah, koridor rel turut berfungsi sebagai jalur hijau. Kajian tempatan mendapati bahawa interaksi sosial dan perniagaan setempat menjadikan jalan-jalan meriah. Bagi pendatang baharu, suasana membeli-belah dan makanan di bandar itu mudah diterokai, sementara papan tanda dwibahasa lazim terdapat di jalan utama dan hab transit.

Wuhan menawarkan pengajaran tentang daya tahan bandar. Lama dikenali sebagai kota yang sangat panas pada musim panas, bandar itu menambah pokok teduhan serta membina tanah lembap dan tasik dalam persekitaran bandarnya untuk menyerap hujan dan menurunkan suhu. Taman Pantai Sungai Yangzi menawarkan akses awam berterusan di sepanjang tepian air dan berfungsi sebagai kawalan banjir. Dataran awam menjadi tempat menari dan bersenam pada awal pagi serta waktu petang, sekali gus mengeratkan hubungan komuniti selain meningkatkan kesihatan.

Suzhou menunjukkan bagaimana warisan dan perancangan moden boleh saling mengukuhkan. Taman-taman klasik mengutamakan ketenangan dan keindahan seni, dengan pemulihan teliti, papan tanda yang jelas tetapi tidak mengganggu serta tanjakan yang membolehkan warga emas dan keluarga dengan kereta sorong bayi menikmati tempat itu. Taman Perindustrian Suzhou, yang dibangunkan bersama Singapura, menerapkan peraturan perancangan yang jelas, daerah guna campuran dan pengangkutan yang diselaraskan, lalu menjadi model pertumbuhan berteraskan manusia dalam ekonomi yang berubah dengan pantas.

Bagaimana takrif membentuk hasil

Kebolehdiaman bukan satu konsep tunggal. Jika matlamatnya menyokong kakitangan ekspatriat, akses kepada sekolah antarabangsa, perkhidmatan yang mesra bahasa dan kegiatan rekreasi yang biasa akan diberi keutamaan. Jika matlamatnya menilai kehidupan harian penduduk, keselesaan komuniti, iklim mikro, hubungan sosial dan taman yang berfungsi mungkin lebih penting. Pendekatan EIU, Mercer dan Monocle, meskipun masing-masing berasaskan kaedah yang teliti, mencerminkan set keutamaan tertentu. Senarai serantau dan berasaskan persepsi boleh mengetengahkan kekuatan yang berbeza, seperti keselesaan iklim dan keseimbangan antara pendapatan dengan kos sara hidup.

Bandar-bandar China cemerlang dalam transit pantas, keselamatan awam di banyak daerah, tempat kebudayaan dan kemudahan digital. Namun, bandar-bandar ini ketinggalan apabila masalah kualiti udara dan tekanan iklim berterusan, ruang hijau di kawasan kejiranan lama masih belum mencukupi, serta migran menghadapi halangan untuk mendapatkan perkhidmatan. Program bandar pintar, pengubahsuaian bandar span, reka bentuk jalan yang disesuaikan dengan kehidupan sosial serta data terbuka yang membolehkan perbandingan boleh meningkatkan skor dan, yang lebih penting, memperbaik keselesaan harian penduduk dan pengunjung.

Perkara Utama

• Bandar-bandar tanah besar China sering menduduki kedudukan di bawah 10 teratas dalam indeks kebolehdiaman global yang digunakan syarikat dan media antarabangsa
• EIU, Mercer dan Monocle menimbang kestabilan, penjagaan kesihatan, pendidikan, budaya dan prasarana, dengan kaedah yang mengutamakan kualiti alam sekitar serta perkhidmatan mesra ekspatriat
• Kedudukan Asia yang dikaitkan dengan PBB meletakkan banyak bandar China dalam 50 teratas serantau, dengan Guangzhou di tempat kesembilan dan Wuhan di tempat kesepuluh
• Kajian jenama dan persepsi menunjukkan Hong Kong, Shanghai dan Beijing mendapat skor baik dari segi kebiasaan dikenali dan kepentingan, manakala Chongqing menonjol dalam aspek tadbir urus dan kebolehdiaman
• Penyelidikan di peringkat komuniti merangkumi 42 bandar mendapati perbezaan ketara di dalam bandar, dengan keselesaan hidup menjadi keutamaan penduduk dan pembinaan keselamatan ketinggalan di wilayah kurang maju
• Kajian di peringkat jalan di Shanghai menekankan interaksi sosial, rasa kekitaan dan perniagaan setempat sebagai ciri teras jalan yang selesa didiami
• Dasar bandar pintar telah meningkatkan kebolehdiaman, khususnya di bandar besar yang kaya dengan pengetahuan, dengan kesan limpahan positif kepada bandar berdekatan
• Kemajuan kualiti udara tidak sekata dan cuaca ekstrem mengurangkan kebolehdiaman di wilayah yang berbeza, sekali gus mempengaruhi skor global
• Ekspatriat menghadapi halangan perkhidmatan dan bahasa yang menjejaskan sesetengah kedudukan, walaupun penduduk melaporkan penambahbaikan dalam transit dan prasarana awam
• Kajian kes di Beijing, Shanghai, Wuhan dan Suzhou menunjukkan bagaimana taman, sistem pengurusan sisa, warisan dan penambahbaikan transit diterjemahkan kepada keselesaan harian