Pegawai SPRM Beritahu Mahkamah Urus Niaga Terowong Pulau Pinang Dibuat Melalui Rundingan Terus, Dakwa Berlaku Penipuan Tanah dan Komisen 10 Peratus

Projek dalam penelitian di mahkamah Kuala Lumpur

Projek terowong dasar laut Pulau Pinang bernilai RM6.3 bilion serta tiga jalan berpasangan kembali menjadi perhatian selepas seorang pegawai penyiasat Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia memberitahu Mahkamah Sesyen bahawa urus niaga itu diatur melalui rundingan terus, bukannya tender terbuka seperti yang didakwa bekas ketua menteri. Superintenden Kanan Zulhelmi Ramli memberi keterangan bahawa siasatannya mendapati pemberian projek kepada Consortium Zenith BUCG Construction Sdn Bhd diatur menerusi memorandum persefahaman dengan Beijing Urban Construction Group pada 2011. Menurutnya, langkah itu memintas piawaian ketelusan yang lazimnya diharapkan bagi projek sebesar ini. Beliau juga menyifatkan usaha itu lebih menjurus kepada urusan tanah berbanding naik taraf pengangkutan, sambil mendakwa projek tersebut memudahkan pelupusan tanah negeri yang bernilai, sementara komisen diminta dan dibayar.

Lim Guan Eng, yang mengetuai kerajaan negeri Pulau Pinang ketika itu, mengaku tidak bersalah terhadap semua pertuduhan. Beliau menegaskan projek itu melalui tender terbuka berdasarkan saranan pegawai negeri, dan menyatakan bahawa beliau tidak meminta rasuah. Pihak pembelaan membantah sebahagian keterangan penyiasat itu dengan alasan bahawa pandangan tentang kesalahan tertuduh perlu ditentukan mahkamah, bukannya saksi. Hakim membenarkan keterangan itu diteruskan pada peringkat ini, dengan perbicaraan berlangsung di hadapan Hakim Mahkamah Sesyen Azura Alwi. Pertuduhan berkenaan merangkumi dakwaan perbuatan dari 2011 hingga 2017, manakala kes itu dibawa ke mahkamah pada Ogos 2020.

Dakwaan pihak penyiasat

Teori kes SPRM, yang dikemukakan di mahkamah menerusi keterangan saksi dan dokumen yang dikumpulkan daripada pegawai negeri, kakitangan syarikat serta saksi lain, menggambarkan projek yang telah diatur terlebih dahulu. Penyiasat berkata pendirian awam negeri untuk mengadakan tender terbuka tidak sepadan dengan apa yang sebenarnya berlaku di sebalik tabir. Menurut Zulhelmi, Lim didakwa menyalahgunakan kedudukannya dengan membantu ahli perniagaan Zarul Ahmad Mohd Zulkifli dan syarikat di bawah naungan Consortium Zenith mendapatkan projek itu, sambil meminta bahagian 10 peratus daripada keuntungan projek dan kemudian menerima wang tunai RM3.3 juta.

MOU ditandatangani sebelum sebarang tender

Mahkamah diberitahu bahawa memorandum persefahaman ditandatangani pada 2011 antara kerajaan Pulau Pinang dengan Beijing Urban Construction Group. Zulhelmi berkata MOU itu tidak menyebut tentang tender terbuka dan berfungsi sebagai pemberian kontrak secara terus. Beliau memberi keterangan bahawa MOU tersebut ditandatangani sebelum proses permintaan cadangan dimulakan dan sebelum sebarang persaingan yang lebih luas dapat berlangsung. Katanya, turutan itu menyimpang daripada keputusan majlis mesyuarat kerajaan negeri yang menetapkan tender terbuka. Zulhelmi juga memberitahu mahkamah bahawa Lim mengatur MOU berkenaan dan pegawai negeri diminta membantu Zarul dalam proses itu.

Dakwaan komisen dan pelupusan tanah

Pihak pendakwaan mendakwa pada Mac 2011, berhampiran The Gardens Hotel di Kuala Lumpur, Lim meminta bahagian 10 peratus daripada keuntungan Zarul sebagai balasan kerana membantu mendapatkan projek itu. Mereka turut mendakwa Lim menerima RM3.3 juta dan menyebabkan dua bidang tanah negeri Pulau Pinang, bernilai RM208.75 juta, dilupuskan kepada syarikat yang mempunyai kaitan dengan projek tersebut. Keterangan di mahkamah mengaitkan tanah itu dengan Ewein Zenith Sdn Bhd, yang kemudiannya membangunkan kondominium tepi laut dikenali sebagai City of Dreams. Penyiasat SPRM berkata hasil siasatannya menunjukkan ketelusan tidak wujud sejak awal.

Selepas menghuraikan dapatan itu, Zulhelmi merumuskan pandangannya tentang projek tersebut dengan kata-kata yang tegas. Ketika meminta beliau menjelaskan penilaiannya di mahkamah, pihak pendakwaan bertanya mengapa siasatan tertumpu pada pergerakan tanah dan pembayaran, bukannya aspek kejuruteraan dan jadual masa. Beliau menjawab bahawa bukti menunjukkan usaha yang berteraskan tanah dan manfaat.

"Ia satu penipuan tanah," katanya kepada mahkamah.

Hujah balas pihak pembelaan

Pasukan guaman Lim berkata projek itu mematuhi prosedur perolehan negeri dan tender terbuka telah digunakan. Mereka berhujah bahawa proses permintaan cadangan (RFP) dimulakan untuk menarik cadangan, manakala penilaian dibuat oleh pegawai, bukan Lim sendiri. Peguam pembelaan turut mencabar kesimpulan penyiasat itu, dengan menyatakan bahawa sebarang penentuan sama ada tender itu benar-benar terbuka terletak sepenuhnya dalam bidang kuasa mahkamah selepas semua bukti didengar. Mahkamah membenarkan keterangan diteruskan tetapi merekodkan bantahan tersebut.

Bantahan terhadap kesimpulan penyiasat

Peguam pembelaan berhujah bahawa saksi itu memberikan pandangan dan membuat pengelasan, sedangkan perkara tersebut patut diserahkan kepada hakim pada akhir perbicaraan. Bantahan seperti ini lazim dalam kes rasuah yang rumit, apabila pihak pendakwaan cuba menunjukkan pola dan niat, sementara pihak pembelaan berusaha mengehadkan keterangan saksi kepada fakta yang mereka saksikan sendiri. Buat masa ini, mahkamah membenarkan konteks tentang cara keputusan dibuat dikemukakan, dan akan menilai kekuatan keterangan itu kemudian.

Pertikaian kredibiliti saksi ahli perniagaan

Saksi utama pihak pendakwaan, ahli perniagaan Datuk Seri G. Gnanaraja, berdepan soalan-soalan sukar berhubung kredibilitinya. Beliau pernah didakwa dalam kes berasingan pada 2019, kemudian mengaku bersalah atas kesalahan lebih ringan di bawah Akta Syarikat dan membayar denda. Baru-baru ini, beliau dilaporkan berstatus muflis dan masih berlitigasi berhubung hutang kepada bekas peguamnya. Peguam pembelaan membangkitkan isu-isu ini di mahkamah serta menunjukkan perkara yang mereka dakwa sebagai percanggahan dalam kronologi peristiwanya, termasuk penubuhan sebuah syarikat dan pembukaan akaun bank. Tujuannya adalah untuk menimbulkan keraguan terhadap dakwaannya tentang pembayaran dan interaksinya dengan Lim.

Usaha menggugurkan pertuduhan

Tahun lalu, peguam Lim mengemukakan representasi kepada Jabatan Peguam Negara untuk memohon agar empat pertuduhan digugurkan. Mereka merujuk kepada perkara yang disifatkan sebagai percanggahan dalam rekod, termasuk keterangan berhubung RM19 juta yang dikatakan ahli perniagaan Zarul dibayar kepada Gnanaraja untuk menghentikan siasatan pengubahan wang haram berkaitan projek sama. Pihak pembelaan berhujah percanggahan itu melemahkan kes dan sepatutnya membawa kepada pengguguran pertuduhan. Prosiding diteruskan sementara pihak pendakwaan meneliti representasi tersebut.

Saksi utama dan keterangan mereka

Zarul, yang mengetuai syarikat-syarikat Consortium Zenith yang terlibat dalam projek itu, menjadi tokoh utama dalam naratif pihak pendakwaan. Di mahkamah, beliau mengakui berasa terhutang budi kepada Lim atas pemberian projek itu dan mengaku cuba melindungi ahli politik berkenaan daripada siasatan. Beliau memberitahu mahkamah bahawa beliau mengarahkan kakitangan menyediakan invois palsu untuk menyamarkan pembayaran dan membayar RM19 juta kepada Gnanaraja, yang dipercayainya boleh membantu menghentikan siasatan di bawah Akta Pencegahan Pengubahan Wang Haram, Pencegahan Pembiayaan Keganasan dan Hasil Daripada Aktiviti Haram (AMLA). Zarul berkata langkah-langkah itu diambil kerana mahu melindungi Lim.

Beliau turut menyatakan harapan peribadinya tentang kesudahan kes itu. Selepas menjelaskan bahawa beliau hanya bekerjasama apabila penyiasat berdepan dengannya menggunakan dokumen, beliau berkata pada mulanya beliau tidak mahu kes itu melibatkan Lim.

Zarul memberitahu mahkamah: "Saya berharap beliau dibebaskan."

Seorang lagi pegawai SPRM, Eng Heng Jun, menjawab dakwaan pihak pembelaan bahawa penyiasat menekan saksi supaya mengaitkan Lim. Eng memberitahu mahkamah bahawa nama Lim disebut oleh Zarul semasa siasatan berasingan terhadap Gnanaraja dan aduan rasmi mengenai Lim pada awal 2020 membawa kepada pembukaan fail kes baharu. Lim didakwa pada Ogos tahun itu.

Butiran penyerahan wang tunai pada 2017

Gnanaraja memberikan kronologi terperinci tentang bagaimana wang tunai RM2 juta didakwa diserahkan kepada Lim pada Ogos 2017. Beliau memberi keterangan bahawa pada 18 Ogos, beliau menerima RM2 juta dalam dua beg daripada Zarul dan menyimpan wang itu di rumah. Dua hari kemudian, beliau bertemu Lim dan Zarul di sebuah hotel di Kuala Lumpur, sebelum mereka menaiki kereta ke sebuah pusat beli-belah di Hartamas. Di situ, katanya, beliau menyerahkan beg berisi RM1 juta kepada Lim. Beliau memberi keterangan bahawa pada 28 Ogos, selepas bertukar-tukar pesanan lewat malam dan menunggu, Lim dan Zarul datang ke rumahnya. Selepas kunjungan singkat, beliau mengambil lagi RM1 juta dari keretanya lalu menyerahkannya kepada Lim. Beliau turut memberitahu mahkamah bahawa sebuah syarikat bernama Bumi Muhibah sepatutnya digunakan untuk menyalurkan pembayaran dan mendapatkan kepercayaan yang diperlukan bagi pemindahan RM30 juta yang lebih besar. Katanya, beliau memahami bahawa 10 peratus daripada kos projek itu diperuntukkan untuk Lim. Pihak pembelaan mempertikaikan keterangan ini dan terus menguji kredibilitinya semasa pemeriksaan balas.

Cara perolehan awam sepatutnya dilaksanakan

Kerajaan lazimnya menggunakan tender terbuka bagi projek infrastruktur besar untuk menggalakkan persaingan, mendapatkan penyelesaian teknikal terbaik dan memastikan nilai berbaloi untuk wang yang dibelanjakan. Dalam tender terbuka, iklan menjemput semua pembida yang layak mengemukakan cadangan, yang kemudiannya dinilai berdasarkan kriteria yang diterbitkan. Tujuannya adalah untuk memastikan ketelusan dan keadilan supaya pegawai dapat memberikan alasan bagi pemilihan kontraktor dan harga.

Rundingan terus pula berlaku apabila pihak berkuasa awam berurusan dengan kontraktor pilihan tanpa proses persaingan. Kaedah ini boleh digunakan dalam keadaan tertentu yang terhad, misalnya apabila sesuatu teknologi atau keupayaan itu unik, atau ketika berlaku kecemasan. Oleh sebab kaedah ini menumpukan kuasa membuat keputusan kepada pihak yang lebih sedikit dan kurang semak imbang, risikonya terhadap rasuah lebih tinggi dan dokumentasi serta kelulusan yang kukuh diperlukan bagi memenuhi piawaian tadbir urus baik.

Peranan MOU dan RFP

Memorandum persefahaman bukanlah kontrak muktamad, tetapi menandakan hasrat untuk bekerjasama. Dalam sektor awam, menandatangani MOU dengan syarikat tertentu pada peringkat awal proses boleh menjejaskan persaingan. Permintaan cadangan (RFP) biasanya menjadi pembuka kepada proses persaingan, dengan menetapkan skop dan meminta beberapa pembida mengemukakan cadangan. Penyiasat berhujah bahawa jika MOU menetapkan pihak pilihan sebelum RFP, tender yang menyusul boleh kelihatan seperti sekadar formaliti dan bukannya persaingan terbuka. Dinamik inilah yang menjadi inti pati naratif pihak pendakwaan dalam kes ini.

Isu tanah dan penilaian

Negeri-negeri di Malaysia kadangkala menggunakan tanah untuk membayar kerja awam. Pemaju boleh menerima bidang tanah pada nilai yang ditetapkan kerajaan sebagai balasan membina jalan atau aset lain. Kaedah ini boleh berkesan jika penilaian dibuat dengan teliti dan syaratnya jelas. Namun, ia juga boleh membuka ruang kepada penyalahgunaan jika tanah dinilai terlalu rendah atau jika orang awam menerima nilai yang lebih kecil daripada yang dilepaskan. Di Pulau Pinang, pihak pendakwaan berkata dua bidang tanah bernilai RM208.75 juta yang dikaitkan dengan projek terowong itu akhirnya diberikan kepada syarikat yang mempunyai kaitan dengan projek tersebut.

Keterangan terdahulu mengaitkan satu bidang tanah dengan Ewein Zenith Sdn Bhd dan pembangunan kediaman tepi laut yang dikenali sebagai City of Dreams. Pengkritik urus niaga tanah sebagai ganti infrastruktur menunjukkan jurang besar yang boleh timbul antara penilaian awal dengan keuntungan yang diperoleh kemudian. Penyiasat berkata pola pemberian projek pada peringkat awal dan pelupusan tanah selepas itu menyokong pandangan mereka bahawa projek tersebut mengutamakan tanah berbanding hasil pengangkutan, dakwaan yang ditolak pihak pembelaan.

Kronologi projek dan kes

Januari 2011 menjadi detik penting. Satu mesyuarat majlis mesyuarat kerajaan negeri Pulau Pinang membincangkan projek itu dan, menurut keterangan, Lim meminta seorang anggota exco menghubungi Zarul selepas mesyuarat. Penyiasat berkata Lim meminta 10 peratus daripada keuntungan projek sekitar Mac 2011 di Kuala Lumpur. Pada 2011, kerajaan negeri menandatangani MOU dengan Beijing Urban Construction Group, yang menurut penyiasat berfungsi sebagai pemberian kontrak secara terus. Pada Februari 2015 dan Mac 2017, dua bidang tanah dilupuskan di Pejabat Tanah dan Galian negeri; urus niaga itu kini menjadi teras pertuduhan penyelewengan.

Pada Ogos 2017, menurut keterangan, RM2 juta diserahkan kepada Lim dalam dua peringkat. Aduan mengenai Lim pada awal 2020 mencetuskan siasatan rasuah rasmi. Bekas ketua menteri itu didakwa pada Ogos 2020 atas dakwaan meminta bahagian 10 peratus dan menerima RM3.3 juta sebagai suapan, selain dua pertuduhan berkaitan pelupusan tanah. Sepanjang 2024 dan 2025, perbicaraan mendengar keterangan daripada penyiasat dan ahli perniagaan yang terlibat, dengan pemeriksaan balas masih berlangsung. Kes itu masih dibicarakan di hadapan Hakim Azura Alwi di Mahkamah Sesyen.

Prosiding mahkamah seterusnya

Perbicaraan diteruskan dengan keterangan lanjut daripada penyiasat serta pemeriksaan balas saksi utama. Bantahan pihak pembelaan terhadap skop kenyataan pegawai penyiasat akan dipertimbangkan apabila mahkamah menilai kredibiliti dan kerelevanan semua bukti. Hakim akhirnya akan memutuskan sama ada pihak pendakwaan membuktikan setiap pertuduhan melampaui keraguan munasabah, termasuk persoalan utama sama ada projek itu diatur melalui rundingan terus, sama ada rasuah bertukar tangan dan sama ada tanah negeri disalahgunakan.

Perkara yang perlu diketahui

• Penyiasat SPRM Zulhelmi Ramli memberitahu Mahkamah Sesyen bahawa projek terowong Pulau Pinang diberikan melalui rundingan terus menerusi MOU 2011, bukannya tender terbuka.
• Beliau menyifatkan projek itu sebagai penipuan tanah dan mendakwa Lim meminta bahagian 10 peratus daripada keuntungan serta menerima RM3.3 juta.
• Pihak pendakwaan berkata dua bidang tanah negeri bernilai RM208.75 juta dilupuskan kepada syarikat yang mempunyai kaitan dengan skim itu; keterangan terdahulu mengaitkan salah satu daripadanya dengan projek City of Dreams.
• Lim menafikan salah laku dan berkata kerajaan negeri menggunakan tender terbuka, manakala peguamnya membantah kesimpulan penyiasat itu sebagai pandangan peribadi.
• Saksi Zarul Ahmad memberi keterangan bahawa beliau cuba melindungi Lim, menggunakan invois palsu untuk menyembunyikan pembayaran dan membayar RM19 juta kepada seorang ahli perniagaan bagi mencuba menghentikan siasatan.
• Ahli perniagaan G. Gnanaraja menceritakan penyerahan wang tunai RM2 juta kepada Lim pada Ogos 2017, dakwaan yang dicabar pihak pembelaan dengan mempersoalkan kredibilitinya.
• Kes ini bergantung pada sama ada mahkamah menerima turutan peristiwa berkaitan MOU, permintaan dan pembayaran yang didakwa serta pelupusan tanah.
• Perbicaraan masih berlangsung di Mahkamah Sesyen Kuala Lumpur di hadapan Hakim Azura Alwi.