Eksport sisa elektronik AS mencetuskan krisis pencemaran di Asia Tenggara

Di sebalik tsunami tersembunyi sisa elektronik AS

Penghantaran barangan elektronik terpakai dari Amerika Syarikat terus membanjiri Asia Tenggara meskipun terdapat larangan nasional dan prasarana yang lemah. Siasatan baharu oleh Basel Action Network, sebuah pertubuhan bukan untung yang menjejaki perdagangan toksik, menggambarkan tsunami tersembunyi sisa yang bergerak dalam kontena kargo setiap bulan. Telefon, komputer riba, pelayan, skrin dan pencetak mengandungi tembaga, emas serta bahan nadir yang boleh dipulihkan. Namun, barangan itu juga sarat dengan plumbum, kadmium, merkuri dan bahan kalis api terbromin yang mengancam manusia serta ekosistem apabila dikendalikan tanpa kawalan.

Sisa elektronik global meningkat jauh lebih pantas berbanding kadar kitar semula secara rasmi. Dunia menghasilkan rekod 62 juta tan metrik pada 2022, dan penganalisis menjangkakan jumlah itu mencecah kira-kira 82 juta tan menjelang 2030. Asia sudah pun menghasilkan hampir separuh daripada jumlah global. Eksport Amerika menambah beban itu. Kira-kira 2,000 kontena, bersamaan sekitar 33,000 tan metrik, barangan elektronik terpakai meninggalkan pelabuhan Amerika Syarikat setiap bulan. Sebahagian besarnya tidak dihantar ke kemudahan berlesen. Barangan itu dibuang di tapak pelupusan atau dileraikan di kawasan belakang jalan, tempat pekerja menghidu asap dan wap asid tanpa perlindungan.

Penyiasat menjejaki sekurang-kurangnya 10 syarikat Amerika Syarikat yang mengumpul, memperdagangkan atau menjadi broker barangan elektronik terpakai ke Asia dan Timur Tengah. Dari Januari 2023 hingga Februari 2025, pengeksport tersebut menghantar lebih 10,000 kontena yang berpotensi mengandungi sisa elektronik, dengan nilai anggaran melebihi 1 bilion dolar. Aktiviti industri itu berkemungkinan bernilai lebih 200 juta dolar setiap bulan. Lapan daripada 10 syarikat itu memiliki pensijilan R2V3, iaitu label yang sepatutnya menandakan amalan kitar semula bertanggungjawab. Beberapa firma menafikan salah laku dan berkata mereka mematuhi peraturan, namun kontena terus tiba di negara yang melarang import sedemikian.

Bagaimana perdagangan ini beroperasi dan mengapa ia berterusan

Mengeksport sisa lebih murah berbanding memprosesnya secara bertanggungjawab di negara sendiri. Kontena berisi campuran barangan elektronik boleh dijual untuk mendapatkan wang tunai dengan cepat, manakala kos buruh, tanah dan pematuhan lebih rendah di negara penerima. Pedagang sering mengisytiharkan penghantaran itu sebagai peralatan boleh guna semula yang akan dibaik pulih. Hakikatnya, muatan itu bercampur-campur. Sesetengah barangan boleh dihidupkan, tetapi banyak yang rosak atau sudah usang. Pengimport mengambil komponen dan bahan yang bernilai, kemudian membuang selebihnya. Jurang antara nilai jualan semula dengan kos pelupusan mendorong perdagangan ini.

Broker, kelemahan peraturan dan kargo yang salah dilabel

Broker khusus menghimpunkan muatan trak yang membawa peranti lama, menyusunnya dalam kontena dan memberikan kod perdagangan yang tidak semestinya sepadan dengan kandungannya. Rekod menunjukkan keterangan seperti bahan komoditi atau sekerap logam campuran digunakan menggantikan sisa elektronik. Pelabelan yang salah boleh membantu penghantaran melepasi kastam dan sistem penapisan risiko automatik. Penghalaan melalui hab transit dan zon perdagangan bebas menambah satu lagi lapisan yang menyukarkan penjejakan.

Konvensyen Basel, perjanjian global yang mengawal pergerakan sisa berbahaya, menyekat atau melarang perdagangan banyak jenis sekerap toksik. Kebanyakan negara Asia Tenggara menjadi pihak kepada konvensyen itu dan mempunyai larangan nasional terhadap import sisa elektronik asing. Amerika Syarikat belum meratifikasi perjanjian tersebut. Jurang itu, bersama dokumentasi yang longgar dan penguatkuasaan yang lemah, membolehkan pengeksport menghantar kargo ke destinasi yang tidak membenarkannya.

Perdebatan mengenai pensijilan

Pensijilan R2V3 menetapkan peraturan tentang pengujian, pemadaman data, keselamatan pekerja dan kawalan rantaian hiliran. Pensijilan itu bertujuan menghalang barangan yang tidak boleh dibaiki daripada memasuki aliran eksport. Dapatan baharu menunjukkan pensijilan sahaja tidak menjamin hasil yang bertanggungjawab. Kelemahan timbul apabila firma yang diperakui menyerahkan urusan logistik kepada pihak ketiga atau apabila vendor hiliran tidak diaudit sepenuhnya. Sijil yang tergantung di dinding tidak menunjukkan ke mana kontena dibawa selepas meninggalkan dok pemuatan.

Untuk menanganinya, audit perlu diperketat, rakan kongsi hiliran perlu didedahkan kepada umum dan peranti serta kontena perlu dijejaki secara digital. Pensijilan boleh membantu, tetapi ia mesti meliputi keseluruhan rantaian jagaan dengan pemeriksaan yang mengesahkan destinasi sebenar setiap muatan.

Asia Tenggara menanggung akibatnya

Malaysia muncul sebagai destinasi utama sisa elektronik dari Amerika Syarikat. Import tiba lebih pantas daripada kemampuan pihak berkuasa untuk memeriksanya. Banyak kemudahan yang menerima kargo itu tidak mempunyai permit atau kawalan pencemaran. Pegawai baru-baru ini merampas penghantaran bernilai kira-kira 118 juta dolar dan melaporkan bahawa kebanyakan lokasi yang diperiksa beroperasi secara haram serta tidak mempunyai perlindungan alam sekitar asas.

Thailand meningkatkan pemeriksaan di pelabuhan dan gudang. Pada Mei, pihak berkuasa merampas 238 tan sisa elektronik yang dikaitkan dengan kargo dari Amerika Syarikat di pelabuhan utama Bangkok. Kontena turut tiba di Indonesia, Filipina dan Emiriah Arab Bersatu. Undang-undang nasional melarang atau menyekat import ini dengan ketat, namun muatan yang diisytiharkan secara salah masih berjaya melepasi pemeriksaan. Masyarakat setempat kemudian berdepan timbunan plastik dan papan litar yang tiada saluran pelupusan selamat.

Tekanan ini membebankan sistem domestik yang dibina untuk mengurus sisa yang dihasilkan di dalam negara. Tapak pelupusan perbandaran menerima komponen toksik yang melarut lesapkan logam dan bahan kimia kekal ke dalam tanah serta air. Kelompok kitar semula tidak formal muncul berhampiran pelabuhan dan kawasan perindustrian. Penduduk melaporkan asap daripada pembakaran plastik, saliran tercemar dan penyakit yang menyerupai kesan pendedahan sisa elektronik yang diketahui.

Apa yang berlaku di tapak sekerap tidak formal

Di tapak tidak formal, pekerja menanggalkan rangka peranti dengan tangan, memecahkan televisyen dan monitor tiub sinar katod, serta mencungkil cip daripada papan litar menggunakan haba. Untuk menanggalkan penebat wayar, mereka membakar plastiknya. Bagi mendapatkan logam berharga daripada papan litar, mereka menggunakan larut lesap asid dan peleburan asas. Proses ini membebaskan debu plumbum, kadmium dan wap merkuri. Ia juga menghasilkan campuran bahan sampingan berbahaya yang tersebar ke kawasan kejiranan dan mendap di laluan air.

Risiko kesihatan kepada pekerja dan masyarakat

Kajian saintifik mengenal pasti tapak pemulihan logam berharga sebagai kawasan tumpuan pelbagai kumpulan pencemar. Antaranya termasuk logam toksik, bahan tambahan plastik, bahan kalis api terbromin, bifenil berpoliklorin, bahan perfluoroalkil dan polifluoroalkil, serta sisa seperti dioksin, furan dan hidrokarbon aromatik polisiklik. Mikroplastik dan nanoplastik terbebas apabila rangka peranti dan sarung kabel dibakar atau dicincang. Pendedahan jangka pendek boleh merengsakan mata dan paru-paru. Pendedahan jangka panjang dikaitkan dengan kerosakan neurologi, masalah perkembangan kanak-kanak dan kanser.

Pencemaran tidak kekal di dalam kawasan tapak. Debu membawa sisa pencemar ke rumah dan sekolah. Abu dan sisa asid memasuki sungai yang digunakan untuk pengairan dan perikanan. Ternakan dan tanaman boleh mengumpulkan logam. Beban kesihatan ini ditanggung dengan berat oleh pekerja tanpa dokumen dan keluarga berhampiran yang mempunyai akses terhad kepada rawatan perubatan. Kesan buruk ini boleh dicegah, tetapi hanya jika penghantaran dihentikan dan kitar semula dipindahkan ke kemudahan terkawal yang mempunyai pengudaraan, penapisan dan pengendalian bahan kimia yang selamat.

Daripada larangan import sisa China kepada kemasukan ke rantau ini

Selama bertahun-tahun, sebahagian besar sekerap bernilai rendah dan barangan terpakai dunia dihantar ke China, tempat bandar-bandar kitar semula yang luas memprosesnya. Pencemaran dan tekanan awam mendorong kawalan yang bermula pada 2017 dan memuncak dengan larangan penuh import sisa pepejal pada 2021. Perdagangan itu tidak lenyap. Ia beralih ke tempat lain. Ramai pengendali berpindah ke Asia Tenggara, membawa peralatan, modal dan kepakaran, tetapi bukan perlindungan pencemaran yang mula dikuatkuasakan China.

Data serantau menunjukkan import sisa melonjak selepas perubahan dasar China. Negara anggota ASEAN menyaksikan peningkatan mendadak import sisa plastik antara 2016 dengan 2018. Corak serupa turut kelihatan dalam sekerap elektronik. Pengawal selia di Asia Tenggara, yang sudah pun terbeban, bergelut untuk menangani aliran dan pemain baharu. Pengeksport mengambil kesempatan daripada kelemahan pelesenan dan penguatkuasaan merentasi sempadan serta di dalam zon ekonomi khas.

Adakah eksport ini sah

Di bawah Konvensyen Basel, penghantaran sisa berbahaya dikawal dengan ketat dan, dalam banyak kes, dilarang antara kumpulan negara tertentu. Kebanyakan negara Asia Tenggara telah meratifikasi perjanjian itu dan menetapkan larangan dalam undang-undang nasional. Amerika Syarikat bukan pihak kepada perjanjian tersebut. Banyak kargo yang dikenal pasti dalam rekod perdagangan diisytiharkan menggunakan kod yang tidak sepadan dengan barangan elektronik terpakai. Pelabelan yang salah menjejaskan proses persetujuan awal, menyembunyikan kandungan sebenar dan melanggar undang-undang negara penerima.

Peraturan Amerika Syarikat membenarkan sesetengah eksport peralatan yang telah diuji dan berfungsi, serta bahan tertentu. Perbezaan antara produk terpakai dengan penghantaran sisa mudah dikaburkan. Peranti rosak atau usang dibungkus bersama sejumlah kecil barangan yang boleh dibaiki. Dokumentasi menyifatkan keseluruhan muatan sebagai barangan boleh guna semula. Apabila kontena dibuka, kandungannya sudah jauh dari pelabuhan asal. Dendanya kecil berbanding keuntungan daripada jumlah penghantaran bulanan yang konsisten.

Pemacu ekonomi dan perdebatan mengenai kolonialisme sisa

Pengiraan yang mengekalkan perdagangan ini mudah. Pengendalian kaca tiub sinar katod, lampu latar merkuri dalam panel rata dan plastik campuran secara betul memerlukan kos. Kos penghantaran agak rendah bagi laluan pergi balik yang membawa pulang muatan. Harga tembaga dan emas menarik minat pengitar semula tidak formal. Kos buruh dan sewa lebih rendah di negara penerima. Pengeksport mengenakan bayaran untuk mengambil peralatan daripada pelanggan korporat, kemudian memperoleh pendapatan sekali lagi dengan menjual muatan kontena di luar negara. Kos pencemaran dipindahkan kepada masyarakat yang tidak menghasilkan sisa itu.

Para pejuang alam sekitar menyifatkan corak ini sebagai kolonialisme sisa, istilah yang mula digunakan pada akhir 1980-an untuk menggambarkan pembuangan sisa dari negara kaya ke negara miskin. Istilah itu menggambarkan pemindahan risiko dan kemudaratan yang mencerminkan hubungan perdagangan lama. Pembuat dasar di Asia Tenggara mula bertindak. Thailand telah menghentikan import sisa plastik, Indonesia mengumumkan larangan, dan Malaysia memperketat kawalan. Kesatuan Eropah meluluskan had baharu terhadap eksport sisa plastik ke negara bukan OECD yang akan bermula pada 2026. Para pejuang mahu perjanjian global yang lebih kukuh dan turut menangani sisa elektronik.

Sesetengah kumpulan industri berhujah bahawa import menyokong pekerjaan dan membekalkan bahan mentah untuk pembuatan tempatan. Hal itu benar dalam persekitaran terkawal yang mempunyai peralatan moden dan bahan input bersih. Keadaan sebenar berbeza apabila muatan trak berisi peranti rosak tiba tanpa dokumentasi dan tiada saluran selamat untuk sisa baki. Pembakaran dan pembuangan haram kemudian mengisi kekosongan itu, menyebabkan pembayar cukai menanggung kos kesihatan sementara keuntungan dibawa keluar.

Penyelesaian yang mungkin dan perkara yang perlu diperhatikan

Beberapa langkah boleh mengurangkan aliran sisa dan kemudaratannya. Amerika Syarikat boleh meratifikasi Konvensyen Basel, menutup kelemahan dalam peraturan eksport dan mewajibkan pendedahan awam tentang rakan kongsi hiliran. Pengawal selia boleh mewajibkan penjejakan digital kontena, mengenakan hukuman lebih berat bagi pelabelan yang salah dan menjalankan audit bebas untuk mengesahkan destinasi setiap penghantaran. Peraturan tanggungjawab pengeluar diperluas boleh mewajibkan jenama membiayai program pengambilan semula dan kitar semula yang selamat. Agensi persekutuan dan negeri boleh menyelaraskan dasar supaya peranti yang dikumpulkan untuk dikitar semula tidak berakhir di dermaga.

Pilihan pengguna dan syarikat

Sokongan lebih lama untuk pembaikan dan alat ganti memanjangkan jangka hayat peralatan serta melambatkan pelupusannya. Undang-undang Hak untuk Membaiki, program pengambilan semula korporat dan kontrak perolehan yang melarang eksport untuk tujuan pelupusan boleh membantu. Syarikat boleh menuntut rantaian jagaan yang boleh disahkan dan menerbitkan hasil audit. Isi rumah dan sekolah patut memilih pengitar semula yang komited untuk menghalang peranti yang tidak boleh dibaiki daripada memasuki perdagangan luar negara dan dapat menjelaskan pihak hiliran mereka.

Penguatkuasaan serantau dan perlindungan kesihatan

Kerajaan Asia Tenggara sedang membina keupayaan untuk mengesan dan menolak penghantaran haram. Pemeriksaan pelabuhan yang lebih ketat, kerjasama rentas sempadan dan pelaporan awam dapat mencegah penyeludup. Di kawasan yang sudah mempunyai aktiviti kitar semula tidak formal, perlindungan kesihatan penting. Ini termasuk alat pernafasan, sarung tangan, pengudaraan, peneutralan asid dan tempat penyimpanan beralas untuk sisa berbahaya. Memformalkan operasi kecil dan menyalurkannya ke kemudahan berlesen dapat mengurangkan pencemaran sambil mengekalkan sumber pendapatan.

Perkara Penting

• Kira-kira 2,000 kontena barangan elektronik terpakai, bersamaan sekitar 33,000 tan metrik, meninggalkan pelabuhan Amerika Syarikat setiap bulan.
• Siasatan selama dua tahun mengenal pasti sekurang-kurangnya 10 syarikat Amerika Syarikat yang mengeksport ke Asia dan Timur Tengah.
• Antara Januari 2023 dengan Februari 2025, firma-firma itu menghantar lebih 10,000 kontena bernilai lebih 1 bilion dolar.
• Nilai perdagangan barangan elektronik terpakai seluruh industri dianggarkan sekitar 200 juta dolar sebulan.
• Lapan daripada 10 pengeksport yang dikenal pasti memiliki pensijilan R2V3, sekali gus menimbulkan kebimbangan mengenai kelemahan audit dan kawalan rantaian hiliran.
• Malaysia merupakan destinasi utama dan telah merampas sisa elektronik bernilai kira-kira 118 juta dolar, manakala pihak berkuasa Thailand merampas 238 tan pada Mei.
• Amerika Syarikat belum meratifikasi Konvensyen Basel. Banyak penghantaran diisytiharkan secara salah dan melanggar larangan di negara penerima.
• Sisa elektronik mengandungi plumbum, kadmium, merkuri dan bahan kimia berbahaya lain. Pemprosesan tidak formal membebaskan dioksin, furan serta mikroplastik dan nanoplastik.
• Selepas China menghentikan import sisa pepejal, aliran sisa beralih ke Asia Tenggara, membebankan pengawal selia dan masyarakat.
• Penyelesaian termasuk kawalan eksport yang lebih ketat, tanggungjawab pengeluar diperluas, reka bentuk yang memudahkan pembaikan, pensijilan telus dan sokongan untuk kitar semula yang selamat di rantau ini.