Brunei Menerima Pakai Piawaian Penerbangan China, Membuka Laluan kepada COMAC C919 di Asia Tenggara

Mengapa langkah ini penting sekarang

Brunei secara rasmi menerima pakai piawaian pensijilan penerbangan awam China, satu perubahan dasar yang membuka laluan melepasi halangan kawal selia pertama bagi jet buatan China, termasuk COMAC C919, untuk didaftarkan di Brunei dan beroperasi di laluan Brunei. Sebelum ini, Brunei mengiktiraf sijil kelayakan udara dari Eropah, Amerika Syarikat dan Kanada. Penambahan China ke dalam senarai itu menandakan kesediaan untuk menerima pendekatan Beijing terhadap peraturan penerbangan dan boleh mendorong pengawal selia lain di Asia Tenggara mempertimbangkan langkah serupa.

Keputusan itu dibuat ketika syarikat penerbangan di seluruh Asia sedang merancang pembaharuan dan pertumbuhan armada, sedangkan slot penghantaran bagi model Barat yang popular sukar diperoleh. COMAC, pengeluar pesawat milik negara China, mahu menjadikan C919 pilihan ketiga yang berdaya saing di samping keluarga Airbus A320 dan Boeing 737. Penerimaan kod kelayakan udara China oleh sebuah kerajaan Asia Tenggara memberi COMAC tapak di rantau penting bagi perjalanan jarak dekat dan sederhana, yang mempunyai banyak pasangan bandar dengan permintaan penumpang yang meningkat, sekali gus mengutamakan pesawat berbadan sempit yang cekap.

Brunei bukan pasaran besar, tetapi berpengaruh dalam diplomasi penerbangan ASEAN. Langkah ini menyusuli pesanan bernilai 2 bilion dolar yang dilaporkan dibuat pada 2023 oleh syarikat pemula berpangkalan di Brunei, GallopAir, untuk 30 pesawat COMAC, termasuk C919 dan jet serantau lebih kecil yang dikenali sebagai ARJ21 (disebut sebagai C909 dalam beberapa laporan terkini). GallopAir menyifatkannya sebagai jualan antarabangsa terbesar COMAC setakat ini dan berkemungkinan pembelian C919 pertama dari luar negara. Ketua pegawai eksekutif AirAsia Group, Tony Fernandes, berkata syarikat tambang murah gergasi itu telah membincangkan kemungkinan pesanan dengan COMAC. Minat daripada syarikat penerbangan utama serantau, digabungkan dengan pengiktirafan Brunei terhadap piawaian China, menjadikan C919 calon pilihan lebih banyak syarikat penerbangan.

Bagaimana pensijilan dan pengesahan berfungsi

Pengawal selia penerbangan awam menggunakan proses berperingkat untuk meluluskan pesawat. Langkah pertama ialah pembangunan kod kelayakan udara, iaitu buku peraturan teknikal yang menetapkan keperluan reka bentuk dan keselamatan. Pentadbiran Penerbangan Awam China, atau CAAC, menerbitkan kodnya sendiri, sebagaimana Agensi Keselamatan Penerbangan Kesatuan Eropah dan Pentadbiran Penerbangan Persekutuan AS. Langkah kedua ialah pensijilan jenis. Pengawal selia negara asal menilai sama ada pesawat itu memenuhi kod berkenaan dan mengeluarkan sijil jenis. C919 sudah memiliki sijil jenis CAAC untuk beroperasi di China. Langkah ketiga ialah pengesahan oleh pengawal selia asing yang mahu membenarkan syarikat penerbangan tempatan mengendalikan pesawat itu, atau mengiktiraf piawaian penyelenggaraan dan latihan juruterbang bagi jenis tersebut.

Pengiktirafan berbanding pengesahan

Keputusan Brunei adalah untuk mengiktiraf kod kelayakan udara CAAC, bukannya memberi kelulusan menyeluruh kepada setiap pesawat yang direka berdasarkan kod itu. Pengiktirafan tersebut memudahkan langkah seterusnya kerana pihak berkuasa Brunei boleh menilai pesawat yang disahkan CAAC berdasarkan kod yang sudah diterima. C919 masih perlu melalui pengesahan khusus Brunei dan disenaraikan dalam sijil pengendali berkaitan sebelum boleh memulakan perkhidmatan komersial dengan syarikat penerbangan Brunei.

Syarikat penerbangan juga memerlukan kebenaran laluan. Penerbangan berjadual dan sewa khas bergantung pada perjanjian perkhidmatan udara dua hala antara negara. Perjanjian itu lazimnya merujuk kepada tahap kepercayaan sesebuah negara terhadap pengawasan penerbangan pihak satu lagi serta kelayakan udara pesawat yang terlibat. Setelah pengiktirafan kod selesai, Brunei boleh bertindak lebih pantas dari segi teknikal apabila syarikat penerbangan memohon untuk menerbangkan C919, sementara negara destinasi menentukan sama ada pesawat itu boleh diterima di pasaran mereka.

Mengapa kelulusan Eropah atau AS berbeza

Pengesahan daripada EASA atau FAA merupakan laluan berasingan. Banyak pengawal selia di seluruh dunia telah lama menjalin kerjasama dengan Eropah atau Amerika Syarikat, termasuk pengiktirafan bersama dalam sesetengah bidang. Tanpa pengesahan EASA atau FAA, C919 tidak boleh digunakan oleh syarikat penerbangan di pasaran tersebut, manakala operasi ke rantau berkenaan memerlukan aturan khas. Bagi Asia Tenggara, perkara utama ialah sama ada setiap pengawal selia negara selesa dengan piawaian CAAC dan sama ada syarikat penerbangan tempatan mampu menyokong pesawat itu dengan latihan, penyelenggaraan, alat ganti dan kemas kini perisian.

Apa yang dibawa C919 ke pasaran

C919 ialah jet penumpang berbadan sempit yang menyasarkan segmen pesawat kerja utama, yang didominasi keluarga A320 dan 737. Ia direka untuk laluan jarak dekat dan sederhana yang menghubungkan hab serantau dengan bandar sekunder, iaitu segmen yang sesuai untuk syarikat penerbangan Asia Tenggara. Pesawat itu menggunakan enjin CFM International LEAP 1C, kawalan penerbangan canggih dan kokpit kaca moden. Kapasiti tempat duduk dan jarak penerbangan berbeza mengikut konfigurasi, membolehkan syarikat penerbangan menyesuaikan susun atur untuk laluan utama yang ramai penumpang perniagaan atau trafik riadah yang padat.

C919 sepintas lalu

• Kapasiti lazim sekitar 158 hingga 192 penumpang, bergantung pada susun atur
• Jarak penerbangan yang diiklankan sekitar pertengahan lingkungan 4,000 hingga pertengahan lingkungan 5,000 kilometer, bergantung pada varian
• Enjin LEAP 1C dibekalkan oleh CFM International, usaha sama GE Aerospace dan Safran
• Kokpit dengan paparan format besar dan kawalan fly-by-wire yang direka untuk memudahkan juruterbang beralih daripada pesawat sebanding
• Menyasarkan kos operasi setanding model A320 dan 737 generasi semasa

Bagi syarikat penerbangan, persoalan praktikalnya ialah kebolehpercayaan pelepasan penerbangan, keperluan penyelenggaraan, saluran latihan juruterbang dan kos sepanjang hayat. C919 masih baharu dalam perkhidmatan, maka data prestasinya di luar China terhad. Pengguna awal mungkin menerima pakej harga dan sokongan untuk mengimbangi risiko memperkenalkan jenis pesawat baharu. Jika COMAC dapat mengekalkan kadar penggunaan yang tinggi dan memastikan alat ganti tersedia, pesawat itu boleh bersaing di pasaran yang mementingkan harga pembelian dan tempoh penghantaran.

Pesanan, minat dan pertaruhan GallopAir

GallopAir, syarikat pemula berpangkalan di Brunei, mengumumkan rancangan pada 2023 untuk mengambil 30 pesawat COMAC, termasuk C919 dan beberapa jet serantau ARJ21. Syarikat penerbangan itu menyifatkan perjanjian tersebut sebagai jualan antarabangsa terbesar COMAC dan menyatakan rancangan tujuh tahun untuk menghubungkan empat negara di Asia Tenggara dengan bandar-bandar di China. Rangkaian itu akan memberi tumpuan kepada laluan terus yang boleh dikendalikan dengan cekap menggunakan gabungan jet serantau bagi pasangan bandar yang kurang sibuk dan C919 bagi laluan dengan permintaan lebih tinggi.

Brunei hanya mempunyai laluan antarabangsa, memandangkan jumlah penduduknya kecil, kira-kira 462,000 orang, dan tiada perjalanan udara domestik. Royal Brunei Airlines sudah menghubungkan negara itu dengan ibu negara serantau dan destinasi jarak jauh menggunakan pesawat Airbus dan Boeing. Pengendali kedua yang menerbangkan pesawat buatan China akan memberikan negara itu lebih banyak keluwesan dalam mendapatkan pesawat dan boleh memperluas pilihan laluan sekiranya pembiayaan dan pengambilan pekerja seiring dengan kelulusan kawal selia.

Minat itu bukan terhad kepada Brunei. AirAsia secara terbuka menyatakan bahawa pihaknya sedang berbincang dengan COMAC mengenai kemungkinan pesanan. Syarikat penerbangan tambang murah mengendalikan penerbangan harian yang padat di laluan pendek, sekali gus menguji kebolehpercayaan, masa pusing ganti dan perancangan penyelenggaraan. Jika C919 mampu mencatat penggunaan harian yang konsisten dengan penggunaan bahan api dan sokongan yang kompetitif, pesawat itu mungkin menarik minat pengendali yang mementingkan nilai dan mahu mempelbagaikan pembekal.

Apa yang dilakukan dan tidak dilakukan oleh pengiktirafan Brunei

Pengiktirafan kod kelayakan udara CAAC memberikan pengawal selia Brunei buku peraturan yang sedia digunakan ketika menilai pesawat rekaan China. Ia tidak secara automatik menyenaraikan C919 dalam sijil pengendali Brunei. COMAC masih perlu mengemukakan dokumentasi, data ujian dan bukti pematuhan untuk pengesahan tempatan. Syarikat penerbangan memerlukan kelayakan jenis bagi juruterbang, akses kepada simulator dan arahan penyelenggaraan yang disesuaikan dengan keperluan tempatan.

Penerbangan antarabangsa menambah satu lagi lapisan. Setiap negara destinasi perlu berpuas hati bahawa jenis pesawat itu selamat dan pengawasan mematuhi piawaian Pertubuhan Penerbangan Awam Antarabangsa. Di Asia Tenggara, banyak pihak berkuasa berpengalaman bekerja dengan pesawat yang disahkan CAAC, seperti yang dilihat pada pengenalan ARJ21 ke rantau ini. Di luar rantau tersebut, sesetengah pengawal selia mungkin mengambil masa lebih lama untuk memperuntukkan sumber bagi pengesahan sehingga terdapat alasan komersial yang kukuh.

Ekosistem sokongan sama penting dengan dokumentasi. Syarikat penerbangan akan menjangkakan COMAC dan rakan-rakannya menyediakan depoh alat ganti, keupayaan penyelenggaraan barisan di lapangan terbang utama serta latihan untuk jurutera dan juruteknik. Rantaian bekalan dan amalan penyelenggaraan di rantau ini banyak dibangunkan berasaskan armada Airbus dan Boeing. Penyepaduan jenis pesawat baharu memerlukan peralatan, perisian dan hubungan pembekal baharu, yang semuanya memerlukan masa untuk mantap.

Kesan serantau dan persaingan

Asia Tenggara ialah pemacu pertumbuhan penerbangan global, dengan Indonesia, Vietnam, Filipina, Malaysia, Singapura dan Thailand membina semula kapasiti serta membuka laluan baharu antara bandar. Kehadiran pengeluar besar ketiga menambah kuasa tawar-menawar syarikat penerbangan dan memberikan kerajaan lebih banyak pilihan dalam kerjasama penerbangan. Rantau ini sudah mempunyai sedikit pengalaman dengan pesawat China melalui ARJ21, yang mula beroperasi di luar China dengan sebuah pengendali Indonesia. Operasi itu menjadi asas rujukan bagi pengawal selia dan syarikat penerbangan, merangkumi latihan, kelulusan penyelenggaraan dan prestasi harian dalam persekitaran tropika dengan kadar penggunaan tinggi.

Bagi syarikat penerbangan yang merancang keputusan armada pada penghujung 2020-an, masa penghantaran ialah kekangan utama. Airbus dan Boeing mempunyai timbunan pesanan yang besar untuk keluarga A320neo dan 737 MAX. Slot baharu mungkin hanya tersedia beberapa tahun lagi. Jika COMAC dapat menawarkan slot penghantaran lebih awal, khususnya kepada syarikat penerbangan yang memerlukan kapasiti untuk memanfaatkan pertumbuhan selepas pandemik, ia mungkin memperoleh pesanan sebelum mendapat pengesahan lebih meluas daripada negara Barat. Harga memainkan peranan, tetapi sokongan jangka panjang dan nilai baki akan menjadi faktor utama dalam model kewangan syarikat pemajak dan syarikat penerbangan.

Rantaian bekalan, enjin dan geopolitik

C919 bergantung pada rangkaian pembekal antarabangsa. Enjin LEAP 1C dibekalkan oleh CFM International, manakala banyak avionik, sistem kawalan penerbangan, brek dan komponen kabin diperoleh daripada syarikat Eropah dan AS. Pendekatan ini membantu COMAC mempercepat proses pensijilan dengan memanfaatkan teknologi yang telah terbukti. Namun, ia juga mendedahkan pesawat itu kepada kawalan eksport, semakan pelesenan dan ketegangan perdagangan yang lebih luas, yang boleh menjejaskan jadual penghantaran atau alat ganti.

Perbahasan dasar mengenai tarif dan sekatan teknologi sudah menjejaskan sebahagian rantaian nilai aeroangkasa. Walaupun risiko utama reda, syarikat penerbangan menumpukan perhatian pada persoalan praktikal, seperti seberapa pantas enjin boleh diganti, sama ada kemas kini perisian boleh dilaksanakan dari jauh dan berapa hari sesuatu komponen berada dalam proses pembaikan. COMAC sedang membangunkan program enjin domestik, yang sering dirujuk sebagai CJ 1000A, untuk mengurangkan kebergantungan pada pembekal asing dari semasa ke semasa. Pembangunan itu diteruskan secara selari, sementara C919 keluaran awal menggunakan LEAP 1C. Bagi bakal pembeli, perkara utama ialah memastikan rangkaian sokongan bagi enjin yang dipasang kekal kukuh sepanjang hayat pesawat.

Keselamatan, penyelenggaraan dan persepsi penumpang

Piawaian keselamatan ditetapkan oleh pengawal selia dan dilaksanakan oleh syarikat penerbangan serta pengeluar melalui pensijilan, latihan dan penyelenggaraan. C919 mula beroperasi secara komersial di China pada 2023 dengan China Eastern Airlines, sekali gus memberikan COMAC data operasi sebenar. Kebolehpercayaan pelepasan penerbangan dan prestasi pusing ganti dalam perkhidmatan di China akan menjadi rujukan bagi pengendali Asia Tenggara ketika menilai pesawat itu. Syarikat penerbangan akan memberi perhatian khusus kepada ketersediaan simulator, tempoh latihan peralihan juruterbang dan jumlah buletin perkhidmatan pada tahun-tahun awal.

Pengalaman penumpang dipengaruhi oleh susun atur tempat duduk, bunyi kabin dan kemudahan dalam pesawat, yang lebih banyak ditentukan oleh syarikat penerbangan berbanding pengeluar. Jika syarikat penerbangan dapat mengekalkan jadual yang boleh diharap dan menyediakan pengalaman kabin yang biasa, penumpang cenderung melihat C919 seperti jet moden yang lain. Lama-kelamaan, keyakinan meningkat apabila lebih banyak penerbangan beroperasi tanpa insiden dan kru serta pasukan penyelenggaraan memperoleh pengalaman.

Maknanya bagi Airbus dan Boeing

Airbus dan Boeing akan terus mendominasi penghantaran pesawat berbadan sempit global selama bertahun-tahun, berikutan armada sedia ada dan timbunan pesanan mereka yang besar. Pengiktirafan Brunei terhadap kod kelayakan udara China tidak akan mengubah keadaan itu dalam sekelip mata. Namun, langkah itu mewujudkan lebih banyak persaingan di rantau tempat kedua-dua pengeluar Barat itu telah menjual ratusan pesawat. Pilihan ketiga yang berdaya saing boleh memberi tekanan kepada harga, terma sokongan dan jadual penghantaran. Dinamika itu menguntungkan syarikat penerbangan yang berunding dengan ketiga-tiga pembekal.

Buat masa ini, pesawat buatan China berkemungkinan besar mula beroperasi dengan syarikat penerbangan berkaitan kerajaan, syarikat pemula dan syarikat penerbangan yang melihat nilai dalam hubungan rapat dengan China atau mengutamakan slot penghantaran terdekat. Jika pengendali awal melaporkan kebolehpercayaan yang tinggi dan ekonomi operasi yang menguntungkan, penerimaan akan meluas. Keupayaan COMAC memperluas latihan, bekalan alat ganti dan pembaikan merentas beberapa negara akan menentukan seberapa pantas hal itu berlaku.

Kesimpulan

• Brunei menerima pakai kod kelayakan udara penerbangan awam China, sekali gus membuka laluan lebih jelas bagi COMAC C919 di Asia Tenggara.
• Keputusan itu menyusuli pesanan GallopAir bernilai 2 bilion dolar yang dilaporkan bagi 30 pesawat COMAC, termasuk C919.
• Pengiktirafan kod itu ialah langkah pertama; Brunei masih perlu mengesahkan C919 untuk operasi tempatan, manakala syarikat penerbangan memerlukan kelulusan dan latihan.
• Perjanjian perkhidmatan udara dan penilaian negara destinasi masih diperlukan bagi laluan antarabangsa.
• AirAsia telah membincangkan kemungkinan pesanan dengan COMAC, menandakan minat daripada syarikat penerbangan utama serantau.
• C919 menyasarkan segmen yang sama seperti keluarga A320 dan 737, dengan kapasiti sekitar 160 hingga 190 tempat duduk serta jarak penerbangan yang sesuai untuk rangkaian serantau.
• Pembekal Barat membekalkan sistem penting bagi C919, termasuk enjin LEAP 1C, yang membawa kelebihan teknologi matang serta pendedahan kepada risiko geopolitik.
• Kekangan slot penghantaran Airbus dan Boeing boleh membantu COMAC memperoleh pelanggan awal yang mahukan slot lebih cepat.