Lonjakan Pusat Data Johor Berdepan Krisis Air

Pertaruhan besar terhadap AI bertembung dengan sistem air yang rapuh

Johor bergerak pantas untuk menjadi nod teras dalam ekonomi AI global. Kampus baharu yang disokong Microsoft, Nvidia, ByteDance dan syarikat gergasi lain sedang dibangunkan di seluruh negeri, menjanjikan pelaburan berbilion-bilion serta tulang belakang digital baharu untuk Asia Tenggara. Kini, janji itu bertembung dengan perkhidmatan asas yang penting dalam kehidupan seharian, iaitu bekalan air bersih yang disalurkan secara konsisten ke rumah dan premis perniagaan.

Ketegangan itu menjadi nyata bagi ramai penduduk apabila pencemaran di Sungai Johor memaksa beberapa loji rawatan ditutup dan menjejaskan bekalan ke kawasan luas di negeri itu. Aduan bertalu-talu menyusul apabila paip kering atau air mengalir terlalu perlahan. Bagi penduduk Johor berusia 35 tahun seperti Muhammad Azrien Mohammad Ali, kisah pertumbuhan ini memberi kesan peribadi.

Ketika memperkenalkan penduduk berkenaan dan pengalaman yang dilaluinya sejak beberapa bulan kebelakangan ini, beliau menceritakan keresahan akibat gangguan yang berlaku berulang kali.

Tahun ini saya mengalami tiga gangguan bekalan air. Bekalan air masih ada tetapi kini rendah berbanding sebelum ini.

Gangguan ini berlaku tepat ketika pelabur memperhebat pembangunan pusat data di negeri itu. Industri ini beroperasi sepanjang masa dan memerlukan bekalan air yang stabil untuk menyejukkan pelayan. Permintaan itu, bersama risiko kemarau dan paip yang semakin usang, menjadikan air sebagai kekangan yang boleh menentukan sejauh mana dan sepantas mana cita-cita digital Johor dapat direalisasikan.

Mengapa pusat data menggunakan begitu banyak air

Pusat data moden menempatkan ribuan pelayan dalam bilik yang dikawal rapi. Pemproses menghasilkan haba ketika melakukan pengiraan, maka pengendali perlu menyingkirkan haba itu secara berterusan untuk memastikan peralatan berada pada suhu yang selamat. Sistem tradisional mengalirkan udara sejuk merentasi pelayan panas, kemudian mengeluarkan atau mengitar semula udara yang telah dipanaskan menggunakan penyejuk dan menara penyejuk. Banyak tapak berskala besar menggunakan penyejukan sejatan kerana air menyerap haba dengan sangat baik, sekali gus mengurangkan penggunaan kuasa berbanding sistem yang menggunakan udara sepenuhnya, tetapi proses ini menggunakan air.

Anggaran lazim dalam industri menggambarkan jumlah yang terlibat. Sebuah kemudahan berkapasiti 100 megawatt boleh menggunakan kira-kira 4.2 juta liter air sehari untuk penyejukan, hampir menyamai keperluan harian sebuah bandar kecil dengan kira-kira sepuluh ribu penduduk. Apabila beban kerja berkaitan AI meningkat, cip menjadi lebih panas dan rak yang lebih padat semakin lazim, lalu menambah cabaran penyejukan. Kesannya, rangkaian air tempatan menerima permintaan berterusan, sering kali daripada bekalan air terawat yang sama seperti yang digunakan isi rumah.

Jurutera mengukur kecekapan menggunakan dua penanda aras. Keberkesanan penggunaan kuasa (PUE) membandingkan jumlah kuasa yang digunakan kemudahan dengan tenaga yang benar-benar sampai ke pelayan, manakala keberkesanan penggunaan air (WUE) mengukur liter air yang digunakan untuk memastikan beban pengkomputeran stabil. Dasar di Johor kini menetapkan sasaran PUE dan WUE yang lebih ketat untuk pengendali. Usaha itu bertujuan mengurangkan permintaan terhadap grid dan bekalan paip, di samping mendorong syarikat menggunakan reka bentuk yang mengurangkan penggunaan air, seperti sistem gelung tertutup atau penyejukan cecair.

Sumber air untuk pusat data sama pentingnya dengan jumlah yang digunakan. Pengambilan air terawat boleh membebankan rangkaian awam ketika musim kering atau berlaku pencemaran. Peralihan kepada sumber bukan air minuman, seperti air sisa yang dikitar semula atau pengambilan terus dari sungai yang dirawat di tapak, mengurangkan tekanan terhadap bekalan isi rumah dan boleh memastikan pelayan terus beroperasi ketika sistem awam terganggu.

Ledakan Johor mengikut angka

Pembangunan pusat data meningkat dengan pantas di luar kebiasaan. Dalam tempoh beberapa tahun sahaja, Johor beralih daripada memiliki jejak yang kecil kepada puluhan projek pada pelbagai peringkat. Penjejak pasaran mengira lebih daripada empat puluh tapak yang sudah dibina atau sedang dibangunkan, dengan ratusan megawatt lagi dalam perancangan. Laporan industri baru-baru ini meletakkan kapasiti terancang di negeri itu melebihi 5 gigawatt, dengan beberapa ratus megawatt sudah beroperasi.

Di seluruh Semenanjung Malaysia, kebanyakan kegiatan tertumpu di tiga negeri, iaitu Johor, Selangor dan Negeri Sembilan. Suruhanjaya Perkhidmatan Air Negara Malaysia (SPAN) memberi amaran bahawa jumlah air yang diperlukan oleh pusat data yang beroperasi dan dirancang sudah jauh melebihi kapasiti yang mampu dibekalkan oleh sistem tempatan pada masa ini. Penilaian SPAN menunjukkan pengendali di negeri-negeri ini meminta ratusan juta liter air sehari, sedangkan infrastruktur semasa hanya mampu membekalkan sebahagian kecil daripada jumlah itu secara konsisten. Di Johor, hanya sebahagian kecil projek pusat data mendapat kelulusan bagi keseluruhan permintaan air mereka. Ketidakpadanan itu menjelaskan perubahan dasar yang sedang berlaku di peringkat persekutuan dan negeri.

Daya tarikan Johor jelas. Tanah lebih mudah diperoleh berbanding di Singapura, yang menghentikan sementara projek baharu pada awal dekad ini untuk menilai kemampanan. Hubungan rentas sempadan kukuh, penaiktarafan grid kuasa sedang dilaksanakan, dan kerajaan negeri mengutamakan kelulusan pantas melalui jawatankuasa penyelarasan khusus. Pertaruhannya ialah permintaan AI akan terus meningkat, menjadikan negeri itu hab serantau untuk tahun-tahun mendatang.

Gangguan bekalan terkini mendedahkan kelemahan

Kejadian pada penghujung tahun menunjukkan betapa rapuhnya sistem air sehingga boleh menjejaskan rumah dan industri berat. Benteng kolam kelodak di tapak perlombongan pasir gagal, menyebabkan aliran air berlumpur memasuki Sungai Johor. Kekeruhan meningkat jauh melebihi paras biasa, dan empat loji rawatan di sepanjang sungai, termasuk Linggiu dan Semangar, terpaksa menghentikan operasi. Pada kemuncaknya, lebih sejuta pelanggan terjejas. Walaupun loji kembali beroperasi, puluhan ribu akaun masih menunggu tekanan air pulih sepenuhnya sementara rangkaian kembali dipenuhi air.

Pengendali tunggal air Johor berkata pemulihan memerlukan masa selepas loji kembali beroperasi. Jurucakap syarikat itu menjelaskan jangka masa yang dijangka untuk memulihkan aliran biasa selepas kecemasan itu.

Kami menjangkakan tempoh pemulihan sekurang-kurangnya 12 jam sebelum bekalan air pulih sepenuhnya, diharapkan menjelang tengah malam.

Penguat kuasa alam sekitar negeri mengambil tindakan terhadap pengendali tapak yang dikaitkan dengan pencemaran itu, selain mengarahkannya menyediakan pelan pemulihan dan pemantauan bagi mengelakkan kejadian berulang. Insiden itu menunjukkan bagaimana bahaya bukan berkaitan cuaca, seperti pencemaran sungai akibat kegiatan berhampiran, boleh menjejaskan bekalan sama seperti kemarau berpanjangan.

Bagi pengendali pusat data, gangguan bekalan menimbulkan masalah dari segi kos dan kebolehpercayaan. Kemudahan direka bentuk dengan sistem sokongan, termasuk simpanan air di tapak, tetapi gangguan berulang bermakna tangki lebih besar, sambungan air alternatif dan peralatan rawatan kecemasan diperlukan. Ben Shane Lim, ketua penyelidikan di New Paradigm Securities, berkata risiko yang meningkat akan mengubah tingkah laku seluruh sektor.

Ini akan menjadi kos menjalankan perniagaan. Secara amnya, pusat data mempunyai tahap sistem sokongan terbina dalam yang tinggi. Mereka akan menyimpan bekalan air di tapak untuk beberapa hari. Jika kejadian seperti ini semakin kerap, pusat data akan meningkatkan keperluan simpanan air di tapak sewajarnya.

Usaha pihak berkuasa mengimbangi pertumbuhan dengan bekalan

Johor menubuhkan jawatankuasa teknikal untuk menilai cadangan pusat data, dengan tumpuan pada penggunaan air, reka bentuk penyejukan dan kesan terhadap alam sekitar. Permohonan ditapis berdasarkan piawaian kecekapan, dan pegawai berkata projek tanpa pelan air yang mampan berdepan risiko ditolak. Pemimpin negeri turut menggalakkan pengendali menggunakan sumber bukan air minuman, termasuk air sisa terawat, air bawah tanah dan pengambilan terus dari sungai dengan rawatan di tapak. Sistem gelung tertutup yang mengitar semula air berulang kali turut digalakkan dalam penilaian ini.

Satu set penanda aras diperkenalkan untuk tapak baharu, termasuk sasaran PUE 1.4 dan WUE 1.8 yang mencerminkan amalan terbaik di pasaran berhampiran. Negeri itu juga menyatakan bahawa sebahagian cadangan telah ditolak kerana tidak memenuhi kriteria air atau kuasa. Pada masa yang sama, Johor merancang kerja awam baharu untuk menambah penampan kepada sistem. Tiga skim Simpanan Air Luar Sungai sedang direka bentuk di lembangan Johor, Pontian dan Sedili, disokong oleh loji rawatan baharu yang dijadualkan dibina sekitar penghujung dekad ini. Matlamatnya adalah untuk mewujudkan takungan simpanan yang boleh membekalkan air kepada loji apabila aliran sungai berkurang atau pencemaran meningkat mendadak.

Negeri itu juga mengambil langkah mengubah struktur harga. Mulai Ogos, pengendali pusat data di Johor dikenakan tarif air lebih tinggi berbanding pengguna bukan domestik lain oleh syarikat utiliti negeri, Ranhill. Kadar baharu itu bertujuan mencerminkan jumlah besar dan kebolehpercayaan bekalan yang diperlukan sektor ini, serta menggalakkan syarikat beralih kepada pilihan lain yang mengurangkan tekanan terhadap rangkaian awam.

Pemimpin politik menegaskan bahawa negeri itu akan memenuhi keperluan pelabur dan isi rumah. Mereka berhujah bahawa proses kelulusan pelbagai agensi menghalang projek daripada diteruskan jika utiliti tidak mencukupi. Mesej itu bertujuan meyakinkan, tetapi juga memberi isyarat bahawa pengendali pusat data perlu menjadikan kemampanan sebagai teras rancangan mereka.

Bolehkah teknologi mengurangkan penggunaan air?

Inovasi penyejukan ialah pendekatan paling menjanjikan untuk mengurangkan jejak penggunaan air. Penyejukan udara tradisional menggunakan kipas besar dan penyejuk untuk mengalirkan udara sejuk di sekitar rak, kemudian bergantung pada menara penyejatan yang menggunakan air. Pendekatan baharu, yang kebanyakannya sudah digunakan, menyasarkan komponen pelayan paling panas secara langsung dengan cecair dalam sistem tertutup. Kaedah ini termasuk penyejukan terus ke cip, penyejukan rendaman yang meletakkan pelayan dalam bendalir bukan konduktif, serta penyejukan cecair berketepatan tinggi yang hanya menyejukkan bahagian terpilih.

Penyokongnya berkata reka bentuk ini mengurangkan penggunaan kuasa dan air serentak. Sistem berketepatan tinggi boleh menggantikan kipas yang menggunakan banyak tenaga dengan pam kecil, dan dengan menyingkirkan haba dari sumbernya, sistem itu boleh beroperasi dengan cekap walaupun dalam keadaan persekitaran yang lebih panas. Penyokong di Asia melaporkan penjimatan tenaga bagi setiap pelayan sekitar puluhan peratus berbanding rak yang disejukkan dengan udara. Oleh sebab sistem ini menggunakan gelung tertutup, penggunaan airnya juga sangat rendah. Gabungan itu menarik di Asia Tenggara, yang mempunyai suhu persekitaran tinggi dan bekalan air yang boleh menjadi terhad atau tidak boleh diharap ketika musim kering.

Penerapannya berlaku secara beransur-ansur. Pengendali cenderung menggabungkan kaedah baharu dan lama, terutamanya apabila beban kerja berbeza daripada latihan AI berketumpatan tinggi kepada tugas yang lebih ringan. Kos permulaan dan kerja pengubahsuaian turut memperlahankan peralihan. Namun, pembangun pusat data hiperskala di Johor mula melabur dalam sumber bukan air minuman dan rawatan di tapak sebagai pelengkap kepada perkakasan penyejukan yang lebih cekap.

Seorang pengendali utama membina loji pemulihan air khusus berhampiran Ulu Tiram untuk membekalkan air kepada kampusnya yang bakal beroperasi, menggunakan efluen kumbahan terawat yang disalurkan dari loji berhampiran. Kemudahan itu kini memproses lima juta liter sehari dan boleh diperluas sehingga empat kali ganda jumlah tersebut apabila permintaan meningkat. Sistem itu menggunakan osmosis songsang dalam beberapa peringkat untuk menulenkan air sisa menjadi bekalan yang sesuai bagi penyejukan. Perjanjian yang ditandatangani dengan agensi air sisa dan air khas kini menyalurkan puluhan juta liter bekalan bukan air minuman sehari kepada beberapa projek pusat data, manakala pengendali lain merancang menggunakan air kitar semula di dua kampus di Johor Bahru. Di tempat lain di negeri itu, sebuah pemaju akan merawat air mentah dari Sungai Tebrau di tapak untuk kampus seterusnya, sekali gus mengurangkan kebergantungan pada bekalan air terawat untuk kegunaan isi rumah.

Pembuat dasar dan pengawal selia menggesa sektor ini mempercepat peralihan ke arah tersebut. Charles Santiago, bekas pengerusi SPAN, berkata penggunaan sumber alternatif perlu digalakkan secara besar-besaran.

Segala usaha menggunakan sumber air alternatif mesti dialu-alukan. Ini menunjukkan komitmen kukuh sektor awam dan swasta.

Jangkaannya ialah tarif yang lebih tinggi, piawaian lebih ketat dan tekanan awam akan mempercepat peralihan kepada air kitar semula dan penyejukan yang lebih cekap. Ini selari dengan sasaran kemampanan industri yang lebih luas, termasuk garis panduan kebangsaan baharu yang mewajibkan pengendali mengukur dan mengurangkan jejak alam sekitar.

Isi rumah, ladang dan persoalan keadilan

Kekurangan air mula-mula menjejaskan masyarakat. Petani berhampiran taman teknologi menggunakan parit dan air bawah tanah untuk pengairan, dan mereka merasai kesannya apabila aliran sungai berkurang atau pencemaran menyebabkan loji rawatan tidak beroperasi. Keluarga bimbang industri akan diberi keutamaan apabila bekalan semakin terhad. Kebimbangan itu bertambah apabila pusat data semakin banyak dan hubungan sesetengah syarikat dengan pengendali utiliti menimbulkan persoalan tentang cara agihan bekalan akan ditentukan ketika krisis.

Penyokong hak pengguna mahukan peraturan jelas yang mengutamakan keperluan domestik semasa kecemasan, dengan kriteria catuan yang telus apabila diperlukan. Mereka juga mahukan pemantauan pengambilan dan pelepasan air yang lebih baik di sepanjang sungai utama bagi mencegah pencemaran seperti yang mencetuskan gangguan terkini. Musim kering seterusnya akan menguji sama ada dasar dan projek baharu dapat melindungi bahagian rangkaian yang rapuh daripada kegagalan berantai.

Kos dan disiplin pasaran

Risiko air kini menjadi butiran kos dalam setiap belanjawan pusat data. Gangguan berulang mendorong pengendali menambah tangki simpanan, saluran bekalan berganda dan rawatan di tapak. Pelaburan itu menambah kos modal tetapi meningkatkan daya tahan. Pelabur juga mula menyedari bahawa tapak tanpa akses kepada sumber air alternatif akan menanggung kos operasi lebih tinggi atau berdepan kelewatan sementara menunggu infrastruktur tersedia. Penganalisis berkata walaupun satu gangguan mungkin tidak mengubah tingkah laku, corak gangguan berulang memaksa perubahan reka bentuk pada skala besar.

Disiplin pasaran itu diperkukuh oleh dasar. Perubahan tarif menaikkan harga penggunaan air terawat untuk penyejukan, dan proses kelulusan kini menilai sama ada sesuatu projek mempunyai sumber alternatif yang boleh diharap. Dalam sesetengah kes, pihak berkuasa negeri menolak cadangan yang tidak memenuhi piawaian kecekapan atau sumber air. Sementara itu, kekangan kuasa di tapak popular seperti Taman Teknologi Sedenak mendorong pengendali mencari tanah baharu yang membolehkan bekalan air dan kuasa diperoleh serentak, sekali gus mengembangkan pertumbuhan ke kawasan yang mempunyai lebih banyak sumber tersedia.

Singapura berhenti seketika, Johor memecut

Dinamik serantau membantu menentukan haluan Johor. Apabila Singapura menghentikan projek baharu untuk mengemas kini peraturan kemampanan pada awal dekad ini, ramai pembina meninjau ke utara. Johor menawarkan kawasan tanah lebih luas, kos lebih rendah, kedekatan dengan tenaga kerja mahir dan laluan rangkaian, serta kerajaan yang mahu mempelbagaikan ekonomi. Apabila permintaan AI melonjak, khususnya selepas kemunculan model bahasa besar, persaingan semakin sengit. Latihan model AI boleh dilakukan jauh dari pengguna akhir, maka pembina mengutamakan tapak yang mempunyai tanah, kuasa dan dasar yang menyokong.

Lonjakan itu mewujudkan pekerjaan semasa pembinaan dan peranan baharu untuk juruteknik, juruelektrik dan jurutera, walaupun keperluan tenaga kerja jangka panjang bagi setiap tapak adalah sederhana selepas kemudahan beroperasi. Pertaruhan lebih besar ialah pengelompokan pusat data akan menarik perniagaan digital lain dan mewujudkan ekosistem perkhidmatan. Risikonya ialah pembinaan berlebihan jika permintaan melemah atau jika kesesakan bekalan kuasa dan air mengambil masa terlalu lama untuk diatasi. Apa pun, ekonomi baharu air dan tenaga akan menentukan projek yang diteruskan dan yang terbantut.

Langkah yang perlu diambil untuk memastikan paip dan pelayan terus beroperasi

Potensi dan kekangan Johor boleh diurus melalui langkah jelas yang sudah mula dilaksanakan, tetapi perlu diperluas dan dipercepat.

Lindungi dan perluas penampan air mentah

Takungan Simpanan Air Luar Sungai dan loji rawatan baharu mesti disiapkan mengikut jadual. Penampan ini memberi ruang kepada pengendali apabila air sungai menjadi keruh atau parasnya rendah. Melindungi kawasan tadahan daripada pencemaran dan menguatkuasakan peraturan pelepasan efluen bagi tapak industri akan mengurangkan risiko loji terpaksa ditutup secara tiba-tiba.

Jadikan air bukan air minuman sebagai sumber utama

Air sisa yang dikitar semula dan air sungai yang dirawat di tapak sepatutnya menjadi sumber utama bagi pusat data baharu. Keutamaan terhadap air terawat untuk kegunaan isi rumah perlu diberikan kepada masyarakat dan sektor kesihatan. Penetapan harga dan proses kelulusan boleh mengukuhkan susunan keutamaan itu.

Naik taraf paip dan ukur kehilangan air

Kebocoran menyebabkan kehilangan air dalam jumlah besar sebelum air sampai ke paip pengguna. Pelaburan untuk membaiki rangkaian usang dan memasang sistem pemantauan lebih baik akan mengurangkan air tidak berhasil serta memanjangkan bekalan tanpa perlu membina empangan atau loji rawatan baharu.

Tetapkan dan kuatkuasakan piawaian kecekapan

Sasaran WUE dan PUE yang jelas, disokong audit, mendorong pengendali menggunakan penyejukan gelung tertutup, pembendungan haba yang lebih baik dan reka bentuk berketumpatan tinggi yang melakukan lebih banyak dengan sumber yang lebih sedikit. Cadangan yang tidak mencapai sasaran tidak sepatutnya diteruskan sehingga reka bentuknya memenuhi piawaian.

Rancang untuk kecemasan

Tapak perlu mempunyai simpanan air di lokasi yang mencukupi, rawatan sokongan dan saluran bekalan berganda. Pelan tindak balas kecemasan yang diselaraskan dengan syarikat utiliti negeri boleh mempercepat pemulihan apabila berlaku gangguan. Masyarakat perlu mengetahui kawasan yang akan mengalami catuan bergilir terlebih dahulu dan perkhidmatan kritikal yang akan dilindungi.

Perkara utama

• Pelaburan pusat data di Johor melonjak, disokong syarikat teknologi global dan kerajaan negeri, tetapi kebolehpercayaan bekalan air kini menjadi kekangan utama.
• Pencemaran terkini di Sungai Johor menyebabkan beberapa loji rawatan tidak beroperasi, menjejaskan bekalan kepada lebih sejuta pelanggan dan mendedahkan kerapuhan sistem.
• SPAN memberi amaran bahawa permintaan air pusat data di negeri-negeri utama melebihi kapasiti semasa, serta menggesa peralihan kepada sumber alternatif dan piawaian lebih ketat.
• Johor menubuhkan jawatankuasa teknikal, menetapkan penanda aras PUE dan WUE yang lebih ketat, menaikkan tarif air untuk pusat data serta memajukan projek simpanan dan rawatan baharu.
• Pengendali menggunakan air sisa kitar semula dan air sungai yang dirawat di tapak, serta meneroka penyejukan cecair untuk mengurangkan penggunaan air dan kuasa.
• Penganalisis menjangkakan kos daya tahan yang lebih tinggi, termasuk keperluan simpanan air di tapak yang lebih besar, sementara proses kelulusan semakin mengutamakan projek dengan pelan air mampan.