Kebanggaan terhadap durian dipertaruhkan ketika Indonesia dan Malaysia bersaing mendapatkan status buah kebangsaan

Buah yang dituntut oleh dua negara

Durian, raja buah di sebahagian besar Asia Tenggara, kini menjadi tumpuan persaingan mesra tetapi benar-benar berlaku antara Indonesia dengan Malaysia. Sebuah kumpulan industri Malaysia mahu durian diiktiraf sebagai buah kebangsaan Malaysia dan mencadangkan Hari Durian Kebangsaan. Pegawai Indonesia membantah cadangan itu, dengan mengatakan negara mereka mengeluarkan jauh lebih banyak durian dan mempunyai tuntutan yang lebih kukuh. Kedua-dua pihak memanfaatkan gelombang kuat identiti, ekonomi dan penjenamaan yang berkait dengan salah satu hasil tanaman paling dikenali di rantau ini.

Titik pertikaian terbaharu tercetus apabila Menteri Koordinator Bidang Pangan Indonesia, Zulkifli Hasan, membantah cadangan Malaysia. Beliau merujuk data kebangsaan yang menunjukkan Indonesia menuai kira-kira 1.96 juta tan durian pada 2024, pengeluaran tertinggi negara itu dalam tempoh lima tahun, dengan jumlah besar dihasilkan di Jawa, Sumatera, Kalimantan dan Sulawesi. Pengeluaran Malaysia lebih kecil, walaupun varieti premiumnya telah meningkatkan nilai eksport.

Di Malaysia, Persatuan Pengilang Durian telah meminta Kementerian Pertanian dan Keterjaminan Makanan memberikan status buah kebangsaan kepada durian dan menetapkan 7 Julai sebagai Hari Durian Kebangsaan. Petunjuk geografi Musang King turut diperbaharui hingga Mac 2034, sekali gus menegaskan usaha Malaysia melindungi dan mempromosikan varieti durian paling terkenalnya. Perdebatan ini menjadi ujian kuasa lembut selain dasar pertanian, dengan kedua-dua negara mahu mengukuhkan reputasi global masing-masing menerusi buah yang membangkitkan kesetiaan mendalam di dalam negara dan permintaan tinggi di luar negara.

Mengapa durian penting di Asia Tenggara

Durian berasal dari kepulauan Borneo dan Sumatera serta telah ditanam selama berabad-abad di seluruh dunia Melayu. Ahli botani mengenal pasti puluhan spesies dalam genus Durio, dan banyak daripadanya menghasilkan buah yang boleh dimakan. Spesies yang paling banyak diperdagangkan ialah Durio zibethinus, yang mempunyai ratusan kultivar bernama. Buah ini terkenal dengan teksturnya yang berkrim dan aromanya yang sukar disalah anggap. Baunya, yang terhasil daripada sebatian sulfur dan bahan meruap lain, boleh memikat peminat tetapi tidak disenangi orang yang baru mencubanya. Sebab itu sesetengah hotel dan tren di rantau ini mengehadkan durian.

Dari hutan ke ladang hingga terkenal di dunia

Peningkatan pendapatan di Asia telah mengubah durian daripada kegemaran tempatan bermusim menjadi tarikan eksport serantau. Thailand menerajui eksport global ke China, pasaran yang berkembang pesat bagi durian segar dan sejuk beku bermutu tinggi. Malaysia dan Indonesia turut menyumbang kepada pertumbuhan ini, masing-masing dengan kelebihan tersendiri. Musang King dan Black Thorn dari Malaysia menjadi pilihan para penggemar. Indonesia pula mempunyai asas pengeluaran yang luas dan pelbagai jenis varieti tempatan yang membekalkan pasaran domestik serta industri pemprosesan durian yang semakin berkembang.

Siapa menuntut apa dan mengapa

Di pihak Malaysia, Persatuan Pengilang Durian mengemukakan permohonannya pada 10 Nov dan mencadangkan 7 Julai sebagai hari kebangsaan untuk meraikan buah itu. Ketua Pengarah Jabatan Pertanian Malaysia, Nor Sam Alwi, mengesahkan kementerian menerima permohonan tersebut pada 8 Sept dan berkata belum ada keputusan rasmi mengenai buah kebangsaan atau hari kebangsaan. Pembaharuan petunjuk geografi Musang King hingga 2034 menandakan usaha strategik untuk mempertahankan nama itu serta piawaian yang berkaitan dengannya.

Presiden DMA, Eric Chan, menggambarkan usaha itu sebagai soal warisan dan penjenamaan, bukannya pemilikan. Baginya, durian sebati dengan kehidupan dan mata pencarian rakyat Malaysia. Beliau berpendapat pengiktirafan rasmi akan menyokong petani dan pengeksport dengan mengukuhkan imej premium Malaysia di pasaran global. Beliau turut menyatakan bahawa Malaysia dan Indonesia sama-sama mempunyai hubungan budaya yang mendalam dengan durian, dan pilihan sesebuah negara terhadap lambang kebangsaan tidak membataskan hak negara lain untuk berbuat demikian.

Hujah pengeluaran Indonesia

Respons Menteri Zulkifli Hasan tertumpu pada skala dan kepelbagaian. Beliau memetik data Indonesia yang menunjukkan pengeluaran durian sebanyak 1.96 juta tan pada 2024, jauh mengatasi Malaysia. Tanaman itu tersebar di seluruh kepulauan, sekali gus menawarkan daya tahan dan bekalan yang stabil. Pegawai Indonesia turut menekankan kekayaan spesies durian negara itu serta pelbagai varieti unggul yang berdaftar. Perancang industri di Jakarta pernah membincangkan usaha memajukan jenama Durian Nusantara, meningkatkan piawaian ladang dan memperbesar eksport isi, pes dan snek durian yang diproses.

Pengeluaran dalam angka

Hasil tuaian Indonesia sejak kebelakangan ini mendapat manfaat daripada liputan geografi yang luas dan keadaan yang baik di wilayah utama. Pengeluaran hampir dua juta tan menandakan tempoh yang kukuh bagi para pekebun. Agensi statistik Indonesia, yang dikenali di negara itu sebagai BPS, melaporkan bahawa pengeluaran 2024 ialah yang tertinggi dalam tempoh lima tahun. Malaysia menghasilkan jumlah yang lebih kecil, tetapi meletakkan dirinya pada segmen premium pasaran. Kebun di tempat seperti Pahang dan Johor memberi tumpuan kepada Musang King, D24 dan Black Thorn bagi memenuhi permintaan tinggi terhadap rasa dan tekstur yang konsisten. Kedua-dua model ini saling melengkapi. Indonesia membekalkan durian pada skala besar dan memenuhi pasaran domestik yang luas, manakala Malaysia memperoleh nilai lebih tinggi bagi setiap kilogram melalui saluran eksport.

Buah kebangsaan berbanding petunjuk geografi

Lambang kebangsaan ialah pilihan politik dan budaya. Lambang sedemikian membawa makna dalam sempadan sesebuah negara, tetapi tidak memberikan hak eksklusif terhadap keseluruhan spesies. Sebaliknya, petunjuk geografi ialah alat undang-undang yang melindungi nama produk yang dikaitkan dengan tempat dan piawaian pengeluaran tertentu. Petunjuk geografi Musang King Malaysia menghalang penyalahgunaan nama itu di luar kriteria yang ditetapkan, termasuk oleh pengeluar di negara lain. Namun, ia tidak menghalang sesiapa daripada menanam durian.

Perbezaan ini menjelaskan mengapa Indonesia dan Malaysia pada asasnya boleh menggelar durian sebagai buah kebangsaan tanpa menimbulkan konflik undang-undang. Kekeliruan boleh timbul kerana senarai dalam talian kadangkala mendakwa beberapa negara memiliki status buah kebangsaan bagi buah yang sama. Dalam praktiknya, pengisytiharan sesebuah negara ialah keputusan domestik untuk mencerminkan identiti dan menyokong matlamat budaya atau pemasaran, bukannya monopoli global terhadap sebatang pokok.

Ekonomi di sebalik lambang

Aspek ekonomi durian semakin mempengaruhi dasar. China kini menjadi pembeli utama. Pelabuhan Vietnam dan Thailand menyalurkan penghantaran dalam jumlah besar, manakala penambahbaikan rantaian sejuk telah memperluas perdagangan durian sejuk beku. Malaysia mendekati pembeli premium yang mencari cita rasa dan tekstur tertentu setiap tahun. Indonesia pula menggalakkan pemprosesan durian untuk menambah nilai dan mengurangkan pembaziran ketika hasil tuaian melimpah. Pengurusan kebun yang lebih baik, program kesihatan tanaman dan piawaian pengendalian penting kerana lebam dan kawalan kematangan boleh menentukan kejayaan atau kegagalan sesuatu penghantaran.

Dasar pertanian dan tadbir urus tanah juga mempengaruhi bekalan. Di Malaysia, pertikaian mengenai status tanah dan pelesenan telah mendapat perhatian umum, termasuk tindakan penguatkuasaan terhadap kebun yang tidak mempunyai hak guna tanah rasmi. Sesetengah petani berkata keluarga mereka telah mengusahakan durian selama berdekad-dekad, manakala agensi negeri menegaskan penggunaan tanah perlu diselaraskan dan bekalan disalurkan melalui pembeli yang diluluskan. Pertikaian ini berkaitan hak milik dan kawalan harga, selain soal buah. Hal ini menunjukkan bagaimana perdebatan tentang buah kebangsaan menyentuh mata pencarian sebenar, daripada pekebun kecil hingga syarikat perniagaan tani besar.

Fakta kesihatan dan kulinari yang mendorong popularitinya

Salah satu tarikan durian ialah nilai pemakanannya. Buah ini tinggi tenaga serta mengandungi karbohidrat, serat dan lemak, di samping pelbagai vitamin dan mineral. Penyelidik melaporkan kewujudan sebatian antioksidan seperti polifenol dan karotenoid dalam durian, manakala beberapa kajian terhadap haiwan dan sel mencadangkan kemungkinan manfaatnya terhadap lipid darah dan kawalan glukosa. Dapatan ini masih awal. Lebih banyak kajian terhadap manusia diperlukan sebelum sebarang dakwaan kesihatan dapat dibuat dengan yakin. Durian kaya dengan kalium, maka pesakit buah pinggang atau mereka yang mengambil ubat tertentu wajar mendapatkan nasihat perubatan. Kandungan serat dan lemaknya boleh memperlahankan penyerapan gula, yang membantu menjelaskan mengapa sesetengah varieti mempunyai indeks glisemik lebih rendah berbanding snek manis lain.

Durian digunakan dalam hidangan manis dan savuri. Durian segar menjadi sajian utama di kedai pencuci mulut ketika musim kemuncak. Buah ini juga dicampurkan ke dalam aiskrim dan pastri. Durian yang diperam, dikenali sebagai tempoyak di beberapa bahagian Malaysia dan Indonesia, mengandungi bakteria asid laktik yang berpotensi sebagai probiotik. Profil rasanya berbeza mengikut varieti. Musang King digemari kerana teksturnya yang pekat dan berkrim serta keseimbangan rasa manis dan pahit. Black Thorn dan D24 juga mempunyai peminat tersendiri. Perbezaan rasa ini, serta keterujaan mencari kebun kegemaran, menjadikan peminat terus setia dan membantu menjelaskan kepentingan perlindungan jenama kepada pekebun dan pengeksport.

Mungkinkah pengiktirafan bersama dilaksanakan

Kedua-dua negara berpeluang mengiktiraf buah yang sama. Lambang kebangsaan mencerminkan kisah yang diceritakan sesebuah negara tentang dirinya. Jika Indonesia memilih durian untuk meraikan hasil tuaian dari kepulauannya yang luas dan Malaysia berbuat demikian untuk menegaskan reputasi premiumnya, kedua-dua naratif itu boleh wujud bersama. Pendekatan kerjasama dalam ASEAN juga boleh meningkatkan piawaian pendaftaran varieti, kesihatan tanaman dan kebolehkesanan. Penyelidikan bersama mengenai ketahanan terhadap penyakit dan ekologi kebun akan membantu tanaman itu menyesuaikan diri dengan perubahan cuaca. Kedua-dua pihak juga mempunyai sebab untuk mencegah kerosakan alam sekitar akibat peluasan ladang yang pesat. Durian tumbuh paling baik apabila kepelbagaian genetik dan hutan di sekitarnya tidak dikorbankan.

Perkembangan seterusnya

Pihak berkuasa pertanian Malaysia akan meneliti permohonan DMA dengan mempertimbangkan sokongan budaya, prospek eksport dan pandangan orang ramai. Keputusan mengenai Hari Durian Kebangsaan dan status buah kebangsaan mungkin dibuat selepas rundingan dengan pekebun, agensi negeri dan kumpulan pengguna. Indonesia dijangka terus memperkukuh jenama domestiknya dan mungkin merasmikan pengiktirafan kebangsaannya sendiri, sambil berusaha meningkatkan piawaian dan memperbaik saluran eksport. Dalam praktiknya, pasaran akan memberikan ganjaran kepada konsistensi dan mutu. Jika dua kawasan utama pengeluaran durian di dunia Melayu itu masing-masing memperkukuh kelebihan sendiri, pembeli akan mendapat lebih banyak pilihan dan pekebun di kedua-dua belah Selat Melaka akan mempunyai laluan yang lebih jelas menuju kemakmuran.

Perkara Utama

• Menteri hal ehwal makanan Indonesia menyebut pengeluaran durian sebanyak 1.96 juta tan pada 2024, yang tertinggi dalam tempoh lima tahun, sebagai alasan untuk memberikan status buah kebangsaan.
• Persatuan Pengilang Durian Malaysia mahu durian diisytiharkan sebagai buah kebangsaan dan mencadangkan 7 Julai sebagai Hari Durian Kebangsaan.
• Petunjuk geografi Musang King Malaysia telah diperbaharui hingga Mac 2034, sekali gus melindungi nama itu dan piawaian yang berkaitan dengannya.
• Hujah Malaysia berteraskan warisan dan penjenamaan premium, manakala Indonesia menekankan skala pengeluaran dan kepelbagaian varieti.
• Buah kebangsaan bersifat simbolik, manakala petunjuk geografi ialah perlindungan undang-undang bagi produk bernama tertentu.
• Kedua-dua negara boleh mengiktiraf buah yang sama sebagai buah kebangsaan tanpa konflik undang-undang.
• Permintaan terhadap durian di China semakin meningkat, dengan Thailand menerajui eksport dan Malaysia serta Indonesia sama-sama memperkukuh kedudukan masing-masing.
• Pertikaian tanah dan pelesenan di beberapa bahagian Malaysia menunjukkan bagaimana dasar pertanian boleh mempengaruhi bekalan dan pendapatan petani.
• Penyelidikan menunjukkan kewujudan sebatian antioksidan dan kemungkinan manfaat metabolik, tetapi lebih banyak kajian terhadap manusia masih diperlukan.
• Keputusan di Kuala Lumpur dan Jakarta berkemungkinan tertumpu pada budaya, piawaian mutu dan strategi eksport, bukannya pemilikan eksklusif.