Banjir dan Hasil Tuaian yang Musnah: Kos Kemanusiaan di Sebalik Ledakan Industri Nikel Filipina

Arus lumpur merah yang semakin deras di Mindanao

Setiap kali hujan lebat turun di pekan Madrid yang tenang di Surigao del Sur, air berlumpur yang deras melimpah dari bukit-bukit berhampiran lalu merempuh sawah dan rumah. Ramai penduduk berkata aliran air berwarna perang itu merupakan tanda paling ketara bahawa kegiatan perlombongan nikel semakin meluas ke selatan Filipina. Mereka menceritakan sawah yang tertimbus kelodak, hasil tangkapan ikan yang semakin susut, serta banjir yang kelihatan semakin tinggi dan datang semakin deras. Aduan mereka semakin lantang ketika permintaan global terhadap nikel, logam bateri yang digunakan dalam kenderaan elektrik dan penyimpanan tenaga, mendorong Filipina memperluas perlombongan. Kumpulan hak asasi dan pemimpin masyarakat memberi amaran bahawa penduduk yang tinggal di kaki jalan perlombongan dan di muara sungai semakin menanggung kosnya.

Surigao del Sur terletak di Caraga, sebuah wilayah di Mindanao yang menjadi pusat pengeluaran nikel negara itu. Landskapnya terdiri daripada cerun hijau yang curam dan tanah laterit merah yang menjadikan sungai berwarna perang selepas ribut. Filipina kini pengeluar nikel kedua terbesar di dunia dan pengeksport bijih mentah terbesar. Kebanyakan penghantaran dihantar ke China, manakala sebahagian lagi ke Indonesia; hanya sedikit nikel diproses di dalam negara. Penduduk di seluruh Caraga berkata tanah dan air mereka menanggung bebannya sedang bijih dihantar keluar.

Beth Samblado, 51 tahun, yang mengusahakan kedai makan kecil di Madrid dan pernah menyertai bantahan besar-besaran beberapa tahun lalu bagi menentang permit perlombongan, berkata banjir menghantui kehidupan seharian.

Kami sekali lagi meminta kerajaan supaya menghentikan perlombongan.

Bagaimana perlumbaan mendapatkan nikel mengubah Caraga

Caraga menempatkan berpuluh-puluh lombong logam, yang sebahagian besarnya melombong nikel. Pada 2024, logam bernilai lebih 252 bilion peso dilombong di Filipina, dengan nikel menyumbang bahagian yang besar. Syarikat yang beroperasi di wilayah itu termasuk San Roque Metals, Oriental Vision, Libjo Mining dan Marcventures Mining and Development. Sebahagian besar bijih dieksport, manakala nikel bertapis sering diproses di Jepun untuk digunakan dalam bateri dan produk lain. Ledakan perlombongan menghubungkan Caraga dengan peralihan tenaga global, namun banyak masyarakat berkata mereka hanya meraih sedikit manfaat selain pekerjaan jangka pendek, sedang hasil pertanian merosot dan saliran air berubah.

Penduduk menggambarkan corak yang lazim. Bukit dibersihkan daripada tumbuh-tumbuhan untuk mendedahkan mendapan laterit. Hujan lebat kemudian mengubah tanah yang tidak terlindung menjadi aliran air yang memenuhi anak sungai dan sungai dengan mendapan. Kelodak itu mendap di kawasan pertanian rendah dan muara, tempat bakau dan rumpai laut menjadi kawasan asuhan penting bagi ikan. Pada musim kering, habuk dari jalan perlombongan menyelaputi rumah dan tanaman. Nelayan berkata mereka terpaksa pergi lebih jauh untuk mencari air bersih dan kawasan menangkap ikan yang lebih selamat, sekali gus meningkatkan kos dan risiko di laut.

Daripada hutan menjadi lombong: perubahan di lapangan

Kebanyakan nikel di Filipina terdapat dalam laterit, iaitu tanah merah kaya zat besi yang terletak berhampiran permukaan. Operasi lombong terbuka menebang pokok dan mengalihkan tanah atas, membentuk teres pada cerun, serta menimbunkan bijih. Syarikat diwajibkan membina kolam pemendapan dan sistem kawalan air sisa. Di wilayah yang lembap dan kerap dilanda ribut, sistem kawalan itu boleh gagal jika reka bentuknya tidak baik atau tidak diselenggara. Mendapan kemudian mengalir melalui sungai ke kawasan pertanian dan pesisir, lalu boleh menimbus bakau dan terumbu karang, mengurangkan kejernihan air serta mengganggu kegiatan ikan mencari makanan dan membiak. Di darat, lapisan kelodak yang nipis pun boleh menjejaskan pertumbuhan padi dan sayur-sayuran dengan menyekat oksigen dalam tanah dan mengubah corak saliran.

Air, tanaman dan kesihatan: laporan masyarakat

Di kawasan perlombongan nikel di Mindanao dan pulau-pulau lain, penduduk dan petugas kesihatan melaporkan beberapa masalah sejak kerja penggalian berskala besar bermula. Mereka melaporkan anak sungai dan perigi yang keruh, aliran mata air yang berkurangan, serta hasil tanaman yang merosot. Di pesisir, nelayan berkata jala mereka memperoleh hasil tangkapan yang lebih sedikit dan lebih banyak sampah. Kumpulan hak asasi telah mendokumenkan kes pencemaran air dan pendedahan kepada logam berat di kawasan perlombongan di Zambales dan Palawan, selain semakin banyak aduan tentang batuk, asma, kerengsaan kulit dan masalah kesihatan lain. Doktor menyatakan habuk dan mutu air yang buruk berkemungkinan menjadi pencetus. Keluarga yang bergantung pada sungai dan perigi cetek untuk minum dan pengairan menanggung kesannya terlebih dahulu.

Analiza, 46 tahun, ibu kepada empat orang anak dari Tubajon di Kepulauan Dinagat, menceritakan bagaimana kelodak dan aliran air mengubah ekonomi kehidupan seharian.

Kini sukar untuk menyara keluarga saya. Kebanyakan masa kami kelaparan.

Petani di Surigao del Sur berkongsi kisah yang serupa. Hasil kerja sepanjang musim boleh musnah jika sawah dipenuhi lumpur merah halus yang menyumbat liang tanah dan saluran pengairan. Nelayan berkata perlombongan telah memusnahkan kawasan menangkap ikan berhampiran pantai, dan mereka terpaksa pergi lebih jauh untuk memperoleh pendapatan yang lebih rendah. Gabungan keadaan ini memaksa banyak isi rumah membeli lebih banyak makanan ketika pendapatan mereka merosot. Wanita dan kanak-kanak menghadapi risiko kesihatan yang lebih tinggi apabila air menjadi tidak selamat atau sukar diperoleh, serta apabila asap dan habuk dari jalan perlombongan memenuhi udara pada bulan-bulan kering.

Risiko hak asasi manusia dan persetujuan yang dipertikaikan

Seiring peluasan kegiatan perlombongan, kumpulan kebangsaan dan tempatan mendokumenkan kelemahan serius dalam cara projek melibatkan masyarakat. Siasatan mendapati penduduk di sesetengah kawasan tidak diberikan akses penuh kepada penilaian impak alam sekitar atau dokumen teknikal. Ada kalanya mesyuarat hanya melibatkan kawasan berhampiran lombong, menyebabkan masyarakat di hilir sungai tidak banyak berpeluang bersuara walaupun berdepan risiko banjir dan kelodak. Di Palawan, pemimpin Orang Asal berkata proses undang-undang untuk mendapatkan Persetujuan Bebas, Terdahulu dan Termaklum (FPIC) telah terjejas, dengan dakwaan rasuah atau pemilihan penyokong secara terpilih. Organisasi hak asasi menggesa pihak berkuasa menggantung operasi jika berlaku pelanggaran sehingga siasatan bebas selesai dan langkah pemulihan ditawarkan. Mereka juga menyeru syarikat, termasuk pengeluar kenderaan elektrik dan bateri yang membeli nikel, supaya menjalankan usaha wajar dalam rantaian bekalan dan menuntut piawaian lebih tinggi daripada pembekal mereka.

Pembela hak berdepan tekanan

Satu lagi perkara yang membimbangkan ialah keselamatan mereka yang bersuara. Filipina merupakan antara negara paling berbahaya di Asia bagi pembela tanah dan alam sekitar. Kajian menunjukkan perlombongan dikaitkan dengan sebahagian besar kes pembunuhan pembela hak yang direkodkan. Masyarakat dan pemimpin Orang Asal berdepan ancaman, pengawasan dan penahanan di bawah undang-undang antikeganasan yang luas skopnya. Di Mindanao, kumpulan hak asasi melaporkan amalan pelabelan merah yang kerap berlaku, iaitu aktivis dilabel sebagai pengganas dan terdedah kepada risiko lanjut. Organisasi masyarakat sivil menggesa kerajaan menamatkan ketenteraan di kawasan perlombongan, memastikan pelaku dipertanggungjawabkan dan memperkukuh perlindungan hak tanah Orang Asal.

Dasar kerajaan, respons industri dan penentangan tempatan

Manila mahu menarik pelaburan dalam apa yang dipanggil mineral kritikal bagi menyokong rantaian bekalan tenaga bersih. Pegawai kerajaan mempercepatkan kelulusan permit dan mempromosikan projek baharu untuk meraih lebih banyak nilai daripada perdagangan nikel. Penganalisis memberi amaran bahawa usaha meniru perindustrian Indonesia yang didorong nikel sukar dan berisiko bagi Filipina. Penyatuan tanah rumit, bekalan tenaga masih sebahagian besarnya berasaskan arang batu, manakala pematuhan terhadap peraturan alam sekitar tidak sekata. Konflik sosial boleh meningkat jika peleburan berskala besar yang baharu menyingkirkan pelombong kecil atau mengubah ekonomi tempatan tanpa perlindungan yang kukuh.

Sesetengah wilayah menentang langkah itu. Di Palawan, moratorium selama 50 tahun terhadap perjanjian perlombongan baharu dan permit penerokaan ditandatangani bagi melindungi hutan dan kawasan tadahan air. Pelaksanaannya tidak menentu susulan perubahan politik, dan undang-undang negara mungkin tetap mengatasi larangan tempatan. Wakil industri berhujah bahawa kesan perlombongan bersifat sementara dan pemulihan, penanaman semula hutan serta kawalan sisa lombong boleh memulihkan landskap. Namun, banyak masyarakat masih tidak yakin, dengan merujuk kepada sungai yang berkelodak dan tanaman yang rosak selama bertahun-tahun. Kumpulan hak asasi berkata penguatkuasaan undang-undang sedia ada terlalu lemah dan pemeriksaan terlalu jarang untuk memastikan janji di atas kertas membawa hasil lebih baik di lapangan.

Keperluan undang-undang

Projek perlombongan di Filipina memerlukan Sijil Pematuhan Alam Sekitar selepas penilaian impak dan rundingan awam. Syarikat mesti mengurus sisa lombong dan air sisa, mencegah hakisan dan pemendapan kelodak, serta menyediakan dana untuk pemulihan. Jika Orang Asal terjejas, FPIC diwajibkan oleh undang-undang. Syarikat juga dijangka membiayai Program Pembangunan dan Pengurusan Sosial yang menyokong masyarakat setempat. Peraturannya jelas, tetapi pelaksanaannya sering tidak memadai. Akses kepada dokumen mungkin terhad, data pemantauan sukar diperoleh, dan hukuman terhadap pelanggaran tidak konsisten. Pemimpin masyarakat berkata ketelusan dan pemantauan bebas penting untuk membina semula kepercayaan.

Paradoks kenderaan elektrik: kereta bersih, lombong kotor

Nikel ialah bahan utama dalam banyak bateri litium-ion, khususnya bateri yang menggunakan kimia nikel mangan kobalt (NMC). Kimia ini membantu meningkatkan ketumpatan tenaga, sekali gus memanjangkan jarak pemanduan. Satu lagi jenis bateri, litium ferum fosfat (LFP), tidak menggunakan nikel dan semakin digunakan dalam sesetengah model kenderaan. Walaupun terdapat pilihan lain, permintaan terhadap nikel masih dijangka meningkat, didorong oleh kereta elektrik dan penyimpanan tenaga grid. Rantaian itu bermula di lereng bukit Filipina, menuju ke peleburan dan penapisan di luar negara, kemudian ke kilang yang memasang sel untuk jenama global.

Aktivis di Palawan telah membangkitkan kebimbangan tentang logam berat di sekitar kawasan perlombongan nikel dan kemudahan pemprosesan sedia ada. Kumpulan alam sekitar berkata masyarakat berhampiran kawasan Rio Tuba telah terdedah selama bertahun-tahun kepada bahan toksik, termasuk kromium heksavalen yang diketahui boleh menyebabkan kanser. Mereka menggesa syarikat yang terlibat dalam pemprosesan dan rakan kongsi perlombongannya menggantung operasi sehingga langkah perlindungan air yang boleh disahkan secara terbuka dilaksanakan. Mesej lebih luas itu ditujukan kepada seluruh rantaian bekalan bateri. Pengangkutan bersih tidak boleh dibangunkan dengan mengorbankan masyarakat akibat perlombongan yang mencemarkan, kata aktivis, dan pembeli mesti meneliti setiap peringkat daripada lombong hingga ke pelabuhan dan produk.

Adakah pilihan yang lebih bersih?

Beberapa langkah boleh mengurangkan kesan perlombongan nikel. Semakin banyak pengeluar kereta menggunakan sel LFP untuk model dengan jarak pemanduan standard, sekali gus mengurangkan permintaan terhadap nikel. Kitar semula boleh mendapatkan semula nikel daripada bateri terpakai, namun kadarnya masih rendah dan kosnya tinggi. Dalam sektor perlombongan, kawalan hakisan yang ketat, kolam pemendapan yang besar dan direka dengan baik, pemantauan air secara berkala dengan laporan terbuka, serta zon larangan di kawasan tadahan air berisiko tinggi boleh mencegah banyak kesan buruk. Sebarang usaha meningkatkan pemprosesan dalam negara perlu mengambil kira campuran tenaga, kerana peleburan yang menggunakan arang batu akan mengunci pelepasan tinggi untuk jangka panjang. Penggubal dasar mesti mengiringi sebarang pelaburan baharu dengan audit yang kukuh dan pendedahan maklumat yang jelas supaya masyarakat boleh menjejaki komitmen dan hasilnya.

Kerentanan iklim di laluan ribut

Filipina terletak dalam jalur taufan Pasifik. Ribut semakin kuat ketika iklim memanas, membawa hujan lebih lebat dan banjir yang berlarutan. Apabila litupan hutan dan bakau dibuang untuk membina jalan dan lombong, benteng semula jadi menjadi lemah. Mendapan menimbun di sungai dan mengurangkan kapasitinya, menyebabkan air lebih cepat melimpah ke kawasan pertanian dan pekan. Perubahan ini meningkatkan risiko tanah runtuh di cerun curam dan memburukkan kerosakan banjir di kawasan rendah. Kumpulan hak asasi berkata perlombongan nikel di Caraga meningkatkan kerentanan masyarakat terhadap bahaya iklim dengan menghapuskan perlindungan semula jadi dan menimbunkan sejumlah besar tanah longgar di kawasan yang kerap dilanda hujan. Penilaian risiko iklim dan pemetaan bahaya yang lebih kukuh perlu menjadi panduan dalam menentukan kawasan yang boleh dan tidak boleh dilombong.

Rupa bentuk akauntabiliti dalam amalan

Aktivis dan keluarga terjejas tidak menuntut sesuatu yang mustahil. Mereka mahu perlindungan asas dilaksanakan. Tuntutan mereka termasuk siasatan bebas terhadap dakwaan pencabulan hak asasi manusia dan alam sekitar, akses terbuka kepada kajian impak dan data pemantauan, serta FPIC yang sebenar untuk masyarakat Orang Asal. Mereka juga mahukan langkah pemulihan segera apabila kemudaratan dikenal pasti: bekalan air bersih, pemeriksaan kesihatan, kerja membuang kelodak dari terusan pengairan, serta pampasan yang adil bagi kehilangan hasil tanaman dan pendapatan menangkap ikan. Syarikat perlombongan digesa membaiki sistem kawalan kelodak, melupuskan sisa lombong dengan sewajarnya dan menerbitkan keputusan ujian air di setiap tapak. Pembeli, termasuk syarikat kenderaan elektrik dan bateri, didesak menjalankan usaha wajar dalam rantaian bekalan, menamakan pembekal mereka dan menghentikan urusan dengan pihak yang tidak memenuhi piawaian jelas. Penanda aras antarabangsa bagi perlombongan bertanggungjawab boleh membantu, tetapi mesti disertai pelaporan awam dan tarikh akhir yang tegas.

Krista Shennum, penyelidik di Climate Rights International yang telah menemu bual penduduk di seluruh Dinagat dan Surigao del Sur, menjelaskan kesan keadaan itu terhadap keluarga yang tinggal berhampiran jalan perlombongan.

Penduduk masyarakat perlombongan mengalami kemudaratan besar akibat syarikat berpengaruh yang bertindak seolah-olah langsung tidak perlu bertanggungjawab.

Beliau menambah bahawa jenama global dalam sektor pengangkutan dan tenaga boleh menggunakan pengaruh pasaran mereka untuk menuntut operasi yang lebih bersih dan telus di seluruh rantaian nikel. Tekanan semakin meningkat apabila lebih banyak isi rumah di Caraga berkata mereka menanggung kos mineral yang jarang sekali membawa manfaat kepada pekan mereka sendiri.

Masa depan Surigao del Sur

Masyarakat di Madrid, Cantilan dan pekan-pekan lain di Surigao del Sur mendesak langkah yang praktikal. Mereka mahu kawalan hakisan dikuatkuasakan sebelum musim ribut seterusnya, keputusan ujian air didedahkan, serta pemeriksaan dijalankan tepat pada masanya oleh Jabatan Alam Sekitar dan Sumber Asli dan Biro Lombong dan Geosains. Pemimpin tempatan menyeru pemantauan secara bersama supaya petani dan nelayan dapat melaporkan masalah sebaik sahaja ia timbul, bukan beberapa bulan kemudian. Penanaman semula bakau dan penstabilan cerun akan membantu mengurangkan risiko banjir dan tanah runtuh. Di peringkat negara, penggubal undang-undang dan pengawal selia boleh mengurangkan konflik dengan memperkukuh FPIC dan rundingan awam, serta meningkatkan hukuman bagi syarikat yang mengabaikan permit mereka. Di hiliran, syarikat bateri dan kereta yang membeli nikel dari Filipina boleh menuntut bekalan yang boleh dijejaki, audit bebas dan langkah pemulihan bagi masyarakat yang telah terjejas. Penduduk berkata matlamatnya mudah: air bersih, ladang yang lebih selamat dan suara yang adil dalam keputusan yang membentuk masa depan mereka.

Perkara Utama

• Caraga di Mindanao ialah pusat perlombongan nikel Filipina. Kebanyakan bijih dieksport, sementara penduduk melaporkan banjir, sawah berkelodak dan hasil tangkapan ikan yang semakin susut.
• Kumpulan hak asasi mendokumenkan rundingan yang tidak mencukupi, FPIC yang cacat, penebangan hutan, pencemaran air dan masalah kesihatan berhampiran kawasan perlombongan nikel.
• Masyarakat di Surigao del Sur dan Kepulauan Dinagat menceritakan kehilangan hasil tanaman, air yang tidak selamat dan peningkatan kelaparan isi rumah akibat aliran air dan habuk dari kawasan perlombongan.
• Pembela alam sekitar berdepan ancaman, pelabelan merah dan keganasan; perlombongan dikaitkan dengan sebahagian besar kes pembunuhan pembela hak yang direkodkan.
• Palawan meluluskan moratorium selama 50 tahun terhadap perjanjian perlombongan baharu, tetapi halangan undang-undang dan politik mungkin mengehadkan kesannya, sementara industri menegaskan pemulihan akan dilakukan.
• Nikel digunakan dalam bateri global, namun aktivis berkata pengangkutan bersih tidak boleh bergantung pada perlombongan yang merosakkan, dan pembeli harus menguatkuasakan pemeriksaan rantaian bekalan yang ketat.
• Penganalisis memberi amaran agar Filipina tidak meniru model nikel Indonesia kerana konflik sosial, tenaga berasaskan arang batu dan keupayaan pematuhan yang lemah.
• Masyarakat menuntut penguatkuasaan lebih tegas, pemantauan telus, langkah pemulihan sebenar dan penilaian risiko iklim untuk melindungi kawasan pertanian, perikanan dan sumber air.