Anak Angkat Korea Menuntut Keadilan yang Melangkaui Simbolisme ketika Suruhanjaya Kebenaran Memasuki Fasa Ketiga

Sambutan Berhati-hati: TRC3 dan Beban Sejarah

Apabila Suruhanjaya Kebenaran dan Rekonsiliasi Korea Selatan (TRC) memperbaharui mandatnya untuk penggal ketiga pada 29 Januari, ia membuka satu lagi lembaran dalam perjuangan panjang negara itu untuk berdepan dengan penghantaran besar-besaran kanak-kanak ke luar negara, yang mencorakkan beberapa dekad sejarah modennya. Bagi 56 anak angkat luar negara yang menerima pengesahan pada Mei lalu bahawa pemisahan mereka merupakan pencabulan hak asasi manusia, pengumuman itu membangkitkan pelbagai perasaan. Antaranya ialah Anders Riel Müller, yang turut menggunakan nama Koreanya, Song Yeon-jun. Müller diangkat dari Korea ke Denmark pada 1980 ketika berusia tiga tahun, dan selama beberapa dekad beliau memahami bahawa pemisahannya daripada keluarga kandung bukan sekadar tragedi, tetapi juga menyalahi undang-undang.

Siasatan kedua TRC, yang dikenali sebagai TRC2, menandakan kali pertama sebuah badan negara Korea Selatan mengiktiraf secara rasmi bahawa sistem pengangkatan ke luar negara telah mencabuli hak asasi. Namun bagi Müller dan rakan-rakan mangsa yang terselamat, pengiktirafan itu hadir bersama kekecewaan. Walaupun suruhanjaya mengakui berlakunya salah laku sistemik, lebih 300 kes yang dikemukakan masih belum diselesaikan, manakala puluhan ribu anak angkat yang tidak memiliki dokumen yang disyaratkan suruhanjaya sebagai bukti tersisih. Dapatan itu, meskipun penting dari segi sejarah, hanya menawarkan saranan yang dianggap ramai mangsa sebagai isyarat simbolik semata-mata, bukannya laluan sebenar ke arah pemulihan.

Müller, yang kini merupakan profesor madya di Universiti Stavanger di Norway, menyambut TRC3 dengan harapan yang diukur dengan cermat. Penyelidikan akademiknya tertumpu pada kemampanan dan keadilan di Scandinavia dan Korea, memberikannya sudut pandang unik untuk menilai keterbatasan suruhanjaya itu. Beliau berhujah bahawa tanpa perubahan asas terhadap cara siasatan dijalankan dan takrif ganti rugi ditentukan, mandat baharu itu berisiko mengulangi corak yang menjadikan fasa terdahulu tidak memadai. Persoalan yang menghantui mangsa ialah sama ada wujud kemahuan politik untuk menterjemahkan pengiktirafan kepada pemulihan, atau negara akan terus menganggap pencabulan dalam pengangkatan sebagai catatan kecil sejarah, bukannya luka yang masih terbuka dan memerlukan perhatian segera.

Paradoks Dokumentasi: Bukti Dimusnahkan Secara Terancang

Kelemahan utama pendekatan siasatan TRC terletak pada pergantungannya terhadap dokumen untuk mengesahkan kemudaratan. Syarat ini mewujudkan ironi kejam yang amat menyakitkan bagi mangsa. Sistem yang sedang disiasat itu sendiri dirancang untuk memalsukan, mereka-reka dan memusnahkan dokumen yang kini dituntut sebagai bukti. Pada tahun-tahun kemuncak pengangkatan ke luar negara, ketika dianggarkan 150,000 hingga 200,000 kanak-kanak dihantar ke negara lain, agensi lazimnya memberikan asal-usul rekaan seperti "Hanyang" untuk mengelaskan kanak-kanak sebagai yatim walaupun mereka masih mempunyai ibu bapa. Pekerja mengubah rekod untuk mengaburkan hubungan kekeluargaan atau memusnahkan keseluruhan fail bagi mempercepat penghantaran ke luar negara.

Menuntut dokumentasi sebagai bukti ketidakadilan pada asasnya bermakna meminta mangsa mengemukakan bukti daripada sistem yang direka untuk menghapuskannya. Pilihan metodologi ini mengecualikan sebahagian besar anak angkat daripada pengiktirafan dan ganti rugi, bukan kerana pencabulan terhadap mereka kurang serius, tetapi kerana negara memastikan pengalaman mereka tidak meninggalkan jejak dokumen. Müller menegaskan bahawa keadilan tidak boleh terus bergantung pada birokrasi. Sebaliknya, ia mesti berasaskan keterangan lisan, corak sistemik dan konteks sejarah. Tanpa perubahan ini, TRC berisiko mengukuhkan keganasan yang diwujudkan untuk didedahkannya.

56 kes yang disahkan hanyalah sebahagian kecil daripada mereka yang menuntut pengiktirafan. Dengan 311 kes masih menunggu semakan, ramai anak angkat berasa ditinggalkan oleh badan yang ditubuhkan untuk menyiasat pencabulan hak mereka. Ketidakpastian itu melangkaui soal pengiktirafan hingga ke ranah penyelesaian. Sesetengah mangsa cuba memfailkan saman terhadap kerajaan Korea, namun mendapati peguam tidak pasti cara meneruskannya memandangkan dapatan TRC belum pernah berlaku sebelum ini. Yang lain mengemukakan tuntutan pampasan kewangan, tetapi keputusan mengenai permohonan itu masih tertangguh. Kebuntuan undang-undang ini menggambarkan jurang antara pengiktirafan simbolik dengan keadilan praktikal.

Pembuangan sebagai Dasar: Membingkai Semula Pengangkatan sebagai Kematian Sosial

Untuk memahami sepenuhnya kedalaman kemudaratan akibat pengangkatan ke luar negara, mangsa dan sarjana menggesa agar amalan itu dibingkai semula secara asas. Mereka berhujah bahawa pengangkatan tidak sepatutnya dilihat sebagai bantuan kemanusiaan atau keperluan ekonomi, sebaliknya sebagai satu bentuk pembuangan, antara hukuman paling berat di bawah kanun keseksaan Dinasti Joseon 1392-1910. Pembuangan pada zaman dahulu bermakna seseorang dilucutkan tempatnya dalam masyarakat, dipisahkan daripada keluarga, komuniti dan identiti, lalu dihantar ke wilayah yang jauh untuk menjalani hidup dalam keterasingan. Ia merupakan kematian sosial, iaitu penyingkiran daripada jaringan hubungan yang memberikan makna kepada kehidupan.

Pengangkatan ke luar negara mencerminkan hukuman purba ini, namun dalam beberapa aspek penting, kesannya lebih berat. Mereka yang dibuang di bawah undang-undang Joseon masih mengekalkan nama, sejarah dan pengetahuan tentang asal-usul mereka. Mereka tahu siapa diri mereka dan dari mana mereka berasal, walaupun tidak dapat pulang. Sebaliknya, anak angkat dipisahkan daripada keluarga dan tanah air, kemudian nama mereka ditukar, identiti dipalsukan, sejarah dipadam dan kewarganegaraan ditarik balik. Sistem itu bukan sekadar memutuskan hubungan mereka dengan asal-usul; ia secara aktif berusaha menjadikan asal-usul itu mustahil ditemukan semula. Kanak-kanak diklasifikasikan semula sebagai yatim, disebarkan ke seluruh dunia dan dijangka menyesuaikan diri dengan identiti baharu, sementara akses kepada jati diri asal mereka dinafikan.

Keganasan itu tidak terhad kepada pemisahan fizikal. Ia turut merangkumi jentera birokrasi yang direka untuk menjadikan penyatuan semula hampir mustahil. Ini bukanlah kebajikan atau amal. Ia merupakan hukuman yang dikenakan terhadap orang yang tidak melakukan sebarang jenayah. Müller menyifatkan pengalaman ini sebagai "kematian sosial", istilah yang menggambarkan pemusnahan kewujudan apabila seseorang dianggap tidak wujud dari segi sosial di tanah air sendiri. Negara bukan sekadar membiarkan perkara ini berlaku; negara memudahkannya dan meraih keuntungan daripadanya, dengan menganggap kanak-kanak sebagai komoditi eksport sambil mengurangkan kos kebajikan dalam negeri. Motif ekonomi yang berselindung di sebalik bahasa penyelamatan kemanusiaan ini menuntut akauntabiliti, bukannya rasa kasihan.

Ketidakadilan Struktur berbanding Isyarat Simbolik

Keterbatasan TRC Korea Selatan lebih jelas apabila diteliti melalui lensa teori ketidakadilan struktur yang dibangunkan dalam konteks suruhanjaya kebenaran lain. Analisis akademik terhadap Suruhanjaya Kebenaran dan Rekonsiliasi Kanada, yang menangani penderaan di sekolah berasrama terhadap masyarakat Orang Asal, membezakan antara ketidakadilan interaksi dengan ketidakadilan struktur. Keadilan interaksi menumpukan kemudaratan khusus antara mangsa dengan pelaku, yang lazimnya dianggap selesai melalui pampasan atau pengiktirafan individu. Keadilan struktur pula menuntut penelitian terhadap sistem sosial, politik dan ekonomi yang mendasari serta mewujudkan keadaan bagi penganiayaan besar-besaran.

Krisis pengangkatan Korea Selatan bukanlah rentetan kesilapan terpencil atau perbuatan segelintir individu. Ia merupakan sistem struktur yang melibatkan agensi kerajaan, perniagaan pengangkatan swasta dan rakan antarabangsa, yang beroperasi di bawah dasar yang mengutamakan penghantaran ke luar negara berbanding pemeliharaan keluarga. Pendekatan semasa TRC sebahagian besarnya menangani ketidakadilan interaksi dengan mengesahkan kes salah laku individu dan berkemungkinan menawarkan pampasan kewangan. Namun, pendekatan itu gagal merungkai keganasan struktur yang sejak awal menjadikan anak angkat tidak diiktiraf dari segi sosial.

Penyelidikan perbandingan menunjukkan bahawa suruhanjaya kebenaran sering bergelut untuk bergerak melangkaui pengiktirafan simbolik menuju transformasi struktur. TRC Kanada mengemukakan 94 seruan tindakan merangkumi kebajikan kanak-kanak, pendidikan, bahasa, budaya, kesihatan dan keadilan. Namun, pengkritik menyatakan bahawa saranan menyeluruh sekalipun boleh mengukuhkan kuasa negara dan bukannya mencabar struktur kolonial yang memungkinkan pencabulan asal. Bagi anak angkat Korea, risikonya ialah pampasan kewangan menjadi cara untuk menyelesaikan tuntutan tanpa menangani halangan berterusan terhadap kewarganegaraan, penyatuan semula keluarga dan pemulihan budaya. Pampasan sahaja tidak dapat memulihkan keretakan akibat pemisahan daripada keluarga, budaya dan identiti. Ia tidak dapat mengembalikan tahun-tahun yang hilang akibat kekeliruan, pengasingan budaya dan usaha meletihkan untuk membina semula sejarah yang secara aktif cuba dipadamkan oleh negara.

Pengkomoditian Kanak-kanak: Realiti Ekonomi

Di sebalik retorik kemanusiaan tentang penyelamatan dan naratif keselamatan Kristian, pengangkatan ke luar negara beroperasi sebagai perniagaan. Agensi pengangkatan mengaut keuntungan dengan menjual kanak-kanak kepada keluarga Barat, sementara negara Korea Selatan mendapat manfaat daripada pengurangan kos kebajikan dan penyingkiran golongan "tidak diingini" daripada statistik sosial. Pengkomoditian nyawa manusia ini menjadikan kanak-kanak barangan eksport, dilengkapkan dengan dokumen palsu sebelum dihantar ke pasaran asing. Insentif ekonomi saling melengkapi dengan sempurna hingga mewujudkan sistem yang menghasilkan bekalan untuk memenuhi permintaan.

Müller dan aktivis lain berhujah bahawa keadilan pemulihan mesti mengambil kira legasi pengkomoditian ini. Pemberian reparasi tidak boleh dianggap sebagai amal atau ihsan daripada negara yang murah hati. Ia mesti diiktiraf sebagai pampasan atas urusan jual beli rakyat, pemusnahan keluarga demi mengimbangi belanjawan kerajaan dan penghapusan identiti secara sistematik untuk memudahkan perdagangan. Hal ini memerlukan lebih daripada bayaran kepada individu. Ia menuntut pengakuan berstruktur bahawa industri pengangkatan merupakan sistem ekonomi yang dibina berasaskan pencabulan hak asasi manusia.

Kekurangan ketelusan berhubung rekod pengangkatan meneruskan pengkomoditian ini hingga ke hari ini. Agensi dan pejabat kerajaan masih menganggap anak angkat sebagai produk dan bukannya rakyat yang mempunyai hak, dengan mengawal akses kepada maklumat tentang kehidupan mereka sendiri. Keengganan negara untuk membuka semua rekod pengangkatan, menghapuskan halangan birokrasi dan menyokong usaha mengesan keluarga menunjukkan bahawa kerahsiaan masih diutamakan berbanding keadilan. Selagi kerajaan tidak menyediakan apa yang disebut mangsa sebagai "keadilan arkib", dengan memikul tanggungjawab sepenuhnya atas rekod yang dimanipulasi dan disembunyikannya, eksploitasi ekonomi terhadap anak angkat berterusan dalam bentuk kebenaran yang disekat.

Kepulangan Gwisin: Menghantui Nurani Korea

Dalam cerita rakyat Korea, "gwisin" ialah roh yang terus berkeliaran bersama orang hidup kerana urusan yang belum selesai, iaitu rungutan yang belum terungkai sehingga menghalang mereka daripada beralih ke alam selepas kematian. Anders Riel Müller menggunakan metafora yang kuat ini untuk menggambarkan kedudukan anak angkat luar negara dalam masyarakat Korea masa kini. "Kami dipisahkan daripada keluarga, dilucutkan nama dan sejarah, lalu dianggap mati dari segi sosial," jelasnya. "Namun, kami terus kembali ke Korea bukan kerana dendam, tetapi kerana terpaksa." Kepulangan ini mengambil pelbagai bentuk: perjalanan fizikal untuk mencari keluarga kandung, kempen undang-undang menuntut pengiktirafan, penyelidikan akademik yang mendedahkan jenayah sistemik dan keterangan awam yang memaksa negara berdepan dengan masa silamnya yang terkubur.

Metafora gwisin menggambarkan sifat luar biasa kehadiran anak angkat dalam kesedaran rakyat Korea. Mereka serentak merupakan rakyat dan orang asing, anggota keluarga dan orang luar, bukti hidup tentang sistem yang mengkomoditikan kanak-kanak serta mengeksport rakyat atas nama kemanusiaan. Kehadiran mereka menggugat nurani negara kerana memaksa Korea berdepan dengan perkara yang cuba disembunyikannya. Berbeza daripada hantu dalam cerita rakyat yang menuntut upacara untuk menghalau mereka, anak angkat menuntut pengiktirafan, akauntabiliti dan pemulihan. Urusan mereka yang belum selesai bukan bersifat kerohanian, tetapi sejarah, undang-undang dan moral.

Kami bukan hantu, tetapi sehingga hak kami dipulihkan dan sejarah kami dirampas kembali, kami akan terus terpinggir, menghantui kesedaran Korea bukan kerana niat jahat, tetapi demi menuntut keadilan.

Kehadiran yang menghantui ini bersifat politik, bukannya ghaib. Anak angkat enggan membiarkan krisis pengangkatan lenyap dalam jarak sejarah yang selesa. Mereka hadir di pejabat kerajaan, bilik mahkamah, persidangan akademik dan liputan media, sambil menegaskan bahawa masa lalu belum berlalu. Seperti roh dalam cerita rakyat yang tidak dapat beristirahat sehingga kezaliman terhadap mereka diakui, anak angkat terus kembali ke tempat asal pembuangan mereka, menuntut golongan yang masih hidup bertanggungjawab atas kehidupan yang dimatikan yang terpaksa mereka jalani.

Keadilan Pemulihan: Tuntutan Nyata untuk Perubahan Sistemik

Mangsa kini melangkaui permintaan maaf dan menuntut pembaharuan struktur khusus yang akan membentuk keadilan pemulihan sebenar. Tuntutan ini bertujuan membina semula, bukan sekadar kewangan, dengan memulihkan perkara yang dimusnahkan dan bukannya sekadar membayar ganti rugi. Pertama, mereka menggesa agar kewarganegaraan Korea Selatan dipulihkan kepada semua anak angkat luar negara dengan perbelanjaan kerajaan, tanpa mengira status dokumentasi semasa. Langkah ini akan membatalkan penarikan kewarganegaraan secara paksa yang mengiringi penghantaran mereka ke luar negara.

Kedua, mereka menuntut semua rekod pengangkatan dibuka sepenuhnya, halangan birokrasi terhadap akses dihapuskan dan usaha mengesan keluarga disokong secara aktif oleh negara. Ketiga, mereka mahukan sokongan kewangan bagi mereka yang pulang, termasuk bantuan perumahan, pendidikan bahasa dan bantuan pekerjaan, dengan mengiktiraf bahawa ramai anak angkat mahu membina semula kehidupan di tanah air tetapi berdepan halangan praktikal. Keempat, mereka menuntut pampasan bagi keluarga kandung yang dipaksa atau diperdaya supaya menyerahkan anak. Kelima, mereka mendesak kempen pendidikan awam, tugu peringatan negara dan forum yang dipimpin anak angkat bagi memastikan sejarah ini tidak sekali-kali dikuburkan lagi.

Yang paling penting, mangsa menuntut agar mereka dilibatkan dalam pembentukan dasar masa depan. "Suara kami bukan tidak didengari," kata Müller. "Kami ialah bukti." Pandangan anak angkat penting untuk merangka dasar yang beretika, berkesan dan benar-benar memulihkan. Mekanisme untuk mengesahkan pencabulan mesti diperluas melangkaui dokumentasi dengan merangkumi sejarah lisan, pengesahan komuniti dan siasatan yang diterajui anak angkat. Negara mesti berhenti menganggap mangsa sebagai penerima bantuan yang pasif, sebaliknya mengiktiraf mereka sebagai pihak berkepentingan dengan kepakaran yang lahir daripada penderitaan.

Korea tidak dapat bergerak maju sebagai masyarakat demokratik sepenuhnya selagi belum berdepan dengan kehidupan yang dipindahkannya, keluarga yang dipecahbelahkannya dan kebenaran yang dikuburkannya. TRC3 memberikan peluang untuk melangkaui keterbatasan siasatan terdahulu, tetapi hanya jika disertai keberanian politik dan tindakan perundangan. Tanpa perubahan ini, suruhanjaya itu berisiko menjadi satu lagi isyarat simbolik, satu lagi penangguhan dalam proses panjang membawa mereka yang dibuang kembali ke pangkuan negara yang masih hidup.

Perkara Utama

• Suruhanjaya Kebenaran dan Rekonsiliasi (TRC) Korea Selatan memperbaharui mandatnya untuk penggal ketiga pada 29 Januari bagi menangani pencabulan dalam pengangkatan ke luar negara
• Hanya 56 daripada lebih 300 kes yang dikemukakan disahkan sebagai pencabulan hak asasi manusia, menyebabkan ribuan anak angkat tidak mendapat pengiktirafan
• Mangsa mengkritik kebergantungan TRC pada dokumentasi, sedangkan dokumen telah dipalsukan atau dimusnahkan secara sistematik oleh industri pengangkatan
• Anak angkat membingkai pengangkatan ke luar negara sebagai satu bentuk "pembuangan" dan "kematian sosial" yang lebih berat daripada pengasingan hukuman dalam sejarah Korea
• Tuntutan merangkumi pemulihan kewarganegaraan, pembukaan rekod pengangkatan, sokongan kewangan bagi mereka yang pulang dan pampasan kepada keluarga kandung yang dipaksa menyerahkan anak
• Keadilan pemulihan mesti berusaha membina semula, bukannya sekadar bersifat simbolik atau kewangan, dengan menangani keganasan struktur
• Anak angkat menggunakan konsep "gwisin" dalam cerita rakyat Korea (roh yang tidak tenteram) untuk menggambarkan kehadiran berterusan mereka dalam menuntut keadilan yang belum tercapai