Projek Cheetah di Persimpangan: Saintis Desak Import Dihentikan Ketika Kebimbangan terhadap Habitat Meningkat

Kehadiran Baharu Cetus Kontroversi Semula

Sembilan ekor cheetah liar Afrika menamatkan perjalanan selama 10 jam dari Botswana ke India minggu lalu. Haiwan itu dibawa dengan pesawat Tentera Udara India ke Gwalior sebelum diterbangkan menggunakan helikopter ke kandang kuarantin di Taman Negara Kuno, Madhya Pradesh. Penghantaran terbaharu ini menjadikan jumlah cheetah di bawah Projek Cheetah sebanyak 53 ekor, terdiri daripada 20 ekor dewasa yang diimport dari Namibia, Afrika Selatan dan Botswana, serta 33 anak yang dilahirkan di negara itu. Ketibaan itu bertepatan dengan berita bahawa dua ekor betina, Jwala dan Gamini, baru-baru ini masing-masing melahirkan lima dan empat anak, menjadikan jumlah populasi melebihi separuh sasaran kerajaan untuk mewujudkan metapopulasi yang mampu mengekalkan populasinya sendiri, iaitu 60 hingga 70 ekor di kawasan seluas 17,000 kilometer persegi menjelang 2032.

Perdana Menteri Narendra Modi melancarkan inisiatif itu pada September 2022 dengan melepaskan kumpulan pertama lapan ekor cheetah Namibia sempena hari lahirnya. Beliau mengisytiharkan bahawa projek itu akan memulihkan satu mata rantai yang terputus dalam warisan ekologi India. Siaran media kerajaan menyifatkan usaha itu sebagai langkah bersejarah ke arah pemuliharaan global, dengan menyatakan bahawa cheetah akan menjadi spesies unggulan untuk melindungi ekosistem padang rumput dan spesies mangsa terancam seperti bustard India besar, di samping merancakkan ekonomi tempatan melalui ekopelancongan. Namun, di sebalik pengumuman penuh keraian itu, semakin ramai saintis hidupan liar dan ahli pemuliharaan berpendapat bahawa projek tersebut telah menyimpang jauh daripada prinsip saintifik, lalu mewujudkan apa yang disifatkan sesetengah pihak sebagai eksperimen mahal dalam kurungan berpanjangan, bukannya pemulihan spesies yang sebenar.

Paradoks Pembiakan dalam Kurungan

Ahli biologi hidupan liar Ravi Chellam, ketua eksekutif Metastring Foundation, muncul sebagai antara pengkritik paling lantang terhadap haluan semasa projek itu. Beliau berhujah bahawa meraikan kelahiran anak cheetah yang dibiakkan dalam kurungan sebagai bukti kejayaan amat mengelirukan, sambil menunjukkan bahawa Pelan Tindakan Cheetah asal tidak pernah membayangkan program pembiakan dalam kurungan. Taman Negara Kuno, yang meliputi kawasan seluas 748.76 kilometer persegi, mempunyai daya tampung kira-kira 10 ekor cheetah dewasa menurut penilaian ekologi. Setiap kelahiran baharu dalam kandang yang luas meningkatkan tekanan populasi terhadap had tetap ini, sekali gus mewujudkan bom jangka demografi yang tidak dapat diatasi pengurus hanya dengan memperluas habitat.

Had daya tampung itu berpunca daripada kekangan ekologi asas. Cheetah di habitat Afrika lazimnya mempunyai kepadatan kurang daripada seekor bagi setiap 100 kilometer persegi, dengan kawasan jelajah yang meliputi ribuan kilometer persegi dalam sesetengah ekosistem. Tidak seperti harimau atau singa, cheetah berada pada kedudukan bawahan dalam hierarki pemangsa, lalu terpaksa menjelajah kawasan luas untuk mengelakkan persaingan. Landskap Kuno, yang asalnya dipilih beberapa dekad lalu untuk pemindahan singa Asia, kini mempunyai tumbuh-tumbuhan hutan yang semakin lebat dan bukannya padang rumput terbuka serta hutan belukar yang digemari cheetah. Ketidakpadanan habitat ini memaksa haiwan sama ada terus berada dalam kandang buatan atau berpindah ke landskap yang didominasi manusia, tempat peluang untuk terus hidup merosot dengan pantas.

Nitin Rai, felo di Ashoka Trust for Research in Ecology and the Environment, menyifatkan projek itu sebagai usaha yang pasti gagal kerana prasyarat asas untuk memperluas populasi, iaitu habitat yang mencukupi, tidak wujud. Beliau menyifatkan inisiatif itu sebagai rampasan hijau, dengan mengatakan cheetah yang berkarisma menjadi alat untuk menguasai wilayah, sekali gus membolehkan pihak berkuasa memindahkan komuniti yang tinggal di hutan keluar dari kawasan perlindungan. Dakwaan ini mencerminkan kebimbangan lebih luas tentang projek pemuliharaan di seluruh dunia, apabila penduduk pribumi kadangkala dipindahkan atas nama perlindungan hidupan liar. Rai berhujah bahawa menggunakan cheetah untuk memulihara padang rumput ibarat mendahulukan kereta daripada kuda. Pemulihan habitat berskala besar, katanya, perlu dilakukan sebelum pemangsa diperkenalkan semula, bukannya berharap pemangsa akan mencipta ekosistemnya sendiri.

Angka Kematian dan Cabaran Pengurusan

Statistik kematian Projek Cheetah menggambarkan dengan jelas cabaran pemindahan haiwan merentas benua. Sejak projek itu bermula, sembilan cheetah dewasa yang diimport dan 12 anak yang dilahirkan di India telah mati di Kuno. Puncanya termasuk kegagalan jantung akut, interaksi mengawan yang ganas, lemas, keracunan dan dermatitis teruk akibat tindak balas kolar radio kepada keadaan lembap ketika musim monsun. Dalam satu insiden yang amat membimbangkan dan direkodkan dalam dokumen mahkamah, seekor betina bernama Daksha dibaham hingga mati oleh seekor jantan ketika pengurus cuba menggalakkan haiwan itu mengawan di dalam kandang besar. Seekor lagi cheetah, Pavan, lemas dalam keadaan yang tidak jelas; sesetengah pegawai mengesyaki ia diracun.

Beberapa bulan kebelakangan ini menyaksikan lebih banyak kematian ditambah kepada angka yang suram itu. Seekor anak cheetah mati pada Disember selepas dilanggar kenderaan di Lebuh Raya Agra-Mumbai berhampiran Gwalior, setelah merayau jauh ke luar sempadan taman. Sasha, betina Namibia berusia lima tahun yang tiba bersama kumpulan pertama, meninggal dunia akibat jangkitan buah pinggang bulan lalu. Kematian ini mendedahkan cabaran pengurusan sistemik, termasuk kesukaran mengekalkan haiwan yang dilahirkan di alam liar dalam keadaan yang mengaburkan sempadan antara kurungan dengan kebebasan. Doktor veterinar Afrika Selatan Adrian Tordiffe, yang menganggotai jawatankuasa penasihat kerajaan, meluahkan rasa kecewa bahawa kelemahan komunikasi antara pakar antarabangsa dengan pihak berkuasa India mungkin menghalang rawatan veterinar tepat pada masanya dalam beberapa kes.

Perdebatan tentang tahap kematian yang boleh diterima semakin hangat. Pegawai kerajaan memetik garis panduan IUCN yang menyatakan bahawa kadar kelangsungan hidup 50 peratus pada tahun pertama pemindahan masih dalam lingkungan jangkaan bagi projek sedemikian. Mereka merujuk kepada kadar kelangsungan hidup cheetah dewasa sebanyak 70 peratus pada tahun pertama dan 85.71 peratus pada tahun kedua sebagai bukti pengurusan yang semakin baik. Namun, pengkritik membalas bahawa banyak kematian berlaku di dalam kandang terkawal, tempat rawatan veterinar secara teori sepatutnya dapat mencegah kematian. Kadar kematian tinggi dalam kalangan anak cheetah, walaupun selaras dengan kadar semula jadi yang tinggi dalam populasi liar Afrika, menimbulkan persoalan etika tentang mendedahkan haiwan kepada risiko sedemikian dalam percubaan yang matlamat akhirnya untuk mewujudkan populasi bebas merayau masih belum pasti.

Keadilan Sosial dan Kebimbangan tentang Pemindahan Penduduk

Selain perdebatan ekologi, Projek Cheetah mencetuskan kebimbangan serius tentang keadilan sosial dan hak masyarakat setempat. Kajian akademik yang diterbitkan dalam jurnal pemuliharaan mendokumentasikan bagaimana proses pemilihan tapak awal di Kuno menggunakan kaedah yang boleh dipersoalkan, dengan mengutamakan pemindahan penduduk dan bukannya penglibatan masyarakat yang sebenar. Antara 1999 hingga 2001, kira-kira 5,000 penduduk dari 24 kampung dipindahkan dari Kuno bagi memberi laluan kepada rancangan memperkenalkan semula singa Asia, yang tidak pernah terlaksana akibat tentangan politik daripada negeri Gujarat. Apabila rancangan pemindahan singa terbantut, landskap yang telah disediakan tetapi dikosongkan itu menjadi prasarana yang mudah digunakan untuk projek cheetah. Namun, ramai keluarga yang dipindahkan terus terjejas akibat pemulihan yang tidak mencukupi, janji pampasan yang tidak ditunaikan dan kehilangan mata pencarian tradisional berasaskan hutan.

Analisis akademik terkini yang meneliti projek itu melalui kerangka keadilan alam sekitar mengenal pasti tiga dimensi ketidakadilan: pengagihan, prosedur dan pengiktirafan. Ketidakadilan pengagihan terserlah apabila masyarakat terpinggir menanggung beban kos pemuliharaan yang tidak seimbang, sedangkan manfaat seperti hasil ekopelancongan masih tidak menentu atau tidak dapat diakses oleh penduduk yang dipindahkan. Ketidakadilan prosedur pula terlihat melalui ketiadaan rundingan bermakna dengan pihak berkepentingan tempatan ketika projek dirancang. Sesetengah laporan menunjukkan penyelidik menilai kesejahteraan masyarakat melalui pemerhatian luaran yang cetek, bukannya perbincangan yang mendalam. Ketidakadilan pengiktirafan berlaku apabila sistem pengetahuan tempatan yang pelbagai, hubungan budaya dengan tanah dan pemahaman ekologi tradisional diketepikan demi keputusan birokrasi dari atas ke bawah.

Proses pemindahan itu turut menimbulkan persoalan tentang sifat sukarela dan persetujuan. Akta Perlindungan Hidupan Liar dan Akta Hak Hutan mewajibkan penempatan semula secara sukarela dengan persetujuan termaklum terlebih dahulu. Namun, laporan dari lapangan menunjukkan bahawa jalan pintas prosedur dan kesempitan ekonomi secara berkesan telah memaksa ramai keluarga meninggalkan tanah tradisi mereka. Penduduk yang dipindahkan terus melaporkan kekurangan perkhidmatan asas, krisis bekalan air dan pengangguran, berdekad-dekad selepas mereka dipindahkan. Kos sosial ini sebahagian besarnya tidak diakui dalam komunikasi rasmi projek, yang menekankan pemulihan ekologi sambil meminimumkan dimensi kemanusiaan dalam pengurusan landskap.

Dimensi Politik dan Pemilihan Tapak

Program memperkenalkan semula cheetah berlangsung dalam suasana simbolisme politik yang kuat dan persaingan antara negeri. Penglibatan peribadi Perdana Menteri Modi, termasuk melepaskan cheetah pertama pada hari lahirnya dan menyamakan kepantasan projek dengan falsafah pentadbirannya, telah menjadikan inisiatif itu satu pencapaian nasional unggulan. Pelaburan politik peringkat tinggi ini menyukarkan kritikan objektif, dengan siaran media kerajaan menggambarkan bantahan saintifik sebagai bermotifkan ideologi atau sensasi. Tarikh pelancaran projek itu sengaja dibezakan daripada tradisi Perdana Menteri terdahulu, Jawaharlal Nehru, yang melepaskan burung merpati sebagai lambang keamanan. Langkah itu menandakan peralihan kepada nasionalisme pemuliharaan yang lebih tegas dan berwibawa.

Pertimbangan politik turut mempengaruhi pemilihan tapak di luar Kuno. Rizab Harimau Bukit Mukundra di Rajasthan dikenal pasti sebagai tapak sekunder berpotensi beberapa tahun lalu. Namun, kelulusan kerajaan pusat untuk pemindahan cheetah tertangguh ketika negeri itu diperintah parti pembangkang, Kongres. Hanya selepas Parti Bharatiya Janata berkuasa di Rajasthan, halangan birokrasi untuk memperluas projek ke sana kelihatan mula berkurangan. Begitu juga, keengganan kerajaan Gujarat melepaskan singa Asia ke Kuno, meskipun terdapat perintah Mahkamah Agung sejak 2013, memaksa perancang beralih kepada cheetah Afrika. Dinamika ini menyebabkan sesetengah pemerhati menyimpulkan bahawa pemilihan spesies dibuat demi kepentingan politik dan bukannya keperluan ekologi, memandangkan Kuno disediakan secara saintifik dan diwajibkan dari segi undang-undang untuk singa, bukannya cheetah.

Rancangan memperluas projek ke tapak tambahan mencetuskan kontroversi baharu. Santuari Hidupan Liar Gandhi Sagar di Madhya Pradesh telah disediakan sebagai lokasi pelepasan seterusnya, dengan pegawai mendakwa prasarana yang diperlukan sudah lengkap. Namun, cadangan mewujudkan tapak ketiga di Santuari Hidupan Liar Nauradehi mendapat kritikan keras daripada saintis yang menyatakan kawasan itu mempunyai lebih 20 ekor harimau dewasa yang menetap di situ, selain banyak harimau yang lalu-lalang. Memasukkan cheetah ke habitat hutan yang padat dengan pemangsa sedemikian, kata mereka, akan mendedahkan haiwan itu kepada persaingan antara spesies yang sengit dan berkemungkinan mengakibatkan kematian anak cheetah. Saintis hidupan liar Arjun Gopalaswamy, yang bersama penulis lain menghasilkan makalah pada 2022 yang memberi amaran tentang asas saintifik projek itu, berhujah bahawa pemilihan setiap tapak baharu mendedahkan corak sama: daya tampung habitat dianggarkan terlalu tinggi, manakala konflik antara pemangsa dipandang ringan.

Pembelaan Rasmi dan Pengurusan Adaptif

Pegawai kerajaan dan saintis Pihak Berkuasa Pemuliharaan Harimau Kebangsaan mempertahankan Projek Cheetah dengan bersungguh-sungguh daripada kritikan yang semakin meningkat. Dalam makalah terkini yang diterbitkan dalam Frontiers in Conservation Science, mereka berhujah bahawa pengkritik bergantung pada perbandingan yang terlalu ringkas antara ekosistem Afrika dengan India, sambil mengabaikan keanjalan tingkah laku cheetah. Makalah itu menyatakan bahawa data awal daripada haiwan yang bebas merayau menunjukkan cheetah berjaya memburu pelbagai spesies mangsa, termasuk chital, sambar, antelop bertanduk empat dan nilgai. Haiwan itu juga menggunakan pelbagai habitat, daripada padang rumput savana hingga hutan luruh campuran. Pegawai menegaskan bahawa data kolar radio menunjukkan cheetah dapat memisahkan diri dari segi masa dan ruang daripada harimau bintang, walaupun haiwan itu berkepadatan tinggi di Kuno.

Kerajaan juga cuba membingkaikan semula perdebatan tentang kandang dengan menegaskan bahawa boma pelepasan lembut merupakan habitat semula jadi, bukannya kurungan. Mereka menyatakan bahawa pendekatan ini, yang diiktiraf di peringkat antarabangsa untuk memperkenalkan semula karnivor, meningkatkan kebarangkalian kejayaan sebanyak 2.5 kali berbanding pelepasan keras secara langsung. Pemindahan sementara cheetah yang bebas merayau kembali ke kandang selepas kejadian kematian pada 2023 merupakan tindak balas pengurusan adaptif terhadap cabaran tidak dijangka seperti serangan kutu dan masalah bulu musim sejuk, bukannya bukti kegagalan projek. Pegawai menekankan bahawa 21 anak cheetah telah dilahirkan dalam tempoh 2.5 tahun, dengan 11 daripadanya kini bebas merayau bersama ibu masing-masing. Menurut mereka, ini menunjukkan populasi itu sedang menyesuaikan diri dengan keadaan di India meskipun terdapat halangan pada peringkat awal.

Mengenai kesan sosial, komunikasi rasmi menyatakan bahawa tiada pemindahan penduduk tanpa alasan kukuh berlaku di bawah Projek Cheetah, sambil menyatakan bahawa kebanyakan pemindahan dilakukan beberapa dekad lalu untuk projek singa. Mereka menyifatkan penempatan semula sebagai proses sukarela yang dijalankan melalui perhimpunan Gram Sabha di kampung, dengan pakej sokongan menyeluruh merangkumi tanah pertanian, bantuan perumahan dan bimbingan selama lima tahun. Projek itu telah menggaji ratusan belia tempatan sebagai pengawal hutan dan penjejak cheetah, di samping membangunkan prasarana ekopelancongan yang bertujuan memberikan manfaat kepada masyarakat sekitar. Pegawai menegaskan bahawa pemuliharaan dan pembangunan dapat berjalan seiring, dengan cheetah menjadi spesies unggulan untuk memulihkan padang rumput terdegradasi di beberapa negeri.

Keperluan Ekologi dan Konteks Global

Perselisihan asas antara penyokong dengan pengkritik berpusat pada keperluan ekologi dan takrif kejayaan pemuliharaan. Cheetah ialah antara karnivor besar yang mempunyai kawasan jelajah paling luas, dengan kawasan jelajah yang direkodkan mencecah sehingga 5,441 kilometer persegi dalam sesetengah ekosistem Afrika. Gopalaswamy dan rakan-rakannya berhujah bahawa untuk mewujudkan populasi yang berdaya maju dan bebas merayau, diperlukan habitat bersambung seluas 10,000 hingga 20,000 kilometer persegi, kaya dengan mangsa dan bebas konflik. Kawasan sebesar itu tidak tersedia di India yang berpenduduk padat. Pilihan lain, iaitu mengekalkan haiwan dalam kandang berpagar atau metapopulasi terurus di beberapa tapak yang tidak bersambung, merupakan bentuk pemuliharaan ex situ yang berbeza sama sekali daripada usaha memulihkan populasi liar seperti yang dibayangkan pada asalnya.

Perdebatan ini menyentuh persoalan lebih luas tentang pemindahan spesies merentas benua pada era perubahan alam sekitar yang pesat. Botswana, yang membekalkan kumpulan cheetah terbaharu, sendiri mengalami kemerosotan populasi cheetah liar. Hal ini menimbulkan kebimbangan etika tentang pengeksportan haiwan daripada populasi sumber yang tertekan untuk projek eksperimen. Garis panduan IUCN mengenai pengenalan semula menegaskan bahawa usaha sedemikian hanya patut dilakukan dalam lingkungan taburan sejarah spesies itu dengan menggunakan subspesies yang sesuai. Namun, cheetah Afrika yang diperkenalkan ke India tergolong dalam subspesies berbeza daripada populasi Asia yang telah pupus. Walaupun perbezaan genetik mungkin dapat diuruskan, penyesuaian ekologi dan tingkah laku kepada keadaan di India masih belum pasti selepas 70 tahun ketiadaan cheetah.

Pakar antarabangsa yang pada awalnya menasihati projek itu meluahkan rasa kecewa kerana tekanan politik telah mengetepikan pandangan saintifik. Dalam sepucuk surat kepada Mahkamah Agung, doktor veterinar dari Afrika Selatan dan Namibia mengadu bahawa peranan penasihat mereka sekadar menjadi hiasan, sementara maklumat kesihatan penting tidak dikongsi ketika kecemasan. Kadar pertukaran perunding asing yang tinggi, termasuk pengunduran pengasas Cheetah Conservation Fund, Laurie Marker, daripada penglibatan aktif, menunjukkan kebimbangan antarabangsa terhadap pengurusan projek yang semakin meningkat. Ketika India berunding untuk mengimport lebih banyak cheetah dari Kenya bagi meningkatkan kepelbagaian genetik, persoalan tentang kemampanan jangka panjang strategi populasi yang bergantung pada import menjadi semakin mendesak.

Perkara Utama

• Projek Cheetah telah mengimport 20 ekor cheetah dewasa Afrika sejak 2022. Jumlah populasi kini mencecah 53 ekor, termasuk 33 anak yang dilahirkan di India, namun sebanyak 21 ekor telah mati (9 dewasa, 12 anak)
• Saintis berpendapat daya tampung Taman Negara Kuno ialah kira-kira 10 ekor cheetah dewasa, menjadikan tahap populasi semasa tidak mampan tanpa kurungan kekal atau kadar kematian yang tinggi
• Pengkritik menyifatkan projek itu sebagai rampasan hijau yang membolehkan penguasaan tanah dan pemindahan masyarakat hutan. Kajian akademik mendokumentasikan ketidakadilan prosedur dalam pemindahan penduduk terdahulu
• Kerajaan mempertahankan inisiatif itu sebagai kejayaan pengurusan adaptif, dengan merujuk kepada kadar kelangsungan hidup cheetah dewasa sebanyak 70-85% dan kepelbagaian mangsa yang diburu haiwan bebas merayau di beberapa tapak
• Rancangan memperluas projek ke Santuari Gandhi Sagar dan tapak cadangan di Nauradehi ditentang kerana habitat yang tidak sesuai serta kepadatan harimau yang tinggi, yang mengancam kelangsungan hidup cheetah
• Pakar antarabangsa membangkitkan kebimbangan tentang kelemahan komunikasi, pengabaian nasihat saintifik dan persoalan etika berhubung eksport haiwan daripada populasi Afrika yang semakin merosot