Daripada Saudara Seperjuangan kepada Rakan Strategik: Perkembangan Kerjasama Pertahanan Korea Selatan-Türkiye

Daripada Persaudaraan di Medan Perang kepada Perkongsian Strategik

Hubungan antara Korea Selatan dengan Türkiye sejak sekian lama melangkaui hubungan diplomatik biasa. Selama lebih tujuh dekad, kedua-dua negara menggelar satu sama lain sebagai "saudara sedarah", istilah yang berakar daripada Perang Korea apabila tentera Türkiye berjuang dan terkorban bersama tentera Korea. Ikatan emosi ini, yang diperkukuh oleh 721 anggota tentera Türkiye yang gugur mempertahankan kebebasan di Semenanjung Korea, menjadi asas kepercayaan yang jarang ditemui dalam sistem antarabangsa yang semakin berpecah-belah.

Dalam era apabila pakatan tradisional berdepan tekanan akibat persaingan kuasa besar dan pemisahan teknologi, usaha mencari rakan kongsi yang boleh diharap menjadi semakin mendesak. Bagi Seoul, Ankara ialah jambatan antara Eropah dengan Asia, sebuah demokrasi majoriti Muslim yang mempunyai rangkaian perdagangan meluas di seluruh Timur Tengah dan Afrika. Bagi Türkiye pula, Korea Selatan menawarkan model perindustrian pesat dan sumber teknologi ketenteraan canggih tanpa syarat politik yang dikenakan pembekal Barat. Pertindihan kepentingan ini menunjukkan bahawa persaudaraan sedarah masa lalu mungkin menyediakan model autonomi strategik yang dicari kedua-dua negara dalam dunia yang semakin multipolar.

Namun, sejarah semata-mata tidak menjamin kerelevanan strategik. Pada November 2025, Presiden Korea Selatan Lee Jae Myung tiba di Ankara untuk lawatan negara pertama oleh pemimpin Korea dalam tempoh 13 tahun, menandakan usaha bersungguh-sungguh untuk mengubah solidariti sentimental menjadi kerjasama tersusun yang berorientasikan masa depan. Lawatan itu menekankan pengiktirafan bersama bahawa dalam era persaingan kuasa besar yang semakin sengit, rantaian bekalan yang dipolitikkan dan akses teknologi yang terhad, kuasa pertengahan perlu mempelbagaikan perkongsian demi mengekalkan kelenturan strategik. Persoalan yang dihadapi Seoul dan Ankara bukan lagi sama ada mereka berkongsi ikatan sejarah, tetapi sama ada kepercayaan itu boleh berkembang menjadi pakatan pertahanan dan perindustrian menyeluruh yang mampu menangani cabaran keselamatan abad ke-21.

Ditempa dalam Kancah Peperangan

Asal usul hubungan istimewa ini bermula pada 1950, apabila Türkiye menghantar lebih 21,000 anggota tentera ke Korea sebagai sebahagian daripada pasukan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Sumbangan ini merupakan yang keempat terbesar selepas Amerika Syarikat, Britain dan Kanada. Pasukan Türkiye menonjol dalam pertempuran sengit, sekali gus meraih reputasi kerana ketabahan dan keberanian yang kekal menjadi legenda dalam sejarah ketenteraan Korea.

Daripada 721 anggota tentera Türkiye yang terkorban sepanjang konflik itu, 462 disemadikan di Tanah Perkuburan Memorial Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu di Busan, sebuah tapak suci yang terus menjadi lokasi upacara memperingati mereka setiap tahun, dihadiri veteran dan pegawai dari kedua-dua negara. Türkiye merupakan negara kesepuluh yang mengiktiraf kerajaan Republik Korea pada 1949 dan negara ketiga yang menubuhkan kedutaan tetap di Seoul selepas Amerika Syarikat dan Republik China. Komitmen diplomatik awal ini membentuk rangka institusi yang kekal selama beberapa dekad meskipun berlaku perubahan politik di kedua-dua negara.

Legasi Perang Korea melangkaui monumen dan hari peringatan. Legasi itu membentuk apa yang baru-baru ini disifatkan Menteri Luar Korea Selatan Cho Hyun sebagai asas kepercayaan dan persahabatan mendalam antara kedua-dua negara. Simpanan muhibah ini membolehkan hubungan tersebut bertahan menghadapi perubahan geopolitik yang menjejaskan pakatan lain, sekali gus mewujudkan suasana unik yang membolehkan kerjasama pertahanan berkembang tanpa rasa curiga yang sering mengiringi perkongsian ketenteraan dengan negara asing.

Keupayaan Pertahanan yang Saling Melengkapi

Perkongsian pertahanan masa kini berasaskan pengiktirafan bahawa Korea Selatan dan Türkiye memiliki kekuatan perindustrian yang amat saling melengkapi. Sepanjang dua dekad lalu, Seoul muncul sebagai antara pengeksport pertahanan paling dinamik di dunia, berubah daripada kebergantungan terhadap pembekal asing kepada pengeluar berteknologi maju bagi kenderaan berperisai, meriam gerak sendiri, platform tentera laut, pesawat pejuang dan sistem tempur bersepadu. Syarikat Korea khususnya cemerlang dalam penyepaduan sistem, dengan menggabungkan rangkaian radar, seni bina peluru berpandu, keupayaan peperangan elektronik serta rangka kerja pemerintahan dan kawalan menjadi struktur operasi yang terselaras.

Sementara itu, Ankara berusaha mencapai autonomi strategik, dengan kemajuan luar biasa dalam sistem udara tanpa pemandu, pembangunan peluru berpandu dan program pesawat pejuang generasi baharu TFX. Pencapaian Türkiye dalam peperangan dron dan sistem ketepatan telah mengubah pengiraan ketenteraan serantau, manakala pengoperasian TCG Anadolu sebagai kapal serangan amfibia serbaguna mencerminkan cita-cita maritim yang semakin berkembang.

Saling melengkapi dari segi perindustrian ini mewujudkan sinergi semula jadi. Korea Selatan membawa keupayaan bertaraf dunia dalam pembinaan kapal canggih, teknologi kapal selam dengan sistem pendorongan bebas udara dan platform darat berat. Hyundai Rotem, kontraktor pertahanan utama Korea, telah pun bekerjasama dengan industri Türkiye dalam program kereta kebal utama Altay, dengan menyediakan sokongan teknikal dan bantuan yang menunjukkan bagaimana kerjasama boleh memperkukuh, bukannya melemahkan, kapasiti pengeluaran domestik. Bagi membolehkan TCG Anadolu berfungsi dengan berkesan sebagai teras pasukan petugas maritim, Türkiye memerlukan kapal pemusnah pertahanan udara moden, frigat canggih dengan sistem tempur bersepadu dan kapal selam sukar dikesan. Limbungan kapal Korea berpengalaman luas dalam bidang ini, termasuk kapal pemusnah yang dilengkapi sistem Aegis dan platform amfibia canggih.

Sebelum tiba di Ankara, Presiden Lee Jae Myung menggariskan visi strategik yang mendorong perkongsian ini dalam satu wawancara eksklusif, sambil menegaskan bahawa hubungan tersebut melangkaui kepentingan ekonomi semata-mata.

Türkiye ialah rakan kongsi strategik Korea dan hab penting di rantau Eurasia. Bagi Korea, Türkiye bukan sekadar tapak pengeluaran. Türkiye ialah rakan kongsi strategik yang bersama-sama kami berusaha untuk berinovasi, melabur dan bersaing di peringkat global.

Potensi kerjasama ini melangkaui perkakasan kepada model pengeluaran bersama. Falsafah kerjasama pertahanan Korea menekankan kolaborasi teknologi dan integrasi perindustrian jangka panjang, bukannya urus niaga eksport semata-mata. Pendekatan ini selari dengan matlamat Türkiye untuk mencapai autonomi mampan melalui perkongsian terpilih yang meningkatkan keupayaan domestik tanpa mewujudkan kebergantungan struktur. Ketika kedua-dua negara berusaha mengurangkan kebergantungan berlebihan terhadap pembekal tradisional, kerjasama mereka menawarkan model bagaimana kuasa pertengahan boleh membina rantaian bekalan yang berdaya tahan sambil mengekalkan seni bina pertahanan yang bebas.

Lawatan Presiden Menghidupkan Semula Hubungan

Lawatan Presiden Lee Jae Myung ke Ankara pada November 2025 menjadi detik penting dalam merealisasikan potensi strategik ini. Dalam pertemuan dengan Presiden Türkiye Recep Tayyip Erdogan, kedua-dua pemimpin menerima pakai kenyataan bersama bertajuk "Warisan persaudaraan, visi untuk masa depan", dengan berikrar memperdalam perkongsian strategik menjelang ulang tahun ke-70 hubungan diplomatik pada 2027. Sidang kemuncak itu menghasilkan perjanjian konkrit meliputi pertahanan, tenaga nuklear, infrastruktur dan hal ehwal veteran, sekali gus beralih daripada isyarat istiadat kepada mekanisme kerjasama yang diinstitusikan.

Pemilihan masa lawatan itu mencerminkan perancangan diplomatik yang teliti. Lee baru sahaja selesai menyertai sidang kemuncak G20 di Afrika Selatan dan melawat Emiriah Arab Bersatu serta Mesir, sekali gus menunjukkan usaha bersungguh-sungguh untuk memperluas pengaruh Seoul di Timur Tengah dan Afrika. Pemilihan Türkiye sebagai destinasi terakhir menegaskan keutamaan strategiknya dalam usaha jangkauan yang lebih luas ini. Lawatan itu juga berlangsung serentak dengan pertemuan kedua Lee dan Erdogan pada minggu tersebut, selepas perhimpunan MIKTA, badan rundingan yang dianggotai lima negara kuasa pertengahan iaitu Mexico, Indonesia, Korea Selatan, Türkiye dan Australia.

Dalam sidang kemuncak Ankara, kedua-dua pemimpin menegaskan komitmen terhadap keamanan, kestabilan dan kemakmuran di seluruh Asia, Eropah dan rantau lain. Mereka mengulangi sokongan terhadap penyahnuklearan menyeluruh Semenanjung Korea dan berikrar memperluas kerjasama melalui platform pelbagai hala termasuk Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Kumpulan 20 dan Pertubuhan Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi. Perbincangan itu secara khusus menyentuh perkembangan kerjasama pertahanan daripada pemindahan peralatan semata-mata kepada pengeluaran bersama, pertukaran teknologi dan program latihan.

Projek Kerjasama Penting

Beberapa inisiatif khusus menggambarkan skop praktikal hubungan yang semakin erat. Dalam sektor pertahanan, program kereta kebal utama Altay menjadi contoh integrasi perindustrian yang paling ketara. Penyertaan Hyundai Rotem menyediakan asas teknikal bagi pengeluaran kereta kebal Türkiye, manakala projek itu menjadi model untuk kerjasama masa depan dalam pembangunan platform kompleks. Korea Selatan turut mengeksport meriam gerak sendiri K9 ke Türkiye dan Mesir, sekali gus membina rekod sebagai pembekal senjata berat yang boleh diharap kepada rantau ini.

Kerjasama tenaga nuklear menyaksikan kemajuan ketara semasa lawatan Lee, dengan pemeteraian memorandum persefahaman antara Korea Electric Power Corporation dengan Nuclear Energy Corporation of Türkiye. Perjanjian ini mewujudkan rangka kerja kerjasama dalam teknologi, penilaian tapak, prosedur pelesenan dan pakej kewangan, khususnya bagi loji janakuasa nuklear kedua yang dirancang di Sinop, di pesisir Laut Hitam. Seoul berharap memorandum persefahaman ini menjadi batu loncatan untuk memperoleh kontrak pembinaan, sekali gus membolehkan syarikat Korea menyumbang teknologi nuklear bertaraf dunia dan kepakaran keselamatan operasi.

Kerjasama infrastruktur turut berkembang melalui perjanjian antara Korea Expressway Corporation dengan Direktorat Am Lebuh Raya Türkiye, yang membuka peluang untuk projek bersama di negara ketiga di seluruh Timur Tengah dan Eurasia. Perkongsian awam ini dibina atas pelaburan besar sedia ada oleh syarikat utama Korea termasuk Hyundai Motor Group, POSCO, Samsung dan LG, yang telah mengendalikan kemudahan pengeluaran dan projek infrastruktur di Türkiye selama bertahun-tahun. Lebih 200 syarikat terlibat dan jumlah pelaburan langsung mencecah kira-kira AS$4.6 bilion.

Kedua-dua kerajaan turut menandatangani perjanjian bagi menghargai veteran Türkiye yang menyokong Korea Selatan semasa konflik 1950-53 serta menggalakkan pertukaran antara persatuan veteran dan waris mereka. Lee melawat Korean Park di Ankara, sebuah tugu peringatan yang dibiayai Hyundai Motor, tempat beliau meletakkan kalungan bunga bersama empat veteran Türkiye dan 13 anggota keluarga anggota tentera yang terkorban, sekali gus mengukuhkan dimensi kemanusiaan dalam hubungan strategik itu.

Kuasa Pertengahan dalam Tatanan Dunia yang Berubah

Di sebalik projek khusus, perkongsian Korea dengan Türkiye mencerminkan fenomena struktur yang lebih luas, iaitu kemunculan gabungan kuasa pertengahan dalam era persaingan kuasa besar. Seoul mahupun Ankara bukan kuasa besar, namun kedua-duanya memiliki keupayaan perindustrian maju, rangkaian diplomatik yang pelbagai dan kedudukan geografi strategik yang membolehkan mereka bertindak secara bebas dengan ketara. Kedua-duanya telah menunjukkan keupayaan untuk mengekalkan pakatan sambil mengejar kepentingan autonomi, dan berusaha mencapai daya tahan melalui kepelbagaian, bukannya konfrontasi.

Gabungan MIKTA merupakan salah satu wadah institusi bagi solidariti dalam kalangan kuasa pertengahan. Berbeza daripada blok yang berteraskan keselamatan, MIKTA menekankan kerjasama rundingan dalam tadbir urus global, kestabilan ekonomi dan pembangunan. Korea Selatan dan Türkiye menggunakan platform ini, selain mekanisme dua hala, untuk menyelaraskan pendirian mengenai isu daripada daya tahan rantaian bekalan hingga tadbir urus kecerdasan buatan. Menteri Luar Cho menegaskan bahawa Seoul tidak melaksanakan usaha mengimbangi Amerika Syarikat dengan China secara mudah, sebaliknya menilai kepentingan nasional dari sudut yang menyeluruh dan pelbagai dimensi, bekerjasama dengan Washington dalam teknologi canggih sambil mengekalkan hubungan pragmatik dengan Beijing.

Pendekatan ini selari dengan kedudukan strategik Ankara di persimpangan Eropah, Timur Tengah dan Eurasia. Peranan Türkiye dalam mempelbagaikan rantaian bekalan global dan mewujudkan hab pengeluaran serantau semakin menonjol, khususnya ketika syarikat Korea mencari alternatif kepada pangkalan pengeluaran yang tertumpu. Sifat saling melengkapi industri pertahanan Korea dengan Türkiye, iaitu platform berat dan sistem tentera laut dari Seoul serta dron dan peluru berpandu dari Ankara, menawarkan potensi pengeluaran bersama untuk pasaran negara ketiga di Timur Tengah, Afrika dan Asia Tengah.

Perkongsian ini juga membawa nilai isyarat geopolitik. Dalam dunia yang menguji pakatan dan menyaksikan persaingan maritim semakin sengit, kerjasama antara kuasa pertengahan yang berkeupayaan menunjukkan bahawa tatanan antarabangsa tidak akan dibentuk oleh kuasa terbesar sahaja. Negara yang memiliki keupayaan teknologi dan wawasan strategik boleh menstabilkan persekitaran serantau dan menyumbang kepada rangka kerja keselamatan kolektif tanpa menyertai politik blok yang bersifat menang-kalah.

Hubungan Ekonomi Mengukuhkan Perkongsian

Kerjasama pertahanan dan strategik ini berteraskan asas ekonomi awam yang kukuh dan berkembang sejak empat dekad lalu. Sejak perjanjian perdagangan bebas berkuat kuasa pada 2013, perdagangan dua hala meningkat lebih satu setengah kali ganda, mencecah rekod AS$10.4 bilion pada 2023. Pertukaran perdagangan ini merangkumi sektor automotif, elektronik, pembinaan dan bahan, dengan syarikat Korea mula mewujudkan kehadiran pengeluaran yang ketara sejak pertengahan 1980-an.

Hyundai Motor Company mula mengeksport kenderaan ke Türkiye pada 1990 dan membina kilang kereta di Izmit pada 1995. Samsung Electronics bekerjasama dengan rakan kongsi tempatan untuk mengeluarkan televisyen berwarna dan peralatan video, manakala POSCO dan LG menubuhkan kemudahan perindustrian di seluruh negara itu. Pelaburan ini mewujudkan keserasian institusi, integrasi rantaian bekalan dan kepercayaan perniagaan yang mendalam, sekali gus memudahkan peluasan ke sektor strategik. Apabila syarikat dan jurutera sudah pun berjaya bekerjasama dalam industri awam, peluasan kerjasama kepada pertahanan dan tenaga nuklear menjadi jauh lebih mudah dilaksanakan.

Kedua-dua kerajaan menyedari keperluan menangani ketidakseimbangan perdagangan yang berterusan, yang memihak kepada Seoul dari segi nilai eksport. Namun, seperti yang dinyatakan Presiden Lee semasa lawatannya, sebahagian besar pertumbuhan eksport Korea terdiri daripada barangan modal dan input perantaraan yang menyokong pembuatan serta pembangunan perindustrian Türkiye. Apabila Türkiye mengembangkan kapasiti pengeluaran dan eksportnya, permintaan terhadap komponen ini meningkat secara semula jadi, mencerminkan realiti perindustrian yang sedang berlangsung dan bukannya kelemahan struktur.

Pertukaran budaya dan hubungan antara rakyat melengkapi hubungan ekonomi ini. Korea Selatan mempermudah proses permohonan visa untuk warga Türkiye melalui permohonan berkumpulan, memperluas sokongan bahasa dengan memasukkan bahasa Turki dan melanjutkan tempoh sah kebenaran perjalanan kepada tiga tahun. Kanak-kanak bawah 17 tahun dan warga emas berusia lebih 65 tahun yang melancong dikecualikan daripada keperluan kebenaran perjalanan elektronik. Minat terhadap budaya Korea semakin meningkat di Türkiye, manakala masakan dan seni Türkiye semakin popular di Korea Selatan, sekali gus mewujudkan kelompok dalam kedua-dua masyarakat yang menyokong hubungan dua hala lebih erat.

Bidang Kerjasama Seterusnya

Menjelang ulang tahun ke-70 hubungan diplomatik pada 2027, Seoul dan Ankara telah mengenal pasti beberapa bidang baharu untuk memperluas kerjasama. Dalam sektor pertahanan, kedua-dua pihak menjangkakan kerjasama melangkaui projek sedia ada kepada pembangunan bersama sistem generasi seterusnya, termasuk potensi kerjasama dalam pesawat pejuang pelbagai peranan KF21, sistem peluru berpandu darat ke udara jarak jauh dan platform tanpa pemandu bersepadu. Kedua-dua pemimpin secara khusus berikrar mengintegrasikan sistem tanpa pemandu dengan platform konvensional serta menggalakkan inovasi bersama dalam teknologi baharu.

Selain pertahanan dan tenaga nuklear, perkongsian ini menyasarkan peluasan ke bidang bioteknologi, tenaga boleh baharu dan kecerdasan buatan. Kedua-dua negara sedang meneroka kerjasama dalam projek UAE Stargate dan inisiatif seumpamanya yang menggabungkan keupayaan infrastruktur Korea dengan kedudukan geografi Türkiye. Dalam diplomasi serantau, Seoul menghargai kerjasama dengan negara yang menyokong keamanan dan kewujudan bersama di Semenanjung Korea, manakala Ankara menghargai pendirian konsisten Korea Selatan yang menghormati kedaulatan dan keutuhan wilayah Ukraine.

Perkembangan daripada saudara sedarah kepada rakan strategik mencerminkan kesinambungan dan perubahan dalam hubungan dua hala. Ikatan emosi yang terjalin semasa Perang Korea menjadi asas kepercayaan yang masih jarang ditemui dalam hal ehwal antarabangsa, khususnya dalam kerjasama pertahanan yang melibatkan kontrak berdekad-dekad dan ekosistem perindustrian yang berpaut rapat pada keselamatan negara. Strategi kini menentukan masa depan perkongsian ini, ketika kedua-dua negara menyedari bahawa pengorbanan bersama pada 1950-an perlu diterjemahkan kepada kemajuan teknologi dan kerjasama keselamatan bersama bagi menghadapi cabaran 2030-an.

Inti Pati

• Lebih 21,000 anggota tentera Türkiye berjuang dalam Perang Korea, dengan 721 orang terkorban dan membentuk asas "saudara sedarah" bagi hubungan moden
• Perdagangan dua hala mencecah rekod AS$10.4 bilion pada 2023 di bawah Perjanjian Perdagangan Bebas 2013, manakala lebih 200 syarikat Korea melabur AS$4.6 bilion di Türkiye
• Program kereta kebal utama Altay menjadi projek utama kerjasama perindustrian pertahanan, dengan Hyundai Rotem memberikan bantuan teknikal kepada pengeluaran Türkiye
• November 2025 menyaksikan lawatan pertama presiden Korea Selatan ke Türkiye dalam tempoh 13 tahun, yang menghasilkan perjanjian mengenai pertahanan, tenaga nuklear dan infrastruktur
• Memorandum persefahaman antara Korea Electric Power Corporation dengan Nuclear Energy Corporation of Türkiye mewujudkan rangka kerja bagi potensi penyertaan Korea dalam projek loji janakuasa nuklear Sinop
• Kedua-dua negara menyertai MIKTA, badan rundingan lima negara kuasa pertengahan, untuk menyelaraskan pendirian mengenai tadbir urus global dan daya tahan rantaian bekalan
• Ulang tahun ke-70 hubungan diplomatik akan berlangsung pada 2027, dengan kedua-dua kerajaan merancang memperluas kerjasama dalam pertahanan, bioteknologi, tenaga boleh baharu dan kecerdasan buatan
• Eksport pertahanan Türkiye melebihi AS$10 bilion buat kali pertama pada 2024, manakala Korea Selatan berusaha menampilkan dirinya sebagai rakan pertahanan global yang boleh diharap, khususnya dalam platform tentera laut dan darat berat