Sawah Padi Bhutan Menanti Hujan, Kekurangan Air Ganggu Musim Penanaman

Teres kering menandakan krisis pertanian yang lebih luas

Menjelang pertengahan Julai, petani di kampung Khagochen, di bawah Kana Gewog, Dagana, biasanya sudah selesai memindahkan anak benih padi. Namun, keadaan kering berpanjangan tahun ini menyebabkan banyak teres tidak diusahakan. Sebahagian petak masih ditanami jagung sementara petani menunggu hujan memulihkan bekalan air.

Musim monsun yang lewat telah mengganggu kalendar penanaman padi di beberapa kawasan Bhutan. Petani yang sudah menyediakan anak benih tidak pasti sama ada mereka dapat memindahkannya tepat pada waktunya, manakala mereka yang menyelesaikan kerja itu tetap bimbang aliran pengairan yang lemah dan suhu tinggi boleh mengeringkan tanaman muda.

Gangguan ini berlaku ketika Bhutan bersiap sedia menghadapi kemungkinan kesan Super El Niño, iaitu pemanasan kuat di Lautan Pasifik tropika yang boleh mengubah corak cuaca jauh di luar rantau itu. El Niño boleh melemahkan atau melambatkan monsun Asia Selatan, sumber utama hujan bagi pertanian, takungan dan sungai di seluruh Himalaya serta kawasan dataran.

Bagi petani Bhutan, masalah serta-merta bersifat praktikal. Sawah padi memerlukan bekalan air yang boleh diharap semasa pemindahan anak benih dan pada peringkat awal pertumbuhan. Permulaan yang lewat mengurangkan masa tanaman untuk matang sebelum dituai dan mendedahkannya kepada bahang, perosak serta penyakit.

Mengapa masa penting bagi petani padi

Padi biasanya dipindahkan selepas anak benih dibesarkan di tapak semaian dan sawah dilembutkan serta diratakan dengan air. Tanaman muda kemudian memerlukan bekalan lembapan yang berterusan sementara akarnya mula tumbuh kukuh. Jika tanah mengering sejurus selepas pemindahan, anak benih boleh layu atau mati, menyebabkan petani terpaksa menanam semula atau membiarkan sebahagian tanah mereka.

Petani Tashi dari Dagana berkata cuaca musim panas semakin sukar dijangka. Beliau menyifatkan keadaan tahun ini sebagai tidak menentu berbanding tahun-tahun sebelumnya, khususnya di kawasan altitud rendah yang sangat bergantung pada sumber pengairan.

Sebelum menyampaikan kenyataan Tashi, petani itu menjelaskan bahawa jadual penanaman biasa sudah berlalu di banyak kawasan tanah rendah. Beliau memberi amaran bahawa suhu yang meningkat boleh merosakkan anak benih walaupun petani berjaya memindahkannya lewat.

Keadaan cuaca harian pada musim panas ini tidak menentu seperti dahulu. Pada masa ini, petani di kawasan altitud paling rendah yang bergantung pada bekalan air biasanya sudah selesai memindahkan anak benih padi.

Seorang lagi petani, Tika Ram Dahal, berkata pemindahan anak benih yang lewat boleh memendekkan tempoh pertumbuhan tanaman. Padi yang ditanam lewat mungkin menghasilkan lebih sedikit anakan, iaitu batang yang membawa biji padi, dan mungkin mengalami tekanan pada peringkat seterusnya apabila bekalan air atau suhu menjadi kurang sesuai.

Kekurangan air juga meningkatkan kos penanaman. Petani mungkin perlu menyewa pam, membeli bahan api, membaiki saluran atau membayar upah untuk mengalirkan air dari sungai dan anak sungai. Bagi isi rumah yang kekurangan wang tunai, perbelanjaan itu boleh menjadikan penanaman tidak berbaloi dari segi ekonomi walaupun tanah tersedia.

Sistem pengairan tradisional semakin tertekan

Banyak ladang Bhutan bergantung pada saluran terbuka tradisional yang membawa air dari mata air, anak sungai dan sungai ke teres. Sistem ini boleh berfungsi dengan baik apabila sumber air penuh, tetapi menjadi tidak boleh diharap semasa tempoh kering yang berpanjangan. Air mungkin meresap ke dalam tanah sebelum sampai ke sawah, saluran boleh rosak akibat tanah runtuh atau banjir, dan beberapa komuniti mungkin bersaing mendapatkan sumber yang sama apabila bekalannya semakin susut.

Petani di Khagochen kini merasai kesan gabungan hujan yang lewat dan bekalan pengairan yang semakin berkurangan. Masalahnya lebih besar daripada sekadar terlepas satu tarikh penanaman. Apabila bekalan air tidak menentu, petani mungkin memilih jagung atau tanaman lain, membiarkan teres terbiar, atau mengurangkan keluasan tanaman padi.

Angka pengeluaran terkini dari Punakha menunjukkan bagaimana tekanan air boleh menjejaskan salah satu daerah utama penanaman padi Bhutan. Punakha menuai 7,761 tan metrik padi berpengairan pada 2023, iaitu 299 tan kurang berbanding tahun sebelumnya. Daerah itu menyumbang kira-kira 19 peratus daripada pengeluaran padi berpengairan negara, diikuti Paro dengan 17 peratus dan Wangdue dengan 11 peratus.

Pegawai pertanian di Punakha mengaitkan kemerosotan itu terutamanya dengan kekurangan air. Sesetengah petani tidak dapat memindahkan anak benih tepat pada waktunya, manakala yang lain membiarkan sawah tidak diusahakan. Anak benih mengering, dan petani berhampiran tebing sungai menggunakan pam untuk membekalkan air ke sebahagian tanah mereka.

Kesan El Niño terhadap Bhutan

El Niño ialah sebahagian daripada kitaran iklim semula jadi yang bermula di Pasifik tetapi mempengaruhi peredaran atmosfera di seluruh dunia. Semasa kejadian kuat, perubahan angin dan suhu lautan boleh mempengaruhi masa serta kekuatan hujan monsun. Kesannya tidak sama di setiap tempat, namun kawasan pertanian Asia Selatan sering berdepan risiko lebih tinggi mengalami hujan lewat, tempoh kering dan bahang luar biasa.

Ramalan tidak menentukan cuaca di setiap lembah, dan unjuran musim yang kering tidak bermakna hujan akan berhenti sepenuhnya. Hujan mungkin turun dengan lebat dalam tempoh singkat selepas berminggu-minggu tanpa lembapan. Corak itu mewujudkan ancaman berganda bagi komuniti pergunungan. Tanaman boleh terjejas akibat kemarau, sementara hujan lebat secara tiba-tiba boleh mencetuskan banjir kilat, hakisan dan tanah runtuh.

Penilaian iklim serantau memberi amaran bahawa Bhutan dan negara-negara Hindu Kush Himalaya yang lain mungkin mengalami hujan di bawah purata dan suhu di atas purata pada sesetengah musim monsun. Rantau ini merentasi lapan negara dan membekalkan air kepada hampir dua bilion orang. Komuniti pertaniannya bergantung pada musim hujan yang singkat, menjadikan perubahan masa turunnya hujan amat merosakkan.

Ramalan jangka pendek berguna kerana petani boleh menyesuaikan penanaman, pengairan dan langkah perlindungan tanaman. Ramalan bermusim kurang tepat pada peringkat kampung, jadi ia paling berkesan apabila digabungkan dengan pemerhatian setempat, lawatan ke ladang dan nasihat tentang tanaman tertentu.

Pegawai menukar ramalan menjadi nasihat pertanian

Jabatan Pertanian di bawah Kementerian Pertanian dan Ternakan berkata pihaknya sedang memantau keadaan serta membantu petani melalui nasihat pertanian berasaskan cuaca. Nasihat ini disediakan dengan sokongan teknikal daripada Pusat Hidrologi dan Meteorologi Kebangsaan.

Tshering Pem dari Jabatan Pertanian berkata nasihat itu bertujuan membantu petani membuat keputusan, bukan sekadar menerima maklumat terkini tentang cuaca. Beliau merujuk panduan yang disokong oleh Pertubuhan Makanan dan Pertanian serta Pertubuhan Meteorologi Sedunia, yang menganggap perkhidmatan cuaca pertanian sebagai kaedah berguna untuk mengurangkan risiko berkaitan iklim.

Sebelum memetik kenyataan Pem, jabatan itu berkata nasihat perlu menghubungkan ramalan dengan tindakan praktikal di ladang. Ini boleh bermakna mengubah tarikh menyemai, mengekalkan kelembapan tanah atau memilih tanaman yang sesuai dengan bekalan air terhad.

Nasihat agrometeorologi dirangka bukan sekadar untuk berkongsi maklumat, tetapi untuk membantu petani menterjemahkan petunjuk cuaca kepada keputusan yang tepat pada masanya dan praktikal di ladang.

Pegawai lapangan menasihati petani supaya mengubah tarikh menyemai dan menuai, menggunakan pengairan dengan lebih cekap, mengepam air dari sungai dan anak sungai jika boleh, serta menggunakan sungkupan untuk mengurangkan penyejatan. Mereka juga mengesyorkan varieti tanaman yang memerlukan kurang air dan pemantauan lebih rapi terhadap perosak serta penyakit, yang boleh merebak apabila tanaman mengalami tekanan haba atau kekurangan lembapan.

Kementerian telah menghantar nasihat bertulis kepada daerah dan kerajaan tempatan untuk disebarkan melalui gewog dan kampung. Pegawai pertanian serta pekerja pengembangan melawat komuniti bagi membandingkan maklumat ramalan dengan keadaan sebenar di ladang.

Usaha mendapatkan maklumat kepada petani di kawasan terpencil masih sukar. Sesetengah komuniti mempunyai liputan telefon yang terhad, manakala notis bertulis mungkin tiba selepas keputusan penanaman dibuat. Penyelidikan yang diterbitkan dalam Bhutanese Journal of Agriculture turut mendapati bahawa kesedaran tentang maklumat cuaca tidak semestinya mendorong penggunaannya dalam perancangan pertanian.

Langkah kecemasan menyasarkan masalah air dan kerugian tanaman

Jabatan Pertanian menyimpan stok baja dan bahan kimia perlindungan tanaman untuk keperluan kecemasan. Jabatan itu juga menggerakkan pam air mudah alih bagi menyokong pengairan di tempat yang mempunyai peralatan dan sumber air untuk membolehkan pengepaman.

Petani yang berdepan kekurangan air yang teruk digalakkan mempertimbangkan tanaman alternatif. Jabatan itu berkata benih untuk tanaman yang kurang intensif air boleh disediakan jika petani bersedia untuk beralih kepada tanaman lain. Langkah sedemikian mungkin melindungi sebahagian pendapatan isi rumah, namun turut mempengaruhi pilihan makanan, pasaran dan bekalan beras untuk kegunaan tempatan.

Kementerian telah mengarahkan daerah supaya melaporkan keadaan hujan, ketersediaan air pengairan, keadaan tanaman serta kejadian serangan perosak dan penyakit secara berkala. Daerah penanaman padi mesti segera melaporkan kejadian kritikal seperti tempoh kering berpanjangan, banjir kilat dan serangan perosak yang teruk.

Sebuah jawatankuasa kebangsaan bagi kesiapsiagaan menghadapi Super El Niño merangkumi Perdana Menteri, Menteri Dalam Negeri, Setiausaha Kabinet dan setiausaha daripada kementerian berkaitan. Jabatan Tadbir Urus Tempatan dan Pengurusan Bencana bertindak sebagai sekretariatnya. Pasukan petugas teknikal di kementerian pertanian menghimpunkan pegawai yang bertanggungjawab terhadap pertanian, penternakan, pasaran, perdagangan dan agensi makanan.

Langkah ini bertujuan menghubungkan pemantauan cuaca dengan keputusan mengenai bantuan pertanian, bekalan makanan dan tindak balas tempatan. Keberkesanannya bergantung pada seberapa cepat maklumat dan peralatan sampai ke kampung, khususnya apabila beberapa daerah berdepan tekanan bekalan air pada masa yang sama.

Projek pengairan yang berjaya menunjukkan apa yang boleh dilakukan

Bhutan telah menunjukkan bagaimana infrastruktur yang boleh diharap mampu memulihkan tanah pertanian yang terpaksa ditinggalkan akibat kekurangan air. Di gewog Phangyul dan Kazhi, sistem pengairan paip bertekanan sepanjang 38 kilometer telah memulihkan akses kepada air untuk pertanian dan kegunaan isi rumah.

Skim itu dibina oleh Kementerian Pertanian dan Ternakan melalui projek daya tahan iklim yang disokong oleh Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan dibiayai oleh Green Climate Fund. Kosnya kira-kira AS$6.08 juta, termasuk AS$4.44 juta daripada Green Climate Fund dan AS$1.6 juta pembiayaan kerajaan.

Projek itu memberi manfaat kepada 285 isi rumah dan 2,458 orang serta dijangka mengairi 1,241 ekar tanah pertanian. Lebih 1,000 ekar di Phangyul dan Kazhi terbiar selama bertahun-tahun, menyebabkan anggaran kerugian ekonomi tahunan purata sebanyak Nu. 64 juta.

Sumcho Pem, seorang petani dari Phangyul Goenpa, tidak memindahkan anak benih padi selama kira-kira 20 tahun sebelum sistem baharu itu dibina. Beliau berkata hampir 80 peratus daripada tanahnya yang seluas lebih 10 ekar tidak digunakan akibat kekurangan air.

Sistem paip itu direka untuk mengurangkan kehilangan air antara sumber dengan titik pengagihan serta bertahan menghadapi cuaca buruk. Sistem itu mengambil 70 peratus aliran sumber sambil mengekalkan 30 peratus sebagai aliran alam sekitar ketika tempoh aliran rendah, selaras dengan peraturan air Bhutan.

Projek itu turut membawa penduduk lama kembali ke kampung. Kinzang, yang telah berpindah selama kira-kira 16 tahun, berkata kehadiran air pengairan membantu membolehkan beliau pulang. Pengalaman itu menunjukkan pelaburan pengairan boleh menyokong pengeluaran makanan, pendapatan isi rumah dan komuniti luar bandar secara serentak.

Mengapa penyesuaian perlu sampai ke teres ladang

Menggantikan saluran terbuka dengan sistem paip boleh mengurangkan kebocoran, namun infrastruktur baharu memerlukan perancangan teliti. Sumber air mesti dilindungi, tanggungjawab penyelenggaraan perlu dipersetujui bersama komuniti, dan projek mesti mengekalkan aliran yang mencukupi untuk ekosistem serta pengguna di hilir.

Pam berkuasa solar, pengairan titis dan pemercik boleh membantu petani menggunakan air dengan lebih cermat. Sistem titis menyalurkan sedikit air berhampiran akar tanaman, manakala pemercik mengagihkan air ke seluruh ladang. Teknologi ini mungkin sukar dibiayai oleh ladang kecil tanpa sokongan awam, latihan dan perkhidmatan penyelenggaraan yang boleh diharap.

Insurans tanaman ialah satu lagi langkah yang diperkenalkan melalui Skim Insurans Tanaman dan Ternakan Kebangsaan. Insurans tidak dapat menggantikan hasil tuaian, namun boleh membantu isi rumah pulih daripada kerugian dan mengelakkan penjualan ternakan atau pembiaran tanah selepas musim yang buruk.

Nasihat juga perlu dinilai berdasarkan hasilnya. Mengira jumlah notis yang dikeluarkan tidak menunjukkan sama ada petani menyemai pada masa yang lebih selamat, kehilangan lebih sedikit anak benih atau menuai lebih banyak padi. Jabatan Pertanian berkata penilaian menyeluruh terhadap keberkesanan nasihat masih dijalankan, walaupun sistem pemantauan telah diwujudkan.

Pengalaman setempat dari negara jiran, Nepal, menunjukkan sebab langkah-langkah ini penting. Di beberapa kawasan pertanian Nepal, hujan monsun yang lewat, bahang dan pengairan yang lemah menyebabkan tanah merekah dan anak benih layu. Sesetengah petani membayar untuk telaga gerudi atau pam diesel, manakala yang lain membiarkan tanah terbiar. Kes-kes ini juga menunjukkan bahawa hujan lebat yang turun lewat mungkin tidak dapat memulihkan sepenuhnya kerosakan akibat terlepas waktu penanaman.

Pengeluaran padi memberi kesan lebih luas daripada ladang individu

Kemerosotan pengeluaran padi akan menjejaskan bekalan makanan isi rumah, pendapatan pertanian dan harga beras. Bhutan sudah bergantung pada gabungan pengeluaran dalam negara dan import, maka hasil tuaian yang lebih rendah boleh meningkatkan tekanan terhadap pasaran jika bekalan serantau turut terjejas akibat kemarau atau sekatan eksport.

Petani mungkin mengalami kerugian paling besar kerana mereka membayar benih, buruh, baja dan pengairan sebelum mengetahui sama ada cuaca akan menyokong hasil tuaian. Tanaman yang gagal juga boleh mendorong pekerja luar bandar mencari pendapatan di tempat lain, sekali gus mengurangkan jumlah tenaga kerja untuk menyelenggara teres dan saluran pengairan.

Oleh itu, tempoh kering semasa menguji keupayaan Bhutan menghubungkan ramalan, kerajaan tempatan, infrastruktur dan sokongan isi rumah. Tindakan segera boleh melindungi anak benih pada musim ini, manakala penambahbaikan pengairan jangka panjang boleh mengurangkan pendedahan kepada tempoh kering seterusnya.

Kesimpulan

• Keadaan kering dan hujan monsun yang lewat telah melambatkan pemindahan anak benih padi di beberapa kawasan Bhutan.
• Petani di Dagana bimbang penanaman lewat dan pengairan yang tidak menentu akan mengurangkan hasil.
• Hasil tuaian padi berpengairan Punakha merosot sebanyak 299 tan metrik pada 2023, dengan kekurangan air disebut sebagai punca utama.
• Pegawai menggunakan nasihat cuaca, pam, benih tanaman alternatif dan bekalan pertanian kecemasan.
• Bhutan sedang memperluas pengairan paip, pam solar, sistem titis, pemercik dan insurans tanaman.
• Projek pengairan paip di Phangyul dan Kazhi telah memulihkan 1,241 ekar tanah pertanian dan memberi manfaat kepada 285 isi rumah.
• Kesiapsiagaan yang mantap perlu mengambil kira tempoh kering dan hujan lebat secara tiba-tiba dalam musim monsun yang sama.